ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.40

શકુનિયુદ્ધે ગરુડાગમનમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
દૈત્યે ગતેઽથ શકુનૌ ભગવાન્કમલેક્ષણઃ ॥
કાર્ષ્ણ્યાદિયાદવાન્સર્વા-નાહૂયેત્થમુવાચ હ

શ્રીભગવાનુવાચ -
દૈત્યોઽયં શકુનિઃ પૂર્વં સુમેરોઃ પાર્શ્વ ઉત્તરે ॥
ચતુર્યુગં વર્જિતાન્નસ્તપસાતોષયચ્છિવમ્

ચતુર્યુગે વ્યતીતે તુ સાક્ષાદ્દેવો મહેશ્વરઃ ॥
પ્રસન્નો દર્શનં દત્વા વરમ્ બ્રૂહીત્યુવાચ હ

નત્વાથ શકુનિર્દૈત્યઃ કૃતાંજલિપુટઃ શનૈઃ ॥
હૃષ્ટરોમાશ્રુપૂર્ણાક્ષઃ પ્રાહ ગદ્‌ગદયા ગિરા

મૃતઃ સન્ભૂમિસંસ્પર્શાદ્‍ભૂયાત્સંજીવિતઃ પ્રભો ॥
આકાશે મે મૃતિર્દેવ મા ભૂયાદ્‌ઘટિકાદ્વયમ્

દૈત્યેનોક્તો હરઃ સાક્ષાદ્દત્વા તસ્મૈ વરદ્વયમ્ ॥
પંજરસ્થં શુકં દત્વા પ્રાહ દૈત્યં નતાનનમ્

જીવકલ્પં શુકં ચૈનં રક્ષ દૈત્ય સદાનઘ ॥
અસ્મિન્મૃતે ચ જ્ઞાતવ્યં નિધનં સ્વં ત્વયાસુર

ઇતિ દત્ત્વા વરં તસ્મૈ રુદ્રશ્ચાંતરધીયત ॥
તસ્માત્તસ્ય વધો દુર્ગે ભવિષ્યતિ શુકે મૃતે

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્યુક્ત્વા વીરસદસિ ભગવાન્દેવકીસુતઃ ॥
સુપર્ણં શીઘ્રમાહૂય પ્રાહ પ્રહસિતાનનઃ

શ્રીભગવાનુવાચ -
શૃણુ તાર્ક્ષ્ય મહાબુદ્ધે ગચ્છ ચંદ્રાવતીં પુરીમ્ ॥
શતયોજનવિસ્તીર્ણાં દૈત્યસેનાસમાકુલામ્

પ્રાસાદૈર્ગગનસ્પર્શૈ-ર્હેમરત્‍નમનોહરૈઃ ॥
વિચિત્રોપવનારામૈઃ શોભિતાં દૈત્યપુંગવૈઃ

દુર્ગે દુર્ગે દ્વારદેશે રક્ષિતાં દૈત્યપુંગવૈઃ ॥
તાં દ્રષ્ટું ગરુડો રાજન્સૂક્ષ્મરૂપં દધાર હ

અલક્ષિતો દૈત્યવૃંદૈઃ પશ્યન્પ્રાસાદતોલિકાઃ ॥
તેષૂત્પતન્નુત્પતંશ્ચ શકુનેર્મંદિરે ગતઃ

પ્રેક્ષઞ્છુકં દૈત્યજીવં ક્ષણં તત્ર સ્થિતોઽભવત્ ॥
યુદ્ધાર્થં દંશિતં તત્ર શકુનિં દૈત્યપુંગવમ્

નાનાશસ્ત્રધરં વીરં ક્રોધપૂરિતમાનસમ્ ॥
ગૃહીત્વા તં પરિકરે પ્રાહ રાજન્મદાલસા

મદાલસોવાચ -
રાજન્સર્વેઽપિ સુહૃદોઽનુકૂલા ભ્રાતરસ્તવ ॥
મારિતાઃ સંગરે ભર્ત્તઃ પ્રોદ્‌ભટા દૈત્યપુંગવાઃ

મા યાહિ યોદ્ધું યદુભિરાગતો ભગવાન્હરિઃ ॥
દેહિ તસ્મૈ બલિં સદ્યો યેન શ્રેયો હ્યવાપ્સ્યસિ

શકુનિરુવાચ -
હનિષ્યામિ યદૂન્સૈન્યૈર્મે હતા ભ્રાતરો બલાત્ ॥
મૃત્યુર્મે નાસ્તિ ભૂમધ્યે શિવસ્યાપિ વરેણ મે

ઉપદ્વીપે ચંદ્રનામ્નિ પતંગે પર્વતે શુભે ॥
મે જીવરૂપી તુ શુકો વર્તતે સાંપ્રતં પ્રિયે

