ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.76.80

અધ્યાય ૭૬ પ્રારંભ
ક ઉવાચ ।
વૈકુણ્ઠે સુખમાસીનમાગતોઽમરસંયુતઃ ।
હરિર્હરિં નમસ્કૃત્ય નિજગાદ પ્રયોજનમ્

ઇન્દ્ર ઉવાચ ।
કિં ન જાનાસિ ગોવિન્દ સિન્ધુદૈત્યકૃતામિમામ્ ।
આપદં નોઽમરાવત્યાં દુષ્ટૈરાક્રમણં કૃતમ્

તેન સાર્દ્ધં કૃતં યુદ્ધં યથાશક્તિ સુરૈઃ સહ ।
ન સ જેતું ક્ષમો દૈત્યોઽતસ્ત્વાં શરણમન્વિયામ્

ન ત્વાં વિના ગતિર્નોઽસ્તિ સર્વદા ત્વં ગતિર્હિ નઃ ।
નિર્દાલયૈનં નો દેહિ સ્થાનાનિ જગદીશ્વર

ક ઉવાચ ।
શ્રુત્વા હરિવચો વિષ્ણુશ્ચિન્તાશ્ચર્યસમન્વિતઃ ।
ઉવાચ તં ન ભીઃ કાર્યા પ્રવિજ્યેષ્યેઽસુરં ક્ષણાત્

એવમુક્ત્વા હૃષીકેશો રુરોહ નિજવાહનમ્ ।
તદુડ્ડાનેન ચ તદા ચકમ્પે ભુવનત્રયમ્

પતિતા અવનૌ વૃક્ષાઃ પક્ષિવૃન્દસમન્વિતાઃ॥
કિરીટકુણ્ડલધરો વનમાલાવિ- ભૂષિતઃ

કસ્તુભાર્ચિર્લસદ્વક્ષાઃ કસ્તૂરીતિલકોજ્જ્વલઃ ।
શંખચક્રગદાપદ્મહસ્તો યાતોઽમરાવતીમ્

જ્ઞાત્વા દેવગણાન્પ્રાપ્તાન્ગરુડાસનસંયુતાન્ ।
યુદ્ધાયાજગ્મુરસુરા નાનાશસ્ત્રધરાસ્તદા

ધનુશ્ચક્રધરો દૈત્યઃ સતૂણો હયસંગતઃ ।
સિન્ધુરપ્યાગતો રોષાદ્યોદ્ધુકામો મહાબલઃ૨.૭૬.૧

તતઃ કુબેરો વરુણો વાયુરગ્નિઃ પુરન્દરઃ।
સોમો મિત્રશ્ચ ભૌમશ્ચ નાસત્યૌ મદનોઽપિ ચ

તતોઽભવદ્ દ્વન્દ્વયુદ્ધં સિન્ધુદૈત્યે પુરઃ સ્થિતે ।
પ્રચણ્ડો વરુણેનાજૌ કમલેન ચ યક્ષરાટ્

વૃત્રેણ શતયજ્વા ચ નિશુમ્ભઃ પવનેન ચ ।
શુમ્ભોઽપિ યુયુધે તત્ર વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના

વહ્નિશ્ચણ્ડેન મુણ્ડેન સોમશ્ચ યુયુધે ભૃશમ્ ।
કદમ્બેન ચ ભૌમશ્ચ મદનેન ચ શમ્બરઃ

નાસત્યૌ કાલદૈત્યેન સર્વ એવ ચ સૈનિકાઃ।
શસ્ત્રૈરસ્ત્રૈઃ પ્રજઘ્નુસ્તે મર્મસ્થાનાનિ ચાસકૃત

કેચિદ્યુયુધિરે મલ્લલીલયા યુદ્ધદુર્મદાઃ।
પરસ્પરં શસ્ત્રઘાતૈઃ કેચિત્તત્ર પ્રપેદિરે

મૃતા મુમૂષંવઃ કેચિદ્વ્યંગાશ્ચૈવ વલ્ગિરે ।
જયં પરાજયં તેન પ્રાપુઃ ક્વચિત્કમેવ ચ

તતો વૃત્રાસુરઃ શક્રમહનન્મુષ્ટિઘાતતઃ ।
મસ્તકં મસ્તકેનૈવ નિજઘ્નતુરથૌજસા

એવં હસ્તેન હસ્તં ચ પાદં પાદેન જઘ્નતુ ।
વક્ષઃસ્થલેન વક્ષશ્ચ તતો વજ્રેણ સોઽહનત્

જઘાન વૃત્ર શક્રં તં સોઽપતન્મૂર્છિતો ભુવિ ।
યાવત્પલાયતિ પુરો વમન્રક્તં મુખાદ્બહુ

તતઃ પપાત ભૂપૃષ્ઠે હતો મૂર્છા ગતો ભૃશમ્ ।
પુનઃ સંજ્ઞામવાપ્યૈવ વજ્રકલ્પેન મુષ્ટિના

જઘાન વૃત્રઃ શક્રં તં સોઽપત- ન્મૂર્ચ્છિતો ભુવિ ।
યાવત્પલાયતિ સુરો વમન્રક્તં મુખાદ્બહુ ।
તાવદ્દૈત્યા યોદ્ધુકામાઃ સમીયુઃ સર્વતોદિશમ્ ।
દૃષ્ટવા પરાક્રમં તેષાં મઘવાન્તર્દધે તદા

એવં યે યે દ્વન્દ્વયુદ્ધં કુર્વન્તો દેવતાગણાઃ ।
તે સર્વે ભગ્નદર્પાસ્તુ પલાયનમકુર્વત

એવં દેવેષુ ભગ્નેષુ ગરુડં પ્રાહિણોદ્ધરિઃ ।
ચક્રદીપ્ત્યા સ્વદીપ્ત્યા ચ ભાસયન્વિદિશો દિશ

અહનચ્ચક્રધારાભિર્દેત્યશ્રેણીરનેકશ ।
કેચિદ્ભગ્નાનના દૈત્યા કેચિદ્ભગ્નશિરોધરા

કેચિચ્ચ શતધા જાતા શીર્ણજાનૂરુબાહવ ।
કેચિચ્ચ શરણં યાતા ન મમાર જનાર્દનઃ

સર્વે મહાબલા દૈત્યા મુક્તિં હરિહતા ગતા. ।
મેદોમાંસવહા નદ્યઃ સદ્યસ્તત્ર પ્રવર્તિતાઃ

તતઃ શંખનિનાદેન હરિ સર્વં વ્યનાદયત્ ।
એવં જયતિ ગોવિંદે સર્વે શુમ્ભાદયોઽસુરાઃ

તમેવ યોદ્ધુમાયાતા દ્વન્દ્વયુદ્ધં વિહાય તત્ ।
વિરાડ્રૂપેણ ભગવાન્ધૃત્વા તાંશ્ચતુરોઽસુરાન્

ભિણ્ડિપાલેન પાષાણં યથા ક્ષિપતિ માનવઃ ।
તથા ચણ્ડં ચ મુણ્ડં ચ નિશુમ્ભં શુમ્ભમેવ ચ

ભ્રામયિત્વાઽક્ષિપદ્દૂરે મધ્યે કૃત્વા સરિદ્વરામ્ ।
તે મૂર્ચ્છાં પરિભૂયૈવ પુનશ્ચ વાહિનીં ગતાઃ

હૃદિ પ્રચણ્ડં પૃષ્ઠે તુ વૃત્રં મુષ્ટિપ્રહારતઃ ।
જઘાન હરિરવ્યગ્રઃ કાલં કમલમેવ ચ

ભૌમાસુરં ચ શિરસિ કદમ્બં ચક્રઘાતતઃ ।
કોલાસુરં ચ ગદયા વિવ્યાધ હૃદિ માધવઃ

તતઃ સિન્ધુરગાત્તૂર્ણં કૃતકોલાહલારવઃ ।
દિગન્તાન્નાદયન્પ્રોચે બલં તે દર્શિતં હરે

મમાપિ પૌરુષં પશ્ય ન ચ ગન્તું ત્વમર્હસિ ।
ન મે દૃષ્ટિગતો જીવન્ રિપુર્યાતિ કદાચન

ભૂતભવ્યભવિષ્યજ્ઞ કિં પૂર્વં ન વિચારિતમ્ ।
યસ્ય શબ્દેન ચ ભૃશં કમ્પતે ભુવનત્રયમ્

તત્પુરઃ કથમાયાતઃ ખદ્યોત ઇવ ભૂષણમ્ ।
તતોઽમરગણાઃ પ્રોચુર્વલ્ગન્તં સિન્ધુદૈત્યપમ્

શૂરા ન હિ પ્રજલ્પન્તિ દર્શયન્ત્યેવ પૌરુષમ્ ।
અસ્માકં ન હરેરાજ્ઞા નો ચેત્ત્વં શતધા ભવેઃ ૩૮ (૩૪૦૧)।
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે ષટ્સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

।
અધ્યાય ૭૭ પ્રારંભ –।
ક ઉવાચ ।
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા ક્રોધાદ્વહ્નિકણાન્વમન્ ।
યથા સિંહો ગજાનીકં યાતિ તદ્વદ્યયૌ સુરાન્

સિન્ધુર્મુષ્ટિપ્રહારેણ જઘાન બલસૂદનમ્ ।
પપાત સ ધરાપૃષ્ઠે વાતાહત ઇવ દ્રુમઃ

ભાલદેશે કુબેરં ચ હનૌ ચ વરુણં યમમ્ ।
પૃષ્ઠ દેશે જઘાનાસૌ ચક્રાઘાતેન દૈત્યરાટ્

તાલુદેશે પાવકં ચ મન્મથં લત્તયાઽહનત્ ।
અનિલં પાદઘાતેન શનૈશ્ચરમપોથયત્

સોમં ભૌમં ભ્રામયિત્વા તત્યાજ ભૂતલે બલાત્ ।
પૃષ્ઠભાગેઽહનચ્ચૈવ સનકં ચ સનન્દનમ્

નાસત્યૌ નારદશ્ચાપિ કુત્રાપિ ચ પલાયિતાઃ ।
તતઃ પલાયિતા સર્વે દૃષ્ટ્વા વીર્યં સુરાસ્તદા

પતિતા મૂર્છિતાઃ કેચિદ્દૈત્યશ્ચક્રેણ માધવમ્।
મુષ્ટિદેશે જઘાનાસૌ ચક્રં તસ્યાપતદ્ભુવિ

માધવો ગદયા મૂર્ધ્નિ દૈત્યેશં તમતાડયત્।
વંચયિત્વા ચ શતધા ગદાં સ્વાં ચ વ્યચિક્ષિપત્

જ્ઞાત્વા પરાક્રમં તસ્ય પ્રોચે તં મધુસૂદનઃ ।
વરયસ્વ વરં દૈત્ય યત્તે મનસિ વર્તતે

નૈતાદૃશો મયાઽદર્શિ પુરુષાર્થોઽસુરે ક્વચિત્ ।
તતોઽબ્રવીદ્દૈત્યપતિઃ પરમાહ્લાદસંયુતઃ

યદિ તુષ્ટોઽસિ દેવેશ યદિ દેયો વરો મમ ।
ગણ્ડકીનગરે મે ત્વં પરિવારયુતો હરે

સાર્વકાલં વસ વિભો નાન્યં યાચે વરં પરમ્ ।
તત ઊચે મહાવિષ્ણુઃ સ્થાસ્યામિ નગરે તવ

દત્તો વરો યતો નૂનં તતોઽસ્મિ વશગસ્તવ ।
તતઃ સ સત્યલોકે ચ કૈલાસે વૈષ્ણવે પદે

આસ્થાપયદ્દૈત્યપતીન્સ્વયં શાક્રે પદેઽવસત્ ।
તત્રાપ્યન્યં સ્થાપયિત્વા રમાપતિયુતઃ સ્વયમ્

વાદ્યન્દુન્દુભિનિર્ઘોષૈઃ સ્વપુરીં ગણ્ડકીં યયૌ ।
નુવન્તિ બન્દિનસ્તં તુ નેદૃશોઽભૂત્પુમાન્ક્વચિત્

યેન વિષ્ણુર્ગૃહં સ્વીયં જિત્વાઽનાયિ સુરાન્બહૂન્ ।
દદૃશુર્નાગરાસ્તસ્ય સમીપે વરુણં હરિમ્

કુબેરં દેવમુખ્યાંશ્ચ તતઃ સ્વભવનં યયુઃ ।
તતઃ પ્રોચે હરિં દૈત્યો ગણ્ડકીનગરે સુખમ્

વિહરસ્વામરૈઃ સાર્દ્ધં તતઃ સોઽપિ તથાઽકરોત્ ।
પરિતો દૂરતો દૈત્યો દૈત્યાનન્યાન્ન્યવેશયત્

તતો દેવા હરિં પ્રોચુઃ કિં કૃતં ગરુડધ્વજ ।
ત્યક્ત્વા સ્વવિક્રમં કિં ત્વં સ્થિતોઽત્યાનન્દનિર્ભરઃ

કથં કારાગૃહે પ્રાપ્તા મૃત્યુલોકં ગતાઃ કથમ્ ।
કથમન્તો ભવેદસ્ય ભોગસ્ય જગદીશ્વર

તત ઊચે હરિઃ સર્વાન્કાલો હિ દુરતિક્રમઃ ।
કાલેન જાયતે સર્વં હૃસતે વર્ધતેઽપિ વા

તસ્માત્કાલં પ્રતીક્ષધ્વં કાલ એનં ગ્રસિષ્યતિ ।
એવં જિત્વા ત્રિલોકીં સ મહાબલપરાક્રમઃ

તતો દૈત્યો જગૌ સર્વં વૃત્તાન્તં પિતરૌ મુદા ।
આશિષં દદતુસ્તૌ ચ જ્ઞાત્વા પૌરુષમસ્ય હ

તતો દૈત્યો દુષ્ટમતિર્ભૂતલે સમઘોષયત્ ।
દેવદ્વિજગવામર્ચા ક્રિયતે યેન કેનચિત્

સ હન્તવ્યોઽથવા સાધુરાનેયો મમ સન્નિધૌ ।
પ્રતિમા યત્ર યત્ર સ્યાત્તાં ભંક્ત્વા નિક્ષિપેજ્જલે

મમૈવ પ્રતિમાં કૃત્વા પૂજયન્તુ ગૃહે ગૃહે ।
પ્રાબોધયન્સિન્ધુવચો દૂતા એવં સ્થલે સ્થલે

ભંક્ત્વા પ્રાસાદમૂર્તીશ્ચ તોઽયેગાધે ચ ચિક્ષિપુઃ ।
સિન્ધોશ્ચ પ્રતિમાં કૃત્વાઽસ્થાપયન્પરમાદરાત્

પૂજાર્થં રાક્ષસાશ્ચાપિ તતો યાતા નિજં પતિમ્ ।
ઊચુર્વૈનાયકહરહરિભાનુરમાદિકાઃ

પ્રતિમાઃ પ્રવિભજ્યાશુ ક્ષિપ્તાઃ સર્વા મહાજલે ।
તવૈવ પ્રતિમાસ્તત્ર સ્થાપિતા રાક્ષસા અપિ

પૂજાર્થં સ્થાપિતાઃ સ્વામિન્નાગતાશ્ચ તવાન્તિકમ્ ।
એવં ધર્મસ્ય સર્વસ્ય વિચ્છિત્તિઃ સમજાયત

યજ્ઞદાનસ્વધાસ્વાહાવષટ્કારાન્ન ચાકરોત્ ।
દેવદ્વિજગુરૂણાં ચ પૂજનં ક્વ ચ નાભવત્

મેરું યાતા ઋષિગણાઃ કેચિદ્ભ્રંશમુપાગતાઃ ।
એવં ત્રૈલોક્યપ્રબલા દૈત્યા જાતાશ્ચ રાક્ષસાઃ

વિલીના નિધનં પ્રાપ્તાઃ સાધવો દેવતાગણાઃ ।
યથા દેવગણા મોક્ષં સિન્ધોઃ પ્રાપ્તાઃ શૃણુષ્વ તત્ ૩૩ (૩૪૩૪)।
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે સપ્તસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

।
અધ્યાય ૭૮ પ્રારંભ :-।
ક ઉવાચ ।
સર્વે નિગૃહિતા દેવાઃ સિન્ધુના પ્રભવિષ્ણુના ।
તસ્યૈવ ચ વધોપાયં ચિન્તયામાસુરુત્સુકાઃ

હરિરુવાચ ।
સર્વેષાં સંમતં જ્ઞાય કર્તવ્યઃ કાર્યનિશ્ચયઃ ।
તસ્માત્સર્વે બ્રુવન્ત્વદ્ય મતં યસ્ય યથા ભવેત્

ક ઉવાચ ।
ઇતિ શક્રવચઃ શ્રુત્વા બ્રુવન્બ્રહ્માદયઃ સુરાઃ ।
ઈશ્વરઃ સર્વકર્તાઽસ્તિ સ કલ્યાણં કરિષ્યતિ

સ યેન તુષ્યતે દેવઃ સ ઉપાયો વિધીયતામ્ ।
સ એનં પરિભૂત્વૈવ પદાનિ નઃ પ્રદાસ્યતિ

તતો વક્તુપ્રધાનોઽસૌ બૃહસ્પતિરભાષત ।
સ્વલ્પયા પૂજયા સદ્યઃ પ્રસન્નો જાયતે વિભુઃ

ચરાચરગુરુઃ સદ્યઃ સર્વૈઃ પ્રાર્થ્યોઽસુરાન્તકઃ ।
દેવા ઊચુઃ ।
કો દેવઃ પ્રાર્થનીયસ્તે મતો વાચસ્પતે વદ

તસ્ય તુષ્ટિં કરિષ્યામઃ સ્વપદપ્રાપ્તયેઽખિલાઃ।
ગુરુરુવાચ ।
સૃજતે પાતિ યો વિશ્વં હન્તિ રૂપત્રયાત્મકઃ

અબીજો બીજભૂતશ્ચાશેષવાચામગોચરઃ ।
નિત્યો બ્રહ્મમયો જ્યોતિસ્વરૂપઃ શાસ્ત્રગોચરઃ

અનાદિમધ્યનિધનો નિર્ગુણો યો નિરામયઃ ।
બહુરૂપૈકરૂપશ્ચ યસ્ય નામાખિલા જનાઃ

ગૃહીત્વા સર્વકાર્યેષુ સિદ્ધિં યાન્તિ નિજેપ્સિતામ્ ।
સંકષ્ટં હરતે ભક્ત્યા પૂજિતઃ સ વિનાયકઃ

આરાધયન્તુ સર્વે તં સ વઃ સિદ્ધિં વિધાસ્યતિ ।
માઘસ્ય કૃષ્ણપક્ષોઽયં સંપ્રવૃત્તોઽધુના સુરાઃ

ચતુર્થી ભૌમયુક્તાઽસ્ય પ્રિયા વિઘ્ન હરસ્ય હ ।
સ એવ પ્રકટીભૂય દાસ્યતે સ્વંપદાનિ વઃ

સિન્ધું સ સંનિહત્યૈવ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
યદ્યત્કામયતે યો યસ્તત્તત્સર્વં પ્રદાસ્યતિ

દેવા ઊચુઃ ।
સમ્યગુક્તં ગુરો વાક્યે યેન તૃપ્તા વયં મુને ।
મહાસ્રોતોવહાન્નસ્ત્વં કર્ણધારોઽસિ સામ્પ્રતમ્

ક ઉવાચ ।
તતસ્તે શક્રવરુણકુબેરમધુસૂદનાઃ ।
ગુરુભૌમશશીનાશ્ચ યમાગ્ન્યનિલકાદયઃ

પઞ્ચામૃતં ગન્ધમાલ્યં શમીદૂર્વાશ્ચ પલ્લવાન્ ।
ફલાન્યરણ્યજાતાનિ વિવિધાનિ ચ મૃત્તિકાઃ

અશર્કરાઃ સમાદાય ગણ્ડકીં તાં નદીં યયુઃ ।
મણ્ડપં વિપુલં કૃત્વા ભક્ત્વા વૃક્ષાનનેકશઃ

લતાભિઃ કદલીસ્તમ્ભૈઃ સુચ્છાયં ચ સુશીતલમ્ ।
સ્નાત્વા નિત્યક્રિયાઃ કૃત્વા મૂર્તીશ્ચક્રુ સુશોભના

સિંહારૂઢા દશભુજા દશાયુધવિરાજિતાઃ ।
વૈનાયકીઃ કરિકરા નાનાભૂષાવિરાજિતાઃ

સિદ્ધિબુદ્ધિયુતાઃ પાર્શ્વે કિરીટકુણ્ડલોજ્જ્વલાઃ ।
પીતવસ્ત્રપરીધાનાઃ સર્પભૂષાવિરાજિતાઃ ।
તસ્મિન્મણ્ડપમધ્યે તાઃ સ્થાપયિત્વા યથાવિધિ ।
પુપૂજુઃ પરયા ભક્ત્યા ષોડશૈરુપચારકૈઃ

પઞ્ચામૃતૈઃ શુદ્ધજલૈર્વસ્ત્રગન્ધાદિદીપકૈઃ।
નૈવેદ્યૈર્વિવિધૈશ્ચૈવ ફલૈરારાર્તિકૈઃ શુભૈઃ

એવં સંપૂજ્ય તે મન્ત્રં જેપુઃ સવિતૃતુષ્ટયે ।
અસ્તં યાતે સવિતરિ સન્ધ્યાં કૃત્વાઽસ્તુવન્વિભુમ્

સર્વે ઊચુઃ ।
દીનનાથ દયાસિન્ધો યોગિહૃત્પદ્મસંસ્થિત ।
અનાદિમધ્યરહિતસ્વરૂપાય નમો નમઃ

જગદ્ભાસ ચિદાભાસ જ્ઞાનગમ્ય નમો નમઃ ।
મુનિમાનસવિષ્ટાય નમો દૈત્યવિઘાતિને

ત્રિલોકેશ ગુણાતીત ગુણક્ષોભ નભો નમઃ ।
ત્રૈલોક્યપાલન વિભો વિશ્વવ્યાપિન્નમો નમઃ

માયાતીતાય ભક્તાનાં કામપૂરાય તે નમઃ ।
સોમસૂર્યાગ્નિનેત્રાય નમો વિશ્વમ્ભરાય તે

અમેયશક