ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.59

અશ્વમેધખણ્ડઃ - એકોનષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ
શ્રીકૃષ્ણસહસ્રનામ -
ગર્ગ ઉવાચ -
અથોગ્રસેનો નૃપતિઃ પુત્રસ્યાશાં વિરજ્ય ચ ।
વ્યાસં પપ્રચ્છ સન્દેહં જ્ઞાત્વા વિશ્વં મનોમયમ્

ઉગ્રસેન ઉવાચ -
બ્રહ્મન્કેન પ્રકારેણ હિત્વા ચ જગતઃ સુખમ્ ।
ભજેત્કૃષ્ણં પરંબ્રહ્મ તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

વ્યાસ ઉવાચ -
ત્વદગ્રે કથયિષ્યામિ સત્યં હિતકરં વચઃ ।
ઉગ્રસેન મહારાજ શૃણુષ્વૈકાગ્રમાનસઃ

સેવનં કુરુ રાજેન્દ્ર રાધાશ્રીકૃષ્ણયોઃ પરમ્ ।
નિત્યં સહસ્રનામભ્યામુભયોર્ભક્તિતઃ કિલ

સહસ્રનામ રાધાયા વિધિર્જાનાતિ ભૂપતે ।
શઙ્‌કરો નારદશ્ચૈવ કેચિદ્વૈ ચાસ્મદાદયઃ

ઉગ્રસેન ઉવાચ -
રાધિકા નામસાહસ્રં નારદાચ્ચ પુરા શ્રુતમ્ ।
એકાન્તે દિવ્યશિબિરે કુરુક્ષેત્રે રવિગ્રહે

ન શ્રુતં નામસાહસ્રં કૃષ્ણસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ ।
વદ તન્મે ચ કૃપયા યેન શ્રેયોઽહમાપ્નુયામ્

ગર્ગ ઉવાચ -
શ્રુત્વોગ્રસેનવચનં વેદવ્યાસો મહામુનિઃ ।
પ્રશસ્ય તં પ્રીતમના પ્રાહ કૃષ્ણં વિલોકયન્

વ્યાસ ઉવાચ -
શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ સહસ્રં નામ સુન્દરમ્ ।
પુરા સ્વધામ્નિ રાધાયૈ કૃષ્ણેનાનેન નિર્મિતમ્

શ્રીભગવાનુવાચ -
ઇદં રહસ્યં કિલ ગોપનીયં
દત્તે ચ હાનિઃ સતતં ભવેદ્ધિ ।
મોક્ષપ્રદં સર્વસુખપ્રદં શં
પરં પરાર્થં પુરુષાર્થદં ચ

રૂપં ચ મે કૃષ્ણસહસ્રનામ
પઠેત્તુ મદ્‌રૂપ ઇવ પ્રસિદ્ધઃ ।
દાતવ્યમેવં ન શઠાય કુત્ર
ન દામ્ભિકાયોપદિશેત્કદાપિ

દાતવ્યમેવં કરુણાવૃતાય
ગુર્વંઘ્રિભક્તિપ્રપરાયણાય ।
શ્રીકૃષ્ણભક્તાય સતાં પરાય
તથા મદક્રોધવિવર્જિતાય

ૐ અસ્ય શ્રીકૃષ્ણસહસ્રનામસ્તોત્રમંત્રસ્ય નારાયણઋષિઃ ।
ભુજઙ્‌ગપ્રયાતં છન્દઃ । શ્રીકૃષ્ણચન્દ્રો દેવતા ।
વાસુદેવો બીજં । શ્રીરાધા શક્તિઃ । મન્મથઃ કીલકં ।
શ્રીપૂર્ણબ્રહ્મકૃષ્ણચન્દ્રભક્તિજન્મફલપ્રાપ્તયે જપે વિનિયોગઃ ॥ ॥
છંદઃ - શ્રીભુજઙ્‌ગપ્રયાત
અથ ધ્યાનમ્ -
શિખિમુકુટવિશેષં નીલપદ્માઙ્‌ગદેશં
વિધુમુખકૃતકેશં કૌસ્તુભાપીતવેશમ્ ।
મધુરરવકલેશં શં ભજે ભ્રાતૃશેષં
વ્રજજનવનિતેશં માધવં રાધિકેશમ્

ઇતિ ધ્યાનમ્
હરિર્દેવકીનન્દનઃ કંસહંતા
પરાત્મા ચ પીતામ્બરઃ પૂર્ણદેવઃ ।
રમેશસ્તુ કૃષ્ણઃ પરેશઃ પુરાણઃ
સુરેશોઽચ્યુતો વાસુદેવશ્ચ દેવઃ

ધરાભારહર્તા કૃતી રાધિકેશઃ
પરો ભૂવરો દિવ્યગોલોકનાથઃ ।
સુદામ્નસ્તથા રાધિકાશાપહેતુ-
ર્ઘૃણી માનિની માનદો દિવ્યલોકઃ

લસદ્‌ગોપવેષો હ્યજો રાધિકાત્મા
ચલત્કુણ્ડલઃ કુન્તલી કુન્તલસ્રક્ ।
રથસ્થઃ કદા રાધયા દિવ્યરત્‍નઃ
સુધાસૌધભૂચારણો દિવ્યવાસાઃ

કદા વૃન્દકારણ્યચારી સ્વલોકે
મહારત્‍નસિંહાસનસ્થઃ પ્રશાન્તઃ ।
મહાહંસભૈશ્ચામરૈર્વીજ્યમાન-
શ્ચલચ્છત્રમુક્તાવલીશોભમાનઃ