શંખચૂડેન સર્પેણ રક્ષિતોઽહર્નિશં શુકઃ ॥
એતત્કોઽપિ ન જાનાતિ કથં મૃત્યુશ્ચ મે ભવેત્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
શુકવાર્તાં તતઃ શ્રુત્વા ગરુડો દિવ્યવાહનઃ ॥
ઉપદ્વીપં તુ ચંદ્રાખ્યં ગન્તું તસ્માન્મનો દધે

ઉત્પતન્ ગરૂડો વેગાત્સમુદ્રસ્ય તટે ગતઃ ॥
દ્વીપં વિચિન્વંશ્ચંદ્રાખ્યમાકાશે વિચરન્ ખગઃ

શતયોજનવિસ્તીર્ણે સમુદ્રે ભીમનાદિનિ ॥
પક્ષિરાટ્ સિંહલં પ્રાપ લતાવૃંદમનોહરમ્

તત્ર પપ્રચ્છ ગરુડઃ કિં નામાસ્ય જનાન્પ્રતિ ॥
સિંહલોઽયમિતિ શ્રુત્વા ગરુડઃ પ્રોત્પતન્ ખગઃ

લંકા પ્રાપ્તો મહાવેગાત્ત્રિકૂટશિખરે નૃપ ॥
લઙ્કાં પ્રાપ્ય તતો વેગાત્પાંચજન્યં જગામ હ

પાંચજન્યાબ્ધિનિકટે ક્ષુધિતઃ પક્ષિરાડ્ બલી ॥
પ્રસહ્ય મીનાન્ જગ્રાહ તીક્ષ્ણયા તુંડયા ભૃશમ્

તત્ર ચૈકો મહાન્નક્રો લંબિતો યોજનદ્વયમ્ ॥
પ્રચંડવેગો ગરુડસ્તીક્ષ્ણયા તુંડયા ચ તમ્

બલેન ગરુડસ્તસ્ય ચકારાકર્ષણં તટે ॥
તયોરાકર્ષણં રાજન્મિથોઽભૂદ્‌ઘટિકાદ્વયમ્

પ્રચંડવેગો ગરુડસ્તીક્ષ્ણયા તુંડયા ચ તમ્ ॥
તતાડ પૃષ્ઠે ધૃષ્ટાંગં દંડેન યમરાડ્યથા

નક્રરૂપં વિહાયાશુ સોઽભૂદ્વિદ્યાધરો મહાન્ ॥
નત્વા શ્રીગરુડં સાક્ષાત્પ્રાહ પ્રહસિતાનનઃ

વિદ્યાધર ઉવાચ -
અહં વિદ્યાધરઃ પૂર્વં નામ્ના વૈ હેમકુંડલઃ ॥
આકાશગંગાયાં સ્નાતું ગતો દિવિજમંડલે

તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વંતં કકુત્થં મુનિસત્તમ્ ॥
પાદે ગૃહીત્વા હાસ્યેન જલાંતર્ગતવાનહમ્

માં શશાપ કકુત્થોઽપિ ત્વં નક્રો ભવ દુર્મતે ॥
મયા પ્રસાદિતઃ શીઘ્રં પ્રસન્નઃ સન્ વરં દદૌ

તાર્ક્ષ્યતુંડપ્રહારેણ નક્રત્વાત્ત્વં વિમુચ્યસે ॥
તસ્ય શાપાદદ્ય મુક્તઃ કૃપયા તવ સુવ્રત

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્યુક્ત્વા ચ ગતે સ્વર્ગે વિદ્યાધ્રે હેમકુંડલે ॥
ઉડ્ડિતો ગરુડસ્તસ્માત્પક્ષાભ્યાં વ્યોમમંડલે

હરિણાખ્યં ચોપદ્વીપં પ્રાપ્તવાન્ વેગતઃ ખગઃ ॥
અપાંતરતમાસ્તત્ર કરોતિ વિપુલં તપઃ

તસ્યાશ્રમે ખગેશસ્ય પક્ષચંદ્રં પપાત હ ॥
તં દૃષ્ટ્વા પ્રાહ ગરુડમપાંતરતમા મુનિઃ

પક્ષં નિધાય મે મૂર્ધ્નિ ગચ્છ પક્ષિન્યથાસુખમ્ ॥
પક્ષં નીત્વા ગતસ્તર્ક્ષ્યો ધૃત્વા તન્મસ્તકે ચ તમ્

તત્સમાનાન્પક્ષચન્દ્રાનનેકાન્સ દદર્શ હ ॥
પ્રાહાતિવિસ્મિતં તાર્ક્ષ્યમપાંતરમા મુનિઃ

યદા યદા હિ શ્રીકૃષ્ણાવતારોઽભૂત્તદા તદા ॥
પક્ષોઽપિ ગરુડસ્યાત્ર પતત્યેકઃ સદા ખગ

કલ્પે કલ્પે કૃષ્ણચંદ્રાવતારઃ
પક્ષઃ પક્ષો મૂર્ધ્નિ મે સોઽપિ સોઽપિ ॥
આનંત્યાદ્વાઽઽદ્યન્તવન્તં વદંતિ
પક્ષિન્મૂર્ધ્ના નૌમિ કૃષ્ણાય તસ્મૈ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તચ્છ્રુત્વા વિસ્મિતસ્તાર્ક્ષ્યો નત્વા તં મુનિપુંગવમ્ ॥
દ્વીપં રમણકં પ્રાગાદુત્પતન્ વ્યોમમંડલાત્

