ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.7

ગુર્જરાષ્ટ્ર તથા ચેદિદેશ જયમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
પ્રદ્યુમ્નોઽથ મહાવીર્યો જિત્વા માહિષ્મતીપતિમ્ ॥
વિકર્ષન્મહતીં સેનાં ગુર્જરાજં સમાયયૌ

ગુર્જરસ્યાધિપં વીરમૃષ્યં નામ મહાબલમ્ ॥
જગ્રાહ સેનયા કાર્ષ્ણિસ્તુંડયાહિં યથાવિરટ્

સદ્યસ્તસ્માદ્‌બલિં નીત્વા યાદવેંદ્રો મહાબલઃ ॥
વિકર્ષન્મહતીં સેનાં ચેદિદેશાંસ્તતો યયૌ

દમઘોષશ્ચેદિરાજો વસુદેવસ્વસુઃ પતિઃ ॥
શિશુપાલસ્તસ્ય પુત્રઃ કૃષ્ણશત્રુઃ પ્રકીર્તિતઃ

આભીયાય મહાબુદ્ધિર્દમઘોષં મહાબલમ્ ॥
નત્વા પ્રાહ મહાબુદ્ધિમુદ્ધવો બુદ્ધિસત્તમઃ

ઉદ્ધવ ઉવાચ -
રાજન્દેહિ બલિં તસ્મા ઉગ્રસેનાય ભૂભૃતે ॥
વિજિત્ય નૃપતીન્ યોઽસૌ રાજસૂયં કરિષ્યતિ

શ્રીનારાદ ઉવાચ -
ઇત્થં નિશમ્ય વચનં દમઘોષસુતઃ ખલઃ ॥
સ્ફુરદોષ્ઠો મન્યુપરઃ પ્રાહેદં સદસિ ત્વરમ્

શિશુપાલ ઉવાચ -
દુરત્યયા કાલગતિરહો ચિત્રમિદં જગત્ ॥
વિધેઃ કાલાત્મકસ્યાપિ પ્રાજાપત્યે ભવેત્કલિઃ

ક્વ રાજહંસઃ કાકઃ ક્વ ક્વ મૂર્ખઃ ક્વ ચ પંડિતઃ ॥
ભૃત્યા વિજેષ્યન્તિ નૃપં ચક્રવર્તિનમીશ્વરમ્

યયાતિશાપાદ્યદવો ભ્રષ્ટરાજ્યપદાઃ સ્મૃતાઃ ॥
રાજ્યં સ્વલ્પં જલં પ્રાપ્ય પ્રોચ્છલંત્યાપગા ઇવ

અવંશસંભવો રાજા મૂર્ખપુત્રો હિ પંડિતઃ ॥
નિર્ધનશ્ચ ધનં પ્રાપ્ય તૃણવન્મન્યતે જગત્

ઉગ્રસેનઃ કતિદિનૈ રાજત્વં સમુપાગતઃ ॥
મંત્રિણા વાસુદેવેન પૂજિતઃ સ બલાન્નૃપઃ

તસ્ય મંત્રી વાસુદેવો જરાસંધભયાદ્‍દ્રુતમ્ ॥
મથુરાં સ્વપુરીં ત્યક્ત્વા સમુદ્રં શરણં ગતઃ

આભીરસ્યાપિ નન્દસ્ય પૂર્વં પુત્રઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥
વસુદેવો મન્યતે તં મત્પુત્રોઽયં ગતત્રપઃ

વસુદેવાદ્‌ગૌરવર્ણાદયં શ્યામઃ કુતોઽભવત્ ॥
પિતામહોઽપિ ગૌરશ્ચ દુઃખહાસ્યમિદં વચઃ

પ્રદ્યુમ્નં તત્સુતં જિત્વા સબલં યાદવૈઃ સહ ॥
કુશસ્થલીં ગમિષ્યામિ મહીં કર્તુમયાદવીમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્યુક્ત્વા ધનુરાદાય તૂણૌ ચાક્ષયસાયકૌ ॥
ગંતુમભ્યુદ્યતં વીક્ષ્ય ચેદિરાજસ્તમબ્રવીત્

દમઘોષ ઉવાચ -
શૃણુ પુત્ર પ્રવક્ષ્યામિ ક્રોધં મા કુરુ મા કુરુ ॥
અકસ્માદાચરેત્કાર્યં ન સિદ્ધિં વિંદતે હ્યસૌ

ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં સાધનં ન ક્ષમાસમમ્ ॥
તસ્માત્સામ પ્રકર્તવ્યં સામ્નો ન સદૃશં સુખમ્

દાનેન રાજતે સામ દાનં સત્ક્રિયયા પુનઃ ॥
સત્ક્રિયાપિ તથા યોગ્યં ગુણં સંપ્રેક્ષ્ય રાજતે

