ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.2

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે કર્મકાણ્ડે એતત્પુરાણપ્રવૃત્તિહેતુનિરૂપણં નામ પ્રથમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 2
ઋષય ઊચુઃ ।
કથં વ્યાસેન કથિતં પુરાણં ગારુડં તવ ।
એતત્સર્વં સમાખ્યાહિ પરં વિષ્ણુકથાશ્રયમ્

સૂત ઉવાચ ।
અહં હિ મુનિભિઃ સાર્ધં ગતો બદરિકાશ્રમમ્ ।
તત્ર દૃષ્ટો મયા વ્યાસો ધ્યાયમાનઃ પરેશ્વરમ્

તં પ્રણમ્યોપવિષ્ટો ઽહં પૃષ્ટવાન્હિ મુનીશ્વરમ્ ।
સૂત ઉવાચ ।
વ્યાસ બ્રૂહિ હરે રૂપં જગત્સર્ગાદિકં તતઃ

મન્યે ધ્યાયસિ તં યસ્માત્તસ્માજ્જાનાસિ તં વિભુમ્ ।
એવં પૃષ્ટો યથા પ્રાહ તથા વિપ્રા?નિબોધત

વ્યાસ ઉવાચ ।
શૃણુ સૂત ! પ્રવક્ષ્યામિ પુરાણં ગારુડં તવ ।
સહ નારદદક્ષાદ્યૈર્બ્રહ્મા મામુક્તવાન્યથા

સૂત ઉવાચ ।
દક્ષનારદમુખ્યૈસ્તુ યુક્તં ત્વાં કથમુક્તવાન્ ।
બ્રહ્મા શ્રીગારુડં પુણ્યં પુરાણં સારવાચકમ્

વ્યાસ ઉવાચ ।
અહં હિ નારદો દક્ષો ભૃગ્વાદ્યાઃ પ્રણિપત્ય તમ્ ।
સારં બ્રૂહીતિ પપ્રચ્છુર્બ્રહ્માણં બ્રહ્મલોકગમ્

બ્રહ્મોવાચ ।
પુરાણં ગારુડં સારં રુદ્રં ચ માં યથા ।
સુરૈઃ સહાબ્રવીદ્વિષ્ણુસ્તથાહં વ્યાસ વચ્મિતે

વ્યાસ ઉવાચ ।
કથં રુદ્રં સુરૈઃ સાર્ધમબ્રવીદ્વૈ હરિઃ પુરા ।
પુરાણં ગારુડં સારં બ્રૂહિ બ્રહ્મન્મહાર્થકમ્

બ્રહ્મોવાચ ।
અહં ગતો ઽદ્રિં કૈલાસમિન્દ્રાદ્યૈર્દૈવતૈઃ સહ ।
તત્ર દૃષ્ટો મયા રુદ્રો ધ્યાયમાનઃ પરં પદમ્

પૃષ્ટો નમસ્કૃતઃ કિં ત્વં દેવં ધ્યાયસિ શઙ્કર? ।
ત્વત્તો નાન્યં પરં દેવં જાનામિ બ્રૂહિ માં તતઃ

સારાત્સારતરં તત્ત્વં શ્રોતુકામઃ સુરૈઃ સહ ।
રુદ્રૌવાચ ।
અહં ધ્યાયામિ તં વિષ્ણું પરમાત્માનમીશ્વરમ્

સર્વદં સર્વગં સર્વં સર્વપ્રાણિહૃદિસ્થિતમ્ ।
ભસ્મોદ્ધૂલિતદેહસ્તુ જટામણ્ડલમણ્ડિતઃ

વિષ્ણોરારાધનાર્થં મે વ્રતચર્યા પિતામહ ।
તમેવ ગત્વા પૃચ્છામઃ સારં યં ચિન્તયામ્યહમ્

વિષ્ણું જિષ્ણું પદ્મનાભં હરિં દેહવિવર્જિતમ્ ।
શુચિં શુચિષદં હંસં તત્પદં પરમેશ્વરમ્

યુક્તા સર્વાત્મનાત્માનં તં દેવં ચિન્તયામ્યહમ્ ।
યસ્મિન્વિશ્વાનિ ભૂતાનિ તિષ્ઠન્તિ ચ વિશન્તિ ચ

ગુણભૂતાનિ ભૂતેશે સૂત્રે મણિગણા ઇવ ।
સહસ્રાક્ષં સહસ્રાઙ્ઘ્રિં સહસ્રોરું વરાનનમ્

અણીયસામણીયાંસં સ્થવિષ્ઠં ચ સ્થવીયસામ્ ।
ગરીયસાં ગરિષ્ઠં ચ શ્રેષ્ઠં ચ શ્રેયસામપિ

યં વાક્યેષ્વનુવાક્યેષુ નિષત્સૂપનિષત્સુ ચ ।
ગૃણન્તિ સત્યકર્માણં સત્યં સત્યેષુ સામસુ