સર્પેભ્યોઽપિ બલિં નીત્વા દ્વીપમાવર્તકં ગતઃ ॥
તત્ર દિવ્યે સુધાકુંડે સુધાં પીત્વા વિરાડ્બલી

શુક્લદ્વીપં તુ સંપ્રાપ્તઃ પ્રપચ્છ દ્વીપચંદ્રભાક્ ॥
મયા પ્રણોદિતઃ પક્ષી પ્રયયાવુત્તરાં દિશમ્

ચન્દ્રદ્વીપં તુ સંપ્રાપ્તઃ પર્વતે પતગેશ્વરઃ ॥
જલદુર્ગં વહ્નિદુર્ગં વૈનતેયો દદર્શ હ

જલદુર્ગં ચંચુપટે સર્વં કૃત્વા વિરાડ્બલી ॥
વહ્નિદુર્ગં ચ તેનાપિ સાંત્વયામાસ મૈથિલ

દરીમુખે શયાના યે દૈત્યા લક્ષં સમુત્થિતાઃ ॥
તૈઃ સાર્દ્ધં સમભૂદ્યુદ્ધં તાર્ક્ષ્યસ્ય ઘટિકાદ્વયમ્

કાંશ્ચિત્પાદનખૈર્યુદ્ધે વિદદાર ખગેશ્વરઃ ।
કાંશ્ચિદ્દૈત્યાન્સ્વપક્ષાભ્યાં પાતયામાસ ભૂતલે

કાંશ્ચિચ્ચંચુપુટેનાપિ ગૃહીત્વા પક્ષિરાડ્બલી ॥
પાતયિત્વા ગિરેઃ પૃષ્ઠે ચિક્ષેપ ગગને બલાત્

કેચિન્મૃતાસ્તથા શેષા દુદ્રુવુસ્તે દિશો દશ ॥
ઇત્થં દૈત્યવધં કૃત્વા દરીમધ્યે ગતઃ ખગઃ

ચકાર પાદવિક્ષેપં શંખચૂડોપરિ સ્ફુરત્ ॥
શંખચૂડોઽપિ ગરુડં દૃષ્ટ્વા સોઽતિપ્રધર્ષિતઃ

શુકં જલે પંજરસ્થં શીઘ્રં ત્યક્ત્વા પલાયિતઃ ॥
ચંચુદેશેન તં નીત્વા શુકં સદ્યઃ સપંજરમ્

પ્રોત્પતન્નંબરે રાજન્ યુદ્ધે ગન્તું મનો દધે ॥
પલાયિતાનાં દૈત્યાનાં તાવત્કોલાહલો મહાન્

શુકો નીતઃ શુકો નીતો વદતામંબરે નૃપ ॥
તચ્છબ્દો દિક્ષુ સૈન્યાનાં ગતશબ્દસ્તુ શૃણ્વતામ્

દિવિ ભૂમૌ સર્વતોઽપિ બ્રહ્માંડેઽપિ પ્રપૂરિતઃ ॥
શુકો નીત ઇતિ શ્રુત્વા શકુનિઃ શંકિતોઽસુરૈઃ

શૂલં ધૃત્વા તતઃ સદ્યશ્ચંદ્રાવત્યાં સમુત્થિતઃ ॥
ગરુડેન શુકો નીતઃ શ્રુત્વા ક્રુદ્ધઃ સમન્વયાત્

તચ્છૂલતાડિતસ્તાર્ક્ષ્યો ન જહૌ મુખતઃ શુકમ્ ॥
સપ્તદ્વીપાન્સપ્તસિંધૂન્નિરીક્ષન્સ ગતઃ ખગઃ

તમન્વધાવદ્દૈત્યેંદ્રો દિક્ષુ દિક્ષુ નભોંતરે ॥
ભ્રમન્નાગાંતકો રાજન્નાકાશે કોટિયોજનમ્

દૈત્યત્રિશૂલક્ષતભૃન્ન જહૌ મુખતઃ શુકમ્ ॥
સપંજરઃ શુકો રાજન્નાકાશે લક્ષયોજનમ્

પપાતોપલવદ્વેગાત્સુમેરોર્ગિરિમૂર્દ્ધનિ ॥
પંજરોઽગાત્ખગસ્તત્ર વિશીર્ણોઽભૂદ્વ્યસુઃ શુકઃ

ગરુડોઽથ મહાયુદ્ધે કૃષ્ણપાર્શ્વં સમાગતઃ ॥
દૈત્યઃ ખિન્નમના રાજન્પુરીં ચન્દ્રાવતીં યયૌ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
ગરુડાગમો નામ ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