ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.57

અશ્વમેધખણ્ડઃ - સપ્તપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ
યજ્ઞદક્ષિણા પ્રદાનમ્ -
ગર્ગ ઉવાચ -
તતઃ કૃષ્ણેન ભીમેન પ્રાર્થયિત્વા દ્વિજાન્નૃપાન્ ॥
ભોજયામાસ યદુરાડ્‌ભોજનૈર્વિવિધૈરપિ

સચ્છષ્કુલીપાયસતણ્ડુલાભૈઃ સંયાવકાપૂપસુસૂપકાદ્યૈઃ ॥
સત્ફેણિકાદ્યૈસ્તુ નિમન્ત્ર્ય વિપ્રાન્સંભોજયામાસ વિશેષમન્નમ્

શિખરિણીઘૃતપૂરસુશક્તિકાઃ સુપટિનીદધિપૂપકલપ્સિકાઃ ॥
સુવૃતસુંદરચન્દ્રસુહાલિકા બટકમોદકપર્પટકૈરદાત્

કેચિત્ફલાશનાસ્તત્ર શુષ્કપર્ણાશનાસ્તથા ॥
કેચિજ્જલાશના વિપ્રાઃ કેચિદ્‌દૂર્વારસાશનાઃ

કેચિદ્વાતાશના રાજઞ્જન્મતશ્ચ તપસ્વિનઃ ॥
ભોજનાનાં ચ નામાનિ તે ન જાનંતિ વિસ્મિતાઃ

ભક્તં ચ મેનિરે કેચિન્માલત્યાઃ કુસુમાનિ ચ ॥
મોદકાઁશ્ચ દ્વિજાઃ કેચિદુદુંબરફલાનિ ચ

પાયસં ફેણિકાં દૃષ્ટ્વા ચન્દ્રબિંબં ચ મેનિરે ॥
પર્પટાન્ફેણિકા દૃષ્ટ્વા પત્રાણિ કિંશુકસ્ય વૈ

મેનિરેઽર્કફલાનીતિ દૃષ્ટ્વા ચ મધુશીર્ષકાન્ ॥
પ્રલેહિકાં લપ્સિકાં ચ ઋષયશ્ચંદનદ્રવમ્

દૃષ્ટ્વા તે મિષ્ટચૂર્ણં વૈ બાલુકાં મુનિસત્તમાઃ ॥
ઇતિ મત્વા દ્વિજાઃ સર્વે બુભુજુર્ભોજનાનિ ચ

કેચિત્પિબંતિ દુગ્ધં તુ કેચિદ્‌દ્રાક્ષારસં તથા ॥
કેચિદામ્રરસં વિપ્રાઃ પ્રહસંતિ લુઠંતિ વૈ

તતઃ કૃષ્ણસ્તુ ભગવાન્ભીમેન પ્રહસન્મુદા ॥
ચકાર હાસ્યં વિપ્રાણાં સંસ્થિતાનાં તપસ્વિનામ્

ભોજનાનાં ચ નામાનિ મુનયો વદત ત્વરમ્ ॥
તાન્પ્રયચ્છામિ યુષ્મભ્યં ભીમેન સહિતોઽપ્યહમ્

શ્રીકૃષ્ણભીમયોર્વાક્યં નિશમ્ય મુનિસત્તમાઃ ॥
ન કિંચિદૂચુર્મુદિતાઃ પ્રપશ્યન્તઃ પરસ્પરમ્

તૈલંગકર્ણાટકગુર્જ્જરાદ્યા-
નન્યાન્દ્વિજાન્ગૌડસનાઢ્યકાદીન્ ॥
સંપૂજ્ય હેમાંબરરત્‍નવૃન્દૈ-
ર્નૃપેશ્વરો વિપ્રવરાન્નનામ હ

એકલક્ષં હયાનાં ચ ગજાનાં ચ સહસ્રકમ્ ॥
દ્વિસહસ્રં રથાનાં ચ ગવાં લક્ષં વિધાનતઃ

શતભારં સુવર્ણાનામીદૃશીં દક્ષિણાં નૃપ ॥
ઉગ્રસેનસ્તુ યજ્ઞાંતે પૂર્વં મહ્યં દદૌ કિલ

મદર્દ્ધં બકદાલ્ભ્યાય દદૌ વ્યાસાય વૈ તથા ॥
તુરગાણાં સહસ્રં ચ ગજાનાં શતમેવ ચ

દ્વિશતં સ્યંદનાનાં ચ ધેનૂનાં ચ સહસ્રકમ્ ॥
વિંશદ્‌ભારં સુવર્ણાનામીદૃશં દક્ષિણાં પુનઃ

નિમંત્રિતેભ્યો વિપ્રેભ્ય ઉગ્રસેનો દદૌ મુદા ॥
ગજમેકં રથં ગાં ચ સ્વર્ણભારં ચ ઘોટકમ્

દ્વિભારં રજતં ચૈવ યાદવેંદ્રઃ પ્રહર્ષિતઃ ॥
ઈદૃશીં દક્ષિણાં રાજન્બ્રાહ્મણે બ્રાહ્મણે દદૌ

