ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.25

યક્ષવિજયમ્
પ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ -
શ્રીકૃષ્ણસ્ય કલા સાક્ષાદ્‌ગણેશોઽયં મહાબલઃ ॥
જેતું ન શક્યો દિવિજૈર્મનુષ્યૈસ્તુ કુતો ભુવિ

વર્તતે યસ્ય નિકટે તસ્ય નાસ્તિ પરાજયઃ ॥
શ્રીકૃષ્ણેન વરો દત્તઃ પુરાસ્મૈ શંકરાલયે

યદ્યયં વર્તતે ચાત્ર તદા ન સ્યાજ્જયશ્ચ નઃ ॥
શત્રુપક્ષગતોઽ‍યં વૈ શ્રીકૃષ્ણસ્ય વરોર્જિતઃ

તસ્માત્ત્વં ચંડમાર્જરો ભૂત્વા તં યુદ્ધતો બલાત્ ॥
વિદ્રાવય મહાબુદ્ધે ફૂત્કારૈશ્ચ દિશૌ દશ

યાવદ્‌બલં વિજેષ્યામિ તાવદદ્વિદ્રાવય ત્વરમ્ ॥
શ્રીનારદ ઉવાચ -
અથાનિરુદ્ધો ભગવાંશ્ચંડમાર્જારરૂપધૃક્

અલક્ષિતો ગણેશેન ન જ્ઞાતો વિષ્ણુમાયયા ॥
ફૂત્કારમુત્કટં કુર્વન્ સંપપાતાખુસંમુખે

વિદારયન્મુખં રાજન્સતતં નખરૈઃ ખરૈઃ ॥
વીશેષણ સહૈવાખુર્દૃષ્ટ્વાઽઽશુ ભયવિહ્વલઃ

દુદ્રાવ ત્વરિતં રાજન્ કંપિતો રણમંડલાત્ ॥
તમન્વગચ્છત્કુપિતો માર્જારઃ સ્થૂલરૂપધૃક્

મૂષકં સ્વમપોવાહ ગણેશોઽપિ મુહુર્મુહુઃ ॥
નાયયૌ સ્વં રણં ચાખુશ્ચંડમાર્જારપીડિતઃ

સપ્તદ્વીપાન્સપ્તસિંધૂન્ દિશાસુ વિદિશાસુ ચ ॥
ધાવન્ વૈ સપ્તલોકેષુ ન લેભે શર્મ મૈથિલ

યત્ર યત્ર ગતશ્ચાખુર્ગણેશેન સમન્વિતઃ ॥
તત્ર તત્ર ગતો રાજન્ માર્જારશ્ચંડવિક્રમઃ

એવં સમૂષકે યાતે ગણેશે વિદિશોત્તરમ્ ॥
વિસ્મિતેષુ સપક્ષેષુ ગણેષુ પ્રમથેષુ ચ

પુષ્પકસ્થઃ કુબેરોઽસૌ માયાં ચક્રેઽથ ગૌહ્યકીમ્ ॥
ગૃહીત્વા સ્વધનુર્દિવ્યં નમસ્કૃત્ય મહેશ્વરમ્

સમંત્રં કવચં ધૃત્વા બાણસંઘં સમાદધે ॥
તદૈવ છાદિતં વ્યોમ મેઘૈઃ સાંવર્તકૈરિવ

તડિત્સ્વનૈર્મહાભીમૈસ્તમોઽભૂત્સ્તનયિત્‍નુભિઃ ॥
બિંદવો હસ્તિસદૃશા નિપેતુઃ સોપલા મૃધે

ધારાભિરતિઘોરાભિર્વવૃષુર્વારિદાસ્તતઃ ॥
ક્ષણેન સિંધવઃ સર્વે પ્લાવયંતો ધરાતલમ્

પર્વતૈર્જીવસહિતૈર્દૃશ્યન્તે રણમંડલે ॥
પ્રાકૃતાઃ પ્રલયં મત્વા યાદવા ભયવિહ્વલાઃ

ત્યક્ત્ત્વા શસ્ત્રાણિ તેઽથોચુઃ શ્રીકૃષ્ણેતિ મુહુર્મુહુઃ ॥
જ્ઞાત્વા તાં ગૌહ્યકીં માયાં પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્હરિઃ

સત્વાત્મિકાં ચ સ્વાં વિદ્યાં સર્વમાયોપમર્દિનીમ્ ॥
જપ્ત્વા કૃત્વા કામબીજં બાણમધ્યે નિધાય તત્

મુખે ચ પ્રણવં ધૃત્વા પુંખે શ્રીબીજમેવ ચ ॥
આકૃષ્ય કર્ણપર્યન્તં કૃષ્ણં સ્મૃત્વા ચતુર્ભુજમ્

ચિક્ષેપ વિશિખં ચાપાદ્દોર્દંડાભ્યાં તડિત્સ્વનાત્ ॥
કોદંડમુક્તો વિશિખો દ્યોતયન્મંડલં દિશામ્

જઘાન ગૌહ્યકીં માયામંધકારં યથા રવિઃ ॥
ભયભીતો રાજરાજો પુષ્પકસ્થો રણાંગણાત્

પલાયમાનો યક્ષૈશ્ચ કંપિતઃ સ્વપુરીં યયૌ ॥
પ્રદ્યુમ્નસ્યોપરિ સુરાઃ પુષ્પવર્ષં પ્રચક્રિરે

જહસુર્યાદવાઃ સર્વે જયારાવસમાકુલાઃ ॥
તદાતિહર્ષિતો રાજન્ રાજરાજઃ કૃતાંજલિઃ

બલિં નીત્વા યયૌ શીઘ્રં પ્રદ્યુમ્નસ્યાપિ સંમુખે ॥
ગજેંદ્રાણાં દ્વિલક્ષં ચ દ્વિશુંડાદંડશાલિનામ્

દદ્‌ભિશ્ચતુર્ભિર્યુક્તાનામદ્રીન્સ્પર્ધયતાં મદૈઃ ॥
દશલક્ષં રથાનાં ચ મુક્તાતોરણશાલિનામ્

શતાશ્વયોજિતાનાં ચ રૌક્માણાં સૂર્યવર્ચસામ્ ॥
દશાર્બુદં તથા રાજન્હયાનાં ચન્દ્રવર્ચસામ્

શિબિકાનાં ચતુર્લક્ષં માણિક્યૈરગ્રવર્ચસામ્ ॥
પંજરસ્થાયિનાં રાજઞ્છાર્દૂલાનાં દ્વિલક્ષકમ્

ચિત્રકાણાં મૃગાણાં ચ ગવયાનાં તથૈવ ચ ॥
મૃગયાસારમેયાનાં કોટિકોટિર્વિદેહરાટ્

શુકાનાં સારિકાણાં ચ કલકંઠપ્રવાદિનામ્ ॥
હંસાનાં સ્વર્ણવર્ણાનામન્યેષાં ચિત્રપક્ષિણામ્

પંજરસ્થાયિનાં રાજઁલ્લક્ષં લક્ષં નૃપેશ્વર ॥
વિમાનં વિષ્ણુદત્તાખ્યં મુક્તાદામવિલંબિતમ્

અષ્ટયોજનમુચ્ચાંગં નવયોજનવિસ્તૃતમ્ ॥
લક્ષકુંભધ્વજોપેતં નિર્મિતં વિશ્વકર્માણા

કામગં સ્વર્ણશિખરં સહસ્રાદિત્યસુપ્રભમ્ ॥
સહસ્રં કુલવૃક્ષાણાં કામધેનુશતં તથા

ચિંતામણીનાં ચ શતં શતં દિવ્યાશ્મનાં તથા ॥
યત્સ્પર્શેનાપિ લોહસ્તુ હેમત્વં યાતિ મૈથિલ

છત્રાણાં ચામરાણાં ચ હેમસિંહાસનં શતમ્ ॥
તથાહિ દિવ્યપદ્માનાં માલાંકિંજલ્કિનીં શુભામ્

પીયૂષસ્ય શતં દ્રોણં ફલાનિ વિવિધાનિ ચ ॥
ખચિદ્‌રત્‍નસુવર્ણાનાં ભૂષણાનાં તુ વાસસામ્

દિવ્યાનાં કંબલાનાં ચ કોટીશઃ પાત્રસંચયમ્ ॥
અમોઘાનાં ચ શસ્ત્રાણાં કોટિસૌવર્ણશાલિનામ્

ગજૈર્નરૈર્ભારવાહૈઃ પ્રેરિતા નિધયો નવ ॥
દત્ત્વા બલિં રાજરાજઃ પ્રદ્યુમ્નાય મહાત્મને

દક્ષિણીકૃત્ય તં નત્વા પ્રાહેદં હર્ષપૂરિતઃ ॥
કુબેર ઉવાચ -
નમસ્તુભ્યં ભગવતે પુરુષાય મહાત્મને

અનાદયે સર્વવિદે નિર્ગુણાય મહાત્મને ॥
પ્રધાનપુરુષેશાય પ્રત્યગ્ધામ્ને નમો નમઃ

સ્વયંજ્યોતિઃસ્વરૂપાય શ્યામલાંગાય તે નમઃ ॥
નમસ્તે વાસુદેવાય નમઃ સંકર્ષણાય ચ

પ્રદ્યુમ્નાયાનિરુદ્ધાય સાત્વતાં પતયે નમઃ ॥
મદનાય ચ મારાય કંદર્પાય નમો નમઃ

દર્પકાય ચ કામાય પંચબાણાય તે નમઃ ॥
અનંગાય નમસ્તુભ્યં નમસ્તે શમ્બરારયે

હે મન્મથ નમસ્તુભ્યં નમસ્તે મીનકેતન ॥
મનોભવાય દેવાય નમસ્તે કુસુમેષવે

અનન્યજ નમસ્તેઽસ્તુ રતિભર્ત્રે નમો નમઃ ॥
નમસ્તે પુષ્પધનુષે મકરધ્વજ તે નમઃ

સ્મરાય પ્રભવે નિત્યં જગદ્વિજયકારિણે ॥
નમો રુક્મવતીભર્ત્રે સુંદરીપતયે નમઃ

ઇદં કરિષ્યામિ કરોમિ ભૂમ-
ન્મમેદમસ્તીતિ તવેદમાબ્રુવન્ ॥
અહં સુખી દુઃખયુતઃ સુહૃજ્જનો
લોકો હ્યહંકારવિમોહિતોઽખિલઃ

પ્રધાનકાલાશયદેહજૈર્ગુણૈઃ
કુર્વન્ વિકર્માણિ જનો નિબદ્ધ્યતે ॥
કાચેઽર્ભકં સૈકત એવ જીવનં
ગુણે ચ સર્પં પ્રતનોતિ સોઽક્ષિભિઃ

કૃતં મયા હેલનમદ્ય મૌઢ્ય-
તસ્ત્વન્માયયા મોહિતચેતસા પ્રભો ॥
ન મન્યસે બાલકૃતં પિતેવ હિ
માભૂત્પુનર્મે મતિરીદૃશી મનાક્

સદા ભવેત્ત્વચ્ચરણારવિંદયો-
ર્ભક્તિં પરાં યાં ચ વિદુર્ગરીયસીમ્ ॥
જ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યયુતં શિવાસ્પદં
દેહિ પ્રશસ્તં નિજસાધુસંગમમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
પ્રદ્યુમ્નસ્ય શુભં સ્તોત્રં પ્રાતરુત્થાય યઃ પઠેત્ ॥
સંકટે તસ્ય સતતં સહાયઃ સ્યાદ્ધરિઃ સ્વયમ્

ઇત્યુક્તવંતં યક્ષેશં પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્હરિઃ ॥
તથાસ્તૂક્ત્વા દદૌ રાજન્પદ્મરાગશિરોમણિમ્

મા ભૈષ્ટેત્યભયં દત્વા લીલાછત્રં સચામરમ્ ॥
સિંહાસનં મણિમયં પ્રાદાચ્છ્રીયાદવેશ્વરઃ

કાર્ષ્ણિં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય રાજરાજો ધનેશ્વરઃ ॥
જિતં શ્રુત્વા રાજરાજં પ્રદ્યુમ્નેન મહાત્મના

ન કેઽપિ યુયુધુસ્તેન રાજાનશ્ચ બલિં દદુઃ ॥
અથ કાર્ષ્ણિર્મહાબાહુ-ર્નાદયન્દુન્દુભીન્બહૂન્

સમસ્તવાહિનીયુક્તઃ પ્રાગ્જ્યોતિષપુરં યયૌ ॥
ભૌમાસુરસુતો નીલો ધર્ષિતસ્તસ્ય તેજસા

સદ્યસ્તસ્મૈ બલિં પ્રાદાત્પ્રદ્યુમ્નાય મહાત્મને ॥
પ્રાગ્જ્યોતિષપુરદ્વારિ દ્વિવિદો નામ વાનરઃ

પુરા પ્રદ્યુમ્નબાણેન તાડિતો યો મહાબલઃ ॥
સમુત્થાય રુષાવિષ્ટો દશનૈર્નખરૈઃ ખરૈઃ

વિદાર્ય વીરાનશ્વાંશ્ચ ભ્રૂભંગૈઃ પ્રજગર્જ હ ॥
લાંગૂલેન રથાન્બદ્ધ્વા પ્રાક્ષિપલ્લવણાંભસિ

ગૃહીત્વા સ ગજાન્દોર્ભ્યાં વિચિક્ષેપાંબરે બલાત્ ॥
શત્રું જ્ઞાત્વા કપિં કાર્ષ્ણિઃ પ્રતિશાર્ઙ્‌ગે શરં દધે

નીત્વા શરસ્તં સહસા ભ્રામયિત્વાંબરે બલાત્ ॥
પૂર્વવત્પાતયામાસ કિષ્કિંધાયાં મહાકપિમ્

પુનરાગતવાન્બાણઃ પ્રદ્યુમ્નસ્યેષુધૌ સ્ફુરન્

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
યક્ષદેશવિજયો નામ પંચવિંશોઽધ્યાયઃ