ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.19

કૌરવોપાખ્યાનમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
અથ કાર્ષ્ણિર્મહાબાહુર્ધ્વજિનીભિઃ સમન્વિતઃ ॥
નાદયન્દુંદુભીન્દીર્ઘાન્દીર્ઘવેગઃ કુરૂન્ યયૌ

વિંશતિર્યોજનાનાં ચ મર્યાદીકૃતતદ્‌બલે ॥
તસ્થૌ તચ્છિબિરાણાં ચ વિસ્તારો દશયોજનમ્

પંચયોજનમાશ્રિત્ય તદ્‌બલે રાજપદ્ધતિઃ ॥
ધનાઢ્યાનાં ચ વૈશ્યાનામાપણાનિ સહસ્રશઃ

તથા રત્‍નપરીક્ષાણાં વસ્ત્રવ્યાપારકારિણામ્ ॥
કાચકરા વાયકાશ્ચ રંગકારાઃ કુલાલકાઃ

કુંદકારાસ્તૂલકારાઃ પટકારાસ્તથૈવ ચ ॥
ટંકકારાશ્ચિત્રકારાઃ પત્રકારાશ્ચ નાપિતાઃ

પટ્ટકારા રેતિકારાઃ પર્ણકારાશ્ચ શિલ્પિનઃ ॥
લાક્ષાકારા માલિનશ્ચ રજકાસ્તૈલિનસ્તથા

તાંબૂલશોધિનસ્તત્ર ચિત્રપાષાણકર્મકાઃ ॥
અન્નભર્જકરાસ્તત્ર કાચભેદિન એવ હિ

મુક્તાદીનાં ચ રત્‍નાનાં સૂક્ષ્માણાં રત્‍નવેધિનઃ ॥
એતે કારુજનાઃ સર્વે દૃશ્યંતે રાજપદ્ધતૌ

ક્વચિદ્‌ભાનુમતીર્લીલા ઐંદ્રજાલવિધાયકાઃ ॥
ક્વચિન્નટાશ્ચ નૃત્યંતે યુદ્ધં ભલ્લૂકયોઃ ક્વચિત્

ક્વચિત્તુ વાનરી લીલા ડમરૂવાદ્યસંયુતાઃ ॥
ગાયંતિ કુત્રચિદ્રાજન્સૂતમાગધવન્દિનઃ

વારાંગનાશ્ચ નૃત્યંતિ ભૂષૈર્દ્વાદશભિર્યુતાઃ ॥
દિવ્યૈઃ ષોડશશૃઙ્ગારૈર્હરંત્યપ્સરસાં મનઃ

બન્ધૂનામપિ સેનાનાં મહાંતકા ગજાહ્વયે ॥
ચાલનં સંભ્રમોપેતં વિહ્વલૈશ્ચ જનૈરભૂત્

વિદુદ્રુવુર્જનાઃ સર્વે ગૃહેષ્વાપાતિતાર્ગલાઃ ॥
કોલાહલો મહાનાસીદ્‌ગેહે ગેહે જને જને

વીર્ય્યશૌર્ય્યબલોપેતાઃ કૌરવાશ્ચક્રવર્તિનઃ ॥
આસમુદ્રાઃ ક્ષિતીશેંદ્રા જાતાસ્તેઽપ્યતિશંકિતાઃ

પ્રદ્યુમ્નપ્રેષિતઃ સાક્ષાદુદ્ધવો બુદ્ધિસત્તમઃ ॥
કૌરવેંદ્રપુરં પ્રાપ્તો ધૃતરાષ્ટ્રં દદર્શ હ

મદચ્યુતામાસ્ય નૃપસ્ય દંતિનાં
કસ્તૂરિકાકુંકુમગંડશાલિનામ્ ॥
સિંદૂરશુંડાસ્પદકર્ણતાડિતૈઃ
ષડઙ્‌ઘ્રિભિર્મણ્ડિતમંદિરાજિરમ્

યં ભીષ્મકર્ણગુરુશલ્યકૃપૈશ્ચ ભૂરિ-
બાહ્લીકધૌમ્યશકુનૈઃ સહ સંજયેન ॥
દુઃશાસનેન વિદુરેણ ચ લક્ષ્મણેન
દુર્યોધનેન ચ કૃપીસુતસોમદત્તૈઃ

શ્રીયજ્ઞકેતુસહિતૈઃ સહિતં નૃપેન્દ્રં
લીલાતપત્રસિતચામરહેમપીઠૈઃ ॥
સંસેવિતં પરિસમેત્ય ગજાહ્વયેશં
નત્વોદ્ધવઃ પ્રણત આહ કૃતાંજલિસ્તમ્

