ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 2.14

કાલિયોપાખ્યાન વર્ણનમ્ -
વૈદેહ ઉવાચ -
રાજોવાચ -
દ્વીપે રમણકે બ્રહ્મન્ સર્પાન્ અન્યાન્વિના કથમ્ ।
એતન્મે બ્રૂહિ સકલં કાલિયસ્યાભવદ્‌ભયમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તત્ર નાગાન્તકો નિત્યં નાગસંઘં જઘાન હ ।
ગતક્ષોભં ચૈકદા તે તાર્ક્ષ્યં પ્રાહુર્ભયાતુરાઃ

નાગાઃ ઊચુઃ -
હે ગરુત્મન્ નમસ્તુભ્યં ત્વં સાક્ષાદ્‌વિષ્ણુવાહનઃ ।
અસ્માનત્સિ યદા સર્પાન્ કથં નો જીવનં ભવેત્

તસ્માદ્‌બલિં ગૃહાણાશુ માસે માસે ગૃહાત્પૃથક્ ।
વનસ્પતિસુધાન્નાનાં ઉપચારૈર્વિધાનતઃ

ગરુડ ઉવાચ -
એકઃ સર્પસ્તુ મે દેયોભવદ્‌ભિર્વા ગૃહાત્પૃથક્ ।
કથં પચામિ તમૃતે બલિં વીટકવત્પરમ્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
તથાસ્તુ ચોક્તાસ્તે સર્વે ગરુડાય મહાત્મને ।
ગોપીથાયાત્મજો રાજન્ નિત્યં દિવ્યં બલિં દદુઃ

કાલિયસ્ય ગૃહસ્યાપિ સમયોઽભૂદ્‌યદા નૃપ ।
તદા તાર્ક્ષ્યબલિં સર્વં બુભુજે કાલિયો બલાત્

તદાઽઽગતઃ પ્રકુપિતો વેગતઃ કાલિયોપરિ ।
ચકાર પાદવિક્ષેપં ગરુડશ્ચંડવિક્રમઃ

ગરુડાંઘ્રિપ્રહારેણ કાલિયો મૂર્છિતોઽભવત્ ।
પુનરુત્થાય જિહ્વાભિઃ પ્રાવલીઢન્ મુખં શ્વસન્

પ્રસાર્ય સ્વં ફણશતં કાલિયઃ ફણિનાં વરઃ ।
વ્યદશદ્‌ગરુડં વેગાદ્દદ્‌ભિર્વિષમયૈર્બલી

ગૃહીત્વા તં ચ તુંડેન ગરુડો દિવ્યવાહનઃ ।
ભૂપૃષ્ઠે પોથયામાસ પક્ષાભ્યાં તાડયન્મુહુઃ

તુણ્ડાદ્‌વિનિર્ગતઃ સર્પઃ તત્પક્ષાન્વિચકર્ષ હ ।
તત્પાદૌ વેષ્ટયંસ્તુદ્યન્ ફૂત્કારં વ્યદધન્મુહુઃ

તેષાં તુ દર્શનં પુણ્યં સર્વકામફલપ્રદમ્ ।
શુક્લપક્ષે મૈથિલેંદ્ર દશમ્યામાશ્વિનસ્ય તત્

કુપિતો ગરુડસ્તં વૈ નીત્વા તુંડેન કાલિયમ્ ।
નિપાત્ય ભૂમ્યાં સહસા તત્તનું વિચકર્ષ હ

તદા દુદ્રાવ તત્તુંડાત્ કાલિયો ભયવિહ્વહ્લઃ ।
તમન્વધાવત્ સહસા પક્ષિરાટ્ ચંડવિક્રમઃ

સપ્ત દ્વીપાન્ સપ્તખંડાન્ સપ્તસિંધૂંસ્તતઃ ફણી ।
યત્ર યત્ર ગતસ્તાર્ક્ષ્યં તત્ર તત્ર દદર્શ હ

