ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.32

હૃષ્ટદૈત્યવધમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
અથ કાર્ષ્ણિર્મહાબાહુઃ કેતુમાલં વિજિત્ય સઃ ॥
ભદ્રાશ્વં પ્રયયૌ ધન્વી ખંડં યોગસમૃદ્ધિમત્

યસ્ય સીમાગિરિઃ સાક્ષાદ્‌રાજતે ગન્ધમાદનઃ ॥
સીતાનામ્ની યત્ર ગંગા વહંતી પાપનાશિની

વેદક્ષેત્રે મહાતીર્થે સર્વપાપપ્રમોચને ॥
હયગ્રીવો મહાબાહુર્યત્ર સંનિહિતો હરિઃ

ભદ્રશ્રવા ધર્મસુતસ્તસ્ય સેવાં કરોતિ હિ ॥
ગંગાતીરસ્ય પુલિને પ્રદ્યુમ્નસ્ય મહાત્મનઃ ॥
બભૂવુઃ શિબિરવ્યૂહા હેમાંબરમનોહરાઃ

ભદ્રશ્રવા ધર્મસુતો મહાત્મા
ભદ્રાશ્વદેશાધિપતિર્મહૌજાઃ ॥
પ્રદક્ષિણીકૃત્ય નનામ ભક્ત્યા
દત્વા બલિં કૃષ્ણસુતાય ચાહ

ભદ્રશ્રવા ઉવાચ -
ત્વં સાક્ષાદ્‌ભગવાન્પૂર્ણઃ પરિપૂર્ણતમઃ સ્વયમ્ ॥
સાધૂનાં રક્ષણાર્થાય જગજ્જેતું વિનિર્ગતઃ

ભગવઞ્છંબરો નામ દૈત્યઃ પૂર્વં જિતસ્ત્વયા ॥
તસ્ય ભ્રાતા મહાદુષ્ટઃ કનીયાનુત્કચઃ સ્મૃતઃ

ગોકુલે કૃષ્ણચંદ્રેણ મારિતઃ શકટસ્થિતઃ ॥
તસ્ય ભ્રાતા મહાદુષ્ટો જ્યેષ્ઠોઽસ્તિ શકુનિર્બલી

જેતું યોગ્યસ્ત્વયા દેવ નાન્યૈરપિ કદાચન ॥
શ્રીપ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ -
કસ્ય વંશે સમુદ્‍ભૂતઃ શકુનિર્નામ દૈત્યરાટ્

કસ્મિન્પુરે સ્થિતિસ્તસ્ય બલં કિં વદ ધર્મજ ॥
ભદ્રશ્રવા ઉવાચ -
કશ્યપસ્ય મુનેર્દિત્યામાદિદૈત્યૌ બભૂવતુઃ

હિરણ્યકશિપુર્જ્યેષ્ઠો હિરણ્યાક્ષોઽનુજસ્તથા ॥
હિરણ્યાક્ષસ્ય તસ્યાપિ બભૂવુર્નવ પુત્રકાઃ

શકુનિઃ શંબરો હૃષ્ટો ભૂતસંતાપનો વૃકઃ ॥
કાલનાભો મહાનાભો હરિશ્મશ્રુસ્તથોત્કચઃ

દેવકૂટાદ્દક્ષિણે હિ જઠરસ્ય ગિરેરધઃ ॥
પુરી ચન્દ્રાવતી નામ દૈત્યાનાં દુર્ગમંડિતા

શકુનિસ્તત્ર વસતિ ભ્રાતૃભિઃ ષડ્‌ભિરાવૃતઃ ॥
યદા યદા હિ મુનયો યજ્ઞારમ્ભં પ્રકુર્વતે

તદા તદા હિ તેનાપિ ભંગોઽકારિ યદૂત્તમ ॥
યસ્માચ્ચ સંતિ શક્રાદ્યા ઉદ્વિગ્નાઃ સાત્વતાંપતે

જેતું યોગ્યસ્ત્વયા દેવ દેવધ્રુગ્દૈત્યપુંગવઃ ॥
ત્વયા જિતં જગત્સર્વં ભક્તાનાં શાંતિકારણાત્

