ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 8
બ્રહ્મણઃ કૃષ્ણસ્વરૂપદર્શનમ્ -
શ્રીનારદ ઉવાચ -
અદૃષ્ટ્વા વત્સકાનેત્ય વત્સપાન્ પુલિને હરિઃ ।
ઉભૌ વિચિન્વન્ વિપિને મેને કર્મ વિધેઃ કૃતમ્
તતો ગવાં ગોપિકાનાં મુદં કર્તું સ લીલયા ।
સર્વં તુ વિશ્વકૃચ્ચક્રે હ્યાત્માનમુભયાયિતમ્
યાવદ્વત્સપવત્સાનાં વપુઃ પાણિપદાદિકાન્ ।
યાવદ્યષ્ટિવિષાણાદીન્ યાવચ્છીલગુણાદિકાન્
યાવદ્ ભૂષણવસ્ત્રાદીન્ તાવચ્છ્રીહરિણા સ્વતઃ ।
સર્વં વિષ્ણુમયં વિશ્વમિતિ વાક્યં પ્રદર્શિતમ્
આત્મવત્સાનાત્મગોપૈશ્ચારયન્ ક્રીડયા હરિઃ ।
પ્રાવિશન્નન્દનગરમસ્તંગિરિગતે રવૌ
તત્તદ્ગોષ્ઠે પૃથઙ્નીત્વા તત્તદ્વત્સાન્ પ્રવેશ્ય ચ ।
કૃષ્ણોઽભવત્તત્તદાત્મા તત્તદ્ગેહં પ્રવિષ્ટમાન્
શ્રુત્વા વંશીરવં ગોપ્યઃ સમ્ભ્રમાચ્છીઘ્રમુત્થિતાઃ ।
પયાંસિ પાયયામાસુઃ લાલયિત્વા સુતાન્ પૃથક્
સ્વાન્ સ્વાન્ વત્સાન્ તથા ગાવો રમ્ભમાણાન્નિરીક્ષ્ય ચ ।
લિહન્ત્યો જિહ્વયાઙ્ગાનિ પયાંસિ ચ હ્યપાયયન્
અભવન્માતરઃ સર્વા ગોપ્યો ગાવો હરેરહો ।
અતિસ્નેહઞ્ચ વવૃધે પૂર્વતો હિ ચતુર્ગુણમ્
સ્વપુત્રા લાલયિત્વા તુ મજ્જનોન્મર્દનાદિભિઃ ।
પશ્ચાદ્ગોપ્યશ્ચ કૃષ્ણસ્ય દર્શનં કર્તુમાયયુઃ
અનેકાનાં તુ બાલાનામુદ્વાહાઃ કૃષ્ણરૂપિણામ્ ।
બભૂવુસ્તા વ્રજે વધ્વો રતાઃ કૃષ્ણે તુ કોટિશઃ
વત્સપાલમિષેણાપિ સ્વાત્માનં હ્યાત્મના હરેઃ ।
પાલિતો વત્સરશ્ચૈકો બભૂવ વ્રજમણ્ડલે
સરામશ્ચૈકદા વત્સાન્ ચારણ્યં ચારયન્ યયૌ ।
હાયનાપૂરણીષ્વત્ર પઞ્ચપાસુ ચ રાત્રિષુ
તત્રાપિ દૂરાચ્ચરતશ્ચ ગાવો
વત્સાનુપવ્રજ્ય ગિરેશ્ચ શૃઙ્ગાત્ ।
લિહન્તિ ચાઙ્ગાનિ વિલોકયન્ત્યો
હ્યપાયયંસ્તા અમૃતાનિ સદ્યઃ
ગોવર્ધનાદધો વત્સાન્ પીતદુગ્ધાન્ વિલોક્ય ચ ।
સ્નેહાવૃત્તાઃ સ્થિતા ગાશ્ચ ગોપાલા દદૃશુર્નૃપ
તતઃ ક્રોધેન મહતા પર્વતાદવતીર્ય ચ ।
તાડનાર્થે સ્વપુત્રાણામાજગ્મુઃ કૃચ્છ્રતો દ્રુતમ્
યદાઽઽગતા સમીપે તુ પુત્રાણાં ગોપનાયકાઃ ।
સ્વાન્સ્વાન્ સુતાન્ તદોન્નીય હ્યઙ્કે કૃત્વા મિલન્તિ વૈ
યથા યુવાનો વૃદ્ધાશ્ચ સ્નેહાદશ્રુપરિપ્લુતાઃ ।