ભૂર્લોકં ચ ભુવર્લોકં સ્વર્લોકં પ્રગતઃ ફણી ।
મહર્લોકં તતો ધાવન્ જનલોકં જગામ હ

યત્રૈવ ગરુડે પ્રાપ્તેઽ ધોઽધો લોકં પુનર્ગતઃ ।
શ્રીકૃષ્ણસ્ય ભયાત્કેઽપિ રક્ષાં તસ્ય ન સંદધુઃ

કુત્રાપિ ન સુખે જાતે કાલિયોઽપિ ભયાતુરઃ ।
જગામ દેવદેવસ્ય શેષસ્ય ચરણાંતિકે

નત્વા પ્રણમ્ય તં શેષં પરિક્રમ્ય કૃતાંજલિઃ ।
દીનો ભયાતુરઃ પ્રાહ દીર્ઘપૃષ્ઠ પ્રકંપિતઃ

કાલિય ઉવાચ -
હેભૂમિભર્તર્ભુવનેશ ભૂમન્
ભૂભારહૃત્ત્વં હ્યસિ ભૂરિલીલઃ ।
માં પાહિ પાહિ પ્રભવિષ્ણુપૂર્ણઃ
પરાત્પરસ્ત્વં પુરુષઃ પુરાણઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ -
દીનં ભયાતુરં દૃષ્ટ્વા કાલિયં શ્રીફણીશ્વરઃ ।
વાચા મધુરયા પ્રીણન્ પ્રાહ દેવોજનાર્દનઃ

શેષ ઉવાચ -
હે કાલિય મહાબુદ્ધે શ્રૃણુ મે પરમં વચઃ ।
કુત્રાપિ ન હિ તે રક્ષા ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

આસીત્પુરા મુનિઃ સિદ્ધઃ સૌભરિર્નામ નામતઃ ।
વૃન્દારણ્યે તપસ્તપ્તો વર્ષાણામયુતં જલે

મીનરાજવિહારં યો વીક્ષ્ય ગેહસ્પૃહોઽભવત્ ।
સ ઉવાહ મહાબુદ્ધિઃ માંધાતુસ્તનુજાશતમ્

તસ્મૈ દદૌ હરિઃ સાક્ષાત્ પરાં ભાગવતીં શ્રિયમ્ ।
વીક્ષ્ય તાં નૃપ માંધાતા વિસ્મિતોઽભૂદ્‌ગતસ્મયઃ

યમુનાંતર્જલે દીર્ઘં સૌભરેસ્તપતસ્તપઃ ।
પશ્યતસ્તસ્ય ગરુડો મીનરાજં જઘાન હ

મીનાન્સુદુઃખિતાન્ દૃષ્ટ્વા દુઃસહા દીનવત્સલઃ ।
તસ્મિન્ શાપૌ દદૌ ક્રુદ્ધઃ સૌભરિર્મુનિસત્તમઃ

સૌભરિરુવાચ -
મીનાનદ્યતનાદ્ અત્ર યદ્યત્સિ ત્વં બલાદ્વિરાટ્ ।
તદૈવ ર્પાણનાશસ્તે ભૂયાન્મે શાપતસ્ત્વરમ્

શેષ ઉવાચ -
તદ્દિનાત્તત્ર નાયાતિ ગરુડઃ શાપવિહ્વલઃ ।
તસ્માત્ કાલિય ગચ્છાશુ વૃંદારણ્યે હરેર્વને

કાલિંદ્યાં ચ નિજં વાસં કુરુ મદ્વાક્યનોદિતઃ ।
નિર્ભયસ્તે ભયં તાર્ક્ષ્યાન્ ન ભવિષ્યતિ કર્હિચિત્

શ્રીનારદ ઉવાચ -
ઇત્યુક્તઃ કાલિયો ભીતઃ સકલત્રઃ સપુત્રકઃ ।
કાલિંદ્યાં વાસકૃદ્ રાજન્ શ્રીકૃષ્ણેન વિવાસિતઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં વૃન્દાવનખણ્ડે
કાલિયોપાખ્યાન વર્ણનં નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