પ્રદ્યુમ્નાય નમસ્તુભ્યં ચતુર્વ્યૂહાય તે નમઃ ॥
ગોવિપ્રસુરસાધૂનાં છંદસાં પતયે નમઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
એવં સમ્પ્રાર્થિતઃ સાક્ષાત્પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્ હરિઃ ॥
દેવાય ભદ્રશ્રવસે મા ભૈષ્ટેત્યભયં દદૌ

અથ કાર્ષ્ણિર્મહાબાહુઃ સ્વસૈન્યપરિવારિતઃ ॥
પુરીં ચંદ્રાવતીં ગન્તું પ્રસ્થાનમકરોત્તદા

મન્મુખાચ્છકુનિઃ શ્રુત્વા પ્રાગચ્છંતં યદૂત્તમમ્ ॥
દૈત્યાનાં સદસિ પ્રાહ શૂલમુદ્યમ્ય દૈત્યરાટ્

શકુનિરુવાચ -
દિષ્ટ્યા દિષ્ટ્યા હિ શત્રુર્મે પ્રદ્યુમ્નોઽત્ર સમાગતઃ ॥
જેતું યોગ્યો મય દૈત્યા ભ્રાતુર્મય્યસ્તિ પ્રાગૃણમ્

ભ્રાતા મે શંબરો નામ યેન પૂર્વં ચ મારિતઃ ॥
તસ્માત્તં ઘાતયિષ્યામિ પ્રદ્યુમ્નં યદુભિઃ સહ

તસ્માદ્યાત બલં તસ્ય વિધ્વસ્તં કુરુતાસુરાઃ ॥
પશ્ચાત્પુરંદરાધીશં ઘાતયિષ્યામિ નિર્જરાન્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય દૈત્યો હૃષ્ટો મહાબલઃ ॥
આયયૌ સંમુખે યોદ્ધું દૈત્યકોટિસમાવૃતઃ

પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્સાક્ષાલ્લીલામાનુષવિગ્રહઃ ॥
મહત્યાઃ સર્વસેનાયા ગૃધ્રવ્યૂહં ચકાર હ

ગૃધ્રચંચૌ વર્તમાનોઽનિરુદ્ધો ધન્વિનાં વરઃ ॥
ગ્રીવાયામર્જુનઃ પૃષ્ઠે સાંબો જાંબવતીસુતઃ

પાદયોરુભયો રાજન્નાસ્થિતૌ દીપ્તિમદ્‍ગદૌ ॥
કાર્ષ્ણિઃ સાક્ષાત્તદુદરે પુચ્છે ભાનુર્હરેઃ સુતઃ

બભૂવ તુમુલં યુદ્ધં સીતાગંગાતટે નૃપ ॥
દૈત્યાનાં યદુભિઃ સાર્દ્ધમબ્ધીનામબ્ધિભિર્યથા

બાણૈસ્ત્રિશૂલૈર્મુસલૈર્મુદ્‍ગરૈસ્તોમરર્ષ્ટિભિઃ ॥
વવૃર્ષુર્દાનવાઃ સર્વે ધારાભિરિવ વારિદાઃ

રુરોધ સૂર્યં ચાકાશં સૈન્યપાદરજો ભૃશમ્ ॥
રાજન્સ્વબાણં ચ યથા વારિદાઃ પ્રાવૃડુદ્‌ભવાઃ

વૃકો હર્ષોઽનિલો ગૃધ્રો વર્દ્ધનોઽન્નાદ એવ ચ ॥
મહાશઃ પવનો વહ્નિઃ ક્ષુદિશ્ચ દશમઃ સ્મૃતઃ

મિત્રવિંદાત્મજા હ્યેતે યુયુધુર્દાનવૈઃ સહ ॥
બાણાંધકારે સંજાતે વૃકો નામ હરેઃ સુતઃ

સર્વેષામગ્રતઃ પ્રાપ્તો ધનુષ્ટંકારયન્મુહુઃ ।
દૈત્યાન્બિભેદ બાણૌઘૈઃ કુવાક્યૈર્મિત્રતામિવ

