ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 6.6

રુક્મિણીહરણપ્રસઙ્ગે રાજગણેભ્યઃ સહ યુદ્ધં તથા વિજયમ્ -
શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્થં વિપ્રબંધૂનાં સદાશીર્ભિરભિનંદિતા ।
દેવીં પુનર્વિપ્રવધૂઃ પ્રણનામ મુહુર્મુહુઃ

ત્યક્ત્વા મુનિવ્રતં ભૈષ્મી ગિરજાગૃહતસ્તતઃ ।
સહાલિભિઃ સખીભિશ્ચ નિશ્ચક્રામ શનૈઃ શનૈઃ

કોટિચન્દ્રપ્રતીકાશાં ભૈષ્મીં કમલલોચનામ્ ।
અકસ્માદ્દદૃશુર્વીરાઃ સુનિધિં નિર્ધના યથા

આશ્વારૂઢાશ્ચ રથિનો ગજિનશ્ચ પદાતયઃ ।
સમાગતા રક્ષિણસ્તે મુમુહુર્વીક્ષ્ય રુક્મિણીમ્

તદપાંગસ્મિતૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ બાણૈઃ કામધનુશ્ચ્યુતૈઃ ।
ઉજ્ઝિતાસ્ત્રા નિપેતુઃ કાવર્દિતાઃ સૈનિકાસ્તદા

રથેન વાયુવેગેન ઘણ્ટામઞ્જીરનાદિના ।
નૈઃશ્રેયસંભવૈરશ્વૈર્યુતેનાતિપતાકિના

શીઘ્રં સ્વસૈન્યસંઘટ્ટાત્તત્સૈન્યં સંવિદારયત્ ।
વાયુર્યથા પદ્મવનં હરિર્દારુકસારથિઃ

સ્ત્રીકદમ્બકમેત્યાશુ પશ્યતાં દ્વિષતાં પ્રભુઃ ।
સમારોપ્ય રથં ભૈષ્મીં તાર્ક્ષ્યપુત્રઃ સુધામિવ

દેવાનાં પશ્યતાં રાજન્ રાજકન્યાં જહાર હ ।
દિવ્યં શસ્ત્રોત્તમં શાર્ઙ્ગં ધનુષ્ટંકારયન્મુહુઃ

તતો વેગેન મહતા સ્વસૈન્યં ચાગતે હરૌ ।
દેવદુન્દુભયો નેદુર્યદુદુન્દુભયસ્તદા

સિદ્ધાશ્ચ સિદ્ધકન્યાશ્ચ શ્રીકૃષ્ણસ્ય રથોપરિ ।
હર્ષિતા વવૃષુર્દેવાઃ પુષ્પૈર્નંદનસંભવૈ

તતો યયૌ જયારાવૈઃ શનૈ રામયુતો હરિઃ ।
શ્રૃગાલસંઘમધ્યાચ્ચ કેસરી ભાગહૃદ્યથા

તદા કોલાહલે જાતે રુમિણીહરણે સતિ ।
બભૂવ રક્ષકાણાં ચ શસ્ત્રાશસ્ત્રિ પરસ્પરમ્

જરાસંધવશાઃ સર્વે માનિનો નૃપસત્તમાઃ ।
ન સેહિરે સ્વાભિભવં પરં જાતં યશઃક્ષયમ્

અહો ધિગસ્માન્સ્વયશો હૃતં ગોપૈશ્ચ ધન્વિનામ્ ।
શ્રૃગાલૈરિવ સિંહાનામતઃ કિં સ્યાત્પરાજયઃ

એવમુક્ત્વાઃ ક્રોધપરા જગૃહુઃ શસ્ત્રસંહતિમ્ ।
વિસૃજ્ય ક્રીડનાક્ષાદીન્ દંશિતાઃ સૈન્યસંયુતાઃ

અક્ષૌહિણીદ્વયેનાપિ પૌંડ્રકઃ ક્રોધપૂરિતઃ ।
અક્ષૌહિણીત્રયેણાપિ મહાવીરો વિદૂરથઃ

અક્ષૌહિણીપઞ્ચયુતો દન્તવક્રોઽતિદારુણઃ ।
અક્ષૌહિણીત્રયેણાશુ શાલ્વો રાજપુરેશ્વરઃ

અક્ષૌહિણીભિર્દશભિર્જરાસંધો મહાબલઃ ।
આયયૌ સંમુખે યોદ્ધું યાદવાનાં મહાત્મનામ્

અન્યેઽપિ ચૈદ્યપક્ષીયા યોદ્ધું શ્રીકૃષ્ણસંમુખે ।
ધનુષ્ટંકારયંતસ્તે સમાજગ્મુઃ સહસ્રશઃ

પ્રલયાબ્ધિસમં સૈન્યં સમાલોક્ય યદૂત્તમાઃ ।
તર્ત્તુમાજગ્મુરારાત્તે કૃષ્ણકૈવર્ત્તપોતકાઃ

બભૂવ તુમુલં યુદ્ધમદ્‌ભુતં રોમહર્ષણમ્ ।
સૈન્યયોશ્ચ સ્વપરયોર્દેવદાનવયોર્યથા

રથિનો રથિભિસ્તત્ર પત્તિભિઃ સહ પત્તયઃ ।
ગજા ગજૈર્યુયુધિરે તુરગાશ્ચ તુરંગભૈઃ

શસ્ત્રાંધકારે સંજાતે રુક્મિણીં ભયવિહ્વલામ્ ।
વિલોક્ય ભગવાન્દેવો મા ભૈષ્ટેત્યભયં દદૌ

બલદેવાનુજો વીરો ગદો ધુન્વમહદ્ધનુઃ ।
વિવેશ શત્રુસંઘટ્ટં વનં વહ્નિરિવ પ્રભુઃ

ગદબાણવિભિન્નાંગા રથિનશ્છિન્નકંચુકાઃ ।
હતાશ્વા હતસૂતાશ્ચ નિપેતુર્ભૂમિમણ્ડલે

પદાતયશ્છિન્નપદા ગદબાણાગતવ્યથાઃ ।
નિપેતુર્ભૂતલે રાજન્ વૃક્ષા વાતહતા ઇવ

અશ્વારુઢાઃ કેઽપિ વીરા ગદબાણૈર્વિદારિતાઃ ।
પેતૂ રણાંગણે સાશ્વા બૃહતીફલવન્નૃપ

ગદબાણૈર્ભિન્નકુમ્ભા મધ્યે મધ્યે વિદારિતાઃ ।
વિરેજુઃ પતિતા ભૂમૌ કૂષ્માંડશકલા ઇવ

તતઃ પલાયિતં સૈન્યં દૃષ્ટ્વા શાલ્વો મહાબલઃ ।
ગદં તતાડ ગદયા ગદાયુદ્ધવિશારદઃ

ગદાવિદ્ધો ગદો ધન્વી ગદાયુદ્ધપ્રભાવવિત્ ।
ધનુર્યુદ્ધં તુ સંત્યજ્ય તત્કાલાન્મનસા ત્વરમ્

પરાં વ્યથાં ગતે યુદ્ધે પતિતોઽપિ સમુત્થિતઃ ।
તદાઽગ્રજેન યા દત્તા તાં ગદા તુ ગદોઽગ્રહીત્

લક્ષભારમયી ગુર્વી દૃઢા કૌમોદકી યથા ।
તયા ગદોઽહનચ્છાલ્વં વજ્રેણેંદ્રો યથા ગિરિમ્

ગદાપ્રહારમથિતે શાલ્વે નિપતિતે ભુવિ ।
પૌંડ્રકોઽથ જરાસંધો દન્તવક્રો વિદૂરથઃ

ચત્વાર આયયુસ્તત્ર ગદોપરિ રુષાન્વિતાઃ ।
પૌંડ્રકોઽપિ મહાવીરો ગદસ્ય રથગં ધ્વજમ્

ચિચ્છેદ દશભિર્બાણૈઃ કુવાક્યૈર્મિત્રતામિવ ।
દન્તવક્રસ્તુ ગદયા ગદસ્યાપિ રથં શુભમ્ ।
ચૂર્ણયામાસ રાજેંદ્ર દણ્ડેનેવ સુમૃદ્ધટમ્

તથાઽશ્વાંશ્ચ જરાસંધઃ સારથિ ચ વિદૂરથઃ ।
પાતયામાસ ભૂપૃષ્ઠે શિતૈર્બાણૈર્વિદેહરાટ્

તતો મુસલમાદાય બલદેવસ્ત્વરન્બલી ।
વિકરાલે મુખે ભીમે દન્તવક્રમતાડયત્

તતો મુસલઘાતેન દન્તવક્રસ્ય યુધ્યતઃ ।
મુખે વક્રોઽપિ યો દન્તઃ સ તુ ભૂમૌ પપાત હ

તદા હસતિ દૈત્યારૌ રુક્મિણીસહિતે હરૌ ।
પૌંડ્રકં ચ જરાસંધં તથા દુષ્ટં વિદૂરથમ્

જઘાન મુસલેનાશુ બલદેવો રુષાન્વિતઃ ।
ત્રયોઽપિ પતિતા યુદ્ધે મૂર્છિતાઃ ક્ષતજાપ્લુતાઃ

સેનાં સમાગતાં સર્વાં સમાકૃષ્ય હલેન વૈ ।
મુસલેનાહનત્ક્રુદ્ધો બલદેવો મહાબલઃ

દશયોજનપર્યંતં રથેભાશ્વપદાતયઃ ।
પેશિતાશ્ચૂર્ણિતા ભૂમૌ શયના ધરણીં ગતાઃ

જરાસંધાદયઃ સર્વે મૃત્યુશેષા નૃપાઃ પરે ।
પલાયિતાશ્ચૈદ્યમેત્ય પ્રોચુર્નષ્ટોત્સવં ભૃશમ્

ભો ભોઃ પુરુષશાર્દૂલ દૌર્મનસ્યમિદં ત્યજ ।
કિમેકેન વિવાહેન ભવિતા તે શતં ભુવિ

અદ્યૈવ દ્વારકાં ગત્વા બદ્ધ્વા રામં સમાધવમ્ ।
અયાદવીં કરિષ્યામઃ પૃથ્વીં સાગરમેખલામ્

એવં સમ્બોધિતો મિત્રૈશ્ચૈદ્યોઽગાચ્ચંદ્રિકાપુરમ્ ।
યયુઃ સ્વં સ્વં પુરં સર્વે હતશેષા નૃપાસ્તતઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં દ્વારકાખંડે શ્રીનારદ બહુલાશ્વ સંવાદે
રુક્મિણીહરણે યદુવિજયો નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃ :ગર્ગ સંહિતા