યાદવાશ્ચેદિપાશ્ચૈવ જ્ઞાતિસંબંધિનઃ સ્મૃતાઃ ॥
ચેદિપાનાં ચ વૃષ્ણીનાં કલિં નેચ્છામિ તત્વતઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
શિશુપાલો બોધિતોઽપિ દમઘોષેણ ધીમતા ॥
નોવાચ કિઞ્ચિદ્વિમનાસ્તૂષ્ણિંભૂતો મહાખલઃ

શ્રુતિશ્રવાશ્ચેદિપરાજરાજ્ઞી
સ્વસા શુભા શૂરસુતસ્ય રાજન્ ॥
સમેત્ય પુત્રં શિશુપાલસંજ્ઞં
પ્રત્યાહ સમ્યગ્વિનયાન્વિતા સા

શ્રુતિશ્રવા ઉવાચ -
મા પુત્ર ખેદં કુરુતાત્કદાચિ-
ન્માભૂત્કલિશ્ચેદિપયાદવાનામ્ ॥
તે માતુલોઽયં કિલ શૂરસૂનુ-
ર્ભ્રાતા ચ તે તત્સુત એવ કૃષ્ણઃ ॥

તસ્યાત્મજા યેઽત્ર સમાગતાસ્તે
પ્રદ્યુમ્નમુખ્યાઃ શતશો મહાંતઃ ॥
સંપૂજનીયાશ્ચ મયા ભવદ્‌ભિઃ
સંલાલનીયા ન હિ યુદ્ધયોગ્યાઃ

અહં ગમિષ્યામિ સહાર્દ્રચિત્તા
નેતું ત્વયા તાત સમાગતાંસ્તાન્ ॥
દ્ર્ષ્ટું ચિરોત્કણ્ઠમના મહોત્સવૈ-
ર્નૈતાદૃશોઽયં સમયઃ કદાચિત્

શિશુપાલ ઉવાચ -
મમ શત્રૂ રામકૃષ્ણૌ યદવઃ શત્રવશ્ચ મે ॥
ઘાતયિષ્યામિ તાન્સર્વાન્ યૈરહં તુ તિરસ્કૃતઃ

પુરા વૈ કુંડિનપુરે યાભ્યાં મે હેલનં કૃતમ્ ॥
વિવાહો વરિતો મે વૈ રામકૃષ્ણાવરી મમ

યદિ તેષાં યાદવાનાં યુવાં પક્ષં કરિષ્યથઃ ॥
તદા ત્વાં સહ પિત્રા ચ નિગૃહ્ય નિગડૈર્દૃઢૈઃ

કારાગારે કારયામિ કંસઃ સ્વપિતરૌ યથા ॥
અન્યથા ચેદ્‌વધિષ્યામિ શપથો મે તુ દુર્ઘટઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તદ્વચઃ પરુષં શ્રુત્વા તૂષ્ણીં યાતેઽથ ચેદિપે ॥
તદ્વચઃ સ્વબલં પ્રાપ્ય પ્રાહ સર્વં યથોદિતમ્

વાહિની ધ્વજિની ચૈવ પ્રતિમાક્ષૌહિણીયુતા ॥
ચતુર્ધા શિશુપાલસ્ય સેના યુક્તા બભૂવ હ

બહુલાશ્વ ઉવાચ -
વાહિન્યાદ્યાશ્ચ યા સેનાસ્તત્સંખ્યાં વદ મે પ્રભો ॥
ઋષયો હિ પ્રજાનંતિ ભૂતં ભવ્યં ભવત્પરમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
શતં દ્વિપાનાં રથિનાં સહસ્રં શતસંયુતમ્ ॥
અયુતં તુરગાણાં ચ પત્તીનાં લક્ષમેવ ચ

સેનાયા લક્ષણં સ્વલ્પં દ્વિગુણં ચતુરંગિણી ॥
ચતુઃશતં દ્વિપાનાં ચ રથાનામયુતં તથા

ચતુર્લક્ષં હયાનાં ચ પત્તીનામેકકોટયઃ ॥
લોહકંચુકસંયુક્તાઃ સમર્થબલવાહનાઃ

શસ્ત્રાસ્ત્રજ્ઞા યત્ર શૂરા વાહિની સા બુધૈઃ સ્મૃતા ॥
વાહિન્યા દ્વિગુણીભુતા ધ્વજિની સા પ્રકીર્તિતા

ધ્વજિન્યા દ્વિગુણી જ્ઞેયા પૃતનાં કથિતા પુરા ॥
સસાહસોઽપિ શૂરઃ સ્યાત્સામંતઃ શતશૂરભૃત્

સામન્તાનાં શતં બિભ્રત્સ ગજી કથિતો મૃધે ॥
સમરે સારથિં ચાશ્વાન્ રથં રક્ષેદ્‌રથી ચ યઃ

સેનાં રક્ષિતિ યો બાણૈઃ કથ્યતે સ મહારથી ॥
સ્વસેનાં રક્ષયઞ્શત્રૂન્સૂદયન્ રણમંડલે

યોઽક્ષૌહિણ્યા સમં યુદ્ધ્યેત્સદા સોઽતિરથી સ્મૃતઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
ગુર્જરરાષ્ટ્રાચેદિદેશગમનં નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