ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 2.13

શેષોપાખ્યાનવર્ણનમ્ -
વૈદેહ ઉવાચ -
યદ્‌રજો દુર્લભં લોકે યોગિનાં બહુજન્મભિઃ ।
તત્પાદાબ્જં હરેઃ સાક્ષાદ્‌બભૌ કાલિયમૂર્દ્ધસુ

કોઽયં પૂર્વં કુશલકૃત્કાલિયો ફણિનાં વરઃ ।
એનં વેદિતુમિચ્છામિ બ્રૂહિ દેવર્ષિસત્તમ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
સ્વાયંભુવાન્તરે પૂર્વં નામ્ના વેદશિરા મુનિઃ ।
વિંધ્યાચલે તપોઽકાર્ષીદ્‌ભૃગુવંશસમુદ્‌ભવઃ

તદાશ્રમે તપઃ કર્તું પ્રાપ્તો હ્યશ્વશિરા મુનિઃ ।
તં વીક્ષ્ય રક્તનયનઃ પ્રાહ વેદશિરા રુષા

વેદશિરા ઉવાચ -
મમાશ્રમે તપો વિપ્ર મા કુર્યાઃ સુખદં ન હિ ।
અન્યત્ર તે તપોયોગ્યા ભૂમિર્નાસ્તિ તપોધન

શ્રીનારદ ઉવાચ -
શ્રુત્વાઽથ વેદશિરસો વાક્યં હ્યશ્વશિરા મુનિઃ ।
ક્રોધયુક્તો રક્તનેત્રઃ પ્રાહ તં મુનિપુંગવમ્

અશ્વશિરા ઉવાચ -
મહાવિષ્ણોરિયં ભૂમિઃ ન તે મે મુનિસત્તમ ।
કતિભિર્મુનિભિશ્ચાત્ર ન કૃતં તપ ઉત્તમમ્

શ્વસન્ સર્પ ઇવ ત્વં ભો વૃથા ક્રોધં કરોષિ હિ ।
તદા સર્પો ભવ ત્વં હિ ભૂયાત્તે ગરુડાદ્‌ભયમ્

વેદશિરા ઉવાચ -
ત્વં મહાદુરભિપ્રાયો લઘુદ્રોહે મહોદ્યમઃ ।
કાર્યાર્થી કામ ઇવ કૌ ત્વં કાકો ભવ દુર્મતે

આવિરાસીત્તતો વિષ્ણુરિત્થં ચ શપતોસ્તયોઃ ।
સ્વસ્વશાપાદ્દુઃખિતયોઃ સાંત્વયામાસ તૌ ગિરા

શ્રીભગવાનુવાચ -
યુવાં તુ મે સમૌ ભક્તૌ ભુજાવિવ તનૌ મુની ।
સ્વવાક્યં તુ મૃષા કર્તું સમર્થોઽહં મુનીશ્વરૌ

ભક્તવાક્યં મૃષા કર્તું નેચ્છામિ શપથો મમ ।
તે મૂર્ધ્નિ હે વેદશિરઃ ચરણૌ મે ભવિષ્યતઃ

તદા તે ગરુડાદ્‌ભીતિઃ ન ભવિષ્યતિ કર્હિચિત્ ।
શૃણુ મેઽશ્વશિરો વાક્યં શોચં મા કુરુ મા કુરુ

કાકરૂપેઽપિ સુજ્ઞાનં તે ભવિષ્યતિ નિશ્ચિતમ્ ।
પરં ત્રૈકાલિકં જ્ઞાનં સંયુતં યોગસિદ્ધિભિઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઉત્યુક્ત્વાથ ગતે વિષ્ણૌ મુનિરશ્વશિરા નૃપ ।
સાક્ષાત્કાકભુષંડોઽભૂદ્‌યોગીંદ્રો નીલપર્વતે

રામભક્તો મહાતેજાઃ સર્વશાસ્ત્રાર્થદીપકઃ ।
રામાયણં જગૌ યો વૈ ગરુડાય મહાત્મને

ચાક્ષુષે હ્યન્તરે પ્રાપ્તે દક્ષઃ પ્રાચેતસો નૃપ ।
કશ્યપાય દદૌ કન્યા એકાદશ મનોહરાઃ

તાસાં કદ્રૂશ્ચ યા શ્રેષ્ઠા સાઽદ્યૈવ રોહિણી સ્મૃતા ।
વસુદેવપ્રિયા યસ્યાં બલદેવોઽભવત્સુતઃ

સા કદ્રૂશ્ચ મહાસર્પાન્ જનયામાસ કોટિશઃ ।
મહોદ્‌ભટાન્ વિષબલાનુગ્રાન્ પંચશતાનનાન્

મહાફણિધરાન્ કાંશ્ચિદ્દુઃસહાંશ્ચ શતાનનાન્ ।
તેષાં વેદશિરા નામ કાલિયોઽભૂન્મહાફણી

તેષામાદૌ ફણીન્દ્રોઽભૂચ્છેષોઽનન્તઃ પરાત્પરઃ ।
સોઽદ્યૈવ બલદેવોઽસ્તિ રામોઽનન્તોઽચ્યુતાગ્રજઃ

એકદા શ્રીહરિઃ સાક્ષાદ્‌ભગવાન્ પ્રકૃતેઃ પરઃ ।
શેષં પ્રાહ પ્રસન્નાત્મા મેઘગંભીરયા ગિરા

શ્રીભગવાનુવાચ - ભૂમંડલં સમાધાતું સામર્થ્યં કસ્યચિન્ન હિ ।
તસ્માદેનં મહીગોલં મૂર્ધ્નિ તં હિ સમુદ્ધર

અનંતવિક્રમસ્ત્વં વૈ યતોઽનન્ત ઇતિ સ્મૃતઃ ।
ઇદં કાર્યં પ્રકર્તવ્યં જનકલ્યાણહેતવે

શેષ ઉવાચ -
અવધિં કુરુ યાવત્ત્વં ધરોદ્ધારસ્ય મે પ્રભો ।
ભૂભારં ધારયિષ્યામિ તાવત્તે વચનાદિહ

શ્રીભગવાનુવાચ -
નિત્યં સહસ્રવદનૈરુચ્ચારં ચ પૃથક્ પૃથક્ ।
મદ્‌ગુણસ્ફુરતાં નામ્નાં કુરુ સર્પેંદ્ર સર્વતઃ

મન્નામાનિ ચ દિવ્યાનિ યદા યાંત્યવસાનતામ્ ।
તદા ભૂભારમુત્તાર્ય ફણિસ્ત્વં સુસુખી ભવ

શેષ ઉવાચ -
આધારોઽહં ભવિષ્યામિ મદાધારશ્ચ કો ભવેત્ ।
નિરાધારઃ કથં તોયે તિષ્ઠામિ કથય પ્રભો

શ્રીભગવાનુવાચ -
અહં ચ કમઠો ભૂત્વા ધારયિષ્યામિ તે તનુમ્ ।
મહાભારમયીં દીર્ઘાં મા શોચં ક્રુ મત્સખે

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તદા શેષઃ સમુત્થાય નત્વા શ્રીગરુડધ્વજમ્ ।
જગામ નૃપ પાતાલાદધો વૈ લક્ષયોજનમ્

ગૃહીત્વા સ્વકરેણેદં ગરિષ્ઠં ભૂમિમંડલમ્ ।
દધાર સ્વફણે શેષોઽપ્યેકસ્મિંશ્ચંડવિક્રમઃ

સંકર્ષણેઽથ પાતાલે ગતેઽનન્તપરાત્પરે ।
અન્યે ફણીન્દ્રાસ્તમનુ વિવિશુર્બ્રહ્મણોદિતાઃ

અતલે વિતલે કેચિત્સુતલે ચ મહાતલે ।
તલાતલે તથા કેચિત્સંપ્રાપ્તાસ્તે રસાતલે

તેભ્યસ્તુ બ્રહ્મણા દત્તં દ્વીપં રમણકં ભુવિ ।
કાલિયપ્રમુખાસ્તસ્મિન્ અવસન્સુખસંવૃતાઃ

ઇતિ તે કથિતં રાજન્ કાલિયસ્ય કથાનકમ્ ।
ભુક્તિદં મુક્તિદં સારં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં વૃન્દાવનખણ્ડે
શેષોપાખ્યાનવર્ણનં નામ ત્રયોશોઽધ્યાયઃ