પુરાણ પુરુષઃ પ્રોક્તો બ્રહ્મા પ્રોક્તો દ્વિજાતિષુ ।
ક્ષયે સઙ્કર્ષણઃ પ્રોક્તસ્તમુપાસ્યમુપાસ્મહે

યસ્મિંલ્લોકાઃ સ્ફુરન્તીમે જલે શકુનયો યથા ।
ઋતમેકાક્ષરં બ્રહ્મ યત્તત્સદસતઃ પરમ્

અર્ચયન્તિ ચ યં દેવા યક્ષરાક્ષસપન્નગાઃ ।
યસ્યાગ્નિરાસ્યં દ્યૌર્મૂર્ધા ખં નાભિશ્ચરણૌ ક્ષિતિઃ

ચન્દ્રાદિત્યૌ ચ નયને તં દેવં ચિન્તયામ્યહમ્ ।
યસ્ય ત્રિલોકી જઠરે મસ્ય કાષ્ઠાશ્ચ બાહવઃ

યસ્યોચ્છ્વાસશ્ચ પવનઃ તં દેવં ચિન્તયામ્યહમ્ ।
યસ્ય કેશેષુ જીમૂતા નદ્યઃ સર્વાઙ્ગસન્ધિષુ

કુક્ષૌ સમુદ્રાશ્ચત્વારસ્તં દેવં ચિન્તયામ્યહમ્ ।
પરઃ કાલાત્પરો યજ્ઞાત્પરઃ સદસતશ્ચયઃ

અનાદિરાદિ ર્વિશ્વસ્ય તં દેવં ચિન્તયામ્યહમ્ ।
મનસશ્ચન્દ્રમા યસ્ય ચક્ષુષોશ્ચ દિવાકરઃ

મુખાદગ્નિશ્ચ સંજજ્ઞે તં દેવં ચિન્તયામ્યહમ્ ।
પદ્ય્ભાં યસ્ય ક્ષિતિર્જાતા શ્રોત્રાભ્યાં ચ તથા દિશઃ

મૂર્ધભાગાદ્દિવં યસ્ય તં દેવં ચિન્તયામ્યહમ્ ।
સર્ગશ્ચ પ્રતિસર્ગશ્ચ વંશો મન્વન્તરાણિ ચ

વંશાનુચરિતં યસ્માત્તં દેવં ચિન્તયામ્યહમ્ ।
યં ધ્યાયામ્યહમેતસ્માદૂજામઃ સારમીક્ષિતુમ્

બ્રહ્મોવાચ ।
ઇત્યુક્તો ઽહં પુરા રુદ્રઃ શ્વેતદ્વીપનિવાસિનમ્ ।
સ્તુત્વા પ્રણમ્ય તં વિષ્ણું શ્રોતુકામ સ્થિતઃ સુરૈઃ

અસ્માકં મધ્યતો રુદ્ર ઉવાચ પરમેશ્વરમ્ ।
સારાન્ત્સારતરં વિષ્ણું પૃષ્ટવાંસ્તં પ્રણમ્ય વૈ

બ્રહ્મોવાચ ।
યથા પપ્રચ્છ માં વ્યાસ સ્તથાસૌ ભગવાન્ ભવઃ ।
પપ્રચ્છ વિષ્ણું દેવાદ્યૈઃ શૃણ્વતામમરૈઃ સહ

રુદ્ર ઉવાચ ।
હરે કથય દેવેશ ! દેવદેવઃ ક ઈશ્વરઃ ।
કો ધ્યેયઃ કશ્ચ વૈ પૂજ્યઃ કૈર્વ્રતૈ સ્તુષ્યતે પરઃ

કૈર્ધર્મૈઃ કૈશ્ચ નિયમૈઃ કયા વા ધર્મપૂજયા ।
કેનાચારેણ તુષ્ટઃ સ્યાત્કિં તદ્રૂપં ચ તસ્ય વૈ

કસ્માદ્દેવાજ્જગજ્જાતં જગત્પાલયતે ચકઃ ।
કીદૃશૈરવતારૈશ્ચ કસ્મિન્યાતિ લયં જગત્

સર્ગશ્ચ પ્રતિસર્ગશ્ચ વંશો મન્વન્તરાણિ ચ ।
કસ્માદ્દેવાત્પ્રવર્તન્તે કસ્મિમન્નેતત્પ્રતિષ્ઠિતમ્

એતત્સર્વં હરે ! બ્રૂહિ યચ્ચાન્યદપિ કિઞ્ચન ।
પરમેશ્વરમાહાત્મ્યં યુક્તયોગાદિકં તથા

તથાષ્ટાદશ વિદ્યાશ્ચ હરી રુદ્રં તતો ઽબ્રવીત્ ।
હરિરુવાચ ।
શૃણુ રુદ્ર ! પ્રવક્ષ્યામિ બ્રહ્મણા ચ સુરૈઃ સહ

અહં હિ દેવો દેવાનાં સર્વલોકેશ્વરેશ્વરઃ ।
અહં ધ્યેયશ્ચ પૂજ્યશ્ચ સ્તુત્યોહં સ્તતિભિઃ સુરૈઃ

અહં હિ પૂજિતો રુદ્ર ! દદામિ પરમાં ગતિમ્ ।
નિયમૈશ્ચ વ્રતૈસ્તુષ્ટ આચારેણ ચ માનવૈઃ

જગત્સ્થિતેરહં બીજં જગત્કર્તા ત્વહં શિવ ! ।
દુષ્ટનિગ્રહકર્તા હિ ધર્મગોપ્તા ત્વહં હર !