સ્વાન્સ્વાન્ પૌત્રાન્ ગૃહીત્વા તુ હ્યુપવિષ્ટા મિલન્તિ હિ
એવં પ્રેમપરાન્ સર્વાન્ દૃષ્ટ્વા સઙ્કર્ષણો બલઃ ।
બહુપ્રકારં સન્દેહં કૃત્વા મનસિ સોઽબ્રવીત્
અહો કિં વત્સરાત્પ્રાપ્તો ન જ્ઞાતોઽપિ વ્રજે મયા ।
અતિસ્નેહસ્તુ સર્વેષાં વર્ધતે ચ દિને દિને
મેયં માયા સમાયાતા દેવગંધર્વરક્ષસામ્ ।
નાન્યા મે મોહિની માયા વિના કૃષ્ણસ્ય સામ્પ્રતમ્
એવં વિચાર્ય રામસ્તુ લોચને સ્વે ન્યમીલયત્ ।
ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યચ્ચ દિવ્યાક્ષાભ્યાં દદર્શ હ
સર્વાન્ વત્સાંસ્તથા ગોપાન્ વંશીવેત્રવિભૂષિતાન્ ।
બર્હિપક્ષધરાન્ શ્યામાન્ ભૃગ્વઙ્ઘ્રિ કૃતકૌતુકાન્
જાલકાનાં મણીનાઞ્ચ ગુઞ્જાનાં સ્રગ્ભિરેવ ચ ।
પદ્માનાં કુમુદાનાઞ્ચ હ્યેષાં સ્રગ્ભિર્વિભૂષિતાન્
ઉષ્ણીષૈર્મુકુટૈર્દિવ્યૈઃ કુણ્ડલૈરલકૈર્વૃતાન્ ।
આનન્દવર્ષાન્ કુર્વાણાન્ શરત્પદ્મદૃશૈરપિ
કોટિકન્દર્પલાવણ્યાન્ નાસામૌક્તિકશોભિતાન્ ।
શિખાભૂષણસંયુક્તાન્ પાણિભૂષણભૂષિતાન્
દ્વિભુજાન્ પીતવસ્ત્રૈશ્ચ કાઞ્ચીકટકનૂપુરૈઃ ।
પ્રભાતરવિકોટીનાં શોભાભિઃ શોભિતાન્ શુભાન્
ઉત્તરે ગિરિરાજસ્ય યમુનાયાશ્ચ દક્ષિણે ।
આચષ્ટ વૃન્દકારણ્યે સર્વાન્ કૃષ્ણં હલાયુધઃ
જ્ઞાત્વા કૃષ્ણકૃતં કર્મ તથા વિધિકૃતં બલઃ ।
પુનર્વત્સાન્ વત્સપાઁશ્ચ પશ્યન્ કૃષ્ણમુવાચ હ
બ્રહ્માનન્તો ધર્મ ઇન્દ્રઃ શિવશ્ચ
સેવન્તે તં ભક્તિયુક્તાઃ સદૈતે ।
સ્વાત્મારામઃ પૂર્ણકામઃ પરેશઃ
સ્રષ્ટું શક્તઃ કોટિશોઽણ્ડાનિ યઃ ખે
શ્રીનારદ ઉવાચ -
એવં બ્રુવતિ શ્રીરામે તાવત્ તત્રાગતો વિધિઃ ।
દદર્શ કૃષ્ણં રામઞ્ચ વત્સકૈર્વત્સપૈઃ સમમ્
અહો કૃષ્ણેન ચાનીતા યત્ર સર્વે ધૃતા મયા ।
ઇતિ બ્રુવન્ યયૌ સ્થાને તત્ર સર્વાન્ દદર્શ સઃ
દૃષ્ટ્વા પ્રસુપ્તાન્ સર્વાંસ્તુ સ આગત્ય વ્રજે પુનઃ ।
વત્સપાલૈર્હરિં વીક્ષ્ય મનસિ પ્રાહ વિસ્મિતઃ
અહો વિચિત્રં તે સર્વે કુત્ર સ્થાનાત્સમાગતાઃ ।
ક્રીડન્તો પૂર્વવચ્ચાત્ર સાકં કૃષ્ણેન ક્રીડનૈઃ
મત્ત્રુટિર્વત્સરશ્ચૈકો વ્યતીતોઽભૂન્મહીતલે ।
સર્વે પ્રસન્નતાં પ્રાપ્તા ન જ્ઞાતઃ કેનચિત્ક્વચિત્