સુખી કોટિકન્દર્પલીલાભિરામઃ
ક્વણન્નૂપુરાલઙ્કૃતાંઘ્રિઃ શુભાંઘ્રિઃ ।
સુજાનુશ્ચ રંભાશુભોરુઃ કૃશાઙ્‌ગઃ
પ્રતાપી ભુશુણ્ડાસુદોર્દણ્ડખણ્ડઃ

જપાપુષ્પહસ્તશ્ચ શાતોદરશ્રી-
ર્મહાપદ્મવક્ષસ્થલશ્ચન્દ્રહાસઃ ।
લસત્કુન્દદન્તશ્ચ બિમ્બાધરશ્રીઃ
શરત્પદ્મનેત્રઃ કિરીટોજ્જ્વલાભઃ

સખીકોટિભિર્વર્તમાનો નિકુઞ્જે
પ્રિયારાધયા રાસસક્તો નવાઙ્‌ગઃ ।
ધરાબ્રહ્મરુદ્રાદિભિઃ પ્રાર્થિતઃ સદ્-
ધરાભારદૂરીકૃતોઽર્થં પ્રજાતઃ

યદુર્દેવકીસૌખ્યદો બન્ધનચ્છિત્-
સશેષો વિભુર્યોગમાયી ચ વિષ્ણુઃ ।
વ્રજે નન્દપુત્રો યશોદાસુતાખ્યો
મહાસૌખ્યદો બાલરૂપઃ શુભાઙ્‌ગઃ

તથા પૂતના મોક્ષદઃ શ્યામરૂપો
દયાલુસ્ત્વનોભઞ્જનઃ પલ્લવાંઘ્રિઃ ।
તૃણાવર્ત્તસંહારકારી ચ ગોપો
યશોદાયશો વિશ્વરૂપપ્રદર્શી

તથા ગર્ગદિષ્ટશ્ચ ભાગ્યોદયશ્રી-
ર્લસદ્‌બાલકેલિઃ સરામઃ સુવાચઃ ।
ક્વણન્નૂપુરૈઃ શબ્દયુગ્રિઙ્‌ગમાણ-
સ્તથા જાનુહસ્તૈર્વ્રજેશાઙ્‌ગણે વા

દધિસ્પૃક્ચ હૈયઙ્‌ગવીદુગ્ધભોક્તા
દધિસ્તેયકૃદ્‌દુગ્ધભુગ્ભાણ્ડભેત્તા ।
મૃદં ભુક્તવાન્ગોપજો વિશ્વરૂપઃ
પ્રચણ્ડાંશુચણ્ડપ્રભામણ્ડિતાઙ્‌ગઃ

યશોદાકરૈર્બંધનં પ્રાપ્ત આદ્યો
મણિગ્રીવમુક્તિપ્રદો દામબદ્ધઃ ।
કદા નૃત્યમાનો વ્રજે ગોપિકાભિઃ
કદા નન્દસન્નન્દકૈર્લાલ્યમાનઃ

કદા ગોપનન્દાંકગોપાલરૂપી
કલિન્દાઙ્‌ગજાકૂલગો વર્ત્તમાનઃ ।
ઘનૈર્મારુતૈશ્ચ્છિન્નભાણ્ડીરદેશે
ગૃહીતો વરો રાધયા નન્દહસ્તાત્

નિકુઞ્જે ચ ગોલોકલોકાગતેઽપિ
મહારત્‍નસઙ્‌ઘૈઃ કદમ્બાવૃતેઽપિ ।
તદા બ્રહ્મણા રાધિકાસદ્વિવાહે
પ્રતિષ્ઠાં ગતઃ પૂજિતઃ સામમંત્રૈઃ

રસી રાસયુઙ્‌માલતીનાં વનેઽપિ
પ્રિયારાધયા રાધિતાર્થં રમેશઃ ।
ધરાનાથ આનન્દદઃ શ્રીનિકેતો
વનેશો ધની સુન્દરો ગોપિકેશઃ

કદા રાધયા પ્રાપિતો નન્દગેહે
યશોદાકરૈર્લાલિતો મન્દહાસઃ ।
ભયી ક્વાપિ વૃન્દારકારણ્યવાસી
મહામન્દિરે વાસકૃદ્દેવપૂજ્યઃ

વને વત્સચારી મહાવત્સહારી
બકારિઃ સુરૈઃ પૂજિતોઽઘારિનામા ।
વને વત્સકૃદ્‌ગોપકૃદ્‌ગોપવેષઃ
કદા બ્રહ્મણા સંસ્તુતઃ પદ્મનાભઃ

વિહારી તથા તાલભુગ્ધેનુકારી
સદા રક્ષકો ગોવિષાર્ત્તિપ્રણાશી ।
કલિન્દાઙ્‌ગજાકૂલગઃ કાલિયસ્ય
દમી નૃત્યકારી ફણેષ્વપ્રસિદ્ધઃ

સલીલઃ શમીજ્ઞાનદઃ કામપૂર-
સ્તથા ગોપયુગ્ગોપ આનન્દકારી ।
સ્થિરી હ્યગ્નિભુક્પાલકો બાલલીલઃ
સુરાગશ્ચ વંશીધરઃ પુષ્પશીલઃ

પ્રલમ્બપ્રભાનાશકો ગૌરવર્ણો
બલો રોહિણીજશ્ચ રામશ્ચ શેષઃ ।
બલી પદ્મનેત્રશ્ચ કૃષ્ણાગ્રજશ્ચ
ધરેશઃ ફણીશસ્તુ નીલામ્બરાભઃ

