ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 2.10

વૈદેહ ઉવાચ ॥
યદ્રજોદુર્લભં લોકે યોગિનાં બહુજન્મભિઃ ॥
તત્પાદાબ્જં હરેઃ સાક્ષાદ્બભૌ કાલિયમૂર્દ્ધસુ

કોઽયં કોઽયં પૂર્વં કુશલકૃત્કાલિયો ફણિનાં વરઃ ॥
એનં વેદિતુમિચ્છામિ બ્રૂહિ દેવર્ષિસત્તમ

નારદ ઉવાચ ॥
સ્વાયંભુવાન્તરે પૂર્વં નામ્ના વેદશિરા મુનિઃ ॥
વિંધ્યાચલે તપોઽકાર્ષીદ્ભૃગુવંશસમુદ્ભવઃ

તદાશ્રમે તપઃ કર્તું પ્રાપ્તોહ્યશ્વશિરા મુનિઃ ॥
તં વીક્ષ્ય રક્તનયનઃ પ્રાહ વેદશિરા રુષા

વેદશિરા ઉવાચ ॥
મમાશ્રમે તપો વિપ્ર મા કુર્યાસ્સુખદં નહિ ॥
અન્યત્ર તે તપોયોગ્યા ભૂમિર્નાસ્તિ તપોધન

શ્રીનારદ ઉવાચ ॥
શ્રુત્વાથ વેદશિરસો વાક્યં હ્યશ્વશિરા મુનિઃ ॥
ક્રોધયુક્તો રક્તનેત્રઃ પ્રાહ તં મુનિપુંગવમ્

અશ્વશિરા ઉવાચ ॥
મહાવિષ્ણોરિયં ભૂમિર્ન તે મે મુનિસત્તમ ॥
કતિભિર્મુનિભિશ્ચાત્ર ન કૃતં તપ ઉત્તમમ્

શ્વસન્સર્પ ઇવ ત્વં ભો વૃથા ક્રોધં કરોષિ હિ ॥
સદા સર્પો ભવ ત્વં હિ ભૂયાત્તે ગરુડાદ્ભયમ્

વેદશિરા ઉવાચ ॥
ત્વં મહા દુરભિપ્રાયો લઘુદ્રોહે મહોદ્યમઃ ॥
કાર્યાર્થી કાક ઇવ કૌ ત્વં કાકો ભવ દુર્મતે

શ્રીનારદ ઉવાચ ॥
આવિરાસીત્તતો વિષ્ણુરિત્થં ચ શપતોસ્તયોઃ ॥
સ્વસ્વશાપાદ્દુઃખિતયોઃ સાંત્વયામાસ તૌ ગિરા

શ્રીભગવાનુવાચ ॥
યુવાં તુ મે સમૌ ભક્તૌ ભુજાવિવ તનૌ મુની ॥
સ્વવાક્યં તુ મૃષાકર્તું સમર્થોહં મુનીશ્વરૌ

ભક્તવાક્યં મૃષાકર્તું નેચ્છામિ શપથો મમ ॥
તે મૂર્ધ્નિ હે વેદશિરશ્ચરણૌ મે ભવિષ્યતઃ

તદા તે ગરુડાદ્ભીતિર્ન ભવિષ્યતિ કર્હિચિત્ ॥
શૃણુમેઽશ્વશિરો વાક્યં શોચં મા કુરુ મા કુરુ

કાકરૂપેપિ સુજ્ઞાનં તે ભવિષ્યતિ નિશ્ચિતમ્ ॥
પરં ત્રૈકાલિકં જ્ઞાનં સંયુતં યોગસિદ્ધિભિઃ

શ્રીનારદ ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વાથ ગતે વિષ્ણૌ મુનિરશ્વશિરા નૃપ ॥
સાક્ષાત્કાકભુશંડોઽભૂદ્યોગીંદ્રો નીલપર્વતે

રામભક્તો મહાતેજા સર્વશાસ્ત્રાર્થદીપકઃ ॥
રામાયણં જગૌ યો વૈ ગરુડાય મહાત્મને

ચાક્ષુષે હ્યન્તરે પ્રાપ્તે દક્ષઃ પ્રાચેતસો નૃપ ॥
કશ્યપાય દદૌ કન્યા એકાદશ મનોહરાઃ

તાસાં કદ્રૂશ્ચ યા શ્રેષ્ઠા સાદ્યૈવં રોહિણી સ્મૃતા ॥
વસુદેવપ્રિયા યસ્યાં બલદેવોઽભવત્સુતઃ

સા કદ્રૂશ્ચ મહાસર્પાઞ્જનયામાસ કોટિશઃ ॥
મહોદ્ભટાન્વિષવલાનુગ્રાન્પંચશતાનનાન્

મહામણિધરાન્કાંશ્ચિદ્દુઃસહાંશ્ચ શતાનનાન્ ॥
તેષાં વેદશિરાનામ કાલિયોઽભૂન્મહાફણી

તેષામાદૌ ફણીન્દ્રોભૂચ્છેષોઽનંતઃ પરાત્પરઃ ॥
સોદ્યૈવ વલદેવોઽસ્તિ રામોનંતોઽચ્યુતાગ્રજઃ

એકદા શ્રીહરિઃ સાક્ષાદ્ભગવાન્પ્રકૃતેઃ પરઃ ॥
શેષં પ્રાહ પ્રસન્નાત્મા મેઘગમ્ભીરયા ગિરા

શ્રીભગવાનુવાચ ॥
ભૂમંડલં સમાધાતું સામર્થ્યં કસ્યચિન્નહિ॥
તસ્માદેનં મહીગોલં મૂર્ધ્નિ ત્વં હિ સમુદ્ધર

અનંતવિક્રમસ્ત્વં વૈ યતોનન્ત ઇતિ સ્મૃતઃ ॥
ઇદં કાર્યં પ્રકર્તવ્યં જનકલ્યાણહેતવે

શેષ ઉવાચ ॥
અવધિં કુરુ યાવત્ત્વં ધરોદ્ધારસ્ય મે પ્રભો ॥
ભૂભારં ધારયિષ્યામિ તા વત્તે વચનાદિહ

શ્રીભગવાનુવાચ ॥
નિત્યં સહસ્રવદનૈરુચ્ચારં ચ પૃથક્પૃથક્ ॥
મદ્ગુણસ્ફુરતાં નામ્નાં કુરુ સર્પેન્દ્ર સર્વતઃ

મન્ના-માનિ ચ દિવ્યાનિ યદાયાંત્યવસાનતામ્ ॥
તદા ભૂભારમુત્તાર્ય ફણિંસ્ત્વં સુસુખી ભવ

શેષ ઉવાચ ॥
આધારોહં ભવિષ્યામિ મદાધારશ્ચ કોભવત્ ॥
નિરાધારઃ કથં તોયે તિષ્ઠામિ કથય પ્રભો

શ્રીભગવાનુવાચ .॥
અહં ચ કમઠો ભૂત્વા ધારયિષ્યામિ તે તનુમ્ ॥
મહાભારમયીં દીર્ઘાં મા શોકં કુરુ મત્સખે

શ્રીનારદ ઉવાચ ॥
તદા શેષઃ સમુત્થાય નત્વા શ્રીગરુડધ્વજમ્ ॥
જગામ નૃપ પાતાલાદધૌ વૈ લક્ષયોજનમ્

ગૃહીત્વા સ્વકરેણેદં ગરિષ્ઠં ભૂમિમંડલમ્ ॥
દધાર સ્વફણે શેષોપ્યેકસ્મિંશ્ચંડવિક્રમઃ

સંકર્ષણેઽથ પાતાલે ગતેઽનન્તે પરાત્પરે ॥
અન્યે ફણીન્દ્રાસ્તમનુ વિવિશુર્બ્રહ્મણોદિતાઃ

અતલે વિતલે કેચિત્સુતલે ચ મહાતલે ॥
તલાતલે તથા કેચિત્સંપ્રાપ્તાસ્તે રસાતલે

તેભ્યસ્તુ બહ્મણા દત્તં દ્વીપં રમણકં ભુવિ ॥
કાલીયપ્રમુખાસ્તસ્મિન્નવસન્સુખસંવૃતાઃ

ઇતિ તે કથિતં રાજન્કાલિયસ્ય કથાનકમ્॥
ભુક્તિદં મુક્તિદં સારં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીમદ્ગર્ગસંહિતાયાં વૃન્દાવનખણ્ડે શેષોપાખ્યાનવર્ણનં નામ દશમોઽધ્યાયઃ ॥ ૧૦