ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.164

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે વીસર્પનિદાનં નામ ત્રિપષ્ટ્યધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 164
ધન્વન્તરિરુવાચ ।
મિથ્યાહારવિહારેણ વિશેષેણ વિરોધિના ।
સાધુનિન્દાવધાદ્યુદ્ધહરણાદ્યૈશ્ચ સેવિતૈઃ

પાપ્મભિઃ કર્મભિઃ સદ્યઃ પ્રાક્તનૈઃ પ્રેરિતામલાઃ ।
શિરાઃ પ્રપદ્ય તૈર્યુક્તાસ્ત્વગ્વસારક્તમામિષમ્

દૂષયન્તિ ચ સંશોષ્ય નિશ્ચરન્તસ્તતો બહિઃ ।
ત્વચઃ કુર્વાન્તિ વૈવર્ણ્યં શિષ્ટાઃ કુષ્ઠમુશન્તિતમ્

કાલેનોપેક્ષિતં યત્સ્યાત્સર્વં કોષ્ઠાનિ તદ્વપુઃ ।
પ્રપદ્ય ધાતૂન્બાહ્યાન્તઃ સર્વાન્સંક્લેદ્ય ચાવહેત્

સસ્વેદક્લેદસઙ્કોચાન્કૃમીન્ સૂક્ષ્માંશ્ચદારુણાન્ ।
લોમત્વક્સ્નાયુધમનીરાક્રામતિ યથાક્રમમ્

ભસ્માચ્છાદિતવત્કુર્યાદ્બાહ્યં કુષ્ઠમુદાહૃતમ્ ।
કુષ્ઠાનિ સપ્તધા દોષૈઃ પૃથગ્દ્વન્દ્વૈઃ સમાગતૈઃ

સર્વેષ્વપિ ત્રિદોષેષુ વ્યપદેશો ઽધિકસ્તતઃ ।
વાતેન કુષ્ઠં કાપાલં પિત્તેનૌદુમ્બરં કફાત્

મણ્ડલાખ્યં વિચર્ચો ચ ઋષ્યાખ્યં વાતપિત્તજમ્ ।
ચર્મૈકકુષ્ઠં કિટિમં સિધ્માલસવિપાદિકાઃ

વાતશ્લેષ્મોદ્ભવાઃ શ્લેષ્મપિત્તાદ્દદ્રૂશતારુષી ।
પુણ્ડરીકં સવિસ્ફોટં પામા ચર્મદલં તથા

સર્વેભ્યઃ કાકણં પૂર્વત્રિકં દદ્રુ સકાકણમ્ ।
પુણ્ડરીકર્યજિહ્વે ચ મહાકુષ્ઠાનિ સપ્ત તુ

અતિશ્લક્ષ્ણખરસ્પર્શસ્વેદાસ્વેદવિવર્ણતાઃ ।
દાહઃ કણ્ડૂસ્ત્વચિ સ્વાપસ્તોદઃ કોચોન્નતિસ્તમઃ

વ્રણાનામધિકં શૂલં શીઘ્રોત્પત્તિશ્ચિરસ્થિતિઃ ।
રૂઢાનામપિ રૂક્ષત્વં નિમિત્તે ઽલ્પે ઽતિકોપનમ્

રોમહર્ષો ઽસૃજઃ કાર્ષ્ણ્યં કુષ્ઠલક્ષણમગ્રજમ્ ।
કૃષ્ણારુણકપાલાભં યદ્રૂક્ષં પરુષં તનુ

વિસ્તૃતાકૃતિપર્યસ્તન્દૂષિતૈર્લોમભિશ્ચિતમ્ ।
કાપાલં તોદબહુલં તત્કુષ્ઠં વિષમં સ્મૃતમ્

ઉદુમ્બરફલાભાસં કુષ્ઠમૌદુમ્બરં વદેત્ ।
વર્તુલં બહુલકેત્યુક્તં દાહરુજાધિકમ્

અસંચ્છન્નમદરણં કૃમિવત્સ્યાદુદુમ્બરમ્ ।
સ્થિરં સત્યાનં ગુરુ સ્નિગ્ધં શ્વેતરક્તં મલાન્વિતમ્

અન્યોન્યસક્તપુચ્છૂનબહુકણ્ડૂસ્નુતિકૃમિ ।
શ્લક્ષ્ણપીતાભાસંયુક્તં મણ્ડલં પરિકીર્તિતમ્

સકણ્ડૂપિટિકા શ્યાવા સક્લેદા ચ વિચર્ચિકા ।
પરુષન્તત્રરક્તાન્તમન્તઃ શ્યામં સમુન્નતમ્

ઋષ્યજિહ્વાકૃતિપ્રોક્તં ઋષ્યજિહ્વં બહુક્રિમિ ।
હસ્તિચર્મખરસ્પર્શં ચર્માખ્યં કુષ્ઠમુચ્યતે

અસ્વેદઞ્ચમત્સ્યશલ્કસન્નિભં કિટિમં પુનઃ ।
રૂક્ષાગ્નિવર્ણં દુઃ સ્પર્શં કણ્ડૂમત્પરુષાસિતમ્