મહાસૌખ્યદો હ્યગ્નિહારવ્રજેશઃ
શરદ્ગ્રીષ્મવર્ષાકરઃ કૃષ્ણવર્ણઃ ।
વ્રજે ગોપિકાપૂજિતશ્ચીરહર્તા
કદમ્બે સ્થિતશ્ચીરદઃ સુન્દરીશઃ

ક્ષુધાનાશકૃદ્યજ્ઞપત્‍નીમનસ્પૃક્-
કૃપાકારકઃ કેલિકર્તાવનીશઃ ।
વ્રજે શક્રયાગપ્રણાશી મિતાશી
શુનાસીરમોહપ્રદો બાલરૂપી

ગિરેઃપૂજકો નન્દપુત્રો હ્યગધ્રઃ
કૃપાકૃચ્ચ ગોવર્ધનોદ્ધારિનામા ।
તથા વાતવર્ષાહરો રક્ષકશ્ચ
વ્રજાધીશગોપાઙ્‌ગનાશઙ્‌કિતઃ સન્

અગેન્દ્રોપરિ શક્રપૂજ્યઃ સ્તુતઃ પ્રાઙ્‌
મૃષાશિક્ષકો દેવ ગોવિન્દનામા ।
વ્રજાધીશરક્ષાકરઃ પાશિપૂજ્યો-
ઽનુજૈર્ગોપજૈર્દિવ્યવૈકુણ્ઠદર્શી

ચલચ્ચારુવંશીક્વણઃ કામિનીશો
વ્રજે કામીનીમોહદઃ કામરૂપઃ ।
રસાક્તો રસી રાસકૃદ્‌રાધિકેશો
મહામોહદો માનિનીમાનહારી

વિહારી વરો માનહૃદ્રાધિકાઙ્ગો
ધરાદ્વીપગઃ ખણ્ડચારી વનસ્થઃ ।
પ્રિયો હ્યષ્ટવક્રર્ષિદ્રષ્ટા સરાધો
મહામોક્ષદઃ પદ્મહારી પ્રિયાર્થઃ

વટસ્થઃ સુરશ્ચન્દનાક્તઃ પ્રસક્તો
વ્રજં હ્યાગતો રાધયા મોહિનીષુ ।
મહામોહકૃદ્‌ગોપિકાગીતકીર્તી
રથસ્થઃ પટી દુઃખિતાકામિનીશઃ

વને ગોપિકાત્યાગકૃત્પાદચિહ્ન-
પ્રદર્શી કલાકારઃ કામમોહી ।
વશી ગોપિકામધ્યગઃ પેશવાચઃ
પ્રિયાપ્રીતિકૃદ્‍રાસરક્તઃ કલેશઃ

રસારક્તચિત્તો હ્યનન્તસ્વરૂપઃ
સ્રજા સંવૃતો બલ્લવીમધ્યસંસ્થઃ ।
સુબાહુઃ સુપાદઃ સુવેશઃ સુકેશો
વ્રજેશઃ સખા વલ્લભેશઃ સુદેશઃ

ક્વણત્કિઙ્‌કિણીજાલભૃન્નૂપુરાઢ્યો
લસત્કઙ્‌કણો હ્યઙ્‌ગદી હારભારઃ ।
કિરીટી ચલત્કુણ્ડલશ્ચાઙ્‌ગુલીય-
સ્ફુરત્કૌસ્તુભો માલતીમણ્ડિતાઙ્‌ગઃ

મહાનૃત્યકૃદ્‌રાસરઙ્‌ગઃ કલાઢ્ય-
શ્ચલદ્ધારભો ભામિનીનૃત્યયુક્તઃ ।
કલિન્દાઙ્‌ગજાકેલિકૃત્કુંકુમશ્રીઃ
સુરૈર્નાયિકાનાયકૈર્ગીયમાનઃ

સુખાઢ્યસ્તુ રાધાપતિઃ પૂર્ણબોધઃ
કટાક્ષસ્મિતી વલ્ગિતભ્રૂવિલાસઃ ।
સુરમ્યોઽલિભિઃ કુન્તલાલોલકેશઃ
સ્ફુરદ્‌બર્હકુન્દસ્રજા ચારુવેષઃ

મહાસર્પતો નન્દરક્ષાપરાંઘ્રિઃ
સદા મોક્ષદઃ શઙ્‌ખચૂડપ્રણાશી ।
પ્રજારક્ષકો ગોપિકાગીયમાનઃ
કકુદ્મિપ્રણાશપ્રયાસઃ સુરેજ્યઃ

કલિઃ ક્રોધકૃત્કંસમંત્રોપદેષ્ટા
તથાક્રૂરમંત્રોપદેશી સુરાર્થઃ ।
બલી કેશિહા પુષ્પવર્ષોઽમલશ્રી-
સ્તથા નારદાદ્દર્શિતો વ્યોમહન્તા

તથાક્રૂરસેવાપરઃ સર્વદર્શી
વ્રજે ગોપિકામોહદઃ કૂલવર્તી ।
સતી રાધિકાબોધદઃ સ્વપ્નકર્તા
વિલાસી મહામોહનાશી સ્વબોધઃ

વ્રજે શાપતસ્ત્યક્તરાધાસકાશો
મહામોહદાવાગ્નિદગ્ધઃ પતિશ્ચ ।
સખીબન્ધનાન્મોહિતાક્રૂર આરાત્-
સખીકઙ્‌કણૈસ્તાડિતાક્રૂરરક્ષી

