ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.18

માથુર-શૂરસેનવિજયમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
અથ કાર્ષ્ણિર્ગયામેત્ય ફલ્ગું સ્નાત્વા સસૈનિકઃ ॥
અન્યાન્દેશાંસ્તતો જેતું પ્રસ્થાનમકરોત્પુનઃ

શ્રુત્વા જિતં જરાસંધં તદાતંકાન્નૃપાઃ પરે ॥
ઉપાયનં દદુસ્તે વૈ ભયાર્તાઃ શરણં ગતાઃ

ગોમતીં સરયૂં પુણ્યામનુસ્રોતં તતોઽગમત્ ॥
તતો ભાગીરથીતીરે કાશીમભિજગામ હ

પાર્ષ્ણિગ્રાહઃ કાશિરાજો ગૃહીતો મૃગયાં ગતઃ ॥
સોઽપિ તસ્મૈ બલિં પ્રાદાચ્છ્રુત્વા તસ્ય બલં મહત્

પ્રદ્યુમ્નઃ સૈનિકૈઃ સાર્દ્ધં કોશલાન્પ્રગતો બલી ॥
અયોધ્યાનિકટે રાજન્નંદિગ્રામે સ્થિતોઽભવત્

કોશલેન્દ્રો નગ્નજિચ્ચ તુરંગૈશ્ચ ગજૈ રથૈઃ ॥
મહાધનૈઃ શંબરારિમર્હયામાસ તત્ત્વવિત્

ઉત્તરેશો દીપતમો નયપાલાધિપો ગજઃ ॥
વિશાલેશો બર્હિણશ્ચ એતે વૈ તં બલિં દદુઃ

નૈમિષેશો હરેર્ભક્તઃ શ્રીકૃષ્ણસ્ય પ્રભાવવિત્ ॥
કૃતાંજલિપુટો ભૂત્વા દદૌ તસ્મૈ બલિં નૃપઃ

પ્રયાગં ગતવાન્કાર્ષ્ણિસ્ત્રિવેણીં પાપનાશિનીમ્ ॥
સ્નાત્વા દદૌ મહાદાનં તીર્થરાજપ્રભાવવિત્

ગજા વિંશતિસાહસ્રમશ્વાનાં દશલક્ષકમ્ ॥
રથાનાં ચ ચતુર્લક્ષં ગવાં તત્ર દશાર્બુદમ્

હેમમાલાસમાયુક્તં હેમાંબરસમન્વિતમ્ ॥
દશભારં સુવર્ણાનાં મુક્તાનાં લક્ષમેવ હિ

દ્વિલક્ષં નવરત્‍નાનાં વસ્ત્રાણાં દશલક્ષકમ્ ॥
કાશ્મીરકંબલાનાં ચ દ્વિલક્ષં નવકંબલમ્

બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ કાર્ષ્ણિસ્તીર્થરાજે હરિપ્રિયે ॥
કારૂષાધિપતિસ્તત્ર પૌંડ્રકો નામ મૈથિલ

કૃષ્ણશત્રુઃ સોઽપિ કાર્ષ્ણિં પૂજયામાસ શંકિતઃ ॥
પ્રદ્યુમ્નં ચાગતં વીક્ષ્ય પાંચાલે કાન્યકુબ્જકે

ભયં પ્રાપુર્નૃપાઃ સર્વે દુર્ગે દુર્ગે કૃતાર્ગલાઃ ॥
વિચેલુર્યાદવાત્સર્વે ભયાર્તા દુર્ગમાશ્રિતાઃ

બિંદુદેશાધિપો રાજા દીર્ઘબાહુર્મહાબલઃ ॥
શંબરારેઃ પરં સન્ધિં કર્તું સૈન્યે સમાયયૌ

દીર્ઘબાહુરુવાચ -
યૂયં સર્વે યાદવેન્દ્રા આગતા જયિનો દિશામ્ ॥
મનોરથં મે કુરુતાં ભવેયં તુષ્ટમાનસઃ

