ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.239

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 239
બ્રહ્મોવાચ ।
બ્રહ્મગીતાં પ્રવક્ષ્યામિ યજ્જ્ઞાત્વા મુચ્યતે ભવાન્ ।
અહંબ્રહ્માસ્મિ વાક્યોત્થજ્ઞાનાન્મોક્ષો ભવેન્નણામ્

વાક્યજ્ઞાનં ભવેજ્જ્ઞાનાદહંબ્રહ્મ પદાર્થયોઃ ।
પદદ્વયાર્થૌ દ્વિવિધૌ વાચ્યૌ લક્ષ્યૌ સ્મતૌ બુધૈઃ

વાક્યવાચ્યશ્ચ શબલો લક્ષ્યઃ શુદ્વઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
પ્રાણપિણ્ડાત્મકોઃ યનચેતસામતુલં ન યતુ?

તથા વેદૈરવાગ્રૂપમહંશબ્દેન સેવ્યતે ।
પ્રત્યગ્રૂનં ત્વદ્વિતીયમહંશબ્દેન મન્યતે

અવ્યયાનન્દચૈતન્યં પરોક્ષસહિતં પરમ્ ।
પ્રાણપિણ્ડાત્મકો યોથ સ દ્વિતીયવિભાગકઃ

પારોક્ષ્યેપ્રેક્ષણો હ્યત્ર ભાગો લક્ષ્યેત વાહમા ।
તથા બ્રહ્મપદેનૈવ પ્રાણપિણ્ડાત્મકારણામ્

નિષ્ઠા પરોક્ષતા ચેતિ પરિત્યાગેન વક્ષ્યતે ।
અદ્વયાનન્દચૈતન્યં પ્રત્યગ્બ્રહ્મપદેન તુ

અદ્વયાનન્દચૈતન્યં લક્ષયિત્વા સ્થિતસ્ય ચ ।
બ્રહ્માહમસ્મ્યહં બ્રહ્મ ચાહંબ્રહ્મપદાર્થયોઃ

અહંબ્રહ્માસ્મિવાક્યાચ્ચ સ્વનુભૂતિફલાર્થકમ્ ।
ઐક્યજ્ઞાનં તુ હિ ભવેદ્વેદાન્તાદ્દૂરતો ધ્રુવમ્

જ્ઞાનાદજ્ઞાનકાર્યસ્ય નિવૃત્ત્યા મુક્તિરૈક્યતઃ

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે બ્રહ્મગીતાસારવર્ણનં નામૈકોનચત્વારિંશદુત્તરદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 239
શ્રીભગવાનુવાચ ।
સન્નપિ બ્રહ્મ તસ્માત્ખં મરુત્ખાચ્ચ તતો ઽનલઃ

અગ્નેરાપસ્તતઃ પૃથ્વી પ્રપઞ્ચાકૃતિસૂતિકા ।
તતઃ સપ્તદશં લિઙ્ગં પઞ્ચકર્મેન્દ્રિયાણિ ચ

વાક્પાણિપાદં પાયુશ્ચાપ્યુપસ્થમથ ધીન્દ્રિયમ્ ।
શ્રોત્રં ત્વક્ચક્ષુષી જિહ્વા ઘ્રાણં સ્યાત્પઞ્ચ વાયવઃ

પ્રાણોપાનઃ સમાનશ્ચ વ્યાનસ્તૂદાન એવ ચ ।
મનોન્તઃ કરણં ધીશ્ચ સ્યાન્મનઃ સંશયાત્મકમ્

બુદ્ધિર્નિશ્ચયરૂપા તુ એતત્સૂક્ષ્મસ્વરૂપકમ્ ।
હિરણ્યગર્ભમાત્મીયસૂત્રં તત્કાર્યાલિઙ્ગકમ્

પઞ્ચીકૃતાનિ ભૂતાનિ હ્યપઞ્ચીકૃતભૂતતઃ ।
પઞ્ચીકૃતેભ્યો ભૂતેભ્યો બ્રહ્માણ્ડં સમજાયત

લોકપ્રસિદ્ધં સ્થૂલાખ્યં શરીરં ચરણાદિમત્ ।
પઞ્ચીકૃતાનિ ભૂતાનિ તત્કાર્યં તત્સ્થમેવ ચ

સર્વં શરીરજાતં ચ પ્રાણિનાં સ્થૂલમીરિતમ્ ।
ત્રિધાહ્રિ પરમાત્મસ્થં શરીરં પ્રોચ્યતે બુધૈઃ

