ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.165

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે કુષ્ઠરોગનિદાન નામ ચતુઃ ષષ્ટ્યુત્તરશતતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 165
ધન્વન્તરિરુવાચ ।
ક્રિમયશ્ચ દ્વિધા પ્રોક્તા બાહ્યભ્યન્તરભેદતઃ ।
બહિર્મલકફાસૃગ્વિટ્જન્મભેદાચ્ચતુર્વિધાઃ

નામતો વિંશતિવિધા બાહ્યાસ્તત્ર મલોદ્ભવાઃ ।
તિલપ્રમાણસંસ્થાનવર્ણાઃ કેશામ્બરાશ્રયાઃ

બહુપાદાશ્ચ સૂક્ષ્માશ્ચ યૂકા લિક્ષાશ્ચ નામતઃ ।
દ્વિધા તે કોષ્ઠપિડિકાઃ કણ્ડૂગણ્ડાન્પ્રકુર્વતે

કુષ્ઠૈકહેતવો ઽન્તર્જાઃ શ્લેષ્મજા બાહ્યસમ્ભવાઃ ।
મધુરાન્નગુડક્ષીરદધિમત્સ્યનવૌદનૈઃ

કફાદામાશયે જાતા વૃદ્ધાઃ સર્પન્તિ સર્વતઃ ।
પૃથુબ્રધ્નનિભાઃ કેચિત્કેચિદ્ગણ્ડૂપદોપમાઃ

રૂઢધાન્યાઙ્કુરાકારાસ્તનુદીર્ઘાસ્તથાણવઃ ।
શ્વેતાસ્તામ્રાવભાસાશ્ચ નામતઃ સપ્તધા તુ તે

અન્ત્રાદા ઉદરાવેષ્ટા હૃદયાદા મહાગુદાઃ ।
ચ્યુરવો દર્ભકુસુમાઃ સુગન્ધાસ્તે ચ કુર્વતે

હૃલ્લાસમાસ્યશ્રવણમવિપાકમરોચકમ્ ।
મૂર્છાચ્છર્દિજ્વરાનાહકાર્શ્યક્ષવથુપીનસાન્

રક્તવાહિશિરાસ્થાનરક્તજા જન્તવો ઽણવઃ ।
અપાદા વૃત્તતામ્રાશ્ચ સૌક્ષ્મ્યાત્કેચિદદર્શનાઃ

કેશાદા રોમવિધ્વંસા રોમદ્વીપા ઉદુમ્બરાઃ ।
ષટ્તે કુષ્ઠૈકકર્માણઃ સહસૌરસમાતરઃ

પક્વાશયે પુરીષોત્થા જાયન્તે ઽથોવિસર્પિણઃ ।
વૃદ્ધાસ્તે સ્યુર્ભવેયુશ્ચ તે યદામાશયોન્મુખાઃ

તદાસ્યોદ્ગારનિઃ શ્વામવિડ્ગન્ધાનુવિધાયિનઃ ।
પૃથુવૃત્તતનુસ્થૂલાઃ શ્યાવપીતસિતાસિતાઃ

તે પઞ્ચનામ્ના ક્રિમયઃ કકેરુકમકેરુકાઃ ।
સૌસુરાદાઃ સશૂલાખ્યા લેલિહા જનયન્તિ હિ

વઙ્ભેદશૂલવિષ્ટમ્ભકાર્શ્યપારુષ્યપાણ્ડુતાઃ ।
રોમહર્ષાગ્નિસદનં ગુદકણ્ડૂંર્વિમાર્ગગાઃ