गर्गसंहिता · अध्याय 6.1

श्रीगणेशाय नमः ॥
अथ द्वारकाखण्डः॥
कृष्णाय वासुदेवाय देवकीनन्दनाय च ॥
नन्दगोपकुमाराय गोविंदाय नमोनमः

बहुलाश्व उवाच॥
श्रुतं तवमुखाद्ब्रह्मन्मथुराखण्डमद्भुतम् ॥
वद मां द्वारकाखण्डं श्रीकृष्णचरितामृतम्

विवाहाः कतिपुत्राश्च कति पौत्रा रमापतेः ॥
सर्वं वद महाबुद्धे द्वारकावासकारणम्

श्रीनारद उवाच ॥
अस्तिप्राप्ती महिष्यौ द्वे मृते कंसे महाबले ॥
जरासन्धगृहं दुःखाज्जग्मतुर्मैथिलेश्वर

तन्मुखात्कंसमरणं श्रुत्वा क्रुद्धो जरासुतः ॥
अयादवीं महीं कर्तुमुद्यतोभून्महाबलः

अक्षौहिणीभिर्विंशत्या तिसृभिश्चापि संवृतः ॥
रम्यां मधुपुरीं राजन्नाययौ बलवान्नृपः

भयातुरां पुरीं वीक्ष्य तत्सेनां सिंधुनादिनीम् ॥
सभायां भगवान्साक्षाद्बलदेवमुवाच ह

सर्वं चास्य बलं राम हंतव्यं वै न संशयः ॥
मागधस्तु न हंतव्यो भूयः कर्ता बलोद्यमम्

जरासंधनिमित्तेन भारं वै भूभुजां भुवः ॥
सर्वं चात्र हरिष्यामि करिष्यामि प्रियं सताम्

एवं वदति कृष्णे वै वैकुण्ठाच्च रथौ शुभौ ॥
अभूतामागतौ राजन्सर्वेषां पश्यतां च तौ

समारुह्य रथो सद्यो रामकृष्णौ महाबलौ ॥
यादवानां बलैः सूक्ष्मैस्त्वरं निजग्मतुः पुरात्

यादवानां मागधानां पश्यद्भिर्दिविजैर्दिवि ॥
बभूव तुमुलं युद्धमद्भुतं रोमहर्षणम्

अक्षौहिणीभिर्दशभी रथारूढो महाबलः ॥
श्रीकृष्णस्य पुरः पूर्वं युद्धे मागधेश्वरः

पंचभिश्चाक्षौहिणीभि धार्तराष्ट्रः सुयोधनः ॥
तिसृभिश्च महायुद्धे वंगनाथो महाबलः ।
युयोध यादवैः सार्द्धं जरासंधसहायकृत्

पंचभिश्च तथा राजन्विंध्यदेशाधिपो बली ॥ । १५ ॥
एवमन्येपि राजानो जरासन्धवशानुगाः ॥
प्राणैः साहाय्यं कुर्वंतो जरासंधस्य मैथिल

बाणांधकारे संजाते शत्रुसेनासमाकुले ॥
टंकारं शार्ङ्ग धनुषः शार्ङ्गधन्वा चकार ह

ननाद तेन ब्रह्मांडं सप्तलोकैर्बिलैः सह ॥
विचेलुर्दिग्गजास्तारा राजद्भूखण्डमण्डलम्

तदैव बधिरीभूतं शत्रूणां सैन्यमण्डलम् ॥
उत्पतंतो हया युद्धाद्गजास्तु विमुखास्ततः

दुद्राव तद्बलं सर्वं टंकाराद्भयविह्वलम् ॥
प्रतीपमेत्य गव्यूतिः पुनस्तत्रा- जगाम ह

एवं शार्ङ्ग समुच्चार्य तडित्पिंगस्फुरत्प्रभम् ॥
बाणौघैश्छादयामास जरासंधबलं हरिः

चूर्णीभूता रथा राजन्बाणौघैः शार्ङ्गधन्वनः ॥
चूर्णचक्रानिपेतुः कौ हत सूताश्च नायकाः

द्विधाभूता गजा बाणैश्चलिता गजिभिः सह ॥
साश्ववाहास्तथाश्वाश्च बाणैः संच्छिन्नकंधराः

तथा वीरा महायुद्धे भिन्नोरश्छिन्नमस्तकाः ॥
विशीर्णकवचाः पेतुर्बाणौघैश्छिन्नसंशयाः

अधोमुखा ऊर्ध्वमुखा- श्छिन्नदेहा नृपात्मजाः ॥
रेजू रणांगणे राजन्भांडब्यूहा इवाहताः

क्षणमात्रेण तद्युद्धे शतक्रोशविलंबिता ॥
आपगाभून्महादुर्गा रुधिरस्राव- संभवा

द्विपग्राहाचोष्ट्रखरकबन्धाश्चादिकच्छपा ॥
शिशुमाररथाकेशशैवालाभुजसर्पिणी

करमीना मौलिरत्नहारकुण्डल शर्करा ॥
शस्त्रशुक्तिश्छत्रशंखा चामरध्वजसैकता

रथांगावर्तसंयुक्ता सेनाद्वयतटावृता ॥
शतयोजनविस्तीर्णा बभौ वैतरणी यथा

प्रमथा भैरवा भूता वेताला योगिनीगणाः ॥
अट्टहासं प्रकुर्वंतो नृत्यतो रणमण्डले

पिबंतो रुधिरं शश्वत्कपालेन नृपेश्वर ॥
हरस्य मुण्डमालार्थं जगृहुस्ते शिरांसि च

सिंहारूढा भद्रकाली डाकिनीशतसंवृता ॥
पिबंती रुधिरं चोष्णं साट्टहासं चकार ह

विद्याधर्यश्च स्वर्गस्था गन्धर्व्योप्सरसस्तथा ॥
क्षात्रधर्मस्थितान्वीरान्वव्रिरे देवरूपिणः

गृहीत्वा तान्कलिरभूत्तासां पत्यर्थमंबरे ॥
ममानुरूपा नेमे च इति तद्गतचेतसाम्

केचिद्वीरा धर्मपरा रणरंगान्न चालिताः ॥
ययुर्विष्णुपदं दिव्यं भित्त्वा मार्तंडमण्डलम्

शेषं बलं समाकृष्य बलदेवो हलेन वै ॥
मुशलेनाहनत्कुद्धस्त्रैलोक्यबलधारकः

एवं सैन्ये क्षयं जाते जरासंधस्य सर्वतः ॥
सुयोधनो विंध्यनाथो वंगनाथस्तथैव च

सर्वे विदुद्रुवुर्युद्धाद्भयभीता इतस्ततः ॥
जरासन्धो महावीर्यो नागायुतसमो बले

रथेनागतवान्राजन्बलदेवस्य संमुखे ॥
समाकृष्य हलाग्रेण जरासंधरथं शुभम्

चूर्णयामास सहसा मुशलेन यदूत्तमः ॥
जरासंधोपि विरथो हताश्वो हतसारथिः

जग्राह बलिनन्दोर्भ्यां संत्यक्तशस्त्रसंहतिः ॥
तयोर्युद्धमभूद्घोरं बाहुभ्यां रण मण्डले

पश्यतां दिवदेवानां नराणां भुवि मैथिल ॥
उरसा शिरसा चैव बाहुभ्यां पादयोः पृथक्

युयुधाते मल्लयुद्धे सिंहाविव महाबलौ॥
तयोश्च युद्ध्यतोः सर्वं क्षुण्णं भूखण्डमंडलम्

स्थालीव सहसा राजंश्चकंपे घटिकाद्वयम् ॥
गृहीत्वाभुजदण्डाभ्यां जरासंधं यदूत्तमः

भूपृष्ठे पातयामास कमंडलुमिवार्भकः ॥
रामस्तदुपरि स्थित्वा हंतुं शत्रुं जरासुतम्

जग्राह मुसलं घोरं क्रोधपूरितविग्रहः ॥
परिपूर्णतमेनाथ श्रीकृष्णेन महात्मना

निवारितस्तदैवाशु तं मुमोच यदूत्तमः ॥
तपसे कृतसंकल्पो व्रीडितोपि जरासुतः

निवारितो मंत्रिमुख्यैर्मागधान्मागधो ययौ ॥
इत्थं जित्वा जरासंधं माधवो मधुसूदनः

आयोधनगतं वित्तं सर्वं नीत्वा सुखावहम् ॥
यादवानग्रतः कृत्वा बलदेवसमन्वितः

उपगीयमानविजयः सूतमागधबंदिभिः॥
शंखदुंदुभिनादेन ब्रह्मघोषेण भूयसा

विवेश मथुरां साक्षात्परिपूर्णतमः स्वयम्

समर्चितो मंगललाजपुष्पैः पश्यन्पुरीं मंगलकुंभ युक्ताम् ॥
पीतांबरः श्यामतनुः शुभांगः स्फुरत्किरीटांगदकुण्डलप्रभः

शार्ङ्गादि शस्त्रास्त्रधरो हसन्मुखस्तालांकयुक्तो गरुडध्वजस्स्वयम्॥ उद्यद्विलोलाश्वरथः सुरार्चितः समेत्य राजानमसौ बलिं ददौ

इति श्रीमद्गर्गसंहितायां श्रीद्वारकाखण्डे नारदबहुलाश्वसंवादे जरासन्धपराजयो नाम प्रथमोध्यायः