ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 6.7

શ્રીનારદ ઉવાચ ॥
રુક્મિણ્યાહરણં શ્રુત્વા મિત્રાણાં ચ પરાભવમ્ ॥
પ્રતિજ્ઞામકરોદ્રુક્મી શૃણ્વતાં સર્વભૂભુજામ્

અહત્વા સમરે કૃષ્ણમપ્રત્યૂહ્ય ચ રુક્મિણીમ્ ॥
કુંડિનં ન પ્રવેક્ષ્યામિ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ વઃ

ઇત્યુક્ત્વા કવચં દિવ્યં ઘનમમ્બુદનિર્મિતમ્ ॥
શિરસ્ત્રાણાં સિંધુજં ચ સ દધાર મહોદ્ભટઃ

સૌવીરસ્ય ધનુઃ શાલિ લાટજં ચેષુધિદ્વયમ્ ॥
આદાય મ્લેચ્છદેશસ્ય ખડ્ગં ચર્મ ચ કૌટજમ્

યેઠરસ્ય મહાશક્તિં ગુર્જ્જરાટભવાં ગદામ્ ॥
પરિઘં વંગજં ધૃત્વા હસ્તત્રાણં ચ કૌંકણમ્ ॥ ૫ ।
બદ્ધગોધાંગુલિત્રાણઃ કિરીટીરત્નકુણ્ડલઃ ॥
રુક્માંગદસ્તદા રુક્મી યુદ્ધં કર્તું મનો દધે

જૈત્રરથં સમારુહ્ય ચંચલાશ્વનિયોજિતમ્ ॥
પૃષ્ઠતોન્વગમત્કૃષ્ણં કર્ષન્નક્ષૌહિણીં દ્વયમ્

પુનઃ સમાગતાં દૃષ્ટ્વા સેનાં રામો મહાબલઃ ॥
તયા યુયોધ સમરે યદુસેનાસમન્વિતઃ

તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ દેવેશં વિસૃજન્પરુષં વચઃ॥
સંપ્રાપ્નોતિ રથં રુક્મી ધનુષ્ટંકારયન્મુહુઃ

ત્વરં મુંચ સ્વસારં મે યદિ જીવિતુમિચ્છસિ ॥
ન ચેત્ત્વાં સબલં સદ્યો નયામિ યમસાદનમ્

યયાતિશાપસંમૃષ્ટો ગોપાલોચ્છિષ્ટભુગ્ભવાન્ ॥
જરાસંધભયાદ્ભીતો યવનાગ્રાત્પલાયિતઃ

ઇત્યુક્ત્વેષુધિતઃ કૃષ્ણ બાણં ચાપે નિધાય સઃ ॥
નિયમ્ય કર્ણપર્યંતં નિચખાન હરેર્હૃદિ

સંતાડિતોપિ ભગવાનન્ધનુર્જ્યાં તસ્ય નાદિનીમ્॥
ચિચ્છેદ સાયકેનાશુ ગરુડઃ પન્નગો યથા

નિધાય શીઘ્રં કોદંડં શિંજિનીં સ્વર્ણભૂષિતામ્ ॥
રૂક્મી તુ દશભિર્બાણૈઃ સંજઘાન હરિં રણે

હરિરેકેન બાણેન શિંજિની સહિતં ધનુઃ ॥
ચિચ્છેદ રુક્મિણઃ સદ્યો જ્ઞાનેનેવાગુણામયમ્

કૃષ્ણો મોઘેન બાણેન મંધ્યતસ્તાં દ્વિધાકરોત્ ॥
રુક્મિણં તુ શતૈર્બાર્ણૈઃ સં તતાડ મૃધે હરિઃ

છિન્નધન્વાથ વૈદર્ભો મહાશક્તિં સ્ફુરત્પ્રભામ્ ॥
પ્રાહરદ્ધરયે શક્તિં વિજ્ઞાનાય યથા મુનિઃ

તતાડ ગદયા તાં વૈ ગદાધારી ગદા- ગ્રજઃ ॥
દ્વિધાભૂતા મહાશક્તિ રુક્મેઃ સૂતં જઘાન હ ।! ૧૮ ॥
કૌમોદકી ગદા ગુર્વી પતંતી વેગધારિણી ॥
તદ્રથં ચૂર્ણયામાસ સાશ્વં શૈલં યથા પવિઃ ॥

પ્રાહરદ્ધરયે સોપિ ગદાં સ્વાં ભીષ્મકાત્મજઃ ॥
ચક્રેણ ચૂર્ણયામાસ ભગવાનપિ તાં પુનઃ

પરિઘં વંગજં નીત્વા રુક્મી રુક્માંગદો બલી ॥
જઘાન શ્રીહરિં સ્કંધે જગર્જ ઘનવન્મૃધે

સન્તાડિતોપિ ભગવાન્માલાહતૈવ દ્વિપઃ ॥
તેનૈવ પરિઘેણાપિ તં જઘાન રણાંગણે

પરિઘાભિહતો રુક્મી કિંચિદ્વ્યાકુલમાનસઃ ॥
ભર્ત્સયન્માધવં હ્યાજૌ જગ્રાહ ખઙ્ગચર્મણી

તત્ખડ્ગં ચર્મણા છિત્ત્વા સ્વખડ્ગં હરદ્ધરિઃ ॥
ખડ્ગાગ્રેણ શિરસ્ત્રાણં કંચુકં ચિચ્છિદે મહત્