એવં સંમોહયન્ બ્રહ્મા મોહનં વિશ્વમોહનમ્ ।
સ્વમાયયાન્ધકારેણ સ્વગાત્રં નૈવ દૃષ્ટવાન્
વત્સપાલાપહરણાત્કિમભૂજ્જગતઃ પતેઃ ।
અહો ખદ્યોતવદ્વેધા શ્રીકૃષ્ણરવિસમ્મુખે
એવં વિમુહ્યતિ સતિ જડીભૂતે ચ બ્રહ્મણિ ।
સ્વમાયાં કૃપયાઽઽકૃષ્ય કૃષ્ણઃ સ્વં દર્શનં દદૌ
એવં તત્ર સકૃદ્બ્રહ્મા ગોવત્સાન્ ગોપદારકાન્ ।
સર્વાનાચષ્ટ શ્રીકૃષ્ણં ભક્ત્યા વિજ્ઞાનલોચનૈઃ
દદર્શાથ વિધિસ્તત્ર બહિરન્તઃ શરીરતઃ ।
સ્વાત્મના સહિતં રાજન્ સર્વં વિષ્ણુમયં જગત્
એવં વિલોક્ય બ્રહ્મા તુ જડો ભૂત્વા સ્થિરોઽભવત્ ।
વૃન્દાવદ્વૃન્દકારણ્યે પ્રદૃશ્યેત યથા તથા
સ્વાત્મનો મહિમાં દ્રષ્ટું હ્યનીશેઽપિ ચ બ્રહ્મણિ ।
ચચ્છાદ સપદિ જ્ઞાત્વા માયાજવનિકાં હરિઃ
તતઃ પ્રલબ્ધનયનઃ સ્રષ્ટા સુપ્ત ઇવોત્થિતઃ ।
ઉન્મીલ્ય નયને કૃચ્છ્રાદ્દદર્શેદં સહાત્મના
સમાહિતસ્તત્ર ભૂત્વા સદ્યોઽપશ્યદ્દિશો દશ ।
શ્રીમદ્વૃન્દાવનં રમ્યં વાસન્તીલતિકાન્વિતમ્
શાર્દૂલબાલકૈર્યત્ર ક્રીડન્તિ મૃગબાલકાઃ ।
શ્યેનૈઃ કપોતા નકુલૈઃ સર્પા વૈરવિવર્જિતાઃ
તતશ્ચ વૃંદકારણ્યે સપાણિકવલં વિધિઃ ।
વત્સાન્ સખીન્ વિચિન્વન્તમેકં કૃષ્ણં દદર્શ સઃ
દૃષ્ટ્વા ગોપાલવેષેણ ગુપ્તં ગોલોકવલ્લભમ્ ।
જ્ઞાત્વા સાક્ષાત્ હરિં બ્રહ્મા ભીતોઽભૂત્સ્વકૃતેન ચ
તં પ્રસાદયિતું રાજન્ જ્વલન્તં સર્વતો દિશમ્ ।
લજ્જયાવાઙ્મુખો ભૂત્વા હ્યવતીર્ય સ્વવાહનાત્
શનૈરુપસસારેશં પ્રસીદેતિ વદન્ નમન્ ।
સ્રવદ્વર્ષાશ્રુદત્તાર્ઘઃ સ પપાતાથ દણ્ડવત્
ઉત્થાપ્યાશ્વાસ્ય તં કૃષ્ણઃ પ્રિયઃ પ્રિય ઇવ સ્પૃશન્ ।
સુરાન્ સુભુવિ દૂરસ્થાનાલુલોક સુધાઽઽર્દ્રદૃક્
તતો જયજયેત્યુચ્ચૈઃ સ્તુવતાં નમતાં સમમ્ ।
તદ્દયાદૃષ્ટદૃષ્ટાનાં સાનન્દઃ સમ્ભ્રમોઽભવત્
દૃષ્ટ્વા હરિં તત્ર સમાસ્થિતો વિધિ-
ર્નનામ તં ભક્તિમનાઃ કૃતાઞ્જલિઃ ।
સ્તુતિં ચકારાશુ સ દણ્ડવલ્લુઠન્
પ્રહૃષ્ટરોમા ભુવિ ગદ્ગદાક્ષરઃ
ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં વૃન્દાવનખણ્ડે
બ્રહ્મણઃ શ્રીકૃષ્ણદર્શનવર્ણનં નામ અષ્ટમોઽધ્યાયઃ
મૂળ પાઠ: gargasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0