ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.56

ગર્ગ ઉવાચ ॥
ઉગ્રસેનસ્ય યજ્ઞે વૈ હયમેધે મહાત્મનઃ ॥
તસ્યાસન્પરિચર્યાયાં બાંધવા પ્રેમબંધનાઃ

તતશ્ચકાર યદુરાણ્ ના- નાકર્મસુબાંધવાન્ ॥
ભીમં મહાનસાધ્યક્ષં ધર્મં ધર્મસ્ય પાલને

શુશ્રૂષણે સતાં જિષ્ણું નકુલં દ્રવ્યસાધને ॥
પૂજને સહદેવં ચ ધનાધ્યક્ષં સુયોધનમ્

દાને ચ દાનિનં કર્ણં દ્રૌપદીં પરિવેષણે ॥
રક્ષાયાં કૃષ્ણપુત્રાન્વૈ હ્યષ્ટાદશમહારથાન્

યુયુધાનં વિકર્ણં ચ હૃદીકં વિદુરં તથા ॥
અક્રૂરમુદ્ધવં ચૈવ નાનાકર્મસુ ભૂપતિઃ ॥ ૫
કૃત્વા પ્રત્યાહ શ્રીકૃષ્ણં દેવ્ત્વં કિં કરિષ્યસિ ॥
શ્રુત્વા કૃષ્ણ ઉવાચાથ બાહ્મણાનાં કરોમ્યહમ્

પાદપ્રક્ષાલનં રાજન્નિંદ્રપ્રસ્થે કૃતં મયા ॥
ઇતિ શ્રુત્વા ચ બ્રહ્માદ્યા જહસુર્ભૂજનાસ્તથા

ગર્ગ ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્સાક્ષાદૃષીણાં ચ તપસ્વિનામ્ ॥
પાદપ્રક્ષાલનં કૃત્વા સ્થાપયામાસ તાન્નૃપ

આસનેષૂપવિષ્ટાસ્તે વાસાંસિ પરિધાય ચ ॥
તિલકૈર્દ્વાદશૈર્યુક્તા દિવ્યાભરણભૂષિતાઃ

નાનામતાનાં માલાભિર્યુક્તાઃ કર્પૂરવીટકાન્ ॥
ભુક્ત્વા તે રેજિરે યજ્ઞે દેવા ઇવ મહીસુરાઃ

તતોર્થિનો ભિક્ષવશ્ચ વિરક્તાશ્ચ બુભુક્ષિતાઃ॥
કુર્વંતિ યાચનાં સર્વે દૂરદેશાત્સમાગતાઃ

દદસ્વાન્નં દદસ્વાન્નં દદસ્વાન્નં નરેશ્વર ॥
ઉપાનહશ્ચ પાત્રાણિ વસ્ત્રાણિ કંબલાનિ ચ

ઉગ્રસેનસ્ય યજ્ઞે વૈ મુનિ- વૃંદૈર્નૃપૈર્વૃતે ॥
તેષાં તાં કરુણાં વાચં નિશમ્ય યદુસત્તમઃ

સુવર્ણં રજતં ચૈવ વસ્ત્રાણિ ભાજનાનિ ચ ॥
ગજાશ્વરથગોછત્ર શિબિકાદીનિ હર્ષિતઃ

યેષાંયેષાં પ્રિયં યદ્વૈ તેભ્યસ્તેભ્યો દદૌ નૃપઃ ॥
ઉગ્રસેનઃ કૃતસ્નાનઃ ક્રતુકર્મણિ દીક્ષિતઃ

અસિપત્રવ્રતધરો રુચિમત્યા બભૌ તતઃ ॥
વિપ્રા વિંશતિસાહસ્રા વેદશાસ્ત્રવિશારદાઃ

વ્યાસગર્ગાદયશ્ચૈવ કારયંતિ ક્રતૂત્તમમ્ ॥
હસ્તિશુણ્ડાસમાધારા હ્યગ્નિકુંડે પપાત હ

ઘૃતસ્ય ચ નૃપશ્રેષ્ઠ મુનિભિર્બ્રહ્મવાદિભિઃ॥
તદ્યજ્ઞે કૃષ્ણકૃપયા હ્યનલો જીર્ણતાં યયૌ

તતઃ પ્રોવાચ વહ્નિસ્તુ સર્વેષાં શૃણ્વતાં નૃપમ્ ॥
પ્રસન્નોહં પ્રસન્નોહં પશું મમ પ્ર- યચ્છ વૈ

નિશમ્ય ચાગ્નેર્વચનં સભાયાં શ્રીયાદવેન્દ્રો મુનિભિઃ સમં ચ ॥
બદ્ધં તુરંગં તપનીય યૂપે હિરણ્યદામ્ના ચ તમાહ ભૂપઃ

ઉગ્રસેન ઉવાચ ॥
અગ્નેર્વાક્યં શૃણુ હય શુદ્ધં ત્વાં ચ પશું ક્રતોઃ ॥
ભક્ષયિષ્યતિ વહ્નિસ્તુ ઘૃતૈસ્તૃપ્તોપિ ચાધ્વરે

નૃપસ્ય વચનં શ્રુત્વા શ્યામ- કર્ણસ્તુરંગમઃ ॥
કૃષ્ણં વિલોકયન્પ્રીતો કંપયામાસ સ્વાનનમ્

તતો હયમતં જ્ઞાત્વા વેદવ્યાસઃ સમં મયા ॥
મણ્ડપે મુનિભિર્યુક્તે શ્રીકૃષ્ણાદ્યૈર્નૃ- પૈર્વૃતે

બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રિયૈ વૈશ્યૈઃ શૂદ્રૈર્યજ્ઞદિદૃક્ષુભિઃ ॥
સ્ત્રીભિર્યુતે પ્રલંબઘ્નં પ્રાહ દ્વૈપાયનો મુનિઃ

વ્યાસ ઉવાચ ॥
ઉત્તિષ્ટ બલભદ્ર ત્વં કરવાલં પ્રગૃહ્ય ચ ॥
છિંધિકં વાજિનશ્ચાગ્નેઃ પ્રીતયે હ્યધુના ત્વરમ્

નિહતે તુરગે રામ હવને ચ કૃતે સતિ ॥
યજ્ઞાવતારઃ કૃષ્ણસ્તુ પ્રસન્નો ભવતિ ક્રતૌ

ગર્ગ ઉવાચ ॥
એવં વ્યાસવચઃ શ્રુત્વા બલઃ ખડ્ગેન સત્વરમ્ ॥
શિરો હયસ્ય ચિચ્છેદ તચ્છિરો ગગનં યયૌ

ગત્વાર્દ્ધં નૃપશાર્દૂલ લીનં તદ્રવિમંડલે ॥
દેવ દૈત્ય નરાઃ સર્વે તદ્દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં ગતાઃ

હયસ્ય હૃદયે શૂલં નિજઘાન હસન્હરિઃ ॥
મકરંદસમાધારા રાજઁસ્તત્ર વિનિર્ગતા

તતશ્ચ નિર્ગતા જ્યોતિસ્તુરગસ્ય કલેવરાત્ ॥
પશ્યતાં ચૈવ સર્વેષાં વિવેશ મધુસૂદને

પશ્ચાદ્ભૂત્વા ચ કર્પૂર શરીરં પતિતં પશોઃ ॥
ગાત્રા ચ્યુતાયથા રાજન્વિભૂતિઃ શંકરસ્ય ચ

દૃષ્ટ્વા ચ કર્પૂરસમૂહમદ્ભુતં સભાં સુગંધેન વૃતાં ચ દ્વારકામ્ ॥
વ્યાસાદયસ્તે મુનયઃ પ્રહર્ષિતા ઊચુર્નૃપં વૈ ક્રતુકર્મણિસ્થિતમ્

દિષ્ટ્યા તે નૃપશાર્દૂલ સફલોભૂત્ક્રતૂત્તમઃ ॥
કર્પૂરેણાપિ હવનં કરિષ્યામશ્ચ ત્વં કુરુ।

ઇત્યુક્ત્વા ઋત્વિજઃ સર્વે યજ્ઞકુંડે ચ તત્ક્ષણાત્ ॥
ઘનસારં હિ જુહુવુઃ પૂર્વં યજ્ઞેશ્વરાય ચ

યત્ર યજ્ઞેશ્વરઃ કૃષ્ણશ્ચતુર્વ્યૂહધરઃ પરઃ ॥
રેજે પુત્રૈશ્ચ પૌત્રૈશ્ચ તત્ર કિં દુર્લભં નૃપ

તસ્મિન્યજ્ઞે મહેન્દ્રાય વચઃ પ્રકથિતં મયા ॥
ગૃહાણ શક્ર યજ્ઞેસ્મિન્કર્પૂરસ્યાહુતિં વિભો

એહિ રાજ્ઞાર્પિતાં ચૈનાં કલાવગ્રે હિ દુર્લભામ્ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા ચ વચનં શક્રઃ પ્રોવાચ સસ્મિતમ્

પુનર્ગૃહ્ણામિ મુનયો ધર્મરાજક્રતૂત્તમે ॥
કુલક્ષયે ગજપુરે પ્રદત્તામાહુતિં દ્વિજૈઃ

ઇતિ શ્રુત્વા હરેર્વાક્યં સત્યં મત્વા મુનીશ્વરાઃ॥
સર્વાન્દેવાન્નૃપશ્રેષ્ઠ હ્યધ્વરે ચાહુતિં દદુઃ

અગ્નયે સ્વાહેતિ મન્ત્રૈશ્ચ સર્વાનેવાહુતીર્દદુઃ

કર્પૂરહવનેનાપિ પ્રીતં વિશ્વં ચરાચરમ્॥
ઉગ્રસેનસ્તુ રાજા વૈ નિરૃણોભૂન્મહાધ્વરે

ઉગ્રસેનો દ્વિજોત્તમૈઃ ॥
કૃષ્ણાદ્યૈર્યાદવૈર્ભૂપૈસ્તીર્થે પિણ્ડારકે કરોત્

ભાર્યયા સહિતઃ સ્નાત્વા વેદોક્તવિધિના નૃપઃ॥
ધૃત્વા ક્ષૌમાંબરં રેજે યજ્ઞો દક્ષિણયા યથા

દેવદુંદુભયો નેદુર્નરદુંદુભયસ્તદા ॥
ઉગ્રસેનોપરિ સુરાઃ પુષ્પવર્ષં પ્રચક્રિરે

કારયિત્વા સ્વધાપાનં પ્રા- શયિત્વા યથાક્રમમ્ ॥
સર્વેભ્યશ્ચ પુરોડાશં દત્ત્વા શેષમથાસૃજત્

ઉગ્રસેનં ચ વાદિત્રૈસ્તુષ્ટુવુર્વંદિનો મુદા ॥
તતો નીરાજનં ચકુર્દેવક્યા- દ્યાશ્ચ યોષિતઃ

અલંકારાશ્ચ રત્નાનિ વસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ ॥
નીરાજનાંતે પ્રદદૌ તાભ્યઃ પ્રીતો નૃપેશ્વરઃ

ઇતિ શ્રીમદ્ગર્ગસંહિતાયામશ્વમેધખણ્ડે યજ્ઞપૂર્તૌ નૃપસ્યાભિષેકોનામ ષદપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