દેહદ્વયાભિગામી ચ ત્વમથો જીવ એકતઃ ।
સ્વભેદવાક્યાદ્બ્રહ્મૈવ પ્રવિષ્ટં દેહયોર્દ્વયોઃ

જલાર્ક્વવદ્વદરવજ્જીવઃ પ્રાણાદિધારણઃ ।
જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તીનાં સાક્ષી જીવઃ સ ચ સ્મૃતઃ

જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્ત્યાખ્યૈર્વ્યાતિરિક્તશ્ચ નિર્ગુણઃ ।
નિર્ગાતાવયવોસંગો નિત્યશુદ્ધસ્વભાવકઃ

પરમાત્મૈવ યજ્જાગ્રત્સ્વપ્નાદ્યૈર્યસ્ત્રિધા મતઃ ।
અન્તઃ કરણરાશેશ્ચૈવાન્તઃ કરણઃસ્થિતઃ

જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તીશ્ચ પશ્યતો વિકૃતિઃ સદા ।
ફલક્રિયાકારકયોર્જાગ્રદાદીન્વદામ્યહમ્

ઇન્દ્રિયૈરથ વિજ્ઞાનં જાગ્રત્સ્થાનમુદીરિતમ્ ।
જાગ્રત્સંસ્કારસંભૂતપ્રત્યયો વિષયાર્થિનઃ

સ્વપ્નં સુષુપ્તિઃ કરણોપસંઘાતે ધિયઃ (પ) સ્થિત (તિ) ।
બ્રહ્મણઃ કારણાવસ્થાયાં સ્થિતિઃ કાલકાત્મના

ક્રમતોક્રમતો જીવો જાગ્રદાદિ સ પશ્યતિ ।
સમાધ્યારંભકાલે તુ પૂર્વમેવાવધારયેત્

મુમુક્ષાવથ સંજાતે અન્તઃ કરણકેવલે ।
વિલાપયેત્ક્ષેત્રજાતં તત્ક્ષેત્રં પરિશેષયેત્

પઞ્ચીકૃતેભ્યો ભૂતેભ્યો ભાણ્ડાદિ વ્યતિરિક્તકમ્ ।
યથા મૃદો ઘટો ભિન્નો નાસ્તિ તત્કાર્યતસ્તથા

પઞ્ચીકૃતાનિ ભૂતાનિ અપઞ્ચીકૃતભૂતતઃ ।
શંસંતિ વ્યતિરેકેણ શિષ્ટાઃ સૂક્ષ્મશરીરકમ્

અપઞ્ચીકૃતભૂતેભ્યો ન લિઙ્ગં વ્યતિરિક્તકમ્ ।
પૃથ્વ્યાધારં વિના નાસ્તિ વિના નાસ્તિ ચ તેન સા

તેજશ્ચ વાયુના નાસ્તિ વાયુઃ ખેન વિના ન હિ ।
યદ્બ્રહ્મણા ચ ખં નાસ્તિ શુદ્ધ બ્રહ્મ વિના ચ ખમ્

શુદ્ધભાવસ્તદા જાગ્રત્સ્વપ્નાદીનામસંભવઃ ।
જીવત્વવર્જિતઃ પ્રાપ્તાત્મચૈતન્યાનુરૂપતઃ

નિત્યં શુદ્ધં બુદ્ધમુક્તં સત્યં બ્રહ્માદ્વિતીયકમ્ ।
તત્ત્વંપદાન્તૌ શિષ્ટૌ ચ તત્કારો બ્રહ્મવાચકઃ

ઉકારશ્ચ અકારશ્ચ મકારોયમૃગદ્વયઃ ।
બ્રહ્માહમસ્મ્યહં બ્રહ્મજ્ઞાનમજ્ઞાનવર્ધનમ્

અયમાત્મા પરં જ્યોતિશ્ચિન્નામાનન્દરૂપકઃ ।
સત્યં જ્ઞાનમનતં હિ ત્વમસીતિ શ્રુતીરિતમ્

અહં બ્રહ્માસ્મિ નિર્લેપમહં બ્રહ્માસ્મિ સર્વગમ્ ।
યોસાવાદિત્યપુરુષસોસાવહમનાદિમત્ ।
ગીતાસારોર્ઽજુનાયોક્તો યેન બ્રહ્મણિ વૈ લયઃ