ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.10

યાદવગણાનાં કરૂષદેશગમનમ્
શ્રીનારદ ઉવાચ -
મનુતીર્થે તતઃ સ્નાત્વા પ્રદ્યુમ્નો યદુભિઃ સહ ॥
પ્રયયૌ કૌંકણાન્દેશાન્દુંદુભીન્નાદયન્મુહુઃ

કૌંકણસ્થોઽથ મેધાવી ગદાયુદ્ધવિશારદઃ ॥
એકાકી મલ્લયુદ્ધેન પરીક્ષન્નાયયૌ બલમ્

પ્રદ્યુમ્નં સબલં પ્રાહ શૃણુ મે યાદવેશ્વર ॥
ગદાયુદ્ધં દેહિ મહ્યં મદ્‌બલં નાશય પ્રભો

પ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ -
એકતો હ્યેકતો વીરા બલવંતો મહીતલે ॥
માનં મા કુરુ હે મલ્લ વિષ્ણુમાયાતિદુર્ગમા

વયં તુ બહવો વીરાસ્ત્વમેકાકી સમાગતઃ ॥
અધમોઽયં મહામલ્લ દૃશ્યતે યાહિ સાંપ્રતમ્

મલ્લ ઉવાચ -
યદા યુદ્ધં ન કુરુત ભવંતો બલશાલિનઃ ॥
મત્પાદોઽધોઽત્ર નિર્યાંતુ તદા યાસ્યામિ સાંપ્રતમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
એવં વદતિ મલ્લે વૈ સર્વે યાદવપુંગવાઃ ॥
બભૂવુઃ ક્રોધસંયુક્તાઃ પશ્યતસ્તસ્ય મૈથિલ

ગદો ગદાં સમાદાય બલદેવાનુજો બલી ॥
તસ્થૌ સોઽપિ ગદાં નીત્વા સર્વેષાં પશ્યતાં નૃપ

ગદાં વરિષ્ઠાં ચિક્ષેપ ગદાય સ મહાબલઃ ॥
ગદોપરિ ગદાં નીત્વા સ્વગદાં પ્રાક્ષિપદ્‍ગદઃ

ગદસ્ય ગદયા સોઽપિ તાડિતઃ પતિતો ભુવિ ॥
મૃધેચ્છાં ન ચકારાશુ હ્યુદ્‌વમન્ રુધિરં મુખાત્

કોંકણસ્થોઽથ મેધાવી નત્વા પ્રાહ હરેઃ સુતમ્ ॥
પરીક્ષાર્થં ચ ભવતામેતત્કાર્યં મયા કૃતમ્

ત્વમેવ ભગવાન્સાક્ષાત્કુતોઽહં પ્રાકૃતો જનઃ ॥
ક્ષમસ્વ મેઽપરાધં ભો ત્વામહં શરણં ગતઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્યુક્ત્વાથ બલિં દત્વા નમસ્કૃત્ય હરેઃ સુતમ્ ॥
કોંકણસ્થઃ પુરીં પ્રાગાન્મેધાવી ક્ષત્રિયોત્તમઃ

કુટકાધિપતિં મૌલિં મૃગયાયાં વિનિર્ગતમ્ ॥
જગ્રાહ સ મહાબાહુઃ સાંબો જાંબવતીસુતઃ

કાર્ષ્ણિસ્તસ્માદ્‌બલિં નીત્વા દંડકાખ્યં વનં યયૌ ॥
મુનીનામાશ્રમાન્પશ્યન્સ્વસૈન્યપરિવારિતઃ

નિર્વિંધ્યાં ચ પયોષ્ણીં ચ તાપીં સ્નાત્વા હરેઃ સુતઃ ॥
શૂર્પારકં મહાક્ષેત્રમાર્યાં દ્વૈપાયનીં તતઃ

ઋષ્યમૂકં તતઃ પશ્યન્પ્રવર્ષણગિરિં ગતઃ ॥
પર્જન્યો ભગવાન્સાક્ષાન્નિત્યદા યત્ર વર્ષતિ

ગોકર્ણાખ્યં શિવક્ષેત્રં દૃષ્ટ્વા કાર્ષ્ણિઃ સ્વસૈન્યકૈઃ ॥
ત્રિગર્તાન્કેરલાન્ દેશાન્ યયૌ જેતું મહાબલઃ

અમ્બષ્ઠઃ કેરલાધીશઃ શ્રુત્વા વાર્તાં તુ મન્મુખાત્ ॥
દદૌ તસ્મૈ બલિં શીઘ્રં પ્રદ્યુમ્નાય મહાત્મને

કૃષ્ણાં વેણીં તદોત્તીર્ય તૈલંગાન્ વિષયાન્ યયૌ ॥
સૈન્યપાદરજોવૃંદૈરંધીકુર્વન્નભઃસ્થલમ્

તૈલંગસ્યાધિપો રાજા વિશાલાક્ષઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥
પુરસ્યોપવને રેમે સુંદરીગણસંવૃતઃ

મૃદંગાદ્યૈશ્ચ વાદિત્રૈર્મધુરધ્વનિસંકુલૈઃ ॥
પરૈરપ્સરસાં રાગૈર્ગીયમાનો દ્યુરાડિવ

તં પ્રાહ સુંદરી રામા રાજ્ઞી મંદારમાલિની ॥
રજોવ્યાપ્તં નભો વીક્ષ્ય શુષ્યદ્‌બિંબાધરા પરા

મંદારમાલિન્યુવાચ -
રાજન્ન જાનાસિ સદા વિહારા-
દહર્નિશં કામવિશાલલોલઃ ॥
અહં ન જાનામિ કદાપિ દુઃખં
મુખાલકાલિભ્રમરાસ્તવેષા

દ્વારાવતીશાધ્વરનાગવલ્લી-
ચયં સમુત્થાપ્ય દિશો જયાર્થમ્ ॥
વિજિત્ય સર્વાન્નૃપ ચેદિપાન્સ
સમાગતોઽસૌ યદુરાજરાજઃ

ધુંકારશબ્દં નૃણુ દુંદુભીનાં
ચિત્કારફૂત્કારયુતં દ્વિપાનામ્ ॥
કોદંડટંકારમયં પરાણાં
કલ્પાંતસારસ્વતનાદકારમ્

ત્વરં બલિં પ્રેષય શંબરારયે
પ્રધાવતીઃ પશ્ય નરેન્દ્ર સુંદરીઃ ॥
ચ્યૂતપ્રસૂનાઃ શ્રમવારિવર્ષણી-
ર્વનપ્રવેશાસ્ફુટકેશમંડનાઃ

પત્‍નીવાક્યં તતઃ શ્રુત્વા વિશાલાક્ષોઽતિહર્ષિતઃ ॥
પ્રદ્યુમ્નસમ્મુખે સોઽપિ બલિં નીત્વા સમાયયૌ

તેન સમ્પૂજિતઃ સાક્ષાત્પ્રદ્યુમ્નો ધન્વિનાં વરઃ ॥
સ્નાત્વા પંપાસરસ્તીર્થે મહારાષ્ટ્રં તતો યયૌ

મહારાષ્ટ્રાધિપો રાજા વિમલો નામ વૈષ્ણવઃ ॥
ભક્ત્યા પરમયા કાર્ષ્ણિં પૂજયામાસ સર્વતઃ

તથા હિ કર્ણાટપતિઃ સહસ્રજિ-
ત્સ્વતઃ સમાનીય બલિં મહાત્મને ॥
સમ્પૂજયામાસ શુભાર્થહેતવે
શ્રીશંબરારિં જગતઃ પ્રભું પરમ્

પ્રદ્યુમ્નો ભગવાન્સાક્ષાદ્યાદવૈઃ સહ મૈથિલ ॥
કરૂષાન્ વિષયાન્પ્રાગાજ્જેતું યોગીવ દેહજાન્

મહારંગપુરે તત્ર વૃદ્ધશર્મા મહામતિઃ ॥
ભર્તાથ શ્રુતદેવાયા વસુદેવસ્વસુર્નૃપ

તસ્ય પુત્રો દંતવક્ત્રઃ કૃષ્ણશત્રુઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥
શિશુપાલ ઇવ ક્રુદ્ધો યોદ્ધું ચક્રે મનઃ સ્વયમ્

માત્રા પિત્રા વારિતોઽપિ દૈત્યો દૈત્યાનનુવ્રતઃ ॥
યાદવાન્ ઘાતયિષ્યામિ કોઽયમિત્થં ચકાર હ

આદાય સ ગદાં ગુર્વીં લક્ષભારવિનિર્મિતામ્ ॥
એકાકી પ્રયયૌ યોદ્ધું પ્રદ્યુમ્નબલસમ્મુખે

દંતવક્ત્રઃ કૃષ્ણવર્ણં કજ્જલાદ્રિસમપ્રભમ્ ॥
લલજ્જિહ્વં ઘોરરૂપં તાલવૃક્ષદશોચ્છ્રિતમ્

કિરીટકુણ્ડલધરં હેમવર્ણવિભૂષિતમ્ ॥
કિંકિણીજાલસંયુક્તં ચલચ્ચરણનૂપુરમ્

કંપયન્તં ભુવં વેગાત્પાતયન્તં ગિરીન્દ્રુમાન્ ॥
ઘાતયંતં સ્વગદયા કૃતાંતમિવ દુર્જનાન્

તં દૃષ્ટ્વા યાદવાઃ સર્વે ભયં પ્રાપુર્મૃધાંગણે ॥
આગતે દંતવક્ત્રે ચ મહાન્કોલાહલો હ્યભૂત્

પ્રદ્યુમ્નઃ પ્રેષયામાસ તસ્યોપરિ મહદ્‌બલમ્ ॥
અષ્ટાદશાક્ષૌહિણીનાં ધનુષ્ટંકારયન્ મુહુઃ

બાણૈઃ પરશ્વધૈઃ રાજઞ્છતઘ્નીભીર્ભૃશુંડિભિઃ ॥
તં તેડુર્યાદવાઃ સર્વે સર્વતોઽદ્રિં યથા ગજાઃ

દંતવક્રઃ સ્વગદયા કરીંદ્રાનુત્કટાન્બહૂન્ ॥
પાતયામાસ રાજેંદ્ર ભિન્નકુંભસ્થલાન્ મૃધે

કાંશ્ચિત્પાદેષુ ચોન્નીય કિંકિણીજાલનાદિતાન્ ॥
સશૃઙ્ખલાન્સનીડાંસ્તાઁલ્લોલઘંટારણત્સ્વનાન્

વાતસ્તૂલમિવાકાશે ચિક્ષેપ શતયોજનમ્ ॥
શૂંડાદંડેષુ કાંશ્ચિદ્વૈ ગૃહીત્વા દૈત્યપુંગવઃ

ભ્રામયિત્વા ગજાન્દિક્ષુ નદતઃ પ્રાક્ષિપદ્‌રુષા ॥
કાંશ્ચિદ્‌ગજાન્વંશયોશ્ચ કક્ષયોરુભયોરપિ

પદ્‍ભ્યામાક્રમ્ય શુશુભે દૈત્યઃ કાલાગ્નિરુદ્રવત્ ॥
રથાન્સસૂતાન્સાશ્વાંશ્ચ સધ્વજાન્સમહારથાન્ ॥
ચિક્ષેપ ગગને વીરઃ પદ્માનીવ પ્રભઞ્જનઃ

તુરગાંશ્ચ પદાતીશ્ચ પ્રાક્ષિપદ્‌ગગને બલાત્ ॥
અધોમુખા ઊર્ધ્વમુખા રાજપુત્રા મહાબલાઃ

સશત્રા રત્‍નકેયુરસંયુક્તાસ્તારકા ઇવ ॥
આકાશાત્પ્રપતંતસ્તે વમંતો રુધિરં મુખાત્

બલં વિલોડયામાસ ગદયા દૈત્યપુંગવઃ ॥
દંષ્ટ્રયા પ્રલયાબ્ધિં શ્રીવરાહ ઇવ મૈથિલ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
કોંકણકુટકત્રિગર્તકેરલતૈલંગમહારાષ્ટ્રકર્ણાટવિજયે કારૂષદેશગમનં નામ દશમોઽધ્યાયઃ