અવતારૈશ્ચ મત્સ્યાદ્યૈઃ પાલયામ્યખિલં જગત્ ।
અહં મન્ત્રાશ્ચ મન્ત્રાર્થઃ પૂજાધ્યાનપરો હ્યહમ્

સ્વર્ગાદીનાં ચ કર્તાહં સ્વર્ગાદીન્યહમેવ ચ ।
યોગી યોગોહમેવાદ્યઃ પુરાણાન્યહમેવચ

જ્ઞાતા શ્રોતા તથા મન્તા વક્તા વક્તવ્યમેવ ચ ।
સર્વઃ સર્વાત્મકો દેવો ભુક્તિમુક્તિકરઃ પરઃ

ધ્યાનં પૂજોપહારો ઽહં મણ્ડલાન્યહમેવ ચ ।
ઇતિહાસાન્યહં રુદ્ર ! સર્વવેદા હ્યહં શિવ !

સર્વજ્ઞાનાન્યહં શમ્ભો ! બ્રહ્માત્માહમહં શિવ ! ।
અહં બ્રહ્મા સર્વલોકઃ સર્વદેવાત્મકો હ્યહમ્

અહં સાક્ષાત્સદાચારો ધર્મો ઽહં વૈષ્ણવો હ્યહમ્ ।
વર્ણાશ્રમાસ્તથા ચાહં તદ્ધર્મો ઽહં પુરાતનઃ

યમો ઽહં નિયમો રુદ્ર ! વ્રતાનિ વિવિધાનિ ચ ।
અહં સૂર્યસ્તથા ચન્દ્રો મઙ્ગલાદીન્યહં તથા

પુરા માં ગરુડઃ પક્ષી તપસારાધયદ્ભુવિ ।
તુષ્ટ ઊચે વરં બ્રૂહિ મત્તો વવ્રે વરં સ તુ

ગરુડ ઉવાચ ।
મમ માતા ચ વિનતા નાગૈર્દાસીકૃતા હરે ।
યથાહં દેવ તાઞ્જિત્વા ચામૃતં હ્યાનયામિ તત્

દાસ્યાદ્વિમોક્ષયિષ્યામિ યથાહં વાહનસ્તવ ।
મહાબલો મહાવીર્યઃ સર્વજ્ઞો નાગદારણઃ

પુરાણસંહિતાકર્તા યથાહં સ્યાં તથા કુરું ।
વિષ્ણુરુવાચ ।
યથા ત્વયોક્તં ગરુડ તથા સર્વં ભવિષ્યતિ

નાગદાસ્યાન્માતરં ત્વં વિનતાં મોક્ષયિષ્યસિ ।
દેવાદીન્સકલાઞ્જિત્વા ચામૃતં હ્યાનયિષ્યસિ

મહાબલો વાહનસ્ત્વં ભવિષ્યસિ વિષાર્દનઃ ।
પુરાણં મત્પ્રસાદાચ્ચ મમ માહાત્મ્યવાચકમ્

યદુક્તં મત્સ્વરૂપં ચ તવ ચાવિર્ભવિષ્યતિ ।
ગારુડં તવ નામ્ના તલ્લોકે ખ્યાતિં ગમિષ્યતિ

યથાહં દેવદેવાનાં શ્રીઃ ખ્યાતો વિનતાસુત ।
તથા ખ્યાતિં પુરાણેષુ ગારુડં ગારુડૈષ્યતિ

યથાહં કીર્તનીયો ઽથ તથા ત્વં ગરુડાત્મના ।
માં ધ્યાત્વા પક્ષિમુખ્યેદં પુરાણં ગદ ગારુડમ્

ઇત્યુક્તો ગરુડો રુદ્ર ! કશ્યપાયાહ પૃચ્છતે ।
કશ્યપો ગારુડં શ્રુત્વા વૃક્ષં દગ્ધમજીવયત્

સ્વયં ચાન્યમના ભૂત્વા વિદ્યયાન્યાન્ય જીવયત્ ।
યક્ષિ ઓંઉંસ્વાહાજાપી વિદ્યયં ગારુડી પરા ।
ગરુડોક્તં ગારુડં હિ શૃણુ રુદ્ર ! મદાત્મકમ્