ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 2.8

શ્રીનારદૌવાચ ॥
એકદા સબલઃ કૃષ્ણશ્ચારયન્ગા મનોહરાઃ ॥
ગોપાલૈઃ સહિતઃ સર્વૈર્યયૌ તાલવનં નવમ્

ધેનુકસ્ય ભયાદ્ગોપા ન ગતાસ્તે વનાન્તરમ્ ॥
કૃષ્ણોપિ ન ગતસ્તત્ર બલ એકો વિવેશ હ

નીલાંબરં કટૌ બદ્ધા બલદેવો મહાબલઃ ॥
પરિપક્વફલાર્થં હિ તદ્વને વિચચાર હ

બાહુભ્યાં કંપયંસ્તાલાન્ફલસંઘં નિપાતયન્ ॥
ગર્જંશ્ચ નિર્ભયઃ સાક્ષાદનન્તોનન્તવિક્રમઃ

ફલાનાં પતતાં શબ્દં શ્રુત્વા ક્રોધાવૃતઃ ખરઃ ॥
મધ્યાહ્ને સ્વાપકૃદ્દુષ્ટો ભીમઃ કંસસખો બલી

આયયૌ સંમુખે યોદ્ધું બલદેવસ્ય ધેનુકઃ ॥
બલં પશ્ચિમ પાદાભ્યાં નિહત્યોરસિ સત્વરમ્

ચકાર ખરશબ્દં સ્વં પરિધાવન્મુહુર્મુહુઃ ॥
ગૃહીત્વા ધેનુકં શીઘ્રં બલઃ પશ્ચિમપાદયોઃ

ચિક્ષેપ તાલવૃક્ષે ચ હ- સ્તેનૈકેનલીલયા ॥
તેન ભગ્નશ્ચ તાલોપિ તાલાન્પાર્શ્વસ્થિતાન્બહૂન્

પાતયામાસ રાજેન્દ્ર તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥
પુનરુત્થાય દૈત્યેંદ્રો બલં જગ્રાહ રોષતઃ

યોજનં નોદયામાસ ગજં પ્રતિ ગજો યથા ॥
ગૃહીત્વા તં બલઃ સદ્યો ભ્રામયિત્વાથ ધેનુકમ્

ભૂપૃષ્ઠે પોથયામાસ મૂર્ચ્છિતો ભગ્નમસ્તકઃ ॥
ક્ષણેન પુનરુત્થાય ક્રોધસંયુક્તવિગ્રહઃ

મૂર્ધ્નિ કૃત્વા ચતુઃશૃંગં ધૃત્વા રૂપં ભયંકરમ્ ॥
ગોપાન્વિદ્રાવયામાસ શૃંગૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ભયંકરૈઃ

અગ્રે પલાયિતાન્ગોપાન્દુદ્રાવાશુ મદોત્કટઃ ॥
શ્રીદામા તં ચ દંડેન સુબલો મુષ્ટિના તથા

સ્તોકઃ પાશેન તં દૈત્યં સંતતાડ મહાબલમ્ ॥
ક્ષેપણેનાર્જુનોંશુશ્ચ દૈત્યં લત્તિકયા ખરમ્

વિશાલર્ષભ એત્યાશુ પાદેન સ્વબલેન ચ ॥
તેજસ્વી હ્યર્દ્ધચન્દ્રેણ દેવપ્રસ્થ શ્ચ પેટકૈઃ

વરૂથપઃ કંદુકેન સંતતાડ મહાખરમ્ ॥
અથ કૃષ્ણોપિ તં નીત્વા હસ્તાભ્યાં ધેનુકાસુરમ્

ભ્રામયિત્વાશુ ચિક્ષેપ ગિરિગોવર્દ્ધ- નોપરિ ॥
શ્રીકૃષ્ણસ્ય પ્રહારેણ મૂર્ચ્છિતો ઘટિકાદ્વયમ્

પુનરુત્થાય સ્વતનું વિધુન્વન્દારયન્મુખમ્ ॥
શૃઙ્ગાભ્યાં શ્રીહરિં નીત્વા ધાવન્દૈત્યો ન ભોગતઃ

ચચાર તેન ખે યુદ્ધમૂર્ધ્વં વૈ લક્ષયોજનમ્ ॥
ગૃહીત્વા ધેનુકં દૈત્યં શ્રીકૃષ્ણો ભગવાન્સ્વયમ્

ચિક્ષેપાધો ભૂમિમધ્યે ચૂર્ણિતાસ્થિઃ સ મૂર્ચ્છિતઃ ॥
પુનરુત્થાય શૃઙ્ગાભ્યાં નાદં કૃત્વાતિભૈરવમ્

ગોવર્ધનં સમુત્પાટ્ય શ્રીકૃષ્ણે પ્રાહિણોત્ખરઃ ॥
ગિરિં ગૃહીત્વા શ્રીકૃષ્ણઃ ણાક્ષિપત્ત સ્ય મસ્તકે

દૈત્યો ગિરિં ગૃહીત્વાથ શ્રીકૃષ્ણે પ્રાહિણોદ્બલી॥
કૃષ્ણો ગોવર્ધનં નીત્વા પૂર્વસ્થાને સમાક્ષિપત્

પુનર્ધાવન્મહાદૈત્યઃ શૃઙ્ગાભ્યાં । દારયન્ભુવમ્॥
બલં પશ્ચિમપાદાભ્યાં તાડયિત્વા જગર્જ હ।૨૩।
નનાદ તેન બ્રહ્માંડં પ્રૈજદ્ભૂખણ્ડમણ્ડલમ્॥
હસ્તાભ્યાં સંગૃહીત્વા તં બલદેવો મહાબલઃ

ભૂપૃષ્ઠે પોથયામાસ મૂર્ચ્છિતં ભગ્નમસ્તકમ્ ॥
પુનસ્તતાડ તં દૈત્યં મુષ્ટિના હ્યચ્યુતાગ્રજઃ

તેન મુષ્ટિપ્રહારેણ સદ્યો વૈ નિધનં ગતઃ ॥
તદૈવ વવૃષુર્દેવાઃ પુષ્પૈર્નન્દનસંભવૈઃ

દેહાદ્વિનિર્ગતઃ સોઽપિ શ્યામસુન્દરવિગ્રહઃ ॥
સ્રગ્વી પીતાંબરો દેવો વનમાલાવિભૂષિતઃ

લક્ષપાર્ષદસંયુક્તઃ સહસ્ર ધ્વજશોભિતઃ ॥
સહસ્રચક્રધ્વનિભૃદ્ધયાયુતસમન્વિતઃ

લક્ષચામરશોભાઢ્યોઽરુણવર્ણોઽતિરત્નભૃત્ ॥
દિવ્યયોજનવિસ્તીર્ણો મનોયાયી મનોહરઃ

કિંકિણીજાલસંયુક્તો ઘટામંજીરસંયુતઃ ॥
હરિં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય સબલં દિવ્યરૂપધૃક્

દિવ્યં રથં સમારુહ્ય દ્યોતયન્મંડલન્દિશામ્ ॥
જગામ દૈત્યો હે રાજન્ગોલોકં પ્રકૃતેઃ પરમ્

શ્રીકૃષ્ણો ધેનુકં હત્વા સબલો બાલકૈઃ સહ ॥
તદ્યશસ્તુ પ્રગાયદ્ભિર્બભૌ ગોકુલગોગણૈઃ

રાજોવાચ ॥
મુને મુક્તિં કથં પ્રાપ્તઃ પૂર્વં કો ધેનુકાસુરઃ ॥
કથં ખરત્વમાપન્ન એતન્મે બ્રૂહિ તત્ત્વતઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ ॥
વૈરોચનેર્બલેઃ પુત્રો નામ્ના સાહસિકો બલી ॥
નારીણાં દશસાહસ્રૈ રેમે વૈ ગન્ધમાદને

વાદિત્રાણાં નૂપુરાણાં શબ્દોભૂત્તદ્વને મહાન્॥
ગુહાયામાસ્થિતસ્યાપિ શ્રીકૃષ્ણં સ્મરતો મુનેઃ

દુર્વાસસોઽથ તેનાપિ ધ્યાનભંગો બભૂવ હ ॥
નિર્ગતઃ પાદુકારૂઢો દુર્વાસાઃ કૃશવિગ્રહઃ

દીર્ઘશ્મશ્રુર્યષ્ટિ ધરઃ ક્રોધપુંજોનલદ્યુતિઃ ॥
યસ્ય શાપાદ્વિશ્વમિદં કંપતે સ જગાદ હ

દુર્વાસા ઉવાચ ॥
ઉત્તિષ્ઠ ગર્દભાકાર ગર્દભો ભવ દુર્મતે ॥
વર્ષાણાં તુ ચતુર્લક્ષં વ્યતીતે ભારતે પુનઃ

માધુરે મંડલે દિવ્યે પુણ્યે તાલવને વને ॥
બલદેવસ્ય હસ્તેન મુક્તિસ્તે ભવિતાઽસુર

શ્રીનારદ ઉવાચ ॥
તસ્માદ્બલસ્ય હસ્તેન શ્રીકૃષ્ણસ્તં જઘાન હ ॥
પ્રહ્લાદાય વરો દત્તો ન વધ્યો મે તવાન્વયઃ

ઇતિ શ્રીમદ્ગર્ગસંહિતાયાં વૃન્દાવનખણ્ડે ધેનુકાસુરમોક્ષો નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