ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.17

માગધવિજયમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
અથાતો માગધઞ્જેતું પ્રદ્યુમ્નો મીનકેતનઃ ॥
ગિરિવ્રજં જગામાશુ સ્વસૈન્યૈઃ પરિવારિતઃ

શ્રુત્વાઽઽગતં હરેઃ પુત્રં દિગ્જયાર્થં વિશેષતઃ ॥
જરાસંધો માગધેંદ્રો મહાકોપં ચકાર હ

જરાસંધ ઉવાચ -
તુચ્છા યે યાદવાઃ સર્વે યુધિ વિક્લવચેતસઃ ॥
તેઽદ્ય વૈ જગતીં જેતું નિર્ગતા ગતબુદ્ધયઃ

મથુરાં સ્વપુરીં ત્યક્ત્વા મદ્‌ભયાન્માધવોઽપિહિ ॥
સમુદ્રં શરણં પ્રાગાત્પિતા ચાસ્ય દુરાત્મનઃ

પ્રવર્ષણે રામકૃષ્ણૌ મયા ભસ્મીકૃતૌ બલાત્ ॥
છલાદ્‍દુદ્રુવતુસ્તૌ દ્વૌ દ્વારકાયાં સમાશ્રિતૌ

બદ્ધ્વા તૌ ચાનયિષ્યામિ સોગ્રસેનૌ કુશસ્થલીમ્ ॥
અયાદવીં કરિષ્યામિ પૃથ્વીં સાગરમેખલામ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્યુક્ત્વા નિર્ગતો રાજા ગિરિવ્રજપુરાદ્‌બહિઃ ॥
અક્ષૌહિણીભિર્વિંશત્યા તિસૃભિઃ સંયુતો બલી

ગોમૂત્રચયસિંદૂરકસ્તૂરીપત્રભૃન્મુખે ॥
સ્રવન્મદૈશ્ચતુર્દંતૈરૈરાવતકુલોદ્‌ભવૈઃ

શુણ્ડાદણ્ડસ્ય ફૂત્કારૈઃ ક્ષેપયદ્‌ભિસ્તરૂન્બહૂન્ ॥
બભૌ ગજૈર્માગધેંદ્રો મેઘૈરિંદ્ર ઇવ પ્રભુઃ

રથૈશ્ચ દેવધિષ્ણ્યાભૈઃ સધ્વજૈરશ્વનેતૃભિઃ ॥
ચામરૈર્દોલિતૈ રાજંલ્લોલચક્રધ્વનિદ્યુતિઃ

તુરઙ્ગમૈર્વાયુવેગૈશ્ચિત્રવર્ણૈર્મદોત્કટૈઃ ॥
સૌવર્ણપટ્ટહારાદ્યૈઃ શિખારશ્મ્યૂર્ધ્વચામરૈઃ

સકંચુકૈર્વીરજનૈઃ ખડ્ગચર્મધનુર્ધરૈઃ ॥
વિદ્યાધરસમૈઃ પ્રાગાન્માગધેંદ્રો મહાબલઃ

ધુંકારૈર્દુંદુભીનાં ચ દિશો નેદુર્ધનુઃસ્વનૈઃ ॥
ચચાલ વસુધા સૈન્યૈ રજોભિશ્છાદિતં નભઃ

જરાસંધસ્ય તત્સૈન્યં પ્રલયાબ્ધિમિવોલ્બણમ્ ॥
વિસ્મિતા યાદવાઃ સર્વે બભૂવુર્વીક્ષ્ય મૈથિલ

પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્વીક્ષ્ય માગધેંદ્રબલાર્ણવમ્ ॥
શંખં દઘ્મૌ દક્ષિણાખ્યં મા ભૈષ્ટેત્યભયં દદત્

તતઃ સાંબો મહાબાહુઃ પ્રદ્યુમ્નસ્ય પ્રપશ્યતઃ ॥
અક્ષૌહિણીનાં દશભિર્યુયુધે માગધેન સઃ

ગજા ગજૈર્યુયુધિરે રથિભી રથિનો મૃધે ॥
હયા હયૈઃ પત્તયશ્ચ પત્તિભિર્મૈથિલેશ્વર

બભૂવ તુમુલં યુદ્ધમદ્‌ભુતં રોમહર્ષણમ્ ॥
માગધાનાં યદૂનાં ચાસુરાણાં નિર્જરૈર્યથા

અશ્વારુઢાઃ કેઽપિ વીરા ભલ્લહસ્તા ઇતસ્તતઃ ॥
મર્દયંતો ગજારૂઢાઃ કરિકુમ્ભગતાર્ચયઃ

કેચિચ્છક્તીસ્તડિદ્વર્ણા ગૃહીત્વા ચિક્ષિપુર્બલાત્ ॥
તાઃ શક્તયસ્ત્વરીન્ ભિત્વા દંશિતાન્ ધરણીં ગતાઃ

