ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 2.9

બ્રહ્મણઃ કૃષ્ણસ્તુતિઃ -
બ્રહ્મોવાચ -
કૃષ્ણાય મેઘવપુષે ચપલામ્બરાય
પિયૂષમિષ્ટવચનાય પરાત્પરાય ।
વંશીધરાય શિખિચંદ્રિકયાન્વિતાય
દેવાય ભ્રાતૃસહિતાય નમોઽસ્તુ તસ્મૈ

કૃષ્ણસ્તુ સાક્ષાત્પુરુષોતમઃ સ્વયં
પૂર્ણઃ પરેશઃ પ્રકૃતેઃ પરો હરિઃ ।
યસ્યાવતારાંશકલા વયં સુરા
સૃજામ વિશ્વં ક્રમતોઽસ્ય શક્તિભિઃ

સ ત્વં સાક્ષાત્કૃષ્ણચન્દ્રાવતારો
નન્દસ્યાપિ પુત્રતામાગતઃ કૌ ।
વૃન્દારણ્યે ગોપવેશેન વત્સાન્
ગોપૈર્મુખ્યૈશ્ચારયન્ ભ્રાજસે વૈ

હરિં કોટિકન્દર્પલીલાભિરામં
સ્ફુરત્કૌસ્તુભં શ્યામલં પીતવસ્ત્રમ્ ।
વ્રજેશં તુ વંશીધરં રાધિકેશં
પરં સુન્દરં તં નિકુંજે નમામિ

તં કૃષ્ણં ભજ હરિમાદિદેવમસ્મિન્
ક્ષેત્રજ્ઞં કમિવ વિલિપ્તમેઘમેવ ।
સ્વચ્છાઙ્‌ગં પરમધિયાજ્ઞચૈત્યરૂપં
ભક્ત્યાદ્યૈર્વિશદવિરાગભાવસંઘૈઃ

યાવન્મનશ્ચ રજસા પ્રબલેન વિદ્વન્
સંકલ્પ એવ તુ વિકલ્પક એવ તાવત્ ।
તાભ્યાં ભવેન્મનસિજસ્ત્વભિમાનયોગ-
સ્તેનાપિ બુદ્ધિવિકૃતિં ક્રમતઃ પ્રયાન્તિ

વિદ્યુદ્‌દ્યુતિસ્ત્વૃતુગુણો જલમધ્યરેખા
ભૂતોલ્મુકઃ કપટપાન્થરતિર્યથા ચ ।
ઇત્થં તથાઽસ્ય જગતસ્તુ સુખં મૃષેતિ
દુઃખાવૃતં વિષયઘૂર્ણમલાતચક્રમ્

વૃક્ષા જલેન ચલતાપિ ચલા ઇવાત્ર
નેત્રેણ ભૂરિચલિતેન ચલેવ ભૂશ્ચ ।
એવં ગુણઃ પ્રકૃતિજૈર્ભ્રમતો જનસ્થં
સત્યં વદેદ્‌ગુણસુખાદિદમેવ કૃષ્ણ

દુઃખં સુખઞ્ચ મનસા પ્રભવઞ્ચ સુપ્તે
મિથ્યા ભવેત્પુનરહો ભુવિ જાગરેઽસ્ય ।
ઇત્થં વિવેકઘટિતસ્ય જનસ્ય સર્વં
સ્વપ્નભ્રમાદૃતજગત્સતતં ભવેદ્ધિ

જ્ઞાની વિસૃજ્ય મમતામભિમાનયોગં
વૈરાગ્યભાવરસિકઃ સતતં નિરીહઃ ।
દીપેન દીપકશતઞ્ચ યથા પ્રજાતં
પશ્યેત્ તથાઽઽત્મવિભવં ભુવિ ચૈકતત્ત્વમ્

ભક્તો ભજેદજપતિં હૃદિ વાસુદેવં
નિર્ધૂમવહ્નિરિવ મુક્તગુણસ્વભાવઃ ।
પશ્યન્ ઘટેષુ સજલેષુ યથેન્દુમેકં
એતાદૃશઃ પરમહંસવરઃ કૃતાર્થઃ

સ્તુવન્તિ વેદાઃ સતતઞ્ચ યં સદા
હરેર્મહિમ્નઃ કિલ ષોડશીં કલામ્ ।
કદાપિ જાનન્તિ ન તે ત્રિલોકે
વક્તું ગુણાંસ્તસ્ય જનોઽસ્તિ કઃ પરઃ

વક્ત્રૈશ્ચતુર્ભિસ્ત્વહમેવ દેવઃ
શ્રીપઞ્ચવક્ત્રઃ કિલ પઞ્ચવક્ત્રૈઃ ।
સહસ્રશીર્ષાસ્તુ સહસ્રવક્ત્રૈઃ
ય સ્તૌતિ સેવાં કુરુતે ચ તસ્ય

વિષ્ણુશ્ચ વૈકુણ્ઠનિવાસકૃચ્ચ
ક્ષિરોદવાસી હરિરેવ સાક્ષાત્ ।
નારાયણો ધર્મસુતસ્તથાપિ
ગોલોકનાથં ભજતે ભવન્તમ્

અહોઽતિધન્યો મહિમા મુરારે-
ર્જાનન્તિ ભૂમૌ મુનયો ન માનવાઃ ।
સુરાસુરા વા મનવો બુધાઃ પુનઃ
સ્વપ્નેઽપિ પશ્યન્તિ ન તત્પદદ્વયમ્

વરં હરિં ગુણાકરં સુમુક્તિદં પરાત્પરમ્ ।
રમેશ્વરં ગુણેશ્વરં વ્રજેશ્વરં નમામ્યહમ્

તામ્બૂલસુન્દરમુખં મધુરં બ્રુવન્તં
બિમ્બાધરં સ્મિતયુતં સિતકુન્દદન્તમ્ ।
નીલાલકાવૃતકપોલમનોહરાભં
વન્દે ચલત્કનકકુણ્ડલમણ્ડનાર્હમ્

સુન્દરં તુ તવ રૂપમેવ હિ
મન્મથસ્ય મનસો હરં પરમ્
આવિરસ્તુ મમ નેત્રયોઃ સદા
શ્યામલં મકરકુણ્ડલાવૃતમ્

વૈકુણ્ઠલીલાપ્રવરં મનોહરં
નમસ્કૃતં દેવગણૈઃ પરં વરમ્ ।
ગોપાલલીલાભિયુતં ભજામ્યહં
ગોલોકનાથં શિરસા નમામ્યહમ્

યુક્તં વસન્તકલકણ્ઠવિહંગમૈશ્ચ
સૌગન્ધિકં ત્વરણપલ્લવશાખિસંગમ્ ।
વૃન્દાવનં સુધિતધીરસમીરલીલં
ગચ્છન્ હરિર્જયતિ પાતુ સદૈવ ભક્તાન્

હરતિ કમલમાનં લોલમુક્તાભિમાનં
ધરણિરસિકદાનં કામદેવસ્ય બાણમ્ ।
શ્રવણવિદિતયાનં નેત્રયુગ્મપ્રયાણં
ભજ યદુત સમક્ષં દાનદક્ષં કટાક્ષમ્

શરચ્ચન્દ્રાકારં નખમણિસમૂહં સુખકરં
સુરક્તં હૃત્પૂર્ણં પ્રકટિતતમઃખણ્ડનકરમ્ ।
ભજેઽહં બ્રહ્માણ્ડેસકલનરપાપાભિદલનં
હરેર્વિષ્ણોર્દેવૈર્દિવિ ભરતખણ્ડે સ્તુતમલમ્

મહાપદ્મે કિં વા પરિધિરિવ ચાભાતિ સતતં
કદાદિત્યસ્ફૂર્જદ્‌રથચરણ ઇત્થં ધ્વનિધરઃ ।
યથા ન્યસ્તં ચક્રં શતકિરણયુક્તં તુ હરિણા
સ્ફુરચ્છ્રીમઞ્જીરં હરિચરણપદ્મે ત્વધિગતમ્

કટ્યાં પીતામ્બરં દિવ્યં ક્ષુદ્રઘણ્ટિકયાઽન્વિતમ્ ।
ભજામ્યહં ચિત્તહરં કૃષ્ણસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ

ભજે કૃષ્ણક્રોડે ભૃગુમુનિપદં શ્રીગૃહમલં
તથા શ્રીવત્સાઙ્કં નિકષરુચિયુક્તં દ્યુતિપરમ્ ।
ગલે હીરાહારાન્ કનકમણિમુક્તાવલિધરાન્
સ્ફુરત્ તારાકારાન્ ભ્રમરવલિભારાન્ ધ્વનિકરાન્

વંશીવિભૂષિતમલં દ્વિજદાનશીલં
સિંદ્રૂરવર્ણમતિકીચકરાવલીલમ્ ।
હેમાંગુલીયનિકરં નખચંદ્રયુક્તં
હસ્તદ્વયં સ્મર કદમ્બસુગન્ધપૃક્તમ્

શનૈશ્ચલન્ માનસરાજહંસ-
ગ્રીવાકૃતૌ કન્ધર ઉચ્ચદેશે ।
કાદમ્બિનીમાનહરૌ કરૌ ચ
ભજામિ નિત્યં હરિકાકપક્ષૌ

કલદર્પણવદ્‌વિશદં સુખદં
નવયૌવનરૂપધરં નૃપતિમ્ ।
મણિકુણ્ડલકુન્તલશાલિરતિં
ભજ ગણ્ડયુગં રવિચન્દ્રરુચિમ્

ખચિતકનકમુક્તા રક્તવૈદૂર્યવાસં
મદનવદનલીલા સર્વસૌન્દર્યરાસમ્ ।
અરુણવિધુસકાશં કોટિસૂર્યપ્રકાશં
ઘટિતશિખિસુવીટં નૌમિ વિષ્ણોઃ કિરીટમ્

યદ્‌દ્વારિદેશે ન ગતિર્ગુહેન્દ્ર
ગણેશતારીરેશદિવાકરાણામ્ ।
આજ્ઞાં વિના યાન્તિ ન કુઞ્જમણ્ડલં
તં કૃષ્ણચન્દ્રં જગદીશ્વરં ભજે

(અનુષ્ટુપ્)
ઇતિ કૃત્વા સ્તુતિં બ્રહ્મા શ્રીકૃષ્ણસ્ય મહાત્મનઃ ।
પુનઃ કૃતાઞ્જલિર્ભૂત્વા સ્વવિજ્ઞપ્તિં ચકાર હ

અપરાધં તુ પુત્રસ્ય માતૃવત્ત્વં ક્ષમસ્વ ચ ।
અહં ત્વન્નાભિકમલાત્સમ્ભવોઽહં જગત્પતે

કાહં લોકપતિઃ ક્વ ત્વં કોટિબ્રહ્માણ્ડનાયકઃ ।
તસ્માદ્‌વ્રજપતે દેવ રક્ષ માં મધુસૂદન

માયયા યસ્ય મુહ્યન્તિ દેવદૈત્યનરાદયઃ ।
સ્વમાયયા તન્મોહાય મૂર્ખોઽહં હ્યુદ્યતોઽભવમ્

નારાયણસ્ત્વં ગોવિન્દ નાહં નારાયણો હરે ।
બ્રહ્માણ્ડં ત્વં વિનિર્માય શેષે નારાયણઃ પુરા

યસ્ય શ્રીબ્રહ્મણિ ધામ્નિ પ્રાણં ત્યક્ત્વા તુ યોગિનઃ ।
યત્ર યાસ્યન્તિ તસ્મિંસ્તુ સકુલા પૂતના ગતા

વત્સાનાં વત્સપાનાઞ્ચ કૃત્વા રૂપાણિ માધવ ।
વિચચાર વને ત્વં તુ હ્યપરાધાન્મમ પ્રભો

તસ્માત્ક્ષમસ્વ ગોવિન્દ પ્રસીદ ત્વં મમોપરિ ।
અગણય્યાપરાધં મે સુતોપરિ પિતા યથા

ત્વદભક્તા રતા જ્ઞાને તેષાં ક્લેશો વિશિષ્યતે ।
પરિશ્રમાત્કર્ષકાણાં યથા ક્ષેત્રે તુષાર્થિનામ્

ત્વદ્‌ભક્તિભાવે નિરતા બહવસ્ત્વદ્‌ગતિં ગતાઃ ।
યોગિનો મુનયશ્ચૈવ તથા યે વ્રજવાસિનઃ

દ્વિધા રતિર્ભવેદ્વરા શ્રુતાચ્ચ દર્શનાચ્ચ વા ।
અહો હરે તુ માયયા બભૂવ નૈવ મે રતિઃ

ઇત્યુક્ત્વાઽશ્રુમુખો ભૂત્વા નત્વા તત્પાદપંકજૌ ।
પુનરાહ વિધિઃ કૃષ્ણં ભક્ત્યા સર્વં ક્ષમાપયન્

ઘોષેષુ વાસિનામેષાં ભૂત્વાઽહં ત્વત્પદામ્બુજમ્ ।
યદા ભજેયં સુગતિસ્તદા ભૂયાન્ન ચાન્યથા

વયં તુ ગોપદેહેષુ સંસ્થિતાશ્ચ શિવાદયઃ ।
સકૃત્કૃષ્ણં તુ પશ્યન્તસ્તસ્માદ્ધન્યાશ્ચ ભારતે

અહોભાગ્યં તુ કૃષ્ણસ્ય માતાપિત્રોસ્તવ પ્રભો ।
તથા ચ ગોપગોપીનાં પૂર્ણસ્ત્વં દૃશ્યસે વ્રજે

મુક્તાહારઃ સર્વવિશ્વોપકારઃ
સર્વાધારઃ પાતુ માં વિશ્વકારઃ ।
લીલાગારં સૂરિકન્યાવિહારઃ
ક્રીડાપારઃ કૃષ્ણચન્દ્રાવતારઃ

શ્રીકૃષ્ણ વૃષ્ણિકુલપુષ્કર નન્દપુત્ર
રાધાપતે મદનમોહન દેવદેવ ।
સંમોહિતં વ્રજપતે ભુવિ તેઽજયા માં
ગોવિન્દ ગોકુલપતે પરિપાહિ પાહિ

કરોતિ યઃ કૃષ્ણહરેઃ પ્રદક્ષિણાં
ભવેજ્જ્ગત્તીર્થફલં ચ તસ્ય તુ ।
તે કૃષ્ણલોકં સુખદં પરાત્પરં
ગોલોકલોકં પ્રવરં ગમિષ્યતિ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્યભિષ્ટૂય ગોવિન્દં શ્રીમદ્‌વૃન્દાવનેશ્વરમ્ ।
નત્વા ત્રિવારં લોકેશશ્ચકાર તુ પ્રદક્ષિણમ્

તત્ર ચાલક્ષિતો ભૂત્વા નેત્રેણાજ્ઞાં દદૌ હરિઃ ।
પુનઃ પ્રણમ્ય સ્વં લોકમાત્મભૂઃ પ્રત્યપદ્યત

અથ કૃષ્ણો વનાચ્છીઘ્રમાનયામાસ વત્સકાન્ ।
યત્રાપિ પુલિને રાજન્ ગોપાનાં રાજમંડલી

ગોપાર્ભકાશ્ચ શ્રીકૃષ્ણં વત્સૈઃ સાર્ધં સમાગતમ્ ।
ક્ષણાર્ધં મેનિરે વીક્ષ્ય કૃષ્ણમાયાવિમોહિતાઃ

ત ઊચુર્વત્સકૈઃ કૃષ્ણ ત્વરં ત્વં તુ સમાગતઃ ।
કુરુષ્વ ભોજનં ચાત્ર કેનાપિ ન કૃતં પ્રભો

તતશ્ચ વિહસન્ કૃષ્ણોઽભ્યવહૃત્યાર્ભકૈઃ સહ ।
દર્શયામાસ સર્વેભ્યશ્ચર્માજગરમેવ ચ

સાયંકાલે સરામસ્તુ કૃષ્ણો ગોપૈઃ પરાવૃતઃ ।
અગ્રે કૃત્વા વત્સવૃન્દં હ્યાજગામ શનૈર્વ્રજમ્

ગોવત્સકૈઃ સિતસિતાસિતપીતવર્ણૈ
રક્તાદિધૂમ્રહરિતૈર્બહુશીલરૂપૈઃ ।
ગોપાલમણ્ડલગતં વ્રજપાલપુત્રં
વન્દે વનાત્ સુખદગોષ્ઠકમાવ્રજન્તમ્

આનન્દો ગોપિકાનાં તુ હ્યાસીત્કૃષ્ણસ્ય દર્શને ।
યાસાં યેન વિના રાજન્ ક્ષણો યુગસમોઽભવત્

કૃત્વા ગોષ્ઠે પૃથગ્વત્સાન્ બાલાઃ સ્વં સ્વં ગૃહં ગતાઃ ।
જગુશ્ચાઘાસુરવધમાત્મનો રક્ષણં હરે

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં વૃન્દાવનખણ્ડે
બ્રહ્મસ્તુતિઃ નામ નવમોઽધ્યાયઃ