ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.31

મન્મથદેશવિજયમ્
શ્રીનારદ ઊચુઃ -
ઇત્થં તુ રમ્યકં ખંડં જિત્વા કાર્ષ્ણિર્મહાબલઃ ॥
સુમેરોઃ પૂર્વદિગ્ભાગે કેતુમાલં જગામ હ

તસ્ય સીમાગિરિઃ સાક્ષાન્માલ્યવાન્નામ મૈથિલ ॥
ચતુર્નામ્ની યત્ર ગંગા મહાપાતકનાશિની

ગિરેર્માલ્યાવતઃ પાર્શ્વે પુરી મન્મથશાલિની ॥
રત્‍નપ્રાકારસૌધેશ્ચ દેવધાનીવ શોભિતા

યત્ર વૈ પુરુષા રાજન્કામદેવસમપ્રભાઃ ॥
શારદેન્દીવરશ્યામાઃ પદ્મપત્રનિભેક્ષણાઃ

પીતાંબરધરા નાર્યઃ પુષ્પહારમનોહરાઃ ॥
ક્રીડંતિ કંદુકૈર્યત્ર કામિન્યો નવયૌવનાઃ

યદ્દેહામોદપવનો મત્તાલિકુલનાદિતઃ ॥
ગંધીકરોતિ ભૂભાગં સમન્તાચ્છતયોજનામ્

તત્પુરીવાસિનો લોકા નિર્ગતાસ્તે બહુશ્રુતઃ ॥
જગુર્યશઃ શ્રીમુરારેઃ પ્રદ્યુમ્નસ્યાપિ શૃણ્વતાઃ

કેતુમાલવાસિન ઊચુઃ -
આસીત્તુ શેષશયનો જગદાર્ત્તિહારી
સાક્ષાત્પ્રધાનપુરુષેશ્વર આદિદેવઃ ॥
યઃ પ્રાર્થિતઃ સુરવરૈર્ભુવનાવનાય
તસ્મૈ નમો ભગવતે પુરુષોત્તમાય

જાતો ગતઃ પિતૃગૃહાત્પિતરૌ વિમોક્ષ્ય
નંદાલયં શિશુતનુઃ સ તુ નંદપત્‍ન્યા ॥
સંલાલિતઃ સઘૃણયા બહુમંગલશ્રીઃ
પ્રાણપ્રહારમકરોત્કિલ પૂતનાયાઃ

બાલો બભઞ્જ શકટં શયનં પ્રકુર્વ-
ન્દૈત્યં નિપાત્ય મહદદ્‌ભુતકં ચ પૃષ્ઠે ॥
માત્રે પ્રદર્શ્ય નિજરૂપમલંકૃતોઽભૂ-
દ્‌ગર્ગેણ સંકથિતસુંદરભાગ્યલક્ષ્મીઃ

સંલાલિતો વ્રજજનૈર્નવનીતચૌરઃ
શ્યામો મનોહરવપુર્મૃદુલઃ સ બાલઃ ॥
ભિત્વા જઘાસ દધિપાત્રમતીવ દધ્નો
વૃક્ષૌ બભંજ જનનીલઘુદામબદ્ધઃ

વૃંદાવને સ વિચરન્ સહ વત્સગોપૈ-
ર્વત્સાસુરં ચ વિનિપાત્ય કપિત્થવૃક્ષૈઃ ॥
સદ્યો વિગૃહ્ય ખરતુણ્ડપુટે ચ દોર્ભ્યાં
દૈત્યં દદાર સ બકં તૃણવત્તટિન્યામ્

સંધારયંશ્ચ શિશુભિર્બહુવત્સસંઘાન્
વેણું ક્વણન્મદનમોહનવેષભૃદ્યઃ ॥
ગોપાનઘાસુરમુખે પ્રહિતાઞ્જુગોપ
ગોગોપવત્સપવપુઃ સ ચકાર સદ્યઃ

ક્ષેત્રજ્ઞ આત્મપુરુષો ભગવાનનંતઃ
પૂર્ણઃ પ્રધાનપુરુષેશ્વર આદિદેવઃ ॥
ધૃત્વા વપુઃ સ વિહરન્વ્રજબાલકેષુ
સમ્મોહયન્વિધિમજો વિચચાર કૃષ્ણઃ

