ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.148

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે જ્વરનિદાનાદિકં નામ સપ્તચત્વારિંશદુત્તરશતતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 148
ધન્વન્તરિરુવાચ ।
અથાતો રક્તપિત્તસ્ય નિદાનં પ્રવદામ્યહમ્ ।
ભૃશોષ્ણતિક્તકટ્વમ્લલવણાદિવિદાહિભિઃ

કોદ્રવોદ્દાલકૈશ્ચાન્યૈસ્તદુક્તૈરતિ સેવિતૈઃ ।
કુપિતં પૈત્તિકૈઃ પિત્તં દ્રવં રક્તઞ્ચ મૂર્છતિ

તૈર્મિથસ્તુલ્યરૂપત્વમાગમ્ય વ્યાપ્નુવંસ્તનુમ્ ।
પિત્તરક્તસ્ય વિકૃતેઃ સંસર્ગાદ્દષણાદપિ

ગન્ધવર્ણાનુવૃત્તેષુ રક્તેન વ્યપદિશ્યતે ।
પ્રભવત્યસૃજઃ સ્થાનાત્પ્લીહતો યકૃતશ્ચ સઃ

શિરોગુરુત્વમરુચિઃ શીતેચ્છા ધૂમકો ઽમ્લકઃ ।
છર્ધિતશ્છર્દિબૈ ભત્સ્યં કાસઃ શ્વાસો ભ્રમઃ ક્લમઃ

લોહિતો ન હિતો મત્સ્યગન્ધાસ્યાત્વઞ્ચ વિજ્વરે ।
રક્તહારિદ્રહરિતવર્ણતા નયનાદિષુ

નીલલોહિત પીતાનાં વર્ણાનામવિવેચનમ્ ।
સ્વપ્ને ઇન્માદધર્મિત્વં ભવત્યસ્મિન્ભવિષ્યતિ

ઉર્ધ્વં નાસાક્ષિકર્ણાસ્યૈર્મેઢ્રયોનિગુદૈરધઃ ।
કુપિતં રોમકૂપૈશ્ચ સમસ્તૈસ્તત્પ્રવર્તતે

ઊર્ધ્વં સાધ્યં કફાદ્યસ્માત્તદ્વિરેચનસાધિતમ્ ।
બહ્વૌષધાનિ પિત્તસ્ય વિરેકો હિ વરૌષધમ્

અનુબન્ધી કફો યત્ર તત્ર તસ્યાપિ શુદ્ધિકૃત્ ।
કષાયાઃ સ્વાદવો યસ્ય વિશુદ્ધૌ શ્લેષ્મલા હિતાઃ

કટુતિક્તકષાયા વા યે નિસર્ગાત્કફાવહાઃ ।
અધો યાપ્યઞ્ચ નાયુષ્માંસ્તત્પ્રચ્છર્દનસાધકમ્

અલ્પૌષધઞ્ચ પિત્તસ્ય વમનં નાવમૌષધમ્ ।
અનુબન્ધિ બલં યસ્ય શાન્તપિત્તનરસ્ય ચ

કષાયશ્ચ હિતસ્તસ્ય મધુરા એવ કેવલમ્ ।
કફમારુતસંસ્પૃષ્ટમસાધ્યમુપનામનમ્

અસહ્યં પ્રતિલોમત્વાદસાધ્યાદૌષધસ્ય ચ ।
ન હિ સંશોધનં કિઞ્ચિદસ્ય ચ પ્રતિલોમિનઃ

શોધનં પ્રતિલોમઞ્ચ રક્તપિત્તે ઽભિસર્જિતમ્ ।
એવમેવોપશમનં સંશોધનમિહેષ્યતે

સંસૃષ્ટેષુ હિ દોષેષુ સર્વથા છર્દનં હિતમ્ ।
તત્ર દોષો ઽત્ર ગમનં શિવાસ્ત્ર ઇવ લક્ષ્યતે

ઉપદ્રવાશ્ચ વિકૃતિં ફલતસ્તેષુ સાધિતમ્