કેચિદ્વીરા નદન્તઃ કૌ રથાંગાનિ ચ ચિક્ષુપુઃ ॥
ચિચ્છિદુર્વીરપટલં નીહારં રવયો યથા

ભિંદિપાલૈર્મુદ્‌ગરૈશ્ચ કુઠારૈરસિપટ્ટિશૈઃ ॥
અચ્છૂરિકાર્ષ્ટિભિસ્તીક્ષ્ણૈર્નિસ્ત્રિંશૈર્યુયુધુશ્ચ ખે

તોમરૈશ્ચ ગદભિશ્ચ બાણૈશ્છિન્નાનિ ભૂતલે ॥
નિપેતુર્વીરકરિણામશ્વાનાં ચ શિરાંસિ ચ

કબંધાસ્તત્ર ચોત્પેતુઃ પાતયન્તો હયાન્નરાન્ ॥
ખડ્ગહસ્તાઃ પ્રધાવન્તઃ સંગ્રામેષુ ભયંકરા

વીરોપરિ ગતા વીરા નિપેતુશ્છિન્નબાહવઃ ॥
હયોપરિ હયાઃ કેચિદ્‌બાણૈઃ સંછિન્નકંધરાઃ

વિદ્યાધર્યશ્ચ ગંધર્વ્યો વવ્રિરે હ્યંબરે ગતાન્ ॥
વીરાન્પતીન્સમિચ્છંત્યસ્તાસાં ચાભૂત્કલિર્મહાન્

ક્ષાત્રધર્માપરાઃ કેચિદ્યુદ્ધદત્તાસવો નૃપ ॥
ન ચલન્તઃ પદં પૃષ્ઠે સદા સંગ્રામશાલિનઃ

જગ્મુઃ પરં પદં તે વૈ ભીત્વા માર્તણ્ડમંડલમ્ ॥
નનૃતુઃ શિશુમારે વૈ મંડલે ચ નટા ઇવ

એવં સાંબમહાવીરૈર્મર્દિતં માગધં બલમ્ ॥
દુદ્રાવ પશ્યતાં તેષાં કૃષ્ણભક્ત્યા યથાશુભમ્

કેચિદ્વૈ વૃક્ણવર્માણશ્છિન્નચાપાસ્તથાપરે ॥
પલાયમાના ધાવંતસ્ત્યક્તખડ્ગર્ષ્ટિપાણયઃ

પલાયમાનં સ્વબલં વીક્ષ્ય તન્માગધેશ્વરઃ ॥
ધનુષ્ટંકારયન્પ્રાપ્તો મા ભૈષ્ટેત્યભયં દદૌ

સ્વબલં નોદયામાસ જરાસંધો ધનુર્જ્યયા ॥
મહામાત્યઃ પ્રેરયતિ હ્યંકુશેન ગજં યથા

સાંબસ્તદૈવ સમ્પ્રાપ્તો દશભિશ્ચાપનિર્ગતૈઃ ॥
બાણૈર્વિવ્યાધ સમરે માગધેંદ્રં મહાબલમ્

ધનુર્જ્યામબ્ધિકલ્લોલભીમસંઘર્ષનાદિનીમ્ ॥
ચિચ્છેદ દશભિર્બાણૈઃ સાંબો જાંબવીસુતઃ

ધનુરન્યત્સમાદાય જરાસંધો મહાબલઃ ॥
ધનુઃ સાંબસ્ય ચિચ્છેદ બાણૈર્દશભિરગ્રતઃ

ચતુર્ભિશ્ચતુરો વાહાન્દ્વાભ્યાં કેતું રથં ત્રિભિઃ ॥
એકેન સારથિં જઘ્ને માગધેંદ્રો જરાસુતઃ

સ છિન્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ ॥
પુનરન્યં સમાસ્થાય રથં સાંબો મહાબલઃ

ગૃહીત્વા ચાપમત્યુગ્રં સજ્જં કૃત્વા વિધાનતઃ ॥
તદ્‌રથં ચૂર્ણયામાસ સાંબો બાણશતૈરપિ

રથં ત્યક્ત્વા જરાસંધો ગજમારુહ્ય વેગતઃ ॥
બભૌ ગજે માગધેંદ્ર ઇન્દ્ર ઐરાવતે યથા

ચિત્રપત્રવિચિત્રાંગં કાલાંતકયમોપમમ્ ॥
સાંબાય નોદયમાસ મત્તેભં ક્રુદ્ધમાનસઃ

ગૃહીત્વા સરથં સાંબં શુણ્ડાદણ્ડેન નાગરાટ્ ॥
કુર્વંશ્ચીત્કારવિકલશ્ચિક્ષેપ નવયોજનમ્

તદા કોલાહલે જાતે સાંબસેનાસુ મૈથિલ ॥
પ્રદ્યુમ્નપાર્શ્વાચ્ચ ગદઃ પ્રાપ્તોઽભૂદ્વેગતો બલમ્