ચિક્ષેપ ધેનુકમસૌ બલિનં બલેન
તાલે પ્રગૃહ્ય સહસા ફણિકાલિયાખ્યમ્ ॥
બભ્રામ વહ્નિમપિબદ્દનુજં પ્રલંબં
સદ્યો જઘાન સ બલી દૃઢમુષ્ટિના ચ

સંચારયન્વ્રજવધૂર્મધુરં ક્વણન્ યો
વેણું વને વ્રજવધૂનિજગીતકીર્તિઃ ॥
દિવ્યાંબરાણિ સ જહાર વરાંગનાનાં
વિપ્રાંગનાભિરભિતઃ કૃતભક્તભોજઃ

દેવે ચ વર્ષતિ પશૂન્કૃપયા રિરક્ષુ-
ર્ગોવર્ધનં પ્રકૃતબાલ ઇવોચ્છિલીંધ્રમ્ ॥
બિભ્રદ્‌ગિરિં સ ગજરાડિવ કંજમેક-
હસ્તે શચીપતિવચોભિરતઃ સ્તુતોઽભૂત્

નન્દં જુગોપ વરુણાત્સ્વજનાય લોકં
દિવ્યં પરં ચ તમસો દિવિ દર્શયિત્વા ॥
શ્રીરાસમણ્ડલગતો વ્રજસુન્દરીણાં
રેમે પુલિન્દતટિનીપુલિનેઽઙ્‌ગનાભિઃ

માનં હરન્મદનયૌવનમાનિનીના-
મંતર્દધે વ્રજવધૂનિજગીતકીર્તિઃ ॥
સ્રગ્વી મનોહરવપુર્વિરહાતુરાણાં
સાક્ષાદ્ધરિર્મદનમોહન આવિરાસીત્

વૃન્દાવને શબરરાજવરાંગનાભિ-
ર્વિષ્ણુર્વિભૂતિભિરિવ દ્યુભિરાદિદેવઃ ॥
રેમે સ્તુતઃ સુરવરૈઃ સ ચ રાસરંગે
કેયૂરકુણ્ડલકિરીટવિટંકવેષઃ

નંદં વિમોક્ષ્ય ફણિને પ્રદદૌ ચ મોક્ષં
દિવ્યં મણિં સ ચ જહાર હ શંખચૂડાત્ ॥
ગોપસ્તુતો વૃષભરૂપધરં હ્યરિષ્ટં
ભૂમૌ નિપાત્ય નિજઘાન કરેણ શૃઙ્ગે

કંસઃ પરં ભયમવાપ ચ તેન કેશી
સંપ્રેષિતઃ સઘનમેઘવપુઃ પ્રચંડઃ ॥
ઉત્સૃજ્ય તં ચ તરસા પુનરાપતંતં
શ્રીબાહુના મુખગતેન જઘાન કૃષ્ણઃ

યો નારદેન બહુવર્ણિતભાગ્યલક્ષ્મી-
ર્વ્યોમસુરો વ્યસુરકારિ પરેણ યેન ॥
અક્રૂરવર્ણિતમહોદય આદિદેવો
ગોપીજનાતિવિરહાતુરચિત્તચૌરઃ

શ્વાફલ્કયે હિતકરાય નિજં સ્વરુપ-
મંતર્દધે જલચયે સ ચ દર્શયિત્વા ॥
સ પ્રાપ તત્ર મથુરોપવનં પરેશો
ગોપાલકૈશ્ચ સબલો મથુરાં દદર્શ

સ્વૈરં ચરન્મધુપુરે રજકં નિકૃત્ય
કૃષ્ણઃ પ્રદાય ચ વરાનથ વાયકાય ॥
માલાકૃતં સમનુકંપ્ય ચકાર કુબ્જા-
મૃજ્વીં ધનુશ્ચ સહસા નમયન્બભંજ

દ્વારિ દ્વિપઞ્ચ વિનિહત્ય નરેન્દ્ર મલ્લૌ
હત્વા પ્રગૃહ્ય વિનિપાત્ય સ રંગભૂમૌ ॥
કંસં હરિસ્તુ પિતરાવથ મોચયિત્વા
બંધાન્નૃપં પુરિ ચકાર મહોગ્રસેનમ્

નંદં પ્રસાદ્ય બહુદાનકરો યદૂસ્તા-
નાહૂય તર્પ્ય સુધનૈશ્ચ નિવેદયિત્વા ॥
વિદ્યામધીત્ય સ દદૌ પ્રમૃતં હ્યપત્યં
કૃત્વા વધં દનુજપઞ્ચજનસ્ય કૃષ્ણઃ

ગોપીજનાન્સમનુગૃહ્ય સ ચોદ્ધવેના-
ક્રૂરેણ હાસ્તિનપુરે ત્વથ પાંડુપુત્રાન્ ॥
કૃષ્ણો વિજિત્ય બલિનં ચ જરાસુતં ચ
ભસ્મીચકાર મુચકુન્દદૃશાઽઽત્મકાલમ્

નિર્માય ચાદ્‍ભુતપુરં સ્થિતયેઽત્ર કૃષ્ણો
નિન્યે ચ કુણ્ડિનપુરાત્કિલ ભીષ્મકન્યામ્ ॥
પુત્રેણ શંબરમરિં નિજઘાન ચાદાદ્‌-
રાજ્ઞે મણીં યુધિ વિજિત્ય સ ઋક્ષરાજમ્

ભામાપતિઃ સ ચ શિરઃ શતધન્વનસ્તુ
હૃત્વા હ્યુવાહ સવિતુશ્ચ સુતાં પરેશઃ ॥
આવંત્યરાજતનુજાં સ જહાર કૃષ્ણઃ
સત્યાં સ્વયંવરગૃહે વૃષભાન્દમિત્વા

કૈકેયરાજતનુજાં સ જહાર ભદ્રાં
શ્રીલક્ષ્મણામખિલભદ્રપતે સુતાં ચ ॥
ભૌમં વિજિત્ય સબલં યુધિ શસ્ત્રસંઘૈ-
ર્નિન્યે ચ ષોડશ-સહસ્રવરાંગનાશ્ચ

ભામેચ્છયા સુરતરું ચ સભાં સુધર્માં
શક્રં વિજિત્ય સ જહાર કલત્રમિત્રઃ ॥
યો રુક્મિણં ચ નિજઘાન બલેન ગોષ્ઠ્યાં
બાણસ્ય બાહુનિચયં શતધાચ્છિનત્સઃ

તેનોગ્રસેનક્રતવેઽથ જગદ્વિજેતું
સંપ્રેષિતો નિજસુતઃ કિલ શંબરારિઃ ॥
યોઽત્રાગતો ભુવિ વિજિત્ય નૃપાન્સમસ્તાન્
શ્રીકેતુમાલપતયે ચ નમોઽસ્તુ તસ્મૈ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
પ્રસન્નઃ શ્રીહરિઃ કાર્ષ્ણિઃ કુંડલે કટકાનિ ચ ॥
હીરાન્ મણીન્ ગજાનશ્વાન્ દદૌ તેભ્યો મહામનાઃ

પુર્યાં મન્મથશાલિન્યાં વ્યતિસંવત્સરો મહાન્ ॥
પ્રદ્યુમ્નાય બલિં પ્રાદાન્નમસ્કૃત્ય પ્રજાપતિઃ

અથ કાર્ષ્ણિર્મહાબાહુર્દિવ્યં કામવનં યયૌ ॥
જનૈરગમ્યં ગમ્યં ચ પ્રજાપતિદુહિતૃભિઃ

સુંદરં મન્મથાક્રીડં વૃતં કામાસ્ત્રતેજસા ॥
નારીણાં યત્ર પતતિ વ્યસુર્ગર્ભો ન વત્સરમ્

તદા પરાત્કામવનાદ્વિનિર્ગતઃ
શ્રીપુષ્પધન્વા નૃપ પંચસાયકઃ ॥
પીતામ્બરશ્યામતનુર્મનોહર-
સ્તતાન કોદંડગુણધ્વનિં સ્મરઃ

યદ્‌બાણતો યાદવપુંગવાઃ સ્વતઃ
સસૈનિકાઃ સાશ્વગજાઃ પદાતિભિઃ ॥
નિપેતુરારાત્કિલ કામવિહ્વલા-
સ્તદ્‌બાણવેગસ્ય ન વર્ણનં ભવેત્

અથાશુ કાર્ષ્ણિર્જગદીશ્વરેશ્વરઃ
પ્રલીનતાં પ્રાપ જલે જલં યથા ॥
સદ્યો વિસિસ્મુર્યદવઃ સસૈનિકા
વિજ્ઞાય પૂર્ણં નૃપ રુક્મિણીસુતમ્

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
મન્મથદેશ વિજયો નામૈકત્રિંશોઽધ્યાયઃ