ઉદ્ધવ ઉવાચ -
પ્રદ્યુમ્નેન પ્રકથિતં શૃણુ રાજેંદ્રસત્તમ ॥
ઉગ્રસેનઃ ક્ષિતીશેંદ્રો યાદવેંદ્રો મહાબલઃ

વિજિત્ય નૃપતીન્સર્વાન્ રાજસૂયં કરિષ્યતિ ॥
પ્રેષિતસ્તેન સેનાભિઃ પ્રદ્યુમ્નો રુક્મિણીસુતઃ

જેતું મહોદ્‌ભટાન્ વીરાઞ્જંબુદ્વીપસ્થિતાન્નૃપાન્ ॥
ચૈદ્યશાલ્વજરાસંધદંતવક્ત્રાદિભૂપતીન્

વિજિત્ય ચાગતઃ કાર્ષ્ણિસ્તસ્મૈ યચ્છ બલિં બહુ ॥
ઉપાયનં ચ દાતવ્યં બંધૂનામૈક્યકામ્યયા

માભૂત્કુરૂણાં વૃષ્ણીનાં કલિર્નોચેદ્‌ભવિષ્યતિ ॥
તેનોદિતં મે કથિતં તત્ક્ષમસ્વ નૃપેશ્વર ॥
દૂતસ્ય હીનદોષસ્ય ત્વયોક્તં યદ્વદામિ તત્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તચ્છ્રુત્વા કૌરવાઃ સર્વે રાજન્સંજાતમન્યવઃ ॥
વીર્ય્યશૌર્ય્યમદોન્નદ્ધા ઉચુઃ પ્રસ્ફુરિતાધરાઃ

કૌરવા ઊચુઃ
દુરત્યયા કાલગતિરહો ચિત્રમિદં જગત્ ॥
સિંહોપરિ પ્રધાવંતિ શૃગાલા દુર્બલા વને

અસ્મત્સકાશાત્સંબંધા અસ્મદ્દત્તનૃપાસનાઃ ॥
દાતૄણાં પ્રતિકૂલાસ્તુ દાતૄણાં ફણીનો યથા

વૃષ્ણયો ભીરવઃ સર્વે યુધિ વિક્લવચેતસઃ ॥
તથૈવ શાસનં કર્તું પ્રવૃત્તા હિ ગતહ્રિયઃ

ઉગ્રસેનોઽલ્પવીર્યશ્ચ જંબૂદ્વીપસ્થિતાન્નૃપાન્ ॥
વિજિત્યાહો બલિં નીત્વા રાજસૂયં કરિષ્યતિ

યત્ર ભીષ્મશ્ચ કર્ણશ્ચ દ્રોણો દુર્યોધનાદયઃ ॥
તત્ર ત્વં પ્રેષિતો મંત્રી પ્રદ્યુમ્નેન કુબુદ્ધિના

તસ્માદ્યાત પુરીમધ્યે યૂયં વૈ જીવનેચ્છયા ॥
ન ચેદ્યાસ્યથ વઃ સર્વાન્નયામો યમસાદનમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્થં શ્રીકૃષ્ણવિમુખૈઃ કૌરવૈઃ પરિભાષિતમ્ ॥
શ્રુત્વોદ્ધવઃ શમ્બરારિમેત્ય સર્વમુવાચ હ

કૌરવોક્તં વચઃ શ્રુત્વા પ્રદ્યુમ્નો ધન્વિનાં વરઃ ॥
પ્રતિશાર્ઙ્‌ગં સંગૃહીત્વા રોષાત્પ્રસ્ફુરિતાધરઃ

પ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ -
કૌરવાન્ઘાતયિષ્યામિ બંધૂનપિ મદોદ્ધતાન્ ॥
બાણૈસ્તીક્ષ્ણૈર્યથા યોગી નિયમૈર્દેહજા રુજઃ

યદૂનાં સૈન્યચક્રેષુ બલિં યો ન પ્રદાસ્યતિ ॥
કૌરવેભ્યોઽપિ સ પુમાન્ પિતુર્માતુર્ન ચૌરસઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તદૈવ યાદવાઃ સર્વે ભોજવૃષ્ણ્યંધકાદયઃ ॥
ગજાહ્વયં યયુઃ સૈન્યૈ રાજન્સંજાતમન્યવઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
કૌરવોપાખ્યાનં નામૈકોનવિંશોઽધ્યાયઃ