અન્તા રૂક્ષં બહિઃ સ્નિગ્ધમન્તર્ઘૃષ્ટં રજઃ કિરેત્ ।
શ્લક્ષ્ણસ્પર્શં તનુ સ્નિગ્ધં સ્વચ્છમસ્વેદપુષ્પવત્

પ્રાયેણ ચોર્ધ્વકાર્શ્યઞ્ચ કુણ્ડૈઃ કણ્ડૂપરૈશ્ચિતમ્ ।
રક્તૈરલંશુકા પાણિપાદે કુર્યાદ્વિપાદિકા

તીવ્રાર્તિં ગાઢકણ્ડૂઞ્ચ સરાગપિડિકાચિતમ્ ।
દીર્ઘપ્રતાનદૂર્વાવદતસીકુસુમચ્છવિ

ઉચ્છૂનમણ્ડલો દદ્રુઃ કણ્ડૂમાનિતિ કથ્યતે ।
સ્થૂલમૂલં સદાહાર્તિ રક્તસ્ત્રાવં બહુવ્રણમ્

સાદહકક્લેદરુજં પ્રાયશઃ સર્વજન્મ ચ ।
રક્તાક્તમણ્ડલં પાણ્ડુ કણ્ડૂદાહરુજાન્વિતમ્

સોત્સેધમાચિતં રક્તૈઃ કઞ્જપર્ણમિવામ્બુભિઃ ।
પુણ્ડરીકં ભવેત્તદ્ધિ ચિતં સ્ફોટૈઃ સિતારુણૈઃ

વિસ્ફોટપિટિકા પામા કણ્ડૂક્લેદરુજાન્વિતાઃ ।
સૂક્ષ્મા શ્યામારુણા રૂક્ષા પ્રાયઃ સ્ફિક્પાણિકૂર્પરે

સસ્ફોટસંસ્પર્શસહં કણ્ડૂરક્તાતિદાહવત્ ।
રક્તદલં ચર્મદલં કાકણં તીવ્રદાહરુક્

પૂર્વરક્તઞ્ચ કૃષ્ણઞ્ચ કાકણં ત્રિફલોપમમ્ ।
કૃષ્ણલિઙ્ગૈર્યુતૈઃ સર્વૈઃ સ્વસ્વકારણતો ભવેત્

દોષભેદાય વિહિતૈરાદિશેલ્લિઙ્ગકર્મભિઃ ।
કુષ્ઠસ્વદોષાનુગતં સર્વદોષગતં ત્યજેત્

કુષ્ઠોક્તં યચ્ચ યચ્ચાસ્થિમજ્જાશુક્રસમાશ્રયમ્ ।
કૃચ્છ્રં મેદોમતઞ્ચૈવ યાપ્યં સ્નાપ્વાસ્થિમાંસગમ્

અકૃચ્છ્રં કફવાતોત્થં ત્વગ્ગતં ત્વમલઞ્ચ યત્ ।
તત્ર ત્વચિ સ્થિતે કષ્ઠે કાયે વૈવર્ણ્યરૂક્ષાતા

સ્વેદતાપશ્વયથવઃ શોણિતે પિશિતે પુનઃ ।
પાણિપાદાશ્રિતાઃ સ્ફોટાઃ ક્લેશાત્સન્ધિષુ ચાધિકમ્

દોષસ્યાભીક્ષ્ણયોગેન દલનં સ્યાચ્ચ મેદસિ ।
નાતિસંજ્ઞાસ્તિ મજ્જાસ્થિનેત્રવેગસ્વરક્ષ્યઃ

ક્ષતે ચ ક્રિમિભિઃ શુક્રે સ્વદારાપત્યબાધનમ્ ।
યથાપૂર્વાણિ સર્વાણિ સ્વલિઙ્ગાનિ મૃગાદિષુ

કષ્ઠૈકસમ્ભવં શ્વિત્રં કિલાસં દારુણં ભવેત્ ।
નિર્દિષ્ટમપરિસ્ત્રાવિ ત્રિધાતૂદ્ભવસંશ્રયમ્

વાતાદ્રૂક્ષારુણં પિત્તાત્તામ્રં કમલપત્રવત્ ।
સદાહં રોમવિધ્વંસિ કફાચ્છ્વેતં ઘન ગુરુ

સકણ્ડૂરં ક્રમાદ્રક્તમાંસમેદઃ સુ ચાદિશેત્ ।
વર્ણેનૈવેદૃગુભયં કૃચ્છ્રં તચ્ચોત્તરોત્તરમ્

અશુક્લરોમબહુલમસંશ્લિષ્ટં મિથો નવમ્ ।
અનગ્નિદગ્ધજં સાધ્યં શ્વિત્રં વર્જ્યમતો ઽન્યથા

ગુહ્યપાણિતલૌષ્ઠેષુ જાતમપ્યચિરન્તરમ્ ।
વર્જનીયં વિશેષેણ કિલાસં સિદ્ધિમિચ્છિતા

સ્પર્શૈકાહારસંગાદિસેવનાત્પ્રાયશો ગદાઃ ।
એકશય્યાસનાચ્ચૈવ વસ્ત્રમાલ્યાનુલેપનાત્