વિનાશયન્નંધકારં યથાર્ક ઉદયાચલાત્ ॥
જરાસંધસ્યાપિ ગજં મુષ્ટિના વસુદેવજઃ

જઘાન શક્રો વજ્રેણ યથા પ્રોચ્ચદરીભૃતમ્ ॥
ગજો મુષ્ટિપ્રહારેણ વિહ્વલો ધરણીં ગતઃ

જગામ પઞ્ચતાં રાજંસ્તદદ્‌ભુતમિવાવભવત્ ॥
જરાસંધઃ સમુત્થાય ગદામાદાય વેગતઃ

ગદં તતાડ સહસા જગર્જ ઘનવદ્‌બલી ॥
તત્પ્રહારેણ સ ગદો ન ચચાલ રણાંગણાત્

ત્વરં ગદાં સમાદાય લક્ષભારવિનિર્મિતામ્ ॥
અતાડયજ્જરાસંધં સિંહનાદમથાકરોત્

તત્પ્રહારેણ વ્યથિતો બૃહદ્‌રથસુતો બલી ॥
જરાસંધઃ સમુત્થાય ગૃહિત્વા સગદં ગદમ્

ચિક્ષેપ રોષતો રાજન્નાકાશે શતયોજનમ્ ॥
ગદોઽપિ માગધં નીત્વા ભ્રામયિત્વા મહાબલઃ

ચિક્ષેપ ગગને તં વૈ યોજનાનાં સહસ્રકમ્ ॥
આકાશાત્પતિતો રાજા માગધો વિંધ્યપર્વતે

ઉત્થાય યુયુધે તેન ગદેનાપિ મહાબલઃ ॥
તદૈવ સાંબઃ સંપ્રાપ્તો ગૃહીત્વા માગધેશ્વરમ્

ભૂપૃષ્ઠે પોથયામાસ સિંહઃ સિંહમિવૌજસા ॥
એકેન મુષ્ટિના સાંબં દ્વિતીયેન ગદં તથા ૫૨॥
તતાડ માગધો રાજા જગર્જાશુ રણાંગણે ॥
મુષ્ટિપ્રહારવ્યથિતૌ ગદઃ સાંબશ્ચ મૂર્છિતૌ

હાહાકારો મહાનાસીત્તદૈવાશુ રણાંગણે ॥
રથેનાતિપતાકેન પ્રદ્યુમ્નો યાદવેશ્વરઃ

અક્ષૌહિણીયુતઃ પ્રાપ્તો મા ભૈષ્ટેત્યભયં દદૌ ॥
જરાસંધો ગદાં નીત્વા લક્ષભારવિનિર્મિતામ્

વિવેશ યદુસેનાયામરણ્યેઽગ્નિરિવ પ્રભુઃ ॥
રથાન્ગજન્સવીરાંશ્ચ તુરઙ્ગાન્સૈંધવાન્બહૂન્

પાતયમાસ રાજેંદ્ર પદ્માનીવ મહાગજઃ ॥
જરાસંધસ્ય યા સેના સાપિ સર્વા સમાગતા

જઘાન નિશિતૈર્બાણૈર્યદૂનાં સર્વતો બલમ્ ॥
પ્રદ્યુમ્નો યુયુધે યુદ્ધે નિર્ભયો યાદવેશ્વરઃ

નિપાતયન્નરીન્બાણૈર્ધનુષ્ટઙ્કારયન્મુહુઃ ॥
તદૈવ યદુપુર્યાસ્તુ બલદેવઃ સમાગતઃ

પ્રાદુર્બભૂવ તત્રાપિ સર્વેષાં પશ્યતાં સતામ્ ॥
સમાકૃષ્ય હલાગ્રેણ માગધેંદ્રં મહાબલમ્

મુસલેનાહનત્ક્રુદ્ધો બલદેવો મહાબલઃ ॥
શતયોજનપર્યંતં રથાશ્વગજપત્તયઃ

પતિતા ભિન્નશિરસઃ સર્વે વૈ નિધનં ગતાઃ ॥
દેવદુંદુભયો નેદુર્નરદુન્દુભયસ્તથા

બલદેવોપરિ સુરાઃ પુષ્પવર્ષં પ્રચકિરે ॥
તદા જયજયારાવો યદૂનાં સ્વબલે મહાન્

પ્રદ્યુમ્નાદ્યાસ્તતો નેમુઃ કામપાલં ગતવ્યથાઃ ॥
ઇત્થં જિત્વા માગધેન્દ્રં બલદેવો મહાબલઃ

પ્રયયૌ દ્વારકાં રાજન્ભગવાન્ભક્તવત્સલઃ ॥
જરાસંધસુતો ધીમાન્ સહદેવ ઉપાયનમ્

નીત્વા પુરઃ શંબરારેર્ગિરિદુર્ગાદ્વિનિર્ગતઃ ॥
અશ્વાર્બુદં રથાનાં ચ દ્વિલક્ષં હસ્તિનાં તથા

દદૌ ષષ્ટિસહસ્રણિ નત્વા કાર્ષ્ણિં પ્રભાવવિત્

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
માગધવિજયો નામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