હસ્તત્રાણેપિ યુગપદેતે છિન્નીકૃતે મૃધે ॥
ખઙ્ગમુષ્ટિકરં દૃષ્ટ્વા રુક્મિણં સમુપસ્થિતમ્

ગૃહીત્વા ભુજદણ્ડાભ્યાં પાતયિત્વા મહીતલે ॥
તસ્યોપરિ હરિઃ સ્થિત્વા યથા સિંહો મૃગોપરિ ॥
શિતધારં નન્દકાખ્યં ખડ્ગં જગ્રાહ રોષતઃ

દૃષ્ટ્વા ભ્રાતૃવધોદ્યુક્તં રુક્મિણી ભયવિહ્વલા ॥
પતિત્વા પાદયોર્ભર્તુરુવાચ કરુણં સતી

શ્રીરુક્મિણ્યુવાચ ॥
અનન્તદેવેશ જગન્નિવાસ યોગેશ્વરાચિંત્ય જગત્પતે ત્વમ્ ॥
હંતું ન યોગ્યઃ કરુણાસમુદ્ર મદ્ભ્રાતરં શાલભુજમ્મહાભુજમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ ॥
પરિત્રાસૈર્વિલપતીં દુઃખશુષ્યન્મુખીં પ્રિયામ્ ॥
રુદ્ધકણ્ઠીં સતીં વીક્ષ્ય ન્યવર્ત્તત હરિઃ સ્વયમ્

બદ્ધ્વા તં કટિબંધેન ખડ્ગેન શિતધારિણા ॥
વપનં શ્મશ્રુકેશાનાં ચકારાર્દ્ધમુખે હરિઃ

અક્ષૌહિણીદ્વયં જિત્વા રામઃ પ્રાપ્તઃ સસૈનિકઃ ॥
બદ્ધં વિરૂપિણં દીનં રુક્મિણન્તુ દદર્શ હ

વિમુચ્ય બદ્ધં સદયઃ પ્રાહ નિભર્ત્સયન્હરિમ્ ॥
અસાધ્વિદં ત્વયા કૃષ્ણ કૃતં લોકજુગુપ્સિતમ્

હાસ્યં વૈશાલિભદ્રાણાં ન હિ ચૈતાદૃશં ભવેત્ ॥
યસ્યાઃ સહોદરે મુખ્યે વિરૂપે ચ ત્વયાકૃતે

કિં વદિષ્યતિ સાપિ ત્વાં ભ્રાતુર્વૈરૂપ્યચિંતયા ॥
મા શોકં કુરુ કલ્યાણિ સ્વસ્થા ભવ શુચિસ્મિતે

આર્યપુત્રિ મહાબુદ્ધે મા શોકં કુરુ દુર્મનાઃ ॥
સર્વકાલકૃતં મન્યે પ્રિયમપ્રિયમેવ વા

વાયોર્ઘનાવલિરિવ વશે સ્યાદખિલં જગત્ ॥
તં કાલમીશ્વરં વિદ્ધિ વિષ્ણું કલયતાં પ્રભુમ્

અહં મમેતિ ભાવોયં જગતો બંધકારણમ્ ॥
તાભ્યાં વિરહિતો ભાવો મોક્ષ એવ ન સંશયઃ

સુખદુઃખપ્રદો નાન્યઃ પુરુષસ્યાત્મવિભ્રમઃ ॥
મિત્રો દાસી ન રિપવઃ સંસારતમસા કૃતાઃ

એવં રામેણ દેવેન બોધિતો ભીષ્મકાત્મજઃ ॥
વૈમનસ્યં પરિત્યજ્ય રુક્મિણી ચ યયૌ મુદમ્

રુક્મી તુ તાભ્યામુત્સૃષ્ટો વિતથાત્મમનોરથઃ ॥
સ્મરન્વિરૂપકરણં તપસે સ મનોદધત્

વારિતો મંત્રિમુખ્યૈશ્ચ કુંડિનં ન ગતઃ પુનઃ ॥
ચક્રે ભોજકટં નામ નિવાસાય પુરં પરમ્

રુક્મિણ્યા સહ ગોવિંદઃ સરામો યદુભિર્વૃતઃ ॥
દ્વારકાં પ્રયયૌ રાજન્નાદયઞ્જયદુંદુભીન્॥

જાતે મહોત્સવે પુર્ય્યાં રુક્મિણીં રુચિરાનનામ્ ॥
ઉપયેમે વિધાનેન માર્ગશીર્ષે હરિઃ સ્વયમ્

હરેર્વિવાહે સતિ રુક્મિણીપતેઃ શ્રીરુક્મિણી ભૂષિતરુક્મમંદિરા ॥
પુરંદરસ્યાપિ યથામરાવતી દ્વારાવતી પુણ્યવતી તથા બભૌ

ભૈષ્મીવિવાહસ્ય કથાં વિચિત્રાં શૃણોતિ યઃ શ્રાવયતે ચ ભક્ત્યા ॥
ઇહૈવ ભક્તો વિભવેન યુક્તઃ સ એવ મુક્તિં પ્રતિયાતિ મુક્તઃ

ઇતિ શ્રીમદ્ગર્ગસંહિતાયાં શ્રીદ્વારકાખણ્ડે નારદબહુલાશ્વસંવાદે શ્રીરુક્મિણીવિવાહોનામ સપ્તમોધ્યાયઃ