સજલસ્યાપિ કાચસ્ય પાત્રસ્ય શરવેધતઃ ॥
ન ક્ષરેદ્‌બિંદુરેકોઽપિ બાણસ્તદધિતિષ્ઠતિ

ન પાત્રં શકલીભૂતં તન્મધ્યે હસ્તલાઘવમ્ ॥
યે કુર્વંતિ પ્રતિજ્ઞાં મે તેભ્યો દાસ્યામિ કન્યકાઃ

યૂયં સર્વે યાદવેન્દ્રા ધનુર્વેદવિશારદાઃ ॥
મયાપિ નારદમુખાચ્છ્રુતા પૂર્વં મહાબલાઃ

સર્વેષાં વિસ્મિતાનાં ચ પ્રદ્યુમ્નો ધન્વિનાં વરઃ ॥
તથેત્યુવાચ સદસિ બિંદુદેશાધિપં નૃપ

દીર્ઘવંશૌ સુવિસ્થાપ્ય ગુણં બદ્ધ્વા તદન્તરે ॥
ગુણે બદ્ધ્વા કાચકુમ્ભં સજલં પશ્યતાં સતામ્

ધનુર્ગૃહીત્વા તદ્વીક્ષ્ય બાણં કાર્ષ્ણિઃ સમાદધે ॥
કાચપાત્રં શરો ભિત્વા તસ્થૌ મધ્યેઽર્દ્ધનિઃસૃતઃ

એકતો મુખપુઙ્ખાભ્યાં રવિરશ્મિરિવાંબુદે ॥
કાચપાત્રે બભૌ બાણસ્તદદ્‌ભુતમિવાભવત્

ન પાત્રં શકલીભૂતં ત્રિકુશસ્ય ફલં યથા ॥
ન ચાલનં કંપનં ચ બિંદુસ્રાવોઽપિ નાભવત્

પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્બાણં દ્વિતીયં સંદધે પુનઃ ॥
સોઽપિ પૂર્વં સમુત્સૃજ્ય તત્ર તસ્થૌ વિદેહરાટ્

સાંબોઽપિ ધનુરાદાય બાણાન્પંચ સમાદદે ॥
કાચપાત્રં ચ તે ભિત્વા તસ્થુસ્તત્રાર્ધનિઃસૃતાઃ

યુયુધાનો ધનુર્નીત્વા બાણમેકં સમાક્ષિપત્ ॥
સર્વેષાં પશ્યતાં તેષાં પાત્રં ચૂર્ણીબભૂવ હ

ઉચ્ચકૈર્જહસુઃ સર્વે યાદવાઃ પરસૈનિકાઃ ॥
ત્વં મહાન્બાણધારીહ કાર્તવીર્યાર્જુનો યથા

અર્જુનો ભરતો રામસ્ત્રિપુરઘ્નો હિ વા ભવાન્ ॥
દ્રોણો ભીષ્મોઽથવા કર્ણો જામદગ્ન્ય ઇવાભવત્

અન્યત્પાત્રં સમાધાયાનિરુદ્ધો ધન્વિનાં વરઃ ॥
અધો ગત્વાઽથ તદ્‍દૃષ્ટ્વા બાણં ચિક્ષેપ લાઘવાત્

સોઽપિ પાત્રતલં ભિત્વા તસ્થૌ તત્રાપિ નિઃસૃતઃ ॥
તત્પાત્રાદ્ધસ્તપઞ્ચોર્ધ્વં બદ્ધ્વા પાષાણમંબરે

દીપ્તિમાન્ ધનુરાદાય બાણમેકં સમાદધે ॥
સોઽપિ પાત્રતલં ભિત્વા બાણમુત્સૃજ્ય ચાગ્રતઃ

તાડયિત્વા ચ પાષાણં પુનસ્તત્ર સમાશ્રિતઃ ॥
બાણવેગેન તદપિ બિંદુસ્રાવોઽપિ નાભવત્

ગતાગતેન યાવદ્વૈ બિંદુસ્રાવોઽપિ નાભવત્ ॥
તદા વીરાશ્ચ તે સર્વે સાધુ સાધ્વિતિ વાદિનઃ

ભાનુર્ધનુઃ સંગૃહીત્વા વીક્ષ્ય મીલિતલોચનઃ ॥
આરાચ્ચિક્ષેપ નારાચં સર્વેષાં પશ્યતાં સતામ્

સોઽપિ પાત્રં તદા ભીત્ત્વા પાત્રં કૃત્વા હ્યધોમુખમ્ ॥
પુનરૂર્ધ્વમુખં કૃત્વા તસ્થૌ તત્રાર્દ્ધનિઃસૃતઃ

બાણવેગેન તદપિ બિંદુસ્રાવોઽપિ નાભવત્ ॥
ન પાત્રં શકલીભૂતં તદદ્‌ભુતમિવાભવત્

એવં શ્રીકૃષ્ણપુત્રા યે અષ્ટાદશ મહારથાઃ ॥
સર્વે તે બિભિદુઃ પાત્રં જલસ્રાવોઽપિ નાભવત્

બિંદુદેશાધિપો રાજા દીર્ઘબાહુઃ સુવિસ્મિતઃ ॥
તેભ્યોઽદાત્કન્યકાઃ સૃષ્ટા અષ્ટાદશ સુલોચનાઃ

તેષાં વિવાહસમયે શંખભેર્યાનકાદયઃ ॥
નેદુર્જગુશ્ચ ગંધર્વા નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ

તેષામુપરિ દેવાસ્તે જયધ્વનિસમાકુલાઃ ॥
વવૃષુઃ પુષ્પવર્ષાણિ ચક્રુઃ શ્લાઘાં દિવી સ્થિતાઃ

ગજાન્ષષ્ટિસહસ્રાણિ હયાનામર્બુદં તથા ॥
દશલક્ષં રથાનાં ચ દાસીનાં લક્ષમેવ ચ

શિબિકાનાં ચતુર્લક્ષં પારિબર્હે દદૌ નૃપઃ ॥
તાઃ પ્રાહિણોદ્‍દ્વારાવતીં બભૌ કર્ષ્ણિર્યદૂત્તમઃ

દીર્ઘબાહુમનુપ્રાપ્ય નિષધાન્પ્રયયૌ તતઃ ॥
નિષધાધિપતિર્વીરસેનજિન્નામ મૈથિલ

ઉપાયનં દદૌ સોઽપિ પ્રદ્યુમ્નાય મહાત્મને ॥
તથાહિ ભદ્રાધિપતિઃ શ્રીકૃષ્ણેષ્ટો હરિપ્રિયઃ

પૂજયામાસ સબલં બૃહત્સેનો હરેઃ સુતમ્ ॥
માથુરાન્શૂરસેનાંશ્ચ મધૂન્પ્રાપ્તઃ સસૈનિકઃ

સ્વાગતૈઃ પૂજિતઃ કાર્ષ્ણિર્મથુરાયાં યયૌ પુનઃ ॥
તતઃ પ્રદક્ષિણિકૃત્ય મથુરાં સવનાં કિલ

ગોપાન્ગોપીં યશોદાં ચ નન્દરાજં વ્રજેશ્વરમ્ ॥
વૃષભાનૂપનંદાંશ્ચ નત્વા કાર્ષ્ણિર્બભૌ નૃપ

બલિં ચ નંદરાજાય દત્વા દત્વા પુનઃ પુનઃ ॥
તૈ પૂજિતઃ કતિદિનૈઃ સ્થિતોઽભૂન્નંદગોકુલે

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
માથુરશૂરસેનદેશવિજયો નામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