ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 2.7

બ્રહ્મણાકૃતં વત્સવત્સપાલહરણમ્ -
અથાન્યચ્છ્રુણુ રાજેન્દ્ર શ્રીકૃષ્ણસ્ય મહાત્મનઃ ।
કૌમારે ક્રીડનશ્ચેદં પૌગણ્ડે કીર્તનં યથા

શ્રીકૃષ્ણોઽઘમુખાન્મૃત્યો રક્ષિત્વા વત્સવત્સપાન્ ।
યમુનાપુલિનં ગત્વા પ્રાહેદં હર્ષવર્ધનમ્

અહોઽતિરમ્યં પુલિનં પ્રિયં કોમલવાલુકમ્ ।
શરત્પ્રફુલ્લપદ્માનાં પરાગૈઃ પરિપૂરિતમ્

વાયુના ત્રિવિધાખ્યેન સુગન્ધેન સુગન્ધિતમ્ ।
મધુપધ્વનિસંયુક્તં કુંજદ્રુમલતાકુલમ્

અત્રોપવિશ્ય ગોપાલા દિનૈકપ્રહરે ગતે ।
ભોજનસ્યાપિ સમયં તસ્માત્કુરુત ભોજનમ્

અત્ર ભોજનયોગ્યા ભૂર્દૃશ્યતે મૃદુવાલુકા ।
વત્સકાઃ સલિલં પીત્વા તે ચરિષ્યન્તિ શાદ્‌વલમ્

ઇતિ કૃષ્ણવચઃ શ્રુત્વા તથેત્યાહુશ્ચ બાલકાઃ ।
પ્રકર્તું ભોજનં સર્વે હ્યુપવિષ્ટાઃ સરિત્તટે

અથ કેચિત્બાલકાશ્ચ યેષાં પાર્શ્વે ન ભોજનમ્ ।
તે તુ કૃષ્ણસ્ય કર્ણાન્તેજગદુર્દીનયા ગિરા

વયં તુ કિં કરિષ્યામોઽસ્મત્પાર્શ્વે ન તુ ભોજનમ્ ।
નન્દગ્રામન્તુ દૂરં હિ ગચ્છામો વત્સકૈર્વયમ્

ઇતિ શ્રુત્વા હરિઃ પ્રાહ મા શોકં કુરુત પ્રિયાઃ ।
અહં દાસ્યામિ સર્વેષાં પ્રયત્‍નેનાપિ ભોજનમ્

તસ્માન્મદ્‌વાક્યનિરતાઃ સર્વે ભવત બાલકાઃ ।
ઇતિ કૃષ્ણસ્ય વચનાત્કૃષ્ણપાર્શ્વે ચ તે સ્થિતાઃ ।
મુક્ત્વા શિક્યાનિ સર્વેઽન્યે બુભુજુઃ કૃષ્ણસંયુતાઃ

ચકાર કૃષ્ણઃ કિલ રાજમંડલીં
ગોપાલબાલૈઃ પુરતઃ પ્રપૂરિતૈઃ ।
અનેકવર્ણૈર્વસનૈઃ પ્રકલ્પિતૈ-
ર્મધ્યે સ્થિતો પીતપટેન ભૂષિતં

રેજે તતઃ સો વરગોપદારકૈ-
ર્યથામરેશો હ્યમરૈશ્ચ સર્વતઃ ।
પુનર્યથામ્ભોરુહકોમલૈ-
ર્મધ્યે તુ વૈદેહ સુવર્ણકર્ણિકા

કુસુમૈરઙ્કુરૈઃ કેચિત્પલ્લવૈશ્ચ દલૈઃ ફલૈઃ ।
કૃષ્ણસ્તુ કવલં ભુક્ત્વા સર્વાન્ પશ્યન્નિદં જગૌ

અન્યાન્નિદર્શયન્ સ્વાદુ નાહં જાનામિ વૈ સખે ।
તથેત્યુક્ત્વા સ બાલશ્ચ નીત્વાઽન્યાન્ કવલાન્ દદૌ

ભુક્ત્વા તે કથયામાસુઃ પ્રહસન્તઃ પરસ્પરમ્ ।
પુનસ્તત્રાપિ સુબલો હરયે કવલં દદૌ

કૃષ્ણસ્તુ કવલં કિંચિદ્‌ભુક્ત્વા તત્ર જહાસ હ ।
યે ભુક્તકવલા બાલાસ્તે સર્વે જહસુઃ સ્ફુટમ્

બાલા ઊચુઃ -
યસ્ય માતામહા મૂઢા શૃણુ નન્દકુમારક ।
ન જ્ઞાનં ભોજને તસ્ય તસ્માત્સ્વાદુ ન વિદ્યતે

તતો દદૌ ચ કવલં શ્રીદામા માધવાય ચ ।
અન્યાન્ સર્વાન્ બહુશ્રેષ્ઠં જગુઃ સર્વે વ્રજાર્ભકાઃ

પુનઃ કૃષ્ણાય પ્રદદૌ કવલં ચ વરૂથપઃ ।
અન્યાન્ બાલાન્ તથા સર્વાન્ કિંચિત્કિંચિત્પ્રયત્‍નતઃ ।
ભુક્ત્વા તુ જહસુઃ સર્વે શ્રીકૃષ્ણાદ્યા વ્રજાર્ભકાઃ

બાલાઃ ઊચુઃ -
તાદૃશં ભોજનઞ્ચાસ્ય યાદૃશં સુબલસ્ય વૈ

ભુક્ત્વા‍ત્યુદ્વિગ્નમનસઃ સર્વે વયમતઃ કિલ ।
એતં પૃથક્પૃથક્ સર્વે દર્શયન્તઃ સ્વભોજનમ્

હાસયન્તો હસન્તશ્ચ ચક્રુઃ ક્રીડાં પરસ્પરમ્ ।
જઠરસ્ય પટે વેણું વેત્રં શૃઙ્‍ગશ્ચ કક્ષકે

વામે પાણૌ ચ કવલં હ્યંગુલીષુ ફલાનિ ચ ।
શિરસા મુકુટં બિભ્રત્સ્કન્ધે પીતપટં તથા

હૃદયે વનમાલાશ્ચ કટૌ કાઞ્ચીં તથૈવ ચ ।
પાદયોર્નૂપુરૌ બિભ્રચ્છ્રીવત્સં કૌસ્તુભં હૃદિ

તિષ્ઠન્ મધ્યે ગોપગોષ્ઠ્યાં હાસયન્નર્મભિઃ સ્વકૈઃ ।
સ્વર્ગે લોકે ચ મિષતિ બુભુજે યજ્ઞભુગ્‌હરિઃ

એવં કૃષ્ણાત્મનાથેષુ ભુંજાનેષ્વર્ભકેષુ ચ ।
વિવિશુર્ગહ્વરે દૂરં તૃણલોભેન વત્સકાઃ

વિલોક્ય તાન્ ભયત્રસ્તાન્ ગોપાન્ કૃષ્ણ ઉવાચ હ ।
યૂયં ગચ્છન્તુ માહં તુ હ્યાનેષ્યે વત્સકાનિહ

ઇત્યુક્ત્વા કૃષ્ણ ઉત્થાય ગૃહીત્વા કવલં કરે ।
વિચિકાય દરીકુઞ્જગહ્વરે વત્સકાન્ સ્વકાન્

તદૈવ ચામ્ભોજભવઃ સમાગતો
વિલોક્ય મુક્તિં હ્યઘરાક્ષસસ્ય ચ ।
દદર્શ કૃષ્ણં મનસા યથારુચિ
ભુંજાનમન્નં વ્રજબાલકૈઃ સહ

દૃષ્ટ્વા ચ કૃષ્ણં મનસા સ ઊચે
ત્વયં હિ ગોપો ન હિ દેવદેવઃ ।
હરિર્યદિ સ્યાદ્‌બહુકુત્સિતાન્ને
કથં રતો વા વ્રજગોપબાલૈઃ

ઇત્યુક્ત્વા મોહિતો બ્રહ્મા માયયા પરમાત્મનઃ ।
દ્રષ્ટું મઞ્જુ મહત્ત્વં તુ મનશ્ચક્રે હ્યહો નૃપ

સર્વાન્ વત્સાનિતો ગોપાન્નીત્વા ખેઽવસ્થિતઃ પુરા ।
અન્તર્દધે વિસ્મિતોઽજો દૃષ્ટ્વાઘાસુરમોક્ષણમ્

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં વૃન્દાવનખણ્ડે
વત્સવત્સપાલહરણં નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