ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.16

જનકોપાખ્યાનમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
દુંદુભીન્નાદયંસ્તસ્માત્પ્રદ્યુમ્નો યદુનંદનઃ ॥
મૈથિલાનાયયૌ રાજંસ્તવ દેશાન્ સુખાવૃતાન્

સુવર્ણસૌધૈરત્યુચ્ચૈઃ સઘટૈ રાજિતાં પુરીમ્ ॥
મિથિલાં વીક્ષ્ય તામારાદુદ્ધવં પ્રાહ માધવઃ

પ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ -
કસ્યૈષા નગરી મંત્રિન્ દૃષ્યયતે સાંપ્રતં મયા ॥
રાજતે બહુસૌધૈશ્ચ પુરી ભોગવતી યથા

ઉદ્ધવ ઉવાચ -
જનકસ્ય પુરી હ્યેષા મિથિલા નામ માનદ ॥
મિથિલેંદ્રો ધૃતિસ્તસ્યાં મહાભાગવતઃ કવિઃ

સર્વધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠઃ શ્રીકૃષ્ણેષ્ટો હરિપ્રિયઃ ॥
બહુલાશ્વસ્તસ્ય સુત આબાલ્યાદ્‌ભક્તિકૃદ્ધરેઃ

તસ્મૈ સ્વં દર્શનં દાતું ભગવાનાગમિષ્યતિ ॥
બહુલાશ્વં રાજપુત્રં શ્રુતદેવં દ્વિજં તથા

સ્મરત્યલં દ્વારકાયાં શ્રીકૃષ્ણો ભગવાન્ હરિઃ ॥
જેતું ન શક્યો દેવેંદ્રૈર્મનુજૈશ્ચ કુતઃ પ્રભો ॥
ધૃતિઃ પરમયા ભક્ત્યા શ્રીકૃષ્ણવશકારકઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્ કાર્ષ્ણિરુદ્ધવેન સમન્વિતઃ ॥
સ્વશિષ્યમુદ્ધવં કૃત્વા ધૃતિં દ્રષ્ટું સમાયયૌ

ભક્તેરેવ પરીક્ષાં હિ કર્તું તસ્ય નૃપસ્ય ચ ॥
દદર્શ મિથિલાં કાર્ષ્ણિરુદ્ધવેન સમન્વિતઃ

ચર્મશસ્ત્રધૃતા વીરા માલાતિલકશોભિતાઃ ॥
જપન્તઃ કૃષ્ણનામાનિ સર્વે વૈ યત્ર માલયા

લિખિતાનિ ચ નામાનિ દ્વારિ દ્વારિ હરેર્નૃણામ્ ॥
તથા શ્રીકૃષ્ણચિત્રાણિ લિખિતાનિ શુભાનિ ચ

કુડ્યે કુડ્યે ગૃહાણાં ચ ગદાપદ્માનિ માનદ ॥
દશાવતારચિત્રાણિ શંખચક્રાણિ યત્ર વૈ

તુલસીમંદિરાણીત્થં પ્રાઙ્ગણે ચ ગૃહે ગૃહે ॥
એવં પશ્યન્સ સૌધાનિ મિથિલાયાં જનાન્ બહૂન્

માલાતિલકસંયુક્તાન્ સર્વાન્ભક્તાન્દદર્શ હ ॥
તિલકૈર્દ્વાદશાખ્યૈશ્ચ યુક્ત્યૈઃ કુંકુમજૈર્વૃતાન્

ગોપીચંદનમુદ્રાભિશ્ચર્ચિતાઞ્છાંતવિગ્રહાન્ ॥
ઊર્ધ્વપુંડ્રધરાન્ વિપ્રાન્ હરિમંદિરચિત્રિતાન્

ગદાં મુદ્રાં લલાટે ચ ઊર્ધ્વં વા હરિનામતઃ ॥
ચક્રં શઙ્ખં ચ કમલં કૂર્મં મત્સ્યં ભુજદ્વયે

દધતશ્ચ ધનુર્બાણં મૂર્ધ્નિ શ્રીનંદકં હૃદિ ॥
મુસલં ચ હલં રાજન્નથ કાર્ષ્ણિર્દદશ હ

યસ્યા વીથ્યાં ભાગવતં કેચિચ્છૃણ્વંતિ માનવાઃ ॥
ઇતિહાસં ભારતં ચ હરિવંશં તથાપરે

સનત્કુમારવાસિષ્ઠયાજ્ઞવલ્ક્યપરાશરાઃ ॥
ગર્ગપૌલસ્ત્યધર્માદિસંહિતાઃ કે પઠંતિ વૈ

બ્રાહ્મં પાદ્મં વૈષ્ણવં ચ શૈવં લૈંગં સગારુડમ્ ॥
નારદીયં ભાગવતમાગ્નેયં સ્કંદસંજ્ઞિતમ્

ભવિષ્યં બ્રહ્મવૈવર્તં માર્કણ્ડેયં સવામનમ્ ॥
વારાહમાત્સકૌર્માણિ બ્રહ્માણ્ડાખ્યં તથૈવ ચ

વીથ્યાં વીથ્યાં સ્મ શૃણ્વન્તિ જનાઃ સર્વે ગૃહે ગૃહે ॥
વાલ્મીકિકાવ્યં કેચિદ્વૈ શ્રીરામચરિતામૃતમ્

સ્મૃતીઃ પઠન્તિ કેચિદ્વૈ કેચિદ્વેદત્રયીં દ્વિજાઃ ॥
કેચિત્કુર્વંતિ યજ્ઞં વૈ વૈષ્ણવં મંગલાયનમ્

રાધાકૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ કે વદન્તિ મુહુર્મુહુઃ ॥
કેચિન્નૃત્યંતિ ગાયંતિ હરિકીર્તનતત્પરાઃ

મૃદંગતાલવાદિત્રૈઃ કાંસ્યવીણામનોહરૈઃ ॥
મંદિરે મંદિરે વિષ્ણોઃ કીર્તનં શ્રૂયતે જનૈઃ

નવલક્ષણસંયુક્તાં ભક્તિં યાં પ્રેમલક્ષણામ્ ॥
કુર્વંતિ મૈથિલા રાજન્ મિથિલાયાં ગૃહે ગૃહે

એવં તુ નગરીં દૃષ્ટ્વા પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્હરિઃ ॥
રાજદ્વારં સમેત્યાશુ મૈથિલેશં દદર્શ હ

મૈથિલેશસભાયાં તુ વેદવ્યાસઃ શુકો મુનિઃ ॥
યાજ્ઞવલ્ક્યો વસિષ્ઠશ્ચ ગૌતમોઽહં બૃહસ્પતિઃ

અન્યે ચ મુનયસ્તત્ર વેદમૂર્તિધરા ઇવ ॥
દૃશ્યન્તે ધર્મવક્તારો હરિનિષ્ઠા ઇતસ્તતઃ

મૈથિલેંદ્રો ધૃતિસ્તત્ર ભક્તિભાવનતાનનઃ ॥
બલસ્ય પાદુકાપૂજાં કુરુતે વિધિવન્નૃપ

જપન્મુક્તિકરં નામ શ્રીકૃષ્ણબલદેવયોઃ ॥
દૃષ્ટ્વોત્થાય નમશ્ચક્રે સશિષ્યં બ્રહ્મચારિણમ્

તં પૂજયિત્વા વિધિવત્ પાદ્યાદ્યૈર્મૈથિલેશ્વરઃ ॥
કૃતાંજલિપુટો રાજા તદગ્રે ચ સ્થિતોઽભવત્

જનક ઉવાચ -
અદ્ય મે સપલં જન્મ મંદિરં વિશદીકૃતમ્ ॥
દેવર્ષિપિતરઃ સર્વે સંતુષ્ટા આગતે ત્વયિ

નિર્વિકલ્પાઃ સમદૃશસ્ત્વાદૃશાઃ સાધવઃ ક્ષિતૌ ॥
નિઃશ્રેયસાય ભગવન્દીનાનાં વિચરંતિ હિ

બ્રહ્મચાર્યુવાચ -
ધન્યોઽસિ રાજશાર્દૂલ ધન્યા તે મિથિલાપુરી ॥
ધન્યાઃ પ્રજાશ્ચ તે સર્વા વિષ્ણુભક્તિસમન્વિતાઃ

જનક ઉવાચ -
મમેયં નગરી નાસ્તિ ન પ્રજા ન ગૃહં ધનમ્॥
કલત્રપુત્રપૌત્રાદિ સર્વં કૃષ્ણસ્ય ચૈવ હિ

પરિપૂર્ણતમઃ સાક્ષાચ્છ્રીકૃષ્ણો ભગવાન્સ્વયમ્ ॥
અસંખ્યબ્રહ્માંડપતિર્ગોલોકે ધામ્નિ રાજતે

વાસુદેવઃ સંકર્ષણઃ પ્રદ્યુમ્નઃ પુરુષઃ સ્વયમ્ ॥
અનિરુદ્ધસ્તથા ચૈકશ્ચતુર્વ્યૂહોઽભવત્ ક્ષિતૌ

કાયેન મનસા વાચા બુદ્ધ્યા વાચેંદ્રિયૈઃ કૃતમ્ ॥
તસ્મૈ સમર્પિતં શૌક્લ્યં મયા બ્રહ્મન્મહામુને

બ્રહ્મચાર્યુવાચ -
હે વૈદેહ મહાભાગ વિષ્ણુભક્તિમતાં વર ॥
ત્વદ્‌ભક્ત્યા તોષિતઃ કૃષ્ણસ્તવૈકત્વં પ્રદાસ્યતિ

જનક ઉવાચ -
દાસોઽહં કૃષ્ણભક્તાનાં ત્વાદૃશાનાં મહાત્મનામ્ ॥
મુક્તિં નેચ્છામિ હે બ્રહ્મન્નેકતાં હેતુવર્જિતઃ

બ્રહ્મચાર્યુવાચ -
કરોષ્યહૈતુકીં ભક્તિં રાજંસ્ત્વં હેતુવર્જિતઃ ॥
નિર્ગુણૈર્ભક્તિભાવૈશ્ચ પ્રેમલક્ષણસંયુતઃ

પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્સાક્ષાદ્દિગ્જયાર્થં વિનિર્ગતઃ ॥
નાયાતસ્તવ ગેહેષુ સંદેહો મે મહાનભૂત્

જનક ઉવાચ -
પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્સાક્ષાદંતર્યામી હરિઃ સ્વયમ્ ॥
સર્વગઃ સર્વવિચ્છશ્વદત્ર નાસ્તિ ચ કિં પ્રભો

બ્રહ્મચાર્યુવાચ -
જ્ઞાનદૃષ્ટ્યાપિ ચેત્કાર્ષ્ણિં મન્યસેઽત્ર નિરંતરમ્ ॥
તર્હિ દર્શય તં દેવં પ્રહ્લાદ ઇવ દિવ્યદૃક્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
એતચ્છ્રુત્વા તદા રાજા મહાભાગવતો ધૃતિઃ ॥
અશ્રુપૂર્ણમુખો ભૂત્વા પ્રાહ ગદ્‌ગદયા ગિરા

જનક ઉવાચ -
યદિ મે શ્રીહરેર્ભક્તિરનિમિત્તા કૃતા ભુવિ ॥
તર્હિ કાર્ષ્ણિર્હરેઃ પુત્રઃ પ્રાદુર્ભૂયાન્મમાગ્રતઃ

યદિ શ્રીકૃષ્ણભક્તાનાં દાસોઽહં યદિ તત્કૃપા ॥
સર્વત્ર યદિ તદ્‌ભાવસ્તર્હિ ભૂયાન્મનોરથઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
પ્રાદુર્બભૂવાશુ તદૈવ કાર્ષ્ણિ-
ર્વિસૃજ્ય સદ્યઃ કિલ વર્ણરૂપમ્ ॥
પશ્યત્સુ સર્વેષુ જનેષુ શિષ્યઃ
સ ગદ્‌ગદોઽભૂદ્ધરિભક્તિનિષ્ઠઃ

ઘનપ્રભં પદ્મદલાયતેક્ષણં
પ્રલંબબાહું જગતાં મનોહરમ્ ॥
પીતાંબરં નીલગુડાલકાલિભીઃ
સ્વલંકૃતં શ્રીમુખપદ્મમંડલમ્

શીતર્તુબાલાર્કકિરીટકુંડલં
કાચ્યંગદસ્ફૂર્જિતદિવ્યવિગ્રહમ્ ॥
વિલોક્ય તં કૃષ્ણસુતં કૃતાંજલિ-
ર્નનામ સાષ્ટાંગમલં ધૃતિર્નૃપઃ

જનક ઉવાચ -
અહોઽતિધન્યં મમ ભૂરિ ભાગ્યં
દત્તં ત્વયા મે નિજદર્શનં હિ ॥
જાતોઽદ્ય કાયાધવતુલ્ય આરા-
દ્‍ગૃહં કૃતાર્થોઽસ્મિ કુલેન ભૂમન્

શ્રીપ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ -
ધન્યસ્ત્વં નૃપશાર્દૂલ ભક્તસ્ત્વં મત્પ્રભાવવિત્ ॥
ભક્તિભાવપરીક્ષાર્થં પ્રાપ્તોઽહં તવ સાંપ્રતમ્

અદ્યૈવ મમ સારૂપ્યં ભૂયાત્તે મૈથિલેશ્વર ॥
બલમાયુર્યશઃકીર્તિરિહ લોકે ભવત્વલમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તવ પિત્રા ચ ધૃતિના પૂજિતઃ પશ્યતાં સતામ્ ॥
પ્રયયૌ શિબિરાન્ રાજન્ પ્રદ્યુમ્નો ભક્તવત્સલઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
જનકોપાખ્યાનં નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