ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.37

હરિશ્મશ્રુ દૈત્યવધમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
મહાનાભં મૃતં શ્રુત્વા સેનાં વીક્ષ્ય પલાયિતામ્ ॥
દૈત્યસ્તિમિંગિલારૂઢો હરિશ્મશ્રુઃ સમાયયૌ

હરિશ્મશ્રુસ્તદા દૈત્યો રુષા પ્રસ્ફુરિતાધરઃ ॥
ઉવાચ પરુષં વાક્યં યાદવાનાં ચ શૃણ્વતામ્

હરિશ્મશ્રુરુવાચ -
યૂયં સર્વેઽપિ મે શક્ત્યા મનુષ્યાઃ સ્વલ્પવિક્રમાઃ ॥
શસ્ત્રૈર્જયંતો દીના વૈ પૌરુષં કિં ભવાદૃશે

ભવતાં બલવાન્ કોઽપિ વિના શસ્ત્રં મયા સહ ॥
કરોતુ મલ્લયુદ્ધં વૈ પૌરુષં યેન દૃશ્યતે

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્થં દૈત્યવચઃ શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા તત્પ્રોદ્‌ભટં વપુઃ ॥
સર્વે બભૂવુસ્તે તૂષ્ણીં પ્રશંસંતઃ પરસ્પરમ્

સર્વેષાં પશ્યતાં ભાનુઃ સત્યભામાત્મજો બલી ॥
ત્યક્ત્વા શસ્ત્રાણી સહસા તસ્થૌ કૃષ્ણં સ્મરન્ રણે

તિમિંગિલાત્સમુત્તીર્ય હરિશ્મશ્રુર્મહાબલઃ ॥
તસ્થૌ તત્સંમુખે રાજન્ ભુજમાસ્ફોટ્ય યત્‍નતઃ

ભુજાભ્યાં ચ ભુજૌ બદ્ધ્વા નોદનાં ચક્રતુર્બલાત્ ॥
દંતૈર્ગજાવિવ વને પ્રહરન્તૌ પરસ્પરમ્

નોદયામાસ તં ભાનું સ દૈત્યઃ શતયોજનમ્ ॥
ભુજાભ્યાં રાજરાજેદ્ર સિંહઃ સિંહમિવૌજસા

તતઃ પુનઃ કૃષ્ણસુતો હરિશ્મશ્રું મહાસુરમ્ ॥
નોદયામાસ સહસા સહસ્રં યોજનં બલાત્

કન્ધરે સ્વભુજાં કૃત્વા કટૌ ચ વિનિધાય તમ્ ॥
ભાનું જાનૌ સંગૃહીત્વા પાતયામાસ દૈત્યરાટ્

ભાનુસ્તં પૃષ્ઠદેશેઽપિ સન્નિધાય ભુજૌજસા ॥
ગૃહીત્વા જંઘયોર્દૈત્યં પાતયામાસ ભૂતલે

અથ તૌ પુનરુત્થાય ભુજવાસ્ફોટ્ય તસ્થતુઃ ॥
ત્વરં તૌ બલિનૌ રાજન્સુપર્ણફણિનાવિવ

દૈત્યો ભુજૌજસા નીત્વા ભાનું શ્રીકૃષ્ણનન્દનમ્ ॥
ચિક્ષેપ ધૃત્વા ચરણાવાકાશે લક્ષયોજનમ્

આકાશાત્પતિતો ભાનુઃ કિંચિદ્વ્યાકુલમાનસઃ ॥
પ્રહ્લાદ ઇવ શૈલાંગાદ્‌રક્ષિતા કૃપયા હરેઃ

હરિશ્મશ્રું સંગૃહીત્વા દીર્ઘશ્મશ્રૌ હરેઃ સુતઃ ॥
ભ્રામયિત્વાથ ચિક્ષેપ વ્યોમ્નિ તં લક્ષયોજનમ્

આકાશાત્પતિતઃ સોઽપિ કિંચિદ્વ્યાકુલમાનસઃ ॥
મુખે કૃત્વા સ્વકં કૂર્ચં મુષ્ટિના તં તતાડ હ

મુષ્ટામુષ્ટિ રણં રાજન્ બભૂવ ઘટિકાદ્વયમ્ ॥
નિષ્પિષ્ટાંગો હરિશ્મશ્રુર્ગ્રાવાણં ભાનુમૂર્દ્ધનિ

ચિક્ષેપ ચ મહાવેગાદ્‌રક્તાક્ષઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ॥
ભાનુર્દ્રુમં સંગૃહીત્વા પ્રાક્ષિપત્તસ્ય મસ્તકે

સોઽપિ દ્રુમં સંગૃહીત્વા પ્રાહિણોદ્‌ભાનુમૂર્દ્ધનિ ॥
હરિશ્મશ્રુર્મહાદૈત્યો રક્તાક્ષઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ

ગજં ગૃહીત્વા શુણ્ડાયાં તેન ભાનું તતાડ હ ॥
ભાનુશ્ચાન્યં ગજં નીત્વા ગૃહીત્વા તદ્‌ગજં કરે

હરિશ્મશ્રું મહાદૈત્યં ગજેનાભ્યહનદ્‍દૃઢમ્ ॥
ચીત્કારમથ કુર્વંતં ગજં નીત્વા નિપાત્ય તમ્

તસ્ય દન્તૌ સમુત્પાટ્ય તાભ્યાં ભાનું તતાડ હ ॥
ભાનુમાકાશવાગાહ કૂર્ચે મૃત્યુઃ કિલાસ્ય ચ

વરેણ શિવદત્તેન પ્રોજ્ઝિતોઽયં મહાસુરઃ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચો ભાનુર્ધાવન્ ક્રોધપ્રપૂરિતઃ

સંગૃહીત્વા ભુજાભ્યાં તં પાદયોઃ પ્રણદન્મુહુઃ ॥
ભ્રામયિત્વા મહારાજ સર્વેષાં પશ્યતાં સતામ્

પાતયામાસ ભૂપૃષ્ઠે કમણ્ડલુમિવાર્ભકઃ ॥
મુખાત્કૂર્ચં સમુન્નીય સમુત્પાટ્ય કરૌજસા

તતાડ મુષ્ટિના મૂર્ધ્નિ હરિશ્મશ્રું મહાસુરમ્ ॥
તદા મૃત્યું ગતે દૈત્યે હરિશ્મશ્રૌ નૃપેશ્વરઃ

દેવદુન્દુભયો નેદુર્નરદુન્દુભયસ્તથા ॥
અભૂજ્જયજયરાવો નનૃતુર્દેવનાયકાઃ

પ્રસન્ના દિવિજા રાજન્પુષ્પવર્ષં પ્રચક્રિરે ॥
ઇત્થં શ્રીકૃષ્ણપુત્રાણાં વિક્રમઃ પરમાદ્‌ભુતઃ

મયા તે કથિતઃ પુણ્યઃ કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
હરિશ્મશ્રુદૈત્યવધો નામ સપ્તત્રિંશોઽધ્યાયઃ