ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 6.1

શ્રીગણેશાય નમઃ ॥
અથ દ્વારકાખણ્ડઃ॥
કૃષ્ણાય વાસુદેવાય દેવકીનન્દનાય ચ ॥
નન્દગોપકુમારાય ગોવિંદાય નમોનમઃ

બહુલાશ્વ ઉવાચ॥
શ્રુતં તવમુખાદ્બ્રહ્મન્મથુરાખણ્ડમદ્ભુતમ્ ॥
વદ માં દ્વારકાખણ્ડં શ્રીકૃષ્ણચરિતામૃતમ્

વિવાહાઃ કતિપુત્રાશ્ચ કતિ પૌત્રા રમાપતેઃ ॥
સર્વં વદ મહાબુદ્ધે દ્વારકાવાસકારણમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ ॥
અસ્તિપ્રાપ્તી મહિષ્યૌ દ્વે મૃતે કંસે મહાબલે ॥
જરાસન્ધગૃહં દુઃખાજ્જગ્મતુર્મૈથિલેશ્વર

તન્મુખાત્કંસમરણં શ્રુત્વા ક્રુદ્ધો જરાસુતઃ ॥
અયાદવીં મહીં કર્તુમુદ્યતોભૂન્મહાબલઃ

અક્ષૌહિણીભિર્વિંશત્યા તિસૃભિશ્ચાપિ સંવૃતઃ ॥
રમ્યાં મધુપુરીં રાજન્નાયયૌ બલવાન્નૃપઃ

ભયાતુરાં પુરીં વીક્ષ્ય તત્સેનાં સિંધુનાદિનીમ્ ॥
સભાયાં ભગવાન્સાક્ષાદ્બલદેવમુવાચ હ

સર્વં ચાસ્ય બલં રામ હંતવ્યં વૈ ન સંશયઃ ॥
માગધસ્તુ ન હંતવ્યો ભૂયઃ કર્તા બલોદ્યમમ્

જરાસંધનિમિત્તેન ભારં વૈ ભૂભુજાં ભુવઃ ॥
સર્વં ચાત્ર હરિષ્યામિ કરિષ્યામિ પ્રિયં સતામ્

એવં વદતિ કૃષ્ણે વૈ વૈકુણ્ઠાચ્ચ રથૌ શુભૌ ॥
અભૂતામાગતૌ રાજન્સર્વેષાં પશ્યતાં ચ તૌ

સમારુહ્ય રથો સદ્યો રામકૃષ્ણૌ મહાબલૌ ॥
યાદવાનાં બલૈઃ સૂક્ષ્મૈસ્ત્વરં નિજગ્મતુઃ પુરાત્

યાદવાનાં માગધાનાં પશ્યદ્ભિર્દિવિજૈર્દિવિ ॥
બભૂવ તુમુલં યુદ્ધમદ્ભુતં રોમહર્ષણમ્

અક્ષૌહિણીભિર્દશભી રથારૂઢો મહાબલઃ ॥
શ્રીકૃષ્ણસ્ય પુરઃ પૂર્વં યુદ્ધે માગધેશ્વરઃ

પંચભિશ્ચાક્ષૌહિણીભિ ધાર્તરાષ્ટ્રઃ સુયોધનઃ ॥
તિસૃભિશ્ચ મહાયુદ્ધે વંગનાથો મહાબલઃ ।
યુયોધ યાદવૈઃ સાર્દ્ધં જરાસંધસહાયકૃત્

પંચભિશ્ચ તથા રાજન્વિંધ્યદેશાધિપો બલી ॥ । ૧૫ ॥
એવમન્યેપિ રાજાનો જરાસન્ધવશાનુગાઃ ॥
પ્રાણૈઃ સાહાય્યં કુર્વંતો જરાસંધસ્ય મૈથિલ

બાણાંધકારે સંજાતે શત્રુસેનાસમાકુલે ॥
ટંકારં શાર્ઙ્ગ ધનુષઃ શાર્ઙ્ગધન્વા ચકાર હ

નનાદ તેન બ્રહ્માંડં સપ્તલોકૈર્બિલૈઃ સહ ॥
વિચેલુર્દિગ્ગજાસ્તારા રાજદ્ભૂખણ્ડમણ્ડલમ્

તદૈવ બધિરીભૂતં શત્રૂણાં સૈન્યમણ્ડલમ્ ॥
ઉત્પતંતો હયા યુદ્ધાદ્ગજાસ્તુ વિમુખાસ્તતઃ

દુદ્રાવ તદ્બલં સર્વં ટંકારાદ્ભયવિહ્વલમ્ ॥
પ્રતીપમેત્ય ગવ્યૂતિઃ પુનસ્તત્રા- જગામ હ

એવં શાર્ઙ્ગ સમુચ્ચાર્ય તડિત્પિંગસ્ફુરત્પ્રભમ્ ॥
બાણૌઘૈશ્છાદયામાસ જરાસંધબલં હરિઃ

ચૂર્ણીભૂતા રથા રાજન્બાણૌઘૈઃ શાર્ઙ્ગધન્વનઃ ॥
ચૂર્ણચક્રાનિપેતુઃ કૌ હત સૂતાશ્ચ નાયકાઃ

દ્વિધાભૂતા ગજા બાણૈશ્ચલિતા ગજિભિઃ સહ ॥
સાશ્વવાહાસ્તથાશ્વાશ્ચ બાણૈઃ સંચ્છિન્નકંધરાઃ

તથા વીરા મહાયુદ્ધે ભિન્નોરશ્છિન્નમસ્તકાઃ ॥
વિશીર્ણકવચાઃ પેતુર્બાણૌઘૈશ્છિન્નસંશયાઃ

અધોમુખા ઊર્ધ્વમુખા- શ્છિન્નદેહા નૃપાત્મજાઃ ॥
રેજૂ રણાંગણે રાજન્ભાંડબ્યૂહા ઇવાહતાઃ

ક્ષણમાત્રેણ તદ્યુદ્ધે શતક્રોશવિલંબિતા ॥
આપગાભૂન્મહાદુર્ગા રુધિરસ્રાવ- સંભવા

દ્વિપગ્રાહાચોષ્ટ્રખરકબન્ધાશ્ચાદિકચ્છપા ॥
શિશુમારરથાકેશશૈવાલાભુજસર્પિણી

કરમીના મૌલિરત્નહારકુણ્ડલ શર્કરા ॥
શસ્ત્રશુક્તિશ્છત્રશંખા ચામરધ્વજસૈકતા

રથાંગાવર્તસંયુક્તા સેનાદ્વયતટાવૃતા ॥
શતયોજનવિસ્તીર્ણા બભૌ વૈતરણી યથા

પ્રમથા ભૈરવા ભૂતા વેતાલા યોગિનીગણાઃ ॥
અટ્ટહાસં પ્રકુર્વંતો નૃત્યતો રણમણ્ડલે

પિબંતો રુધિરં શશ્વત્કપાલેન નૃપેશ્વર ॥
હરસ્ય મુણ્ડમાલાર્થં જગૃહુસ્તે શિરાંસિ ચ

સિંહારૂઢા ભદ્રકાલી ડાકિનીશતસંવૃતા ॥
પિબંતી રુધિરં ચોષ્ણં સાટ્ટહાસં ચકાર હ

વિદ્યાધર્યશ્ચ સ્વર્ગસ્થા ગન્ધર્વ્યોપ્સરસસ્તથા ॥
ક્ષાત્રધર્મસ્થિતાન્વીરાન્વવ્રિરે દેવરૂપિણઃ

ગૃહીત્વા તાન્કલિરભૂત્તાસાં પત્યર્થમંબરે ॥
મમાનુરૂપા નેમે ચ ઇતિ તદ્ગતચેતસામ્

કેચિદ્વીરા ધર્મપરા રણરંગાન્ન ચાલિતાઃ ॥
યયુર્વિષ્ણુપદં દિવ્યં ભિત્ત્વા માર્તંડમણ્ડલમ્

શેષં બલં સમાકૃષ્ય બલદેવો હલેન વૈ ॥
મુશલેનાહનત્કુદ્ધસ્ત્રૈલોક્યબલધારકઃ

એવં સૈન્યે ક્ષયં જાતે જરાસંધસ્ય સર્વતઃ ॥
સુયોધનો વિંધ્યનાથો વંગનાથસ્તથૈવ ચ

સર્વે વિદુદ્રુવુર્યુદ્ધાદ્ભયભીતા ઇતસ્તતઃ ॥
જરાસન્ધો મહાવીર્યો નાગાયુતસમો બલે

રથેનાગતવાન્રાજન્બલદેવસ્ય સંમુખે ॥
સમાકૃષ્ય હલાગ્રેણ જરાસંધરથં શુભમ્

ચૂર્ણયામાસ સહસા મુશલેન યદૂત્તમઃ ॥
જરાસંધોપિ વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ

જગ્રાહ બલિનન્દોર્ભ્યાં સંત્યક્તશસ્ત્રસંહતિઃ ॥
તયોર્યુદ્ધમભૂદ્ઘોરં બાહુભ્યાં રણ મણ્ડલે

પશ્યતાં દિવદેવાનાં નરાણાં ભુવિ મૈથિલ ॥
ઉરસા શિરસા ચૈવ બાહુભ્યાં પાદયોઃ પૃથક્

યુયુધાતે મલ્લયુદ્ધે સિંહાવિવ મહાબલૌ॥
તયોશ્ચ યુદ્ધ્યતોઃ સર્વં ક્ષુણ્ણં ભૂખણ્ડમંડલમ્

સ્થાલીવ સહસા રાજંશ્ચકંપે ઘટિકાદ્વયમ્ ॥
ગૃહીત્વાભુજદણ્ડાભ્યાં જરાસંધં યદૂત્તમઃ

ભૂપૃષ્ઠે પાતયામાસ કમંડલુમિવાર્ભકઃ ॥
રામસ્તદુપરિ સ્થિત્વા હંતું શત્રું જરાસુતમ્

જગ્રાહ મુસલં ઘોરં ક્રોધપૂરિતવિગ્રહઃ ॥
પરિપૂર્ણતમેનાથ શ્રીકૃષ્ણેન મહાત્મના

નિવારિતસ્તદૈવાશુ તં મુમોચ યદૂત્તમઃ ॥
તપસે કૃતસંકલ્પો વ્રીડિતોપિ જરાસુતઃ

નિવારિતો મંત્રિમુખ્યૈર્માગધાન્માગધો યયૌ ॥
ઇત્થં જિત્વા જરાસંધં માધવો મધુસૂદનઃ

આયોધનગતં વિત્તં સર્વં નીત્વા સુખાવહમ્ ॥
યાદવાનગ્રતઃ કૃત્વા બલદેવસમન્વિતઃ

ઉપગીયમાનવિજયઃ સૂતમાગધબંદિભિઃ॥
શંખદુંદુભિનાદેન બ્રહ્મઘોષેણ ભૂયસા

વિવેશ મથુરાં સાક્ષાત્પરિપૂર્ણતમઃ સ્વયમ્

સમર્ચિતો મંગલલાજપુષ્પૈઃ પશ્યન્પુરીં મંગલકુંભ યુક્તામ્ ॥
પીતાંબરઃ શ્યામતનુઃ શુભાંગઃ સ્ફુરત્કિરીટાંગદકુણ્ડલપ્રભઃ

શાર્ઙ્ગાદિ શસ્ત્રાસ્ત્રધરો હસન્મુખસ્તાલાંકયુક્તો ગરુડધ્વજસ્સ્વયમ્॥ ઉદ્યદ્વિલોલાશ્વરથઃ સુરાર્ચિતઃ સમેત્ય રાજાનમસૌ બલિં દદૌ

ઇતિ શ્રીમદ્ગર્ગસંહિતાયાં શ્રીદ્વારકાખણ્ડે નારદબહુલાશ્વસંવાદે જરાસન્ધપરાજયો નામ પ્રથમોધ્યાયઃ