ગજાન્ રથાન્ હયાન્ વીરાન્પાતયામાસ ભૂતલે ॥
નિપેતુશ્છિન્નકવચાશ્છિન્નચાપા રણાંગણે

વૃકબાણૈર્ભિન્નપાદા વૃક્ષા વાતહતા ઇવ ॥
અધોમુખા ઊર્ધ્વમુખા બાણૌઘૈશ્છિન્નબાહવઃ

રેજૂ રણાંગણે રાજન્ ભાંડવ્યૂહા ઇવાહતાઃ ॥
દ્વિધાભૂતા ગજા બાણૈઃ પતિતા રણમંડલે

વિરેજુશ્છુરિકાવિદ્ધાઃ કૂષ્માંડશકલા ઇવ ॥
તદૈવ હૃષ્ટઃ સંપ્રાપ્તઃ સિંહારૂઢો મહાબલઃ

બિભેદ કવચં તસ્ય સિંજિનીં દશભિઃ શરૈઃ ॥
ચતુર્ભિશ્ચતુરો વાહાન્દ્વાભ્યાં સૂતં ધ્વજં તથા

ત્રિભી રથં ચ બાણાનાં વિંશત્યા દનુજાધિપઃ ॥
છિન્નધન્વા વૃકો ભૂત્વા હતાશ્વો હતસારથિઃ

અન્યં રથં સમારૂઢો ધનુર્જગ્રાહ રોષતઃ ॥
તાવત્તસ્ય ધનુર્હૃષ્ટશ્ચિચ્છેદ સમરેઽસુરઃ

તદા ગદાં સમાદાય વૃકો યાદવપુંગવઃ ॥
તતાડ મૂર્ધ્નિ પઞ્ચાસ્યં દૈત્યં પૃષ્ઠસ્થિતં પુનઃ

મૃગેન્દ્રઃ ક્રોધસંપૂર્ણઃ સમુત્પત્ય રણાંગણે ॥
અનેકાન્પાતયામાસ નખૈર્દંતૈઃ કરૈરપિ

હુંકારં ભીષણં કૃત્વા લલજ્જિહ્વઃ સ્ફુરત્સટઃ ॥
વૃકં સંપાતયામાસ રંભાદંડં ગજો યથા

ગૃહીત્વા તુ વૃકો દોર્ભ્યાં પાતયિત્વા મહીતલે ॥
તસ્યોપરિ નદંસ્તસ્થૌ મલ્લો મલ્લં યથા નૃપ

ઉત્પતંતં પુનઃ સિંહં ચર્વયન્તં તનું બલાત્ ॥
તતાડ મુષ્ટિના તં વૈ મિત્રવિંદાત્મજો બલી

તસ્ય મુષ્ટિપ્રહારેણ કેસરી પંચતાં ગતઃ ॥
તદા ક્રુદ્ધો હૃષ્ટદૈત્યઃ શૂલં ચિક્ષેપ સત્વરમ્

શૂલં સ્ફુરન્મહોલ્કાભં ચિચ્છેદ ત્વસિના વૃકઃ ॥
તીક્ષ્ણયા તુંડયા રાજન્ફણિનં ગરુડો યથા

હૃષ્ટોઽપિ સ્વમસિં નીત્વા નાદયન્ સ્વં મહાબલમ્ ॥
જઘાન તં વૃકં મૂર્ધિ કંપયન્ વસુધાતલમ્

ખડ્ગકોશે તતઃ ખડ્ગમુપધાર્ય વૃકો બલી ॥
કંધરે સ્વેન ખડ્ગેન તં તતાડ સ્ફુરચ્છુચમ્

ખડ્ગચ્છિન્નં શિરસ્તસ્ય દૈતસ્ય પતિતં ભુવિ ॥
રેજે કમંડલુમિવ સકિરીટં સકુંડલમ્

હૃષ્ટે મૃતે તદા દૈત્યાઃ શેષા સર્વે પલાયિતાઃ ॥
ભયાતુરા મહારાજ યયુશ્ચંદ્રાવતીં પુરીમ્

દેવદુંદુભયો નેદુર્નરદુંદુભયસ્તદા ॥
શ્રીવૃકસ્યોપરિ સુરાઃ પુષ્પવર્ષં પ્રચક્રિરે

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
હૃષ્ટદૈત્યવધો નામ દ્વાત્રિંશોઽધ્યાયઃ