ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 7.1

મરુત્તોપાખ્યાનમ્
શ્રી ભગવાનુવાચ -
નમો ભગવતે તુભ્યં વાસુદેવાય સાક્ષિણે ॥
પ્રદ્યુમ્નાયાનિરુદ્ધાય નમઃ સંકર્ષણાય ચ

અજ્ઞાનતિમિરાન્ધસ્ય જ્ઞાનાંજનશલાકયા ॥
ચક્ષુરુન્મીલિતં યેન તસ્મૈ શ્રીગુરુવે નમઃ

શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
ઇત્થં શ્રીકૃષ્ણચરિતં મયા તે કથિતં મુને ॥
ચતુષ્પદાર્થદં નૄણાં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

શૌનક ઉવાચ -
બહુલાશ્વો મૈથિલેંદ્રઃ શ્રીકૃષ્ણેષ્ટો હરિપ્રિયઃ ॥
કિં પપ્રચ્છાથ દેવર્ષિં તન્મે બ્રૂહિ તપોધન

શ્રીગર્ગ ઉવાચ -
ઉગ્રસેનં યાદવેંદ્રં શ્રીકૃષ્ણેન કૃતં મુને ॥
શ્રુત્વાતિવિસ્મિતો રાજા નારદં પ્રાહ મૈથિલઃ

બહુલાશ્વ ઉવાચ -
કો વાયં મરુતો રાજા કેન પુણ્યેન ભૂતલે ॥
યાદવેંદ્રો મહાબુદ્ધિરુગ્રસેનો બભૂવ હ

યસ્ય શ્રીકૃષ્ણચન્દ્રોઽપિ સહાયોઽભૂદ્ધરિઃ સ્વયમ્ ॥
તસ્યાહો મહિમાનં મે બ્રૂહિ દેવર્ષિસત્તમ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
સૂર્યવંશોદ્‌ભવો રાજા ચક્રવર્તી કૃતે યુગે ॥
યજ્ઞં ચકાર વિધિવન્મરુતો યો જગજ્જિતઃ

મહાસમ્ભૃતસમ્ભારૈર્હિમાદ્રેઃ પાર્શ્વ ઉત્તરે ॥
સંવર્તં મુનિશાર્દૂલં ગુરું કૃત્વા હિ દીક્ષિતઃ

પંચયોજનવિસ્તીર્ણઃ કુણ્ડોઽભૂદ્યસ્ય ચાધ્વરે ॥
યોજનં બ્રહ્મકુણ્ડસ્તુ ગવ્યૂતિઃ પંચ કુંડકાઃ

મેખલાગર્તવિસ્તારવેદીભિર્નિર્મિતા દશ ॥
સહસ્રહસ્તમુચ્ચાઙ્‌ગો યજ્ઞસ્તંભો બભૌ મહાન્

વિંશદ્યોજનવિસ્તીર્ણઃ સૌવર્ણો યજ્ઞમણ્ડપઃ ॥
વિતાનતોરણૈ રેજે કદલીષંડમણ્ડિતઃ

બ્રહ્મરુદ્રાદયો દેવાઃ સગણાસ્તત્ર ચાગતાઃ ॥
ઋષયો મુનયઃ સર્વે તસ્ય યજ્ઞં સમાયયુઃ

હોતારો દશ લક્ષાણિ દશ લક્ષાણિ દીક્ષિતાઃ ॥
અધ્વર્યવઃ પંચલક્ષમુદ્‌ગાતારસ્તથા પરે

આહૂતાસ્તત્ર વિદ્વાંસશ્ચતુર્વેદવિદો દ્વિજાઃ ॥
સર્વશાસ્ત્રાર્થ તત્વજ્ઞાઃ કોટિશોઽન્યે પ્રપૂજિતાઃ

હસ્તિશુણ્ડાસમાં ધારાં ભુક્ત્વાઽઽજ્યસ્ય હુતાશનઃ ॥
અજિર્ણં પ્રાપ તદ્યજ્ઞે ન ચિત્રં વિદ્ધિ મૈથિલ

યેભ્યો ભાગં વદન્તીહ વિશ્વેદેવાઃ સભાસદઃ ॥
તેભ્યસ્તેભ્યો દદુર્વા તાઃ પરિવેષ્ટાર એવ તે

કેઽપિ જીવાસ્ત્રિલોક્યાં તુ ન બભૂવુર્બુભુક્ષિતાઃ ॥
સર્વે દેવાસ્તુ સોમેન હ્યજીર્ણત્વમુપાગતાઃ

સંવર્તાય દદૌ રાજ્યં જંબૂદ્વીપસ્ય ચાધ્વરે ॥
ગજાનાં હેમભારાણાં નિયુતાનિ ચતુર્દશ

શતાર્બુદં હયાનાં તુ યજ્ઞાંતે દક્ષિણાં નૃપ ॥
કોટિશો નવરત્‍નાનાં મહાર્હાણાં મહાત્મને

હયાનાં પંચસાહસ્રં ગજાનાં શતમેવ ચ ॥
શતભારં સુવર્ણાનાં બ્રાહ્મણે બ્રાહ્મણે દદૌ

જલભોજનપાત્રાણિ હૈમાનિ પ્રસ્ફુરંતિ ચ ॥
ભુક્ત્વા તાનિ વિસૃજ્યાશુ ગતાસ્તુષ્ટા દ્વિજાતયઃ

વિપ્રત્યક્તૈઃ સ્વર્ણપાત્રૈરુચ્છિષ્ટૈર્નૃપ વર્જિતૈઃ ॥
હિમાદ્રિપાર્શ્વે શૈલોઽભૂદદ્યાપિ શતયોજનમ્

મરુતસ્ય યથા યજ્ઞો ન તથાન્યસ્ય કર્હિચિત્ ॥
ત્રિલોક્યાં શૃણુ રાજેન્દ્ર ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ

યજ્ઞકુણ્ડાદ્વિનિર્ગત્ય પરિપૂર્ણતમઃ સ્વયમ્ ॥
આત્માનં દર્શયામાસ મરુતાય મહાત્મને

તમાલોક્ય હરિં નત્વા કૃતાંજલિપુટો નૃપઃ ॥
ગદિતું ન સમર્થોઽભૂદ્રોમાંચી પ્રેમવિહ્વલઃ

તં પ્રેમપૂરિતં દૃષ્ટ્વા પતિતં પાદયોર્નતમ્ ॥
ઉવાચ ભગવાન્સાક્ષાન્મેઘગંભીરયા ગિરા

શ્રીભગવનુવાચ -
રાજંસ્ત્વયાહં વિનયેન તોષિતો
નિષ્કારણૈર્યજ્ઞપરૈઃ સમર્ચિતઃ ॥
વરં પરં બ્રૂહિ મહામતે ત્વરં
દાસ્યામિ દેવૈરપિ દુર્લભં દિવિ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
શ્રુત્વા તુ રાજા મરુતઃ કૃતાંજલિઃ
પ્રદક્ષિણીકૃત્ય હરિં પરમેશ્વરમ્ ॥
સંપૂજ્ય ભક્ત્યા વિશદોપચારકૈ-
ર્નત્વા ભૃશં ગદ્‌ગદયા ગિરાબ્રવીત્

મરુત ઉવાચ -
ન વેદ્‍મ્યહં ત્વચ્ચરણારવિંદતો
વરં પરં શ્રીપુરુષોત્તમોત્તમ ॥
સમેત્ય ગંગા તૃષિતાતિદુર્ધિયઃ
ખનંતિ કૂપં હિ યથા નરેતરાઃ

તથાપિ યાચે તવ વાક્યગૌરવા-
ત્પાદારવિંદં હૃદયારવિંદાત્ ॥
કદાપિ મે મા વ્રજતુ વ્રજેશ્વર
મૂલં ચતુર્ણાં વિદુરર્થસંપદામ્

શ્રીભગવાનુવાચ -
ધન્યઽસ્તિ રાજંસ્તવ નિર્મલા મતિઃ
પ્રલોભિતસ્યાપિ વરૈર્ન કામભૃત્ ॥
તથાપિ મત્તો વરયેપ્સિતં વરં વિના
ફલં ભક્તસુખાન્ન મે સુખમ્

મરુત ઉવાચ -
દેયં યદા મે વરમીપ્સિતં પ્રભો
વૈકુણ્ઠલોકં કુરુતાદ્ધરાતલે ॥
રક્ષ સ્થિતં માં નિજભક્તવત્સલ
તસ્મિન્પુરે ભક્તજનૈઃ પરૈઃ સહ

શ્રીભગવાનુવાચ -
અસ્મિન્મનૌ દેવમનોરથાબ્ધિં
ગતેષુ વિંશેષુ યુગેષુ ચાષ્ટૌ ॥
ગત્વાથ નાકં ધરણીં સમેત્ય
મયા હિ ગોવત્સપદં કરિષ્યસિ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્સાક્ષાત્તત્રૈવાંતરધીયત ॥
સોઽયં તુ મરુતો રાજા હ્યુગ્રસેનો બભૂવ હ

તં યજ્ઞં કારયામાસ રાજસૂયં હરિઃ સ્વયમ્ ॥
કિં દુર્લભં ત્રિલોક્યાં તુ ભક્તાનાં મૈથિલેશ્વર

મરુતસ્યાપિ ચરિતં યઃ શૃણોતિ નૃપોત્તમ ॥
તસ્ય જ્ઞાનં સવૈરાગ્યં ભક્તિયુક્તં પ્રજાયતે

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં શ્રીવિશ્વજિત્ખણ્ડે શ્રીનારદબહુલાશ્વસંવાદે
શ્રીમરુતોપાખ્યાનં નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