ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.6

મરુધન્વા-માનસ-માહિષ્મતી-જયમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્થં જિત્વાથ કાલિંગં પ્રદ્યુમ્નો યાદવેશ્વરઃ ॥
જગામ મરુધન્વાનં જલં વૈશ્વાનરો યથા

ગિરિદુર્ગસમાયુક્તં ધન્વદેશાધિપં ગયમ્ ॥
ઉદ્ધવં પ્રેષયામાસ જ્ઞાત્વા તં યાદવેશ્વરઃ

ગિરિદુર્ગે ગતઃ સાક્ષાદુદ્ધવો બુદ્ધિસત્તમઃ ॥
સભામેત્ય ગયં પ્રાહ શૃણુ રાજન્મહામતે

ઉગ્રસેનો યાદવેન્દ્રો રાજરાજેશ્વરો મહાન્ ॥
જંબૂદ્વીપનૃપાઞ્જિત્વા રાજસૂયં કરિષ્યતિ

પરિપૂર્ણતમઃ સાક્ષાચ્છ્રીકૃષ્ણો ભગવાન્સ્વયમ્ ॥
અસંખ્યબ્રહ્માંડપતિર્મંત્રી તસ્યાભવદ્ધરિઃ

તેન વૈ પ્રેષિતઃ સાક્ષાત્પ્રદ્યુમ્નો ધન્વિનાં વરઃ ॥
શીઘ્રં તસ્મૈ બલિં નીત્વા કુલકૌશલહેતવે

શ્રીનારદ ઉવાચ -
શ્રુત્વા કિંચિત્પ્રકુપિતો વીર્યશૌર્યમદોદ્ધતઃ ॥
ઉદ્ધવં પ્રાહ નૃપતિર્ગયો નામ મહાબલઃ

ગય ઉવાચ -
બલિં તસ્મૈ ન દાસ્યામિ વિના યુદ્ધં મહામતે ॥
અલ્પકાલેન યદવો ગતા વૃદ્ધિં ભવાદૃશાઃ

ઇત્યુક્ત ઉદ્ધવો રાજઞ્ચ્છંબરારિં સમેત્ય સઃ ॥
સર્વેષાં યાદવાનાં ચ શૃણ્વતાં પ્રશશંસ હ

તદૈવ રુક્મિણીપુત્રો ગિરિદુર્ગં સમાયયૌ ॥
તત્સૈન્યૈર્યાદવૈઃ સાર્દ્ધં ઘોરં યુદ્ધં બભૂવ હ

ચૂર્ણયન્ ગજપાદૈશ્ચ નાગરાન્ ભૂજનાન્દ્રુમાન્ ॥
અક્ષૌહિણીભ્યાં સંયુક્તો ગયો યોદ્ધું વિનિર્યયૌ

રથિનો રથિભિસ્તત્ર ગજવાહા ગજૈઃ સહ ॥
આશ્વવાહૈરશ્વવાહા વીરા વીરૈઃ પરસ્પરમ્

યુયુધુસ્તીક્ષ્ણબાણૌઘૈશ્ચર્મખડ્ગગદર્ષ્ટિભિઃ ॥
પાશૈઃ પરશ્વધૈ રાજઞ્છતઘ્નીભિર્ભુશુંડિભિઃ

મન્યમાનાશ્ચ યદુભિર્ગયવીરા ભયાતુરાઃ ॥
સર્વે સ્વં સ્વં રથં ત્યક્ત્વા દુદ્રુવુસ્તે દિશો દશ

પલાયમાને સ્વબલે ગયો નામ મહાબલઃ ॥
એકાકી પ્રયયૌ યોદ્ધું ધનુષ્ટંકારયન્મુહુઃ

દીપ્તિમાન્ કૃષ્ણપુત્રસ્તુ ધનુર્બાણૈ રિપોર્હયાન્ ॥
એકેન સારથિં જઘ્ને દ્વાભ્યાં કેતું સમુચ્છ્રિતમ્

રથં ચ બાણવિંશત્યા કવચં પંચભિઃ પુનઃ ॥
ધનુસ્તસ્યાપિ ચિચ્છેદ શતબાણૈર્મહાબલઃ

ગયોઽન્યદ્ધનુરાદાય દીપ્તિમન્તં હરેઃ સુતમ્ ॥
જઘાન બાણવિંશત્યા જગર્જ ઘનવદ્‌બલી

તત્પ્રહારેણ સમરે કિંચિદ્‌વ્યાકુલમાનસઃ ॥
દીપ્તિમાનથ જગ્રાહ શક્તિં જ્યોતિર્મયીં દૃઢામ્

ચિક્ષેપ ભ્રામયિત્વા તાં ગયાખ્યાય મહાત્મને ॥
સાઽપિ તદ્‍ધૃદયં ભિત્વા પપૌ ચ રુધિરં મહત્

ગયોઽપિ પતિતો રાજન્મૂર્છિતોઽભૂદ્‌રણાંગણે ॥
દીપ્તિમાંશ્ચ ધનુષ્કોટ્યા કર્ષયંસ્તદ્‌ગલે રિપુમ્

પ્રદ્યુમ્નસ્ય પુરઃ પ્રાગાત્કદ્રુજં ગરુડો યથા ॥
નરદુંદુભયો નેદુર્દેવદુન્દુભયસ્તદા ॥
આકાશાદ્‌વવૃષુર્દેવાઃ પુષ્પવર્ષાણિ પાર્થિવાઃ

તદૈવ તેનાપિ સમર્પિતાંઘ્રિઃ
શ્રીકૃષ્ણપુત્રો નૃપ શંબરારિઃ ॥
અવન્તિકાં સંપ્રયયૌ મહાત્મા
શ્રીકર્ણિકાં સ્વર્ણમયીમિવાલિઃ

શ્રુત્વાઽઽગતં તં જયસેનરાજઃ
સમર્ચયામાસ સ માલવાધિપઃ ॥
આનીય વૃદ્ધાન્સુબલિં મહાત્મને
પ્રધર્ષિતો મૈથિલ તત્પ્રભાવવિત્

રાજાધિદેવીં સ્વપિતુઃ પિતુઃ સ્વસાં
પ્રણમ્ય તાં કૃષ્ણસુતો મહામનાઃ ॥
વિંદાનુવિંદૌ પરિરભ્ય તત્સુતૌ
બભૌ વૃતો માલવદેશસંભવૈઃ

પ્રદ્યુમ્નો ધન્વિનાં શ્રેષ્ઠઃ પુરીં માહિષ્મતીં યયૌ ॥
યાદવૈઃ સ્વબલૈઃ સાર્દ્ધં નર્મદાં સ દદર્શ હ

રાજિતામંબુકલ્લોલૈઃ શૃઙ્ગારતિલકામિવ ॥
વહંતી પુષ્પનિચયમુષ્ણીષં મુદ્રિકામિવ

વેતસીવેણુતરુભિઃ પુષ્પિતૈર્માધવૈર્વૃતૈઃ ॥
સ્ફુરદ્‌ભિર્મૂર્તિમદ્‌ભિશ્ચ દેવૈઃ સ્વર્ગનદીમિવ

તત્તીરે શિબિરૈર્યુક્તઃ પ્રદ્યુમ્નો યાદવેશ્વરઃ ॥
સ્થિતોઽભૂદ્યાદવૈઃ સાકં દેવૈરિંદ્ર ઇવ પ્રભુઃ

ઇન્દ્રનીલો મહારાજ જ્ઞાની માહિષ્મતીપતિઃ ॥
સ્વદૂતં પ્રેષયામાસ પ્રદ્યુમ્નાય મહાત્મને

પ્રદ્યુમ્નરાજશિબિરે દૂતો ગત્વા કૃતાંજલિઃ ॥
ઉવાચ વચનં તત્ર સર્વેષાં શૃણ્વતાં નૃપ

દૂત ઉવાચ -
હસ્તિનાપુરનાથેન ધાર્તરાષ્ટ્રેણ ધીમતા ॥
સ્થાપિતોઽતિબલો વીરો બલિં કસ્મૈ ન દાસ્યતિ

સુયોધનાય ચેચ્છાભિર્દ્રવ્યં યચ્છતિ નો બલાત્ ॥
યોદ્ધવ્યં ચ ભવદ્‌ભિશ્ચ વિફલો હિ રણોઽત્ર વૈ

શ્રીપ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ -
યથા ગયો દૂત કલિંગરાડ્ યથા
તથાભિભૂતોઽપિ બલિં પ્રદાસ્યતિ ॥
નૃપં ન જાનાતિ મહોગ્રસેનકં
માહિષ્મતીશોઽયમતીવ રાજરાટ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઉક્તો દૂતસ્તદૈવાશુ ગત્વા માહિષ્મતીપતિમ્ ॥
સભાયાં કથયામાસ પ્રદ્યુમ્નકથિતં વચઃ

યદૂનામુદ્‌ભટં સૈન્યં વીક્ષ્ય માહિષ્મતીપતિઃ ॥
ગજાનાં પંચસાહસ્રં હયાનાં નિયુતં શુભમ્

રથાનામયુતં જૈત્રં નીત્વા રાજા વિનિર્ગતઃ ॥
બલિં દદૌ સમેત્યાશુ પ્રદ્યુમ્નાય મહાત્મને

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
મરુધન્વમાલવમાહિષ્મતીદેશવિજયો નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