ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.26

કિંપુરુષખણ્ડ વિજયમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
અથ કાર્ષ્ણિં પરાન્દેશાન્દિવ્યદ્રુમલતાકુલાન્ ॥
સહસ્રપત્રવદ્‌ભિશ્ચ સરોભિઃ શોભિતાન્ યયૌ

અક્ષૌહીણીશતયુતઃ પ્રદ્યુમ્નશ્ચણ્ડવિક્રમઃ ॥
યક્ષૈર્દિષ્ટેન માર્ગેણ ખણ્ડં કિંપુરુષં યયૌ

રંગવલ્લીપુરં યત્ર હેમકૂટગિરેરધઃ ॥
તસ્ય કિંપુરુષા ઉચુઃ શંબરારેશ્ચ શૃણ્વતઃ

કિંપુરુષા ઊચુઃ -
અહોઽતિધન્યા મથુરાપુરી વરા
બભૂવ યસ્યાં પરમેશ્વરો હરિઃ ॥
અહોઽતિધન્યં સતતં યદોઃ કુલં
જાતો હિ યસ્મિન્નખિલાંડપાલકઃ

ધન્યં ચ તચ્છૂરસુતસ્ય મન્દિરં
ગોલોકનાથેન મનોહરં કૃતમ્ ॥
ધન્યં પરં માથુરમંડલં સુરૈઃ
સુદુર્લભં યત્ર ચચાર માધવઃ

મહાવનં ધન્યતમં મનોહરં
પિતુર્ગૃહાદ્યત્ર ગતો હરિઃ શિશુઃ ॥
ચચાર કૃષ્ણઃ શિશુના બલેન હિ
યશોદયા દુગ્ધમુખઃ સુલાલિતઃ

વૃંદાવનં પુણ્યતમં પરાત્પર-
શ્રીકૃષ્ણપાદાંબુજરેણુરાજિતમ્ ॥
ગાઃ પાલયન્ યત્ર ચચાર બલો
ગોપાલબાલૈઃ સબલઃ સ્વયં હરિઃ

યો દાનલીલાં કિલ માનલીલાં
શ્રીરાસલીલાં વ્રજસુન્દરીભિઃ ॥
વૃન્દાવને યત્ર ચચાર કૃષ્ણો
યસ્યાપિ ગાયન્તિ યશસ્ત્રિલોકાઃ

અહોઽતિધન્યા વૃષભાનુનંદિની
લીલાવતી સા નિજલોકશાલિની ॥
ચચાર કૃષ્ણેન કલિન્દનન્દિની-
તટે મિલિન્દધ્વનિસંકુલે વને

અહોઽતિધન્યાઽસ્તિ કલિન્દનંદિની
શ્રીકૃષ્ણવામાંસસમુદ્‌ભવા યા ॥
તટે મિલિન્દધ્વનિસંકુલે વટે
તત્સ્પર્શનાદ્યાતિ નરઃ કૃતાર્થતામ્

સમુદ્‌ભવો યો હરિવક્ષસો ગિરિ-
ર્ગોવર્દ્ધનો નામ ગિરીંદ્રરાજરાટ્ ॥
વિરાજતે સ વ્રજમંડલે પરો
યદ્દર્શનાઞ્જન્મ પુનર્ન વિદ્યતે

અહોઽતિધન્યા યદુમણ્ડલીભિ-
ર્વિરાજતે ભૂમિતલે મનોહરા ॥
વૈકુણ્ઠલીલાધિકૃતા કુશસ્થલી
યથા તડિદ્‌ભિર્જલદાવલિર્દિવિ

યત્રૈવ સાક્ષાત્પુરુષઃ પરેશ્વરો
ધૃત્વા ચતુર્વ્યૂહમલં વિરાજતે ॥
યસ્તૂગ્રસેનાય દદૌ નૃપેશતાં
કૃષ્ણાય તસ્મૈ હરયે નમો નમઃ

પ્રણોદિતસ્તેન નૃપેણ ધીમતા
જગદ્વિજેતું મકરધ્વજો મહાન્ ॥
કૃત્વાથ તદ્દર્શનમદ્ય દુર્લભં
વયં કૃતાર્થા હિ ભવેમ સર્વતઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્થં હરિર્નૃપયશો વિશદૈશ્ચરિત્રૈ-
રુદ્યત્ત્રિલોકમલં વિશદીચકાર ॥
પૂર્ણેંદુરશ્મિમિલિતૈસ્તરલૈઃ સ્ફુરદ્‌ભિઃ
પ્રોદ્યદ્‌ભિરુદ્‌ગજ ઇવામલસિંધુદુગ્ધમ્

ઇત્થં યશઃ સ્વમમલં નૃપ શંબરારિઃ
શ્રુત્વાતિહર્ષિતતનુઃ પ્રદદૌ ધનાનિ ॥
કેયુરહારનવરત્‍નમનોહરાણિ
તેભ્યઃ કિરીટમણિકુણ્ડલકંકણાનિ

રઙ્ગવલ્લીપુરાધીશઃ સુબાહુશ્ચન્દ્રવંશજઃ ॥
નત્વા બલિં દદૌ સોઽપિ પ્રદ્યુમ્નાય મહાત્મને

તસ્મૈ પ્રસન્નો ભગવાન્ પ્રદ્યુમ્નો મીનકેતનઃ ॥
દત્વા ચૂડામણિં દિવ્યં પપ્રચ્છેદં મહામનાઃ

શ્રીપ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ -
રઙ્ગવલ્લીપુરસ્યાપિ નામ કેન પ્રકાશિતમ્ ॥
એતદ્‍બ્રૂહિ સુબાહો મે શ્રુતં પૂર્વં ત્વયા કિલ

સુબાહુરુવાચ -
દેવાસુરૈઃ પુરા રાજન્મથિતઃ ક્ષીરસાગરઃ ॥
વિનિર્ગતાનિ મથનાદ્‌રત્‍નાનિ ચ ચતુર્દશ

નિઃસૃતં કલશં તસ્માત્સુધાપૂર્ણં મનોહરમ્ ॥
તં દદર્શ હરિઃ સાક્ષાન્નેત્રાભ્યાં પુષ્કરેક્ષણઃ

તન્નેત્રહર્ષબિન્દુશ્ચ કલશે નિપપાત હ ॥
તસ્માદ્‍વૃક્ષઃ સમુદ્‍ભુતસ્તુલસીતિ પ્રકથ્યતે

રઙ્ગવલ્લીતિ તન્નામ ચકાર મધુસૂદનઃ ॥
અત્ર કિંપુરુષે ખંડે હેમકૂટગિરેરધઃ

તસ્યાશ્ચ રઙ્ગવલ્યાઃ કૌ સ્થાપનાં સ ચકાર હ ॥
રઙ્ગવલ્લીમહાવૃક્ષઃ સદાત્રૈવ વિરાજતે

તન્નામ્ના પ્રસિદ્ધમભૂદ્‌રંગવલ્લીપુરં ત્વિદમ્ ॥
અત્ર નિત્યં હિ હનુમાનાર્ષ્ટિષેણેન રાગિણા

દર્શનાર્થં સમાયાતિ મહાત્મા રામપૂજકઃ ॥
શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇતિ શ્રુત્વા શમ્બરારી રઙ્ગવલ્લીં મનોહરમ્

દૃષ્ટ્વા પ્રદક્ષિણીકૃત્ય દેશાનન્યાઞ્જગામ હ ॥
હેમકૂટતટીભૂતં વનં પ્રાપ્તં ભયઙ્કરમ્

ઝિલ્લીઝંકારસંયુક્તં સિંહચિત્રકનાદિતમ્ ॥
વન્યૈઃ કરીંદ્રૈઃ સંયુક્તં શિવોલૂકરુતાવૃતમ્

કીચકાશ્વત્થમન્દાર-વટભૂર્જસમાકુલમ્ ॥
કૃષ્ણાહરીતકીવલ્લી-બદરૈઃ સઘનં વનમ્

તસ્માદ્વિનિર્ગતઃ સર્પો દશયોજનલંબિતઃ ॥
અગ્રસદ્‌ગજવૃંદાનિ ફૂત્કારં કારયન્મુહુઃ

હાહાકારે તદા જાતે સેનાયાં મૈથિલેશ્વર ॥
પ્રચંડગરલૈર્વાતૈર્ભસ્મીભૂતે દિશાંતરે

ભાનુઃ સુભાનુઃ સ્વર્ભાનુઃ પ્રભાનુર્ભાનુમાંસ્તથા ॥
ચંદ્રભાનુર્બૃહદ્‌ભાનુરતિભાનુસ્તથાઽષ્ટમઃ

શ્રીભાનુઃ પ્રતિભાનુશ્ચ સત્યભામાત્મજા દશ ॥
એતે જઘ્નુઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ સર્પં રૌદ્રં મદોત્કટમ્

બાણૈઃ સંભિન્નસર્વાંગઃ પતિતો ધરણીતલે ॥
સર્પરૂપં વિહાયાશુ ગંધર્વોઽભૂત્સ્ફુરદ્દ્યુતિ

નત્વા શ્રીકૃષ્ણપુત્રાંસ્તાન્ દ્યોતયન્ મંડલં દિશામ્ ॥
પુષ્પૈર્વર્ષત્સુ દેવેષુ વિમાનેન દિવં યયૌ

બહુલાશ્વ ઉવાચ -
ગંધર્વોઽયં તુ કઃ પૂર્વં કેન પાપેન સર્પતામ્ ॥
પ્રાપ્તઃ કથં વદ મુને ત્વં પરાવરવિત્તમઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
આર્ષ્ટિષેણસ્ય યો ભ્રાતા સુમતિર્નામ સુન્દરઃ ॥
રામાયણં હનુમતા પઠિતું સ સમાગતઃ

હેમકૂટે હનુમતઃ કુર્વતો રામસેવનમ્ ॥
પ્રાતઃકાલાત્સમારભ્ય ઘટિકાશ્ચ ચતુર્દશ

સલક્ષ્મણં રામચંદ્રં ધ્યાયતો જાનકીપતિમ્ ॥
ફૂત્કારૈઃ સર્પવત્તસ્ય ધ્યાનભંગં ચકાર હ

તદા ક્રુદ્ધો મહાવીરો હનુમાન્ વાનરેશ્વરઃ ॥
શાપં દદૌ સુમતયે ત્વં સર્પો ભવ દુર્મતે

તદૈવ તસ્ય ચરણૌ નત્વા પ્રાહ કૃતાંજલિઃ ॥
હે દેવ પાહિ પાહીતિ દીનં માં શરણં ગતમ્

અથ પ્રસન્નો ભગવાન્સુમતિં પ્રાહ ધર્મવિત્ ॥
દ્વાપારાંતે શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્હરિપુત્રધનુશ્ચ્યુતૈઃ ॥
ભિન્નદેહઃ સ્વાં પ્રકૃતિં યાસ્યસિ ત્વં ન સંશયઃ

ગંધર્વઃ સુમતિર્નામ વિમુક્તોઽભૂદ્‌વિદેહરાટ્ ॥
સતાં શાપોઽપિ વરવદ્‌વરો મોક્ષાર્થદઃ કિમુ

અથ કાર્ષ્ણિર્મહાબાહુશ્ચૈત્રદેશાન્મનોહરાન્ ॥
વસન્તમાધવીવૃંદૈઃ શોભીતાન્સ જગામ હ

સહસ્રદલપદ્માનાં ષટ્‍પદધ્વનિશાલિનામ્ ॥
પતન્તિ રેણવો યત્ર સરઃસ્વાબીરચૂર્ણવત્

એલાલવંગલતિકા ક્ષુણ્ણાઃ સૈન્યાઙ્‌ઘ્રિભિઃ પથિ ॥
તેન ભૃઙ્ગાવલી રેજે કરિકર્ણપ્રતાડિતા

યત્ર વૈ પુરુષા રાજન્નાગાયુતસમા બલે ॥
વલીપલિતદૌર્ગંધ્યસ્વેદક્લમવિવર્જિતાઃ

ત્રેતાયુગસમાઃ કાલો વર્તતે યત્ર નિત્યશઃ ॥
આયુશ્ચાયુતવર્ષાણાં દિવ્યૌષધિનદીગુણૈઃ

પીયૂષતુલ્યં તોયં ચ હેમભૂમિર્વિરાજતે ॥
મુક્તાવિદ્રુમવૈડૂર્ય-રત્‍નોત્પત્તિશ્ચ યત્ર વૈ

સુંદર્યઃ પ્રમદા રામા નિત્યયૌવનભૂષિતાઃ ॥
સ્ફુરંત્યુપવનેષ્વારાત્સૌદામિન્યો ઘનેષ્વિવ

યત્ર વૈ નગરી રમ્યા વસંતતિલકા શુભા ॥
શૃઙ્‌ગારતિલકો નામ રાજા યત્ર મહાબલઃ

જૈત્રાન્ વીરાન્ સમાહૂય ગજમારુહ્ય દંશિતઃ ॥
યોદ્ધું વિનિર્યયૌ યશ્ચ પ્રદ્યુમ્નસ્યાપિ સંમુખે

સાંબઃ સુમિત્રઃ પુરુજિચ્છતજિચ્ચ સહસ્રજિત્ ॥
વિજયશ્ચિત્રકેતુશ્ચ વસુમાન્દ્રવિડઃ ક્રતુઃ

જાંબવત્યાઃ સુતા હ્યેતે ચક્રુર્નારાચદુર્દિનમ્ ॥
પલાયિતેષુ ચૈતેષુ બાણૈર્ભિન્નેષુ મૈથિલ

બાણાંધકારે સંજાતે મહાન્કોલાહલો હ્યભૂત્ ॥
તદા શૃઙ્ગારતિલકો ગજારૂઢો મહાબલઃ

ત્રિશૂલેન તદ સામ્બં હૃદિ વિવ્યાધ રોષતઃ ।
અન્યાન્સંપાતયામાસ શરૈઃ કોદંડનિર્ગતૈઃ

એકાકી વિચરન્ યુદ્ધે વને વૈશ્વાનરો યથા ॥
તદા ગદઃ સમાગત્ય તદ્‌ગજં સુમદોત્કટમ્

શુંડાદંડે સંગૃહીત્વા પાતયામાસ ભૂતલે ॥
દૂરે પ્રપતિતઃ શીઘ્રં શૃઙ્ગારતિલકો નૃપઃ

સદ્યો ભયાતુરો ભૂત્વા યુદ્ધે બદ્ધાંજલિઃ સ્વતઃ ॥
તુરંગાણામર્બુદં ચ રથાનાં લક્ષમેવ ચ

ગજાનામયુતં રાજા પ્રદ્યુમ્નાય બલિં દદૌ ॥
ઇત્થં કિંપુરુષં ખંડં જિત્વા કાર્ષ્ણિર્મહાબલઃ

નિષાદદર્શિતૈર્માર્ગૈર્હરિવર્ષં તતો યયૌ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
કિંપુરુષખણ્ડવિજયો નામ ષડ્‌વિંશોઽધ્યાયઃ