મહાધ્વરે કૃષ્ણપુરી તદા બભૌ
મહીતલે ખે હ્યમરાવતી યથા ॥
તદાઽઽગતા માગધસૂતકાદયો
વન્દીજના ગાયકવારયોષિતઃ

તદા નૃપદ્વારિ મહોત્સવોઽભૂ-
ન્મૃદંગવીણામુરયષ્ટિવેણુભિઃ ॥
સુતાલશંખાનકદુંદુભિસ્વનૈઃ
સંગીતનૃત્ત્યાદિકવાદ્યગીતકૈઃ

જગુઃ સુકણ્ઠૈર્નનૃતુઃ સુતાલૈઃ
સંગીતગીતાક્ષરસામગીતૈઃ ॥
કૌસુંભવસ્ત્રાણિ વિચાલયન્ત્યઃ
સંગીતનૃત્યેન પરિસ્ફુરંત્યઃ

વન્દીજના માગધગાયકાશ્ચ
યે ચાગતાસ્તેભ્ય ઉપાગતેભ્યઃ ॥
પ્રાદાદ્ધિરણ્યં બહુરત્‍નવૃન્દં
તથાઽઽગતા હ્યપ્સરસશ્ચ તાભ્યઃ

સૂતેભ્યો માગધેભ્યશ્ચ સર્વેભ્યો બહુલં ધનમ્ ॥
વવર્ષ ઘનવદ્રાજા હયમેધપ્રહર્ષિતઃ

તત્પશ્ચાદ્યાદવેંદ્રસ્તુ હ્યુગ્રસેનો મહીશ્વરઃ ॥
નિયુતં તુરગાણાં ચ સહસ્રં હસ્તિનાં તથા

શિબિકાનાં શતં ચૈવ કુણ્ડલે કટકાનિ ચ ॥ ત
ત્રિંશદ્‌ભારં સુવર્ણાનાં ભૂપે ભૂપે દદૌ મુદા

દ્વિગુણેન યદૂન્સર્વાન્નંદાદીંશ્ચૈવ ભૂપતિઃ ॥
યશોદાદ્યાશ્ચ ગોપ્યશ્ચ દેવક્યાદ્યા યદુસ્ત્રિયઃ

રુક્મિણ્યાદ્યા રાધિકાદ્યાઃ પટ્ટરાજ્ઞો હરેરપિ ॥
દિવ્યાંબરૈરલંકારૈ રાજ્ઞા સર્વાશ્ચ તોષિતાઃ

પુનર્દદૌ ચ ગર્ગાય રાજા ગ્રામશતં મુદા ॥
સ સર્ગો બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ પ્રદદૌ હિ ક્રમાદૃષિઃ

તતઃ સંપૂજયામાસ કૃષ્ણં સંકર્ષણાન્વિતમ્ ॥
વસ્ત્રાલંકારતિલકૈઃ સ્રગ્ભિર્નીરાજનાદિભિઃ

ઉવાચ કૃષ્ણઃ પ્રહસન્મહ્યં રાજન્મહાધ્વરે ॥
સમર્થેન ત્વયા હ્યત્ર ન દત્તં કિંચિદેવ હિ

ઇતિ શ્રુત્વા નૃપઃ પ્રાહ રામેણ સહ માધવઃ ॥
યથોક્તાં દક્ષિણાં શીઘ્રં ગૃહાણ જગદીશ્વર

ઇત્યુક્ત્વા પ્રદદૌ રાજા હર્ષિતઃ પ્રેમવિહ્વલઃ ॥
ફલં સર્વં કૃષ્ણકરે રાજસૂયાશ્વમેધયોઃ

તદા જયજયારાવો દ્વારકાયાં બભૂવ હ ॥
સદ્યઃ સુરાશ્ચ સંતુષ્ટાઃ પુષ્પવર્ષં પ્રચક્રિરે

સર્વાશ્ચ દેવતાસ્તુષ્ટાઃ પ્રાપ્તભાગા દિવંગતાઃ ॥
રક્ષોદૈત્યા દંષ્ટ્રિણશ્ચ ખગા મર્કા બિલેશયાઃ

શૈલા ગાવો વૃક્ષસંઘા નદ્યસ્તીર્થાનિ સિન્ધવઃ ॥
સંતુષ્ટાઃ પ્રાપ્તભાગા યે સર્વે સ્વં સ્વં ગૃહં ગતાઃ

પૂજિતા દાનમાનાભ્યાં રાજાનો યે સમાગતાઃ ॥
જગ્મુઃ સ્વં સ્વં ગૃહં સૈન્યૈઃ કંપયન્તો મહીતલમ્

સર્વે ગોપાશ્ચ નન્દાદ્યા યશોદાદ્યા વ્રજસ્ત્રિયઃ ॥
કૃષ્ણેન પૂજિતા રાજન્વિરહાર્તા વ્રજં યયુઃ

એવં રાજા યાદવેંદ્રો મનોરથમહાર્ણવમ્ ॥
દુસ્તરં ચ સમુત્તીર્ય હરીણાઽઽસીદ્‌ગતવ્યથઃ

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં હયમેધખણ્ડે
વિશ્વભોજ્યદક્ષિણાવર્ણનં નામ સપ્તપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા