ગર્ગસંહિતા · અધ્યાય 10.54

અશ્વમેધખણ્ડઃ - ચતુષ્પંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ
દ્વારકાયાં યજ્ઞાશ્વસ્ય ઉપસ્થિતિઃ -
ગર્ગ ઉવાચ -
અથોગ્રસેનવચનાદ્વસુદેવાદયો નૃપ ॥
નેતું વિનિર્યયુઃ સર્વે હ્યનિરુદ્ધં સમાગતમ્

ગજૈ રથૈસ્તુરંગૈશ્ચ શિબિકાભિર્યદૂત્તમાઃ ॥
શ્રીકૃષ્ણબલદેવાદ્યાઃ પ્રદ્યુમ્નાદ્યા નૃપેશ્વર

ઉદ્ધવાદ્યા ગજસ્થાશ્ચ હયં દ્રષ્ટું વિનિર્ગતાઃ ॥
દેવકીપ્રમુખા નાર્યો માતરઃ કૃષ્ણરામયોઃ

શિબિકાભિર્વિચિત્રાભિર્નિર્યયુર્નૃપસત્તમ ॥
રુક્મિણીસત્યભામાદ્યા નાર્યઃ કૃષ્ણસ્ય એવ હિ

શિબિકાભિર્યયુઃ સર્વાઃ સહસ્રાણિ ચ ષોડશ ॥
લાજાનાં મૌક્તિકાનાં ચ કુસુમાનાં નૃપેશ્વર ॥
વર્ષાં કર્તું યયુઃ શીઘ્રં ગજસ્થાશ્ચ કુમારિકાઃ

કલશૈર્જલહારિણ્યો નિર્યયુર્જલપૂરિતૈઃ ॥
સૌભાગ્યવત્યો બ્રાહ્મણ્યો ગંધપુષ્પાક્ષતાંકુરૈઃ

વારાંગનાશ્ચ રૂપિણ્યો નૃત્યં કર્તું વિનિર્યયુઃ ॥
શોભિતાઃ સર્વશૃઙ્ગારૈર્ગાયંત્યશ્ચ ગુણાન્હરેઃ

શંખદુંદુભિનાદેન બ્રહ્મઘોષેણ યાદવાઃ ॥
વારણેંદ્રં પુરસ્કૃત્ય ગર્ગાદ્યૈર્મુનિભિર્યુતાઃ

વિલોકયંતઃ સ્વપુરીં પતાકાભિશ્ચ મંડિતામ્ ॥
સિક્તમાર્ગાં ગંધજલૈ રંભાતોરણશોભિતામ્

પ્રદીપ્તાં મણિદીપૈશ્ચ વિતાનૈર્વિવિધૈરપિ ॥
દિવ્યનારીનરૈર્યુક્તાં સુવર્ણસવનૈર્વૃતામ્

પક્ષિણાં કલશબ્દેન ધૂમ્રેણાગુરુગંધિના ॥
શોભિતાં કૃષ્ણનગરીં શક્રસ્યેવામરાવતીમ્

ઇત્થં વિલોકયંતસ્તે પ્રાપ્તાઃ શીઘ્રં ચ યાદવાઃ ॥
યત્રાનિરુદ્ધઃ સહયો વર્ત્તતે સેનયાઽઽવૃતઃ

તાન્દૃષ્ટ્વા ચાનિરુદ્ધસ્તુ સ્વરથાદવતીર્ય ચ ॥
પુરસ્કૃત્ય હયં ચાગ્રે નૃપૈઃ સાર્દ્ધં સમાયયૌ

પૂર્વં નત્વા કુલાચાર્યં વસુદેવં બલં તથા ॥
શ્રીકૃષ્ણં પિતરં ચૈવ તેભ્યશ્ચાશ્વં દદૌ પુનઃ

શુભાશિષો દદુસ્તે તુ પ્રીતાઃ પ્રેમપરિપ્લુતાઃ ॥
ત્વયા સાધુ કૃતં વત્સ સર્વાઞ્જિત્વા રિપૂન્નૃપાન્

આનયામાસ તુરગં મધ્યે સંવત્સરસ્ય ચ ॥
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વાનિરુદ્ધઃ પ્રાહ માં પુનઃ

કૃપયા તવ વિપ્રેંદ્ર માર્ગે માર્ગે મૃધે મૃધે ॥
બહુભિઃ શત્રુભિશ્ચાશ્વો ગૃહીતોઽપિ વિમોચિતઃ

ગુરોરનુગ્રહેણૈવ સુખી ભવતિ માનવઃ ॥
તસ્માદ્‌ગુરું ચ વિધિના યથાશક્ત્યા પ્રપૂજયેત્

ભૂપાસ્તતઃ સમાગત્ય સમીપે રામકૃષ્ણયોઃ ॥
નેમુઃ પૃથક્પૃથક્સર્વે પ્રીતાઃ પ્રેમપરિપ્લુતાઃ

સર્વાન્દૃષ્ટ્વા નતાન્ભૂપાઞ્છ્રીકૃષ્ણો બલસંયુતઃ ॥
ચંદ્રહાસં ચ ગાંગેયં બિન્દું ચૈવાનુશાલ્વકમ્

હેમાંગદં ચેદ્રનીલં પરિરેભે હરિર્મુદા ॥
કૃષ્ણભક્તાત્પરઃ કોઽપિ તસ્માદ્‌ભૂમૌ ન વિદ્યતે

તતોઽનિરુદ્ધં જયિનં સમાગતં
ગજે સમારોપ્ય કુશસ્થલીં યયૌ ॥
શૌરિઃ પ્રસન્નઃ કિલ સર્વયાદવૈઃ
પુત્રૈશ્ચ પૌત્રૈર્મુદિતૈર્નૃપેશ્વર

પુષ્પાણાં મકરંદાનાં વર્ષાં ચક્રુઃ સુરસ્ત્રિયઃ ॥
લાજાનાં મૌક્તિકાનાં ચ કુઞ્જરસ્થાઃ કુમારિકાઃ

નૃત્યવાદિત્રગીતેન બ્રહ્મઘોષેણ શોભિતાઃ ॥
પશ્યંતઃ સિક્તમાર્ગાં તાં પુરીમ્પિણ્ડારકં યયુઃ

નૃપાઃ સર્વે યદૂનાં ચ વૈભવં દેવદુર્લભમ્ ॥
વિલોક્ય વૈભવં સ્વં સ્વં ગર્હયંતિ ચ વિસ્મિતાઃ

યજ્ઞસ્થલં તે દદૃશુર્ધૂમ્રેણ ધૃતગંધિના ॥
વ્યાપ્તં બ્રાહ્મણઘોષેણ હ્યસિપત્રવ્રતેન ચ

નિરિક્ષ્ય તત્ર ભૂપાલમુગ્રસેનં યદૂત્તમમ્ ॥
પુરંદરસમં દાંતં પુષ્ટં ગૌરં સ્ફુરત્પ્રભમ્

કુશાસનસ્થં સુભગં નિયમે ન્યસ્તભૂષણમ્ ॥
સંયુક્તં મૃગશૃઙ્ગેણ મૃગચર્મણિ ભાર્યયા

કુર્વન્તં પૂજનં ચાગ્નેર્ઘૃતગંધાક્ષતાદિભિઃ ॥
મણ્ડપે મુનિભિર્યુક્તં ધૂમ્રેણારુણલોચનમ્

તં સર્વે ચાનિરુદ્ધાદ્યાઃ કૃત્વાગ્રે યજ્ઞઘોટકમ્ ॥
વાહનેભ્યઃ સમુત્તીર્ય નેમુઃ પ્રીતાઃ પૃથક્પૃથક્

તતઃ શ્રીયદુરાજસ્તુ સર્વાન્દૃષ્ટ્વા નૃપાન્યદૂન્ ॥
સર્વેષામાદધે માનં યથાયોગ્યં યથાબલમ્

અનિરુદ્ધસ્તતો નત્વા શીઘ્રં ભૂત્વા કૃતાંજલિઃ ॥
સર્વેષાં શૃણ્વતાં પ્રાહ જંબૂદ્વીપપતિં નૃપમ્

અનિરુદ્ધ ઉવાચ -
એનં પશ્ય મહારાજ ઇન્દ્રનીલં નૃપોત્તમમ્ ॥
પાદયોઃ પતિતં પ્રેમ્ણા સમુત્થાપય દેવવત્

હેમાંગદં ચાનુશાલ્વં બિન્દું શ્રીચન્દ્રહાસકમ્ ॥
એનં દેવવ્રતં પશ્ય ચાગતં તવ સન્નિધૌ

મમ રક્ષાકરં પશ્ય સાંબં જાંબવતીસુતમ્ ॥
રુદ્રેણ નિહતં માં ચ પશ્ય કૃષ્ણેન જીવિતમ્

તથા રુદ્રહતં પશ્ય જીવિતં ચ સુનન્દનમ્ ॥
અન્યાન્પશ્ય યદૂન્સર્વાન્કૃષ્ણસ્ય કૃપયાઽઽગતાન્

ગૃહાણ યજ્ઞતુરગં નિર્વિઘ્નેન સમાગતમ્ ॥
દત્તં યુદ્ધાય નિસ્ત્રિંશં તં ગૃહાણ નમોઽસ્તુ તે

ઇતિ તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય યદુરાજઃ પ્રહર્ષિતઃ ॥
સંશ્લાઘ્ય તં નૃપાંશ્ચૈવ યથાયોગ્યાશિષં દદૌ

પૂજયિત્વા નૃપાન્સર્વાંસ્તતો ભીષ્મમુવાચ હ ॥
એહિ ભીષ્મ મયા સાર્દ્ધં કુરુ ત્વં પરિરંભણમ્

ઇત્યુક્ત્વા તં સમુત્થાય પરિરેભે યદૂત્તમઃ ॥
તતસ્તે દાનમાનાભ્યાં પૂજિતા યદવો નૃપાઃ

નિવાસં ચક્રિરે પ્રીતા દ્વારકાયાં ગૃહે ગૃહે ॥
તતો દૃષ્ટ્વાનિરુદ્ધં વૈ પ્રાપ્તં સાંબાદિભિર્નૃપ

દેવકી રોહણી ચૈવ રુક્મિણ્યાદ્યાઃ સ્ત્રિયો વરાઃ ॥
અન્યાશ્ચ રુક્મવત્યાદ્યાઃ પરિષ્વજ્ય મુદં યયુઃ

સુરૂપા રોચના હ્યૂષા રાજન્નેતા મુદં ગતાઃ ॥
સાંબશ્લાઘાં તતઃ શ્રુત્વા સુયોધનસુતા ભૃશમ્

મુદં યયૌ સ્વનેત્રાભ્યાં મુંચંતી હર્ષજં જલમ્ ॥
બભૂવ મંગલં રાજન્દ્વારકાયાં ગૃહે ગૃહે ॥
સસૈન્યે નૃપશાર્દૂલ હ્યનિરુદ્ધે સમાગતે

ઇતિ શ્રીગર્ગસંહિતાયાં હયમેધખણ્ડે
તુરગાગમનં નામ ચતુષ્પંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ

હરિઃ ૐ તત્સત્ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
વર્ગઃગર્ગ સંહિતા