રથસ્થો વ્રજે રાધયા કૃષ્ણચન્દ્રઃ
સુગુપ્તો ગમી ગોપકૈશ્ચારુલીલઃ ।
જલેઽક્રૂરસન્દર્શિતો દિવ્યરૂપો
દિદૃક્ષુઃ પુરીમોહિનીચિત્તમોહી

તથા રઙ્‌ગકારપ્રણાશી સુવસ્ત્રઃ
સ્રજી વાયકપ્રીતિકૃન્માલિપૂજ્યઃ ।
મહાકીર્તિદશ્ચાપિ કુબ્જાવિનોદી
સ્ફુરચ્ચણ્ડકોદણ્ડરુગ્ણપ્રચણ્ડઃ

ભટાર્તિપ્રદઃ કંસદુઃસ્વપ્નકારી
મહામલ્લવેષઃ કરીન્દ્રપ્રહારી ।
મહામાત્યહા રઙ્‌ગભૂમિપ્રવેશી
રસાઢ્યો યશઃસ્પૃગ્બલી વાક્પટુશ્રીઃ

મહામલ્લહા યુદ્ધકૃત્સ્ત્રીવચોઽર્થી
ધરાનાયકઃ કંસહન્તા યદુઃ પ્રાક્ ।
સદા પૂજિતો હ્યુગ્રસેનપ્રસિદ્ધો
ધરારાજ્યદો યાદવૈર્મણ્ડિતાઙ્‌ગઃ

ગુરોઃ પુત્રદો બ્રહ્મવિદ્બ્રહ્મપાઠી
મહાશઙ્‌ખહા દણ્ડધૃક્પૂજ્ય એવ ।
વ્રજે હ્યુદ્ધવપ્રેષિતો ગોપમોહી
યશોદાઘૃણી ગોપિકાજ્ઞાનદેશી

સદા સ્નેહકૃત્કુબ્જયા પૂજિતાઙ્‌ગ-
સ્તથાક્રૂરગેહંગમી મંત્રવેત્તા ।
તથા પાણ્ડવપ્રેષિતાઽક્રૂર એવ
સુખી સર્વદર્શી નૃપાનન્દકારી

મહાક્ષૌહિણીહા જરાસન્ધમાની
નૃપો દ્વારકાકારકો મોક્ષકર્તા ।
રણી સાર્વભૌમસ્તુતો જ્ઞાનદાતા
જરાસન્ધસઙ્‌કલ્પકૃદ્ધાવદંઘ્રિઃ

નગાદુત્પતદ્દ્વારિકામધ્યવર્તી
તથા રેવતીભૂષણસ્તાલચિહ્નઃ ।
યદૂ રુક્મિણીહારકશ્ચૈદ્યવેદ્ય-
સ્તથા રુક્મિરૂપપ્રણાશી સુખાશી

અનન્તશ્ચ મારશ્ચ કાર્ષ્ણિશ્ચ કામો
મનોજસ્તથા શમ્બરારી રતીશઃ ।
રથી મન્મથો મીનકેતુઃ શરી ચ
સ્મરો દર્પકો માનહા પઞ્ચબાણઃ

પ્રિયઃ સત્યભામાપતિર્યાદવેશો-
ઽથ સત્રાજિતપ્રેમપૂરઃ પ્રહાસઃ ।
મહારત્‍નદો જામ્બવદ્યુદ્ધકારી
મહાચક્રધૃક્ખડ્ગધૃગ્રામસંધિઃ

વિહારસ્થિતઃ પાણ્ડવપ્રેમકારી
કલિન્દાઙ્‌ગજામોહનઃ ખાણ્ડવાર્થી ।
સખા ફાલ્ગુનપ્રીતિકૃન્નગ્રકર્તા
તથા મિત્રવિન્દાપતિઃ ક્રીડનાર્થી

નૃપપ્રેમકૃદ્‌ગોજિતઃ સપ્તરૂપો-
ઽથ સત્યાપતિઃ પારિબર્હી યથેષ્ટઃ ।
નૃપૈઃ સંવૃતશ્ચાપિ ભદ્રાપતિસ્તુ
વિલાસી મધોર્માનિનીશો જનેશઃ

શુનાસીરમોહાવૃતઃ સત્સભાર્યઃ
સતાર્ક્ષ્યો મુરારિઃ પુરીસઙ્‌ઘભેત્તા ।
સુવીરઃશિરઃખણ્ડનો દૈત્યનાશી
શરી ભૌમહા ચણ્ડવેગઃ પ્રવીરઃ

ધરાસંસ્તુતઃ કુણ્ડલચ્છત્રહર્તા
મહારત્‍નયુગ્‌રાજકન્યાભિરામઃ ।
શચીપૂજિતઃ શક્રજિન્માનહર્તા
તથા પારિજાતાપહારી રમેશઃ

ગૃહી ચામરૈઃ શોભિતો ભીષ્મકન્યા-
પતિર્હાસ્યકૃન્માનિનીમાનકારી ।
તથા રુક્મિણીવાક્પટુઃ પ્રેમગેહઃ
સતીમોહનઃ કામદેવાપરશ્રીઃ

સુદેષ્ણઃ સુચારુસ્તથા ચારુદેષ્ણો-
ઽપરશ્ચારુદેહો બલી ચારુગુપ્તઃ ।
સુતી ભદ્રચારુસ્તથા ચારુચન્દ્રો
વિચારુશ્ચ ચારૂ રથી પુત્રરૂપઃ

સુભાનુઃ પ્રભાનુસ્તથા ચન્દ્રભાનુ-
ર્બૃહદ્‌ભાનુરેવાષ્ટભાનુશ્ચ સામ્બઃ ।
સુમિત્રઃ ક્રતુશ્ચિત્રકેતુસ્તુ વીરો-
ઽશ્વસેનો વૃષશ્ચિત્રગુશ્ચન્દ્રબિમ્બઃ

વિશઙ્‌કુર્વસુશ્ચ શ્રુતો ભદ્ર એકઃ
સુબાહુર્વૃષઃ પૂર્ણમાસસ્તુ સોમઃ ।
વરઃ શાન્તિરેવ પ્રઘોષોઽથ સિંહો
બલો હ્યૂર્ધ્વગોવર્ધનોન્નાદ એવ

મહાશો વૃકઃ પાવનો વહ્નિમિત્રઃ
ક્ષુધિર્હર્ષકશ્ચાનિલોઽમિત્રજિચ્ચ ।
સુભદ્રો જયઃ સત્યકો વામ આયુ-
ર્યદુઃ કોટિશઃ પુત્રપૌત્રપ્રસિદ્ધઃ

હલી દણ્ડધૃગ્‌રુક્મિહા ચાનિરુદ્ધ-
સ્તથા રાજભિર્હાસ્યગો દ્યૂતકર્તા ।
મધુર્બ્રહ્મસૂર્બાણપુત્રીપતિશ્ચ
મહાસુન્દરઃ કામપુત્રો બલીશઃ

મહાદૈત્યસંગ્રામકૃદ્‌યાદવેશઃ
પુરીભઞ્જનો ભૂતસંત્રાસકારી ।
મૃધી રુદ્રજિદ્‌રુદ્રમોહી મૃધાર્થી
તથા સ્કન્દજિત્કૂપકર્ણપ્રહારી

ધનુર્ભઞ્જનો બાણમાનપ્રહારી
જ્વરોત્પત્તિકૃત્સંસ્તુતસ્તુ જ્વરેણ ।
ભુજાછેદકૃદ્‌બાણસંત્રાસકર્તા
મૃડપ્રસ્તુતો યુદ્ધકૃદ્‌ભૂમિભર્તા

નૃગં મુક્તિદો જ્ઞાનદો યાદવાનાં
રથસ્થો વ્રજપ્રેમપો ગોપમુખ્યઃ ।
મહાસુન્દરીક્રીડિતઃ પુષ્પમાલી
કલિન્દાઙ્‌ગજાભેદનઃ સીરપાણિઃ

મહાદંભિહા પૌણ્ડ્રમાનપ્રહારી
શિરશ્છેદકઃ કાશિરાજપ્રણાશી ।
મહાક્ષૌહિણીધ્વંસકૃચ્ચક્રહસ્તઃ
પુરીદીપકો રાક્ષસીનાશકર્તા

અનન્તો મહીધ્રઃ ફણી વાનરારિઃ
સ્ફુરદ્‌ગૌરવર્ણો મહાપદ્મનેત્રઃ ।
કુરુગ્રામતિર્ય્યગ્ગતો ગૌરવાર્થઃ
સ્તુતઃ કૌરવૈઃ પારિબર્હી સસામ્બઃ

મહાવૈભવો દ્વારકેશો હ્યનેક-
શ્ચલન્નારદઃ શ્રીપ્રભાદર્શકસ્તુ ।
મહર્ષિસ્તુતો બ્રહ્મદેવઃ પુરાણઃ
સદા ષોડશસ્ત્રીસહસ્રસ્થિતશ્ચ

॥
ગૃહી લોકરક્ષાપરો લોકરીતિઃ
પ્રભુર્હ્યુગ્રસેનાવૃતો દુર્ગયુક્તઃ ।
તથા રાજદૂતસ્તતો બન્ધભેત્તા
સ્થિતો નારદપ્રસ્તુતઃ પાણ્ડવાર્થી

નૃપૈર્મન્ત્રકૃદ્‌હ્યુદ્ધવપ્રીતિપૂર્ણો
વૃતઃ પુત્રપૌત્રૈઃ કુરુગ્રામગન્તા ।
ઘૃણી ધર્મરાજસ્તુતો ભીમયુક્તઃ
પરાનન્દદો મંત્રકૃદ્ધર્મજેન

દિશાજિદ્‌બલી રાજસૂયાર્થકારી
જરાસન્ધહા ભીમસેનસ્વરૂપઃ ।
તથા વિપ્રરૂપો ગદાયુદ્ધકર્તા
કૃપાલુર્મહાબન્ધનચ્છેદકારી

નૃપૈઃ સંસ્તુતો હ્યાગતો ધર્મગેહં
દ્વિજૈઃ સંવૃતો યજ્ઞસંભારકર્તા ।
જનૈઃ પૂજિતશ્ચૈદ્યદુર્વાક્ક્ષમશ્ચ
મહામોહદોઽરેઃ શિરશ્ચ્છેદકારી

મહાયજ્ઞશોભાકરશ્ચક્રવર્તી
નૃપાનન્દકારી વિહારી સુરારી ।
સભાસંવૃતો માનહૃત્કૌરવસ્ય
તથા શાલ્વસંહારકો યાનહન્તા

સભોજશ્ચ વૃષ્ણિર્મધુઃ શૂરસેનો
દશાર્હો યદુર્હ્યંધકો લોકજિચ્ચ ।
દ્યુમન્માનહા વર્મધૃગ્દિવ્યશસ્ત્રી
સ્વબોધઃ સદા રક્ષકો દૈત્યહન્તા

તથા દન્તવક્ત્રપ્રણાશી ગદા ધૃગ્-
જગત્તીર્થયાત્રાકરઃ પદ્મહારઃ ।
કુશી સૂતહન્તા કૃપાકૃત્સ્મૃતીશો-
ઽમલો બલ્વલાઙ્‌ગપ્રભાખણ્ડકારી

તથા ભીમદુર્યોધનજ્ઞાનદાતા-
પરો રોહિણીસૌખ્યદો રેવતીશઃ ।
મહાદાનકૃદ્‌વિપ્રદારિદ્ર્યહા ચ
સદા પ્રેમયુક્શ્રીસુદામ્નઃ સહાયઃ

તથા ભાર્ગવક્ષેત્રગન્તા સરામો-
ઽથ સૂર્યોપરાગશ્રુતઃ સર્વદર્શી ।
મહાસેનયા ચાસ્થિતઃ સ્નાનયુક્તો
મહાદાનકૃન્મિત્રસમ્મેલનાર્થી

તથા પાણ્ડવપ્રીતિદઃ કુન્તિજાર્થી
વિશાલાક્ષમોહપ્રદઃ શાન્તિદશ્ચ ।
વટે રાધિકારાધનો ગોપિકાભિઃ
સખીકોટિભી રાધિકાપ્રાણનાથઃ

સખીમોહદાવાગ્નિહા વૈભવેશઃ
સ્ફુરત્કોટિકન્દર્પલીલાવિશેષઃ ।
સખીરાધિકાદુઃખનાશી વિલાસી
સખીમધ્યગઃ શાપહા માધવીશઃ

શતં વર્ષવિક્ષેપહૃન્નન્દપુત્ર-
સ્તથા નન્દવક્ષોગતઃ શીતલાઙ્‌ગઃ ।
યશોદાશુચઃ સ્નાનકૃદ્‌દુઃખહન્તા
સદાગોપિકાનેત્રલગ્નો વ્રજેશઃ

સ્તુતો દેવકીરોહિણીભ્યાં સુરેન્દ્રો
રહો ગોપિકાજ્ઞાનદો માનદશ્ચ ।
તથા સંસ્તુતઃ પટ્ટરાજ્ઞીભિરારાદ્-
ધની લક્ષ્મણાપ્રાણનાથઃ સદા હિ

ત્રિભિઃ ષોડશસ્ત્રીસહસ્રસ્તુતાઙ્‌ગઃ
શુકો વ્યાસદેવઃ સુમન્તુઃ સિતશ્ચ ।
ભરદ્વાજકો ગૌતમો હ્યાસુરિઃ સદ્-
વસિષ્ઠઃ શતાનન્દ આદ્યઃ સરામઃ

મુનિઃ પર્વતો નારદો ધૌમ્ય ઇન્દ્રો-
ઽસિતોઽત્રિર્વિભાણ્ડઃ પ્રચેતાઃ કૃપશ્ચ ।
કુમારઃ સનન્દસ્તથા યાજ્ઞવલ્ક્યો
ઋભુર્હ્યઙ્‌ગિરા દેવલઃ શ્રીમૃકણ્ડઃ

મરીચી ક્રતુશ્ચૌર્વકો લોમશશ્ચ
પુલસ્ત્યો ભૃગુર્બ્રહ્મરાતો વસિષ્ઠઃ ।
નરશ્ચાપિ નારાયણો દત્ત એવ
તથા પાણિનિઃ પિઙ્‌ગલો ભાષ્યકારઃ

સકાત્યાયનો વિપ્રપાતઞ્જલિશ્ચા-
થ ગર્ગો ગુરુર્ગીષ્પતિર્ગૌતમીશઃ ।
મુનિર્જાજલિઃ કશ્યપો ગાલવશ્ચ
દ્વિજઃ સૌભરિશ્ચર્ષ્યશૃઙ્‌ગશ્ચ કણ્વઃ

દ્વિતશ્ચૈકતશ્ચાપિ જાતૂદ્‌ભવશ્ચ
ઘનઃ કર્દમસ્યાત્મજઃ કર્દમશ્ચ ।
તથા ભાર્ગવઃ કૌત્સકશ્ચારુણસ્તુ
શુચિઃ પિપ્પલાદો મૃકણ્ડસ્ય પુત્રઃ

સપૈલઃસ્તથા જૈમિનિઃ સત્સુમન્તુ-
ર્વરો ગાઙ્‌ગલઃ સ્ફોટગેહઃ ફલાદઃ ।
સદા પૂજિતો બ્રાહ્મણઃ સર્વરૂપી
મુનીશો મહામોહનાશોઽમરઃ પ્રાક્

મુનીશસ્તુતઃ શૌરિવિજ્ઞાનદાતા
મહાયજ્ઞકૃચ્ચાભૃતસ્નાનપૂજ્યઃ ।
સદા દક્ષિણાદો નૃપૈઃ પારિબર્હી
વ્રજાનન્દદો દ્વારિકાગેહદર્શી

મહાજ્ઞાનદો દેવકીપુત્રદશ્ચા-
સુરૈઃ પૂજિતોઽહીન્દ્રસેનાદૃતશ્ચ ।
સદા ફાલ્ગુનપ્રીતિકૃત્સત્સુભદ્રા-
વિવાહે દ્વિપાશ્વપ્રદો માનયાનઃ

ભુવં દર્શકો મૈથિલેન પ્રયુક્તો
દ્વિજેનાશુ રાજ્ઞા સ્થિતો બ્રાહ્મણૈશ્ચ ।
કૃતી મૈથિલે લોકવેદોપદેશી
સદાવેદવાક્યૈઃ સ્તુતઃ શેષશાયી

પરીક્ષાવૃતો બ્રાહ્મણૈશ્ચામરેષુ
ભૃગુપ્રાર્થિતો દૈત્યહા ચેશરક્ષી ।
સખા ચાર્જુનસ્યાપિ માનપ્રહારી
તથા વિપ્રપુત્રપ્રદો ધામગન્તા

વિહારસ્થિતો માધવીભિઃ કલાઙ્‌ગો
મહામોહદાવાગ્નિદગ્ધાભિરામઃ ।
યદુર્હ્યુગ્રસેનો નૃપોઽક્રૂર એવ
તથા ચોદ્ધવઃ શૂરસેનશ્ચ શૂરઃ

હૃદીકશ્ચ સત્રાજિતશ્ચાપ્રમેયો
ગદઃ સારણઃ સાત્યકિર્દેવભાગઃ ।
તથા માનસઃ સઞ્જયઃ શ્યામકશ્ચ
વૃકો વત્સકો દેવકો ભદ્રસેનઃ

નૃપોઽજાતશત્રુર્જયો માદ્રિપુત્રો-
ઽથ ભીષ્મઃ કૃપો બુદ્ધિચક્ષુશ્ચ પાણ્ડુઃ ।
તથા શન્તનુર્દેવબાહ્લીક એવા-
થ ભૂરિશ્રવાશ્ચિત્રવીર્યો વિચિત્રઃ

શલશ્ચાપિ દુર્યોધનઃ કર્ણ એવ
સુભદ્રાસુતો વિષ્ણુરાતઃ પ્રસિદ્ધઃ ।
સ જન્મેજયઃ પાણ્ડવઃ કૌરવશ્ચ
તથા સર્વતેજા હરિઃ સર્વરૂપી

વ્રજં હ્યાગતો રાધયા પૂર્ણદેવો
વરો રાસલીલાપરો દિવ્યરૂપી ।
રથસ્થો નવદ્વીપખણ્ડપ્રદર્શી
મહામાનદો ગોપજો વિશ્વરૂપઃ

સનન્દશ્ચ નન્દો વૃષો વલ્લભેશઃ
સુદામાર્જુનઃ સૌબલસ્તોક એવ ।
સ કૃષ્ણોંઽશુકઃ સદ્વિશાલર્ષભાખ્યઃ
સુતેજસ્વિકઃ કૃષ્ણમિત્રો વરૂથઃ

કુશેશો વનેશસ્તુ વૃન્દાવનેશ-
સ્તથા માથુરેશાધિપો ગોકુલેશઃ ।
સદાગોગણો ગોપતિર્ગોપિકેશો-
ઽથ ગોવર્ધનો ગોપતિઃ કન્યકેશઃ

અનાદિસ્તુ ચાત્મા હરિઃ પૂરુષશ્ચ
પરો નિર્ગુણો જ્યોતિરૂપો નિરીહઃ ।
સદા નિર્વિકારઃ પ્રપઞ્ચાત્પરશ્ચ
સ સત્યસ્તુ પૂર્ણઃ પરેશસ્તુ સૂક્ષ્મઃ

દ્વારકાયાં તથા ચાશ્વમેધસ્ય કર્તા
નૃપેણાપિ પૌત્રેણ ભૂભારહર્તા ।
પુનઃ શ્રીવ્રજે રાસરઙ્‌ગસ્ય કર્તા
હરીરાધયા ગોપિકાનાં ચ ભર્તા

સદૈકસ્ત્વનેકઃ પ્રભાપૂરિતાઙ્‌ગ-
સ્તથા યોગમાયાકરઃ કાલજિચ્ચ ।
સુદૃષ્ટિર્મહત્તત્ત્વરૂપઃ પ્રજાતઃ
સકૂટસ્થ આદ્યાઙ્‌કુરો વૃક્ષરૂપઃ

વિકારસ્થિતશ્ચ હ્યહઙ્‌કાર એવ
સ વૈ કારકસ્તૈજસસ્તામસશ્ચ ।
નમો દિક્સમીરસ્તુ સૂર્યઃ પ્રચેતો-
ઽશ્વિવહ્નિશ્ચ શક્રો હ્યુપેન્દ્રસ્તુ મિત્રઃ

શ્રુતિસ્ત્વક્ચ દૃગ્ઘ્રાણજિહ્વાગિરશ્ચ
ભુજામેઢ્રકઃ પાયુરઙ્‌ઘ્રિઃ સચેષ્ટઃ ।
ધરાવ્યોમવાર્મારુતશ્ચૈવ તેજો-
ઽથ રૂપં રસો ગન્ધશબ્દસ્પૃશશ્ચ

સચિત્તશ્ચ બુદ્ધિર્વિરાટ્ કાલરૂપ-
સ્તથા વાસુદેવો જગત્કૃદ્ધતાઙ્‌ગઃ ।
તથાણ્ડે શયાનઃ સશેષઃ સહસ્ર-
સ્વરૂપો રમાનાથ આદ્યોઽવતારઃ

સદા સર્ગકૃત્પદ્મજઃ કર્મકર્તા
તથા નાભિપદ્મોદ્‌ભવો દિવ્યવર્ણઃ ।
કવિર્લોકકૃત્કાલકૃત્સૂર્યરૂપો
નિમેષો ભવો વત્સરાન્તો મહીયાન્

તિથિર્વારનક્ષત્રયોગાશ્ચ લગ્નો-
ઽથ માસો ઘટી ચ ક્ષણઃ કાષ્ઠિકા ચ ।
મુહૂર્તસ્તુ યામો ગ્રહા યામિની ચ
દિનં ચર્ક્ષમાલાગતો દેવપુત્રઃ

કૃતો દ્વાપરસ્તુ ત્રિતસ્તત્કલિસ્તુ
સહસ્રં યુગસ્તત્ર મન્વન્તરશ્ચ ।
લયઃ પાલનં સત્કૃતિસ્તત્પરાર્ધં
સદોત્પત્તિકૃદ્દ્વ્યક્ષરો બ્રહ્મરૂપઃ

તથા રુદ્રસર્ગસ્તુ કૌમારસર્ગો
મુનેઃ સર્ગકૃદ્દેવકૃત્પ્રાકૃતસ્તુ ।
શ્રુતિસ્તુ સ્મૃતિઃ સ્તોત્રમેવં પુરાણં
ધનુર્વેદ ઇજ્યાથ ગાન્ધર્વવેદઃ

વિધાતા ચ નારાયણઃ સત્કુમારો
વરાહસ્તથા નારદો ધર્મપુત્રઃ ।
મુનિઃ કર્દમસ્યાત્મજો દત્ત એવ
સ યજ્ઞોઽમરો નાભિજઃ શ્રીપૃથુશ્ચ

સુમત્સ્યશ્ચ કૂર્મશ્ચ ધન્વન્તરિશ્ચ
તથા મોહિની નારસિંહઃ પ્રતાપી ।
દ્વિજો વામનો રેણુકાપુત્રરૂપો
મુનિર્વ્યાસદેવઃ શ્રુતિસ્તોત્રકર્તા

ધનુર્વેદભાગ્રામચન્દ્રાવતારઃ
સસીતાપતિર્ભારહૃદ્‌રાવણારિઃ ।
નૃપઃ સેતુકૃદ્‌વાનરેન્દ્રપ્રહારી
મહાયજ્ઞકૃદ્‌રાઘવેન્દ્રઃ પ્રચણ્ડઃ

બલઃ કૃષ્ણચન્દ્રસ્તુ કલ્કિઃ કલેશ-
સ્તુ બુદ્ધઃ પ્રસિદ્ધસ્તુ હંસસ્તથાશ્વઃ ।
ઋષીન્દ્રોઽજિતો દેવવૈકુણ્ઠનાથો
હ્યમૂર્તિશ્ચ મન્વન્તરસ્યાવતારઃ

ગજોદ્ધારણઃ શ્રીમનુર્બ્રહ્મપુત્રો
નૃપેન્દ્રસ્તુ દુષ્યન્તજો દાનશીલઃ ।
સદૃષ્ટઃ શ્રુતો ભૂત એવં ભવિષ્યદ્‌-
ભવત્સ્થાવરો જઙ્‌ગમોઽલ્પં મહચ્ચ

ઇતિ શ્રીભુજઙ્‌ગપ્રયાતેન ચોક્તં
હરે રાધિકેશસ્ય નામ્નાં સહસ્રમ્ ।
પઠેદ્‌ભક્તિયુક્તો દ્વિજઃ સર્વદા હિ
કૃતાર્થો ભવેત્કૃષ્ણચન્દ્રસ્વરૂપઃ

મહાપાપરાશિં ભિનત્તિ શ્રુતં ય-
ત્સદા વૈષ્ણવાનાં પ્રિયં મઙ્‌ગલં ચ ।
ઇદં રાસરાકાદિને ચાશ્વિનસ્ય
તથા કૃષ્ણજન્માષ્ટમીમધ્ય એવ

તથા ચૈત્રમાસસ્ય રાકાદિને વા-
થ ભાદ્રે ચ રાધાષ્ટમીસદ્દિને વા ।
પઠેદ્‌ભક્તિયુક્તસ્ત્વિદં પૂજયિત્વા
ચતુર્ધા સુમુક્તિં તનોતિ પ્રશસ્તઃ

પઠેત્કૃષ્ણપુર્યાં ચ વૃન્દાવને વા
વ્રજે ગોકુલે વાપિ વંશીવટે વા ।
વટે વા ક્ષયે વા તટે સૂર્યપુત્ર્યાઃ
સ ભક્તોઽથ ગોલોકધામ પ્રયાતિ

ભજેદ્‌ભક્તિભાવાચ્ચ સર્વત્ર ભૂમૌ
હરિં કુત્ર ચાનેન ગેહે વને વા ।
જહાતિ ક્ષણં નો હરિસ્તં ચ ભક્તં
સુવશ્યો ભવેન્માધવઃ કૃષ્ણચન્દ્રઃ

સદા ગોપનીયં સદા ગોપનીયં
સદા ગોપનીયં પ્રયત્‍નેન ભક્તૈઃ ।
પ્રકાશ્યં ન નામ્નાં સહસ્રં હરેશ્ચ
ન દાતવ્યમેવં કદા લમ્પટાય

ઇદં પુસ્તકં યત્ર ગેહેઽપિ તિષ્ઠેદ્-
વસેદ્‌રાધિકાનાથ આદ્યસ્તુ તત્ર ।
તથા ષડ્ગુણાઃ સિદ્ધયો દ્વાદશાપિ
ગુણૈસ્ત્રિંશતૈર્લક્ષણૈસ્તુ પ્રયાન્તિ

ઇતિ શ્રીમદ્‌ગર્ગસંહિતાયામશ્વમેધખણ્ડે
શ્રીકૃષ્ણસહસ્રનામવર્ણનં નામૈકોનષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા