ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.39

શકુનિયુદ્ધે કૃષ્ણાગમનમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
શકુનિઃ પુનરુત્થાય સ્વબલં વીક્ષ્ય પોથિતમ્ ॥
જગ્રાહ સ મહારાજ લક્ષભારસમં ધનુઃ

નિધાય બાણં નિશિતં કોદણ્ડે ચણ્ડવિક્રમે ॥
કાર્ષ્ણિં પ્રાહ રણે રાજઞ્છકુનિર્દૈત્યરાડ્બલી

શકુનિરુવાચ -
કર્મ પ્રધાનં જગતીતલે મહ-
ત્કર્મૈવ સાક્ષાદ્‌ગુરુરીશ્વરઃ પ્રભુઃ ॥
ઉચ્ચાવચત્વં ભવતીહ કર્મણા
તેનૈવ રાજન્ વિજયઃ પરાજયઃ

ગવાં સહસ્રેષુ યથા હિ વત્સકઃ
સ્વમાતરં વિંદતિ પશ્યતાં સતામ્ ॥
તથા હિ યેનાપિ કૃતં શુભાશુભં
નરેષુ તિષ્ઠત્સુ તમેવ ગચ્છતિ

તતો વિજેષ્યામિ દૃઢેન કર્મણા
રિપું ભવન્તં શપથઃ કૃતો મયા ॥
સદ્યઃ કુરુ ત્વં પ્રતિકારમેવ ત-
દ્યેનાપિ ન સ્યાદ્‌ભુવિ તે પરાજયઃ

શ્રીપ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ -
કર્મ પ્રધાનં યદિ મન્યસે ભવાન્
કાલં વિના તર્હિ ફલં ન વિદ્યતે ॥
કૃતે ચ પાકે યદિ વિઘ્નતા ક્વચિત્
સદા બલિષ્ઠં સમયં વિદુઃ પરે

પાકપ્રકારે સતિ પાકસાધનં
કદાપિ કર્તારમૃતે ન જાયતે ॥
વદન્તિ કર્તારમતઃ પરં પરે
ન કર્મ કાલં શૃણુ દૈત્યપુંગવ

યોગં વિદુઃ કેઽપિ યદા હ્યયોગતઃ
કથં ભવેત્કૌ કિલ પાકસાધનમ્ ॥
સર્વં હિ વા યોગમૃતે વૃથા ભવે-
ત્કાલે તથા કર્મણી કર્તરિ સ્થિતે

યોગં તથા કર્મણિ કર્તરિ સ્થિતે
કાલે વિધિઃ સાંખ્યમૃતે વૃથા ભવેત્ ॥
પાકપ્રકારાદ્યવિચારકૃદ્યદા
ન તર્હિ પાકસ્ય યથા પ્રસાધનમ્

યોગકર્મવિધિકારકસંખ્યૈ-
ર્બ્રહ્મપૂરુષમૃતે ન હિ કિંચિત્ ॥
તં નમામિ પરિપૂર્ણતમાંશં
યેન વિશ્વમખિલં વિદિતં ખે

શકુનિરુવાચ -
હે પ્રદ્યુમ્ન મહાબાહો ત્વં સાક્ષાજ્જ્ઞાનશેવધિઃ ॥
તવ દર્શનમાત્રેણ નરો યાતિ કૃતાર્થતામ્

યે ત્વસંગં સમાસાદ્ય વાર્તાં કુર્વન્તિ નિત્યશઃ ॥
તેષાં તુ મહિમાનં હિ વક્તું નાલં ચતુર્મુખઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્યુક્ત્વા શકુનિર્દૈત્યો માયાવી દૈત્યરાડ્બલી ॥
શિક્ષિતં મયદૈત્યેન રૌરવાસ્ત્રં સમાદધે

મહોરગા દંદશૂકા વૃશ્ચિકાશ્ચ વિષોત્કટાઃ ॥
કોટિશો ગરુડા બાણાન્નીલકંઠાઃ કલાપિનઃ

તૈર્દર્શિતં બલં સર્વં ફૂત્કારૈર્મત્તતાં ગતમ્ ॥
વીક્ષ્ય કાર્ષ્ણીર્મહાબુદ્ધિર્ગરુડાસ્ત્રં સમાદધે

કોટિશો ગરુડા બાણાન્નીલકંઠાઃ કલાપિનઃ ॥
અન્યે ચ પક્ષિણો ભીમા નિર્ગતાસ્તસ્ય પશ્યતઃ

અગ્રસન્નુરગાન્યુદ્ધે દન્દશૂકાન્સવૃશ્ચિકાન્ ॥
તીક્ષ્ણતુણ્ડા બૃહત્પક્ષાઃ ક્ષણાત્તેઽદૃશ્યતાં ગતાઃ

દૈત્યોઽપિ રાક્ષસીં માયાં ગાંધર્વી ગૌહ્યકીં પુનઃ ॥
પૈશાચીં સંદધે રાજઞ્છકુનિર્યુદ્ધદુર્મદઃ

તદ્‌બાણનિર્ગતા ભૂતાસ્તથા પ્રેતાશ્ચ કોટિશઃ ॥
અંગારાન્મુમુચુસ્તે વૈ કરાલાઃ કૃષ્ણરૂપિણઃ

જ્ઞાત્વાથ તામસીં માયાં પૈશાચીં મીનકેતનઃ ॥
સત્ત્વાસ્ત્રં સંદધે બાણે યુદ્ધકાંક્ષી હરેઃ સુતઃ

તસ્માદ્વિનિર્ગતા રાજન્ કોટિશો વિષ્ણુપાર્ષદાઃ ॥
જઘ્નુઃ પિશાચીં તાં માયાં પન્નગીં ગરુડો યથા

માયાં દૈત્યોઽપિ માયાવી ગૌહ્યકીં સંદધે પુનઃ ॥
સંભૂતાઃ કોટિશો મેઘા ગર્જતો ભીમરૂપિણઃ

વિષ્ઠાં મૂત્રં ચ રુધિરં મેદોમજ્જાસ્થિવર્ષિણઃ ॥
જ્ઞાત્વાથ ગૌહ્યકીં માયાં પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્હરિઃ

તન્નાશાર્થં મહારાજ કોલાસ્ત્રં સંદધે ત્વિષૌ ॥
તદ્‌ગણાદ્યજ્ઞવારાહો નિર્ગતો ઘર્ઘરસ્વનઃ

સટા વિધૂય વેગેન દંષ્ટ્રયા તીક્ષ્ણયા ઘનાન્ ॥
વિદારયન્‍રણે રેજે વેણૂન્મત્તગજો યથા

દૈત્યોઽથ માયાં ગાંધર્વીં ચકાર રણમણ્ડલે ॥
યુદ્ધં ન દૃશ્યતે તદ્વદ્ધેમસૌધાનિ કોટિશઃ

વસ્ત્રાલંકારયુક્તાનિ બભૂવુઃ પશ્યતાં સતામ્ ॥
વિદ્યાધર્યશ્ચ ગન્ધર્વા ગાયન્તો નૃત્યતત્પરાઃ

મૃદઙ્ગતાલવાદિત્રૈર્મોહનૈ રાગમિશ્રિતૈઃ ॥
હાવભાવકટાક્ષૈશ્ચ તોષયંત્યો જનાન્નૃપ

મોહિન્યઃ સુન્દરી રામાઃ શ્યામાઃ કમલલોચનાઃ ॥
તાસાં લાવણ્યરાગાભ્યાં મોહં યાતેષુ વૃષ્ણિષુ

ગાંધર્વીં મોહિનીં માયાં જ્ઞાત્વા કાર્ષ્ણિર્મહાબલઃ ॥
સંદધે તત્પ્રહારાર્થે જ્ઞાનાસ્ત્રં રણમણ્ડલે

જ્ઞાનોદયે તદા જાતે મોહનાશો નૃપેશ્વર ॥
નાશં ગતાયાં માયાયાં શકુનિઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ

રાક્ષસીં સંદધે માયાં માયાવી દૈત્યપુંગવઃ ॥
સપક્ષૈઃ પર્વતૈ રાજન્ ક્ષણાત્તચ્છાદિતં નભઃ

મહાંધકારોઽભૂત્પૃથ્વ્યાં પરાર્દ્ધં ચ ઘનૈરિવ ॥
દગ્ધવૃક્ષશિલાસ્થીનિ કબંધરુધિરાણિ ચ

ગદાપરિઘનિસ્ત્રિંશમુસલાદીનિ સર્વતઃ ॥
અંબરાદ્‌બભ્રમુઃ શૈલા મેઘા ઇવ વિદેહરાટ્

રક્ષોગણાઃ શૂલહસ્તાશ્છિન્ધિ ભિંધીતિ વાદિનઃ ॥
યાતુધાનાશ્ચ શતશો ભક્ષયન્તો દ્વિપાન્હયાન્

સિંહવ્યાઘ્રવરાહાશ્ચ દૃશ્યંતે રણમણ્ડલે ॥
મર્દયન્તો નખૈર્નાગાંશ્ચર્વયંતો વપૂંષિ વૈ

પલાયમાનં સ્વબલં દૃષ્ટ્વા કાર્ષ્ણીર્મહાબલઃ ॥
જેતું તાં રાક્ષસીં માયાં નૃસિંહાસ્ત્રં સમાદધે

આવિર્ભૂતો હરિઃ સાક્ષાન્નૃસિંહો રૌદ્રરૂપધૃક્ ॥
સ્ફુરત્સટો લલજ્જિહ્વો નખલાંગૂલભૂષિતઃ

ચલદ્‌બાલો ભીષણાસ્યો હુઙ્કારેણાતિભીષણઃ ॥
સિંહનાદં ચ કુર્વન્ વૈ સંસ્થિતો રણમણ્ડલે

નનાદ તેન બ્રહ્માંડં સપ્તલોકૈર્બિલૈઃ સહ ॥
વિચેલુર્દિગ્ગજાસ્તારા રાજદ્‌ભૂખંડમણ્ડલમ્

ગૃહીત્વા હ્યંબરે શૈલાન્સવૃક્ષાન્નખરઃ ખરૈઃ ॥
પાતયામાસ ભૂપૃષ્ઠે દૈત્યાનાં ચ પ્રપશ્યતામ્

રક્ષોગણાન્સંગૃહીત્વા પાટયામાસ વેગતઃ ॥
યાતુધાનગણાન્પદ્‌ભ્યાં સ મમર્દ હરિર્મૃધે

સિંહાન્વ્યાઘ્રાન્વરાહાંશ્ચ સંવિદાર્ય નખૈઃ ખરૈઃ ॥
ચિક્ષેપ ગગને વિષ્ણુસ્તત્રૈવાંતર્દધે પુનઃ

નાશં ગતાયાં માયાયાં રાક્ષસ્યાં રુક્મિણીસુતઃ ॥
શંખં દઘ્મૌ વિજયદં મૌલેન્દ્રં ચ રણાંગણે

અભૂજ્જયજયારાવો દુન્દુભિધ્વનિમિશ્રિતઃ ॥
પ્રદ્યુમ્નસ્યોપરિ સુરાઃ પુષ્પવર્ષં પ્રચક્રિરે

સ્વમાયાયાં નિર્ગતાયાં શકુનિર્દૈત્યપુંગવઃ ॥
સરથઃ સૈનિકૈઃ સાર્દ્ધં તત્રૈવાંતર્હિતોઽભવત્

માયાં ચકાર દૈતેયીં મયદૈત્યપ્રદર્શિતામ્ ॥
હસ્તિશુણ્ડાસમાં ધારાં વર્ષતોઽતિતડિત્સ્વનાઃ

સાંવર્ત્તકગણા મેઘા આજગ્મુઃ પશ્યતાં સતામ્ ॥
ક્ષણાત્સર્વે સમુદ્રાસ્તે ચણ્ડવાતેન વેપિતાઃ

ક્ષુભિતા ઉર્મિસઙ્ઘર્ષાવર્તૈઃ પ્લાવિતભૂરુજાઃ ॥
ભૂમણ્ડલં સપદિ તત્પ્લાવિતં ચાત્મભિઃ સમમ્

દૃષ્ટ્વાથ યાદવાઃ સર્વે પ્રાપુસ્તત્ર ભયં બહુ ॥
વદન્તો રામકૃષ્ણેતિ વિસ્મૃતસ્વપરાક્રમાઃ

ક્ષણમાત્રેણ રાજેંદ્ર તૂષ્ણીંભૂતાઃ પરાજિતાઃ ॥
તદા કાર્ષ્ણિર્મહાબાહુઃ કોદણ્ડે ચણ્ડવિક્રમે ॥
બાણં નિધાય સહસા શ્રીકૃષ્ણાસ્ત્રં સમાદધે

નવાર્કકોટિદ્યુતિમન્મહન્મહો
વીરં જયન્મૈથિલ વૈ દિશો દશ ॥
સમાગતં તત્ર કુશસ્થલીપુરઃ
સ્વયં પરં સ્વાર્થમિવાત્મવાંછિતમ્

તસ્મિન્પરે તેજસિ નૂતનાંબુદ-
ચ્છવિં સુવર્ણાંબુજરેણુવાસસમ્ ॥
ભૃંગાવલીકૂજિતકુન્તલાવલિં
સ્રજં દધાનં નવવૈજયન્તીમ્

શ્રીવત્સરત્‍નોત્તમચારુવક્ષસમં
ચતુર્ભુજં પદ્મવિશાલવીક્ષણમ્ ॥
સ્ફુરત્કિરીટં વરહારનૂપુરં
લસન્નવાર્કદ્યુતિહેમકુણ્ડલમ્

વિલોક્ય દેવં યદવોઽતિહર્ષિતાઃ
પરં પ્રણેમુઃ કૃતહસ્તસંપુટાઃ ॥
પ્રચક્રિરે મૈથિલ પુષ્પવર્ષિણો-
ઽમરા જયારાવમતીવ સર્વતઃ

સ દૈત્યશકુનેઃ સજ્જં કોદંડં પ્રાચ્છિનદ્રુષા ॥
શાર્ઙ્‌ગમુક્તેન તચ્છાર્ઙ્‌ગી બાણેનૈકેન લીલયા

સ છિન્નધન્વા શકુનિસ્ત્યક્ત્વા યુદ્ધં પ્રધર્ષિતઃ ॥
હેતિસંહતિમાનેતું યયૌ ચન્દ્રાવતીં પુરીમ્

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
શ્રીકૃષ્ણાગમનં નામૈકોનચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