ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.8

દ્યુમાન્ તથા શક્તવધમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
નિર્ગતઃ શિશુપાલોઽસૌ સબલશ્ચંદ્રકાપુરાત્ ॥
પિતરૌ તૌ તિરસ્કૃત્ય સ્વભાવો હ્યસતામયમ્

વાહિનીધ્વજિનીભ્યાં ચ દ્યુમચ્છક્તૌ વિનિર્ગતૌ ॥
પૃતનાક્ષૌહિણીભ્યાં તૌ રંગપિંગૌ ચ મંત્રિણૌ

શિશુપાલમહાસૈન્યં પ્રલયાબ્ધિસમં નૃપ ॥
સંવીક્ષ્ય યદવસ્તર્તું ચાજગ્મુઃ કૃષ્ણપોતકાઃ

વાહિનીસહિતઃ પશ્ચાદ્દ્યુમાન્નામા મહાબલઃ ॥
યુયુધે યાદવૈઃ સાર્દ્ધં શિશુપાલપ્રણોદિતઃ

દ્વયોશ્ચ સૈન્યયોર્બાણૈરંધકારોઽભવદ્‌રણે ॥
હયપાદરજોવૃન્દૈઃ પ્રોત્થિતૈશ્છાદયન્નભઃ

હયાશ્ચ નૃપ ધાવન્તઃ પ્રોત્પતંતો દ્વિપાન્પ્રતિ ॥
દ્વિપાશ્ચ સક્ષતા યુદ્ધે પાતયંતઃ પદૈર્દ્વિષઃ

શુણ્ડાદણ્ડસ્ય ફૂત્કારૈર્મર્દયન્ત ઇતસ્તતઃ ॥
કસ્તૂરીપત્રસિંદૂર-રક્તકંબલમંડિતાઃ

બાણૈર્ગદાભિઃ પરિઘૈઃ ખડ્ગૈઃ શૂલૈશ્ચ શક્તિભિઃ ॥
છિન્નાઙ્ગાઃ પત્તયઃ પેતુશ્છિન્નબાહ્વંઘ્રિજાનવઃ

કશ્ચિત્તીક્ષ્ણાસિના રાજન્ હયાન્યુદ્ધે દ્વિધાકરોત્ ॥
કેચિદ્દંતાન્ સંગૃહીત્વા કુંભેષુ કરિણાં ગતાઃ

અમાત્યં હસ્તિવાહં ચ મર્દયન્તો મૃગેન્દ્રવત્ ॥
ઉલ્લંઘયંત સહસા ગજવૃંદં મહાબલાઃ

ખડ્ગપ્રહારં કુર્વંતો વિદાર્ય પરસૈનિકાન્ ॥
હયસ્પૃષ્ટા ન દૃશ્યંતે દૃશ્યંતે તે નટા ઇવ

સૈન્યવેગં ચ શત્રૂણાં દૃષ્ટ્વાક્રૂરઃ સમાયયૌ ॥
ચકાર દુર્દિનં બાણૈર્બાણૌઘૈશ્ચાપિ નિર્ગતૈઃ ॥
છાદયામાસ ચાક્રૂરં વર્ષાસૂર્યમિવામ્બુદઃ

છિત્વા તદ્‌બાણપટલમસિના ગાંદિનીસુતઃ ॥
શક્ત્યા તતાડ તં વીરં દ્યુમંતં ક્રોધમૂર્છિતમ્

તત્પ્રહારેણ ભીન્નાંગો મૂર્છિતો ઘટિકાદ્વયમ્ ॥
પુનરુત્થાય યુયુધે શિશુપાલસખા બલી

ગૃહીત્વાથ ગદાં ગુર્વીં લક્ષભારવિનિર્મિતામ્ ॥
તતાડ હૃદિ ચાક્રૂરં જગર્જ ઘનવદ્દ્યુમાન્

અક્રૂરે તત્પ્રહારેણ કિંચિદ્વ્યાકુલમાનસે ॥
યુયુધાનસ્તદા પ્રાગાજ્જ્યાશબ્દં કારયન્મુહુઃ

શિરસ્તસ્યાશુ ચિચ્છેદ બાણેનૈકેન લીલયા ॥
પતિતે દ્યુમતિ હ્યાજૌ વીરાસ્તસ્ય વિદુદ્રુવુઃ

તદૈવ શક્તઃ સંપ્રાપ્તો દૃષ્ટ્વા સેનાં પલાયિતામ્ ॥
શૂલં ચિક્ષેપ સહસા યુયુધાનાય ધીમતે

યુયુધાનશ્ચ બાણૌઘૈસ્તચ્છૂલં શતધાકરોત્ ॥
શક્તો ગૃહીત્વા પરિઘં યુયુધાનં તતાડ હ

યુયુધાનોઽર્જુનસખઃ ક્ષણં મૂર્ચ્છામવાપ હ ॥
તદૈવ વીરઃ સંપ્રાપ્તઃ કૃતવર્મા મહાબલઃ

શક્તસ્યાપિ રથં સાશ્વં બાણૈશ્ચૂર્ણીચકાર હ ॥
શક્તોઽપિ ચૂર્ણયામાસ ગદયા તદ્‌રથં પરમ્

કૃતવર્મા રથં ત્યક્ત્વા શક્તં જગ્રાહ રોષતઃ ॥
પાતયિત્વા ભૂજાભ્યાં તં ચિક્ષેપ નૃપ યોજનમ્

શક્તે ચ પતિતે યુદ્ધે શિશુપાલપ્રણોદિતૌ ॥
રંગપિંગૌ મંત્રિણૌ તૌ પૃતનાઽક્ષૌહિણીયુતૌ

બાણવર્ષં પ્રકુર્વંતૌ મર્દયંતાવરીન્મૃધે ॥
આજગ્મતુર્મૈથિલેન્દ્ર યથા વાતહુતાશનૌ

ઉદ્‌ભટં તદ્‌બલં વીક્ષ્ય યાદવેન્દ્રપિતુઃ સમઃ ॥
આદાય ચાપં સદસિ પ્રદ્યુમ્નો વાક્યમબ્રવીત્

પ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ -
અહં ગમિષ્યામિ પુરો રંગપિંગમૃધે જનાઃ ॥
રંગપિંગૌ ચ દૃશ્યેતે મહાબલપરાક્રમૌ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
એતચ્છ્રુત્વા મહાબાહુર્ભાનુઃ કૃષ્ણસુતો બલી ॥
સર્વેષામગ્રતો ભૂત્વા ભ્રાતરં પ્રાહ નીતિવત્

ભાનુરુવાચ -
ત્રૈલોક્યં દૃશ્યતે પ્રાપ્તં યદા તે સંમુખે પ્રભો ॥
તદા તે ચાપટંકારો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

કેવલેનાપિ ખડ્ગેન શિરસી રંગપિંગયોઃ ॥
છિત્વા ચાત્ર પ્રવેક્ષ્યામિ કલિંગશકલાવિવ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
દ્યુમચ્છક્તવધો નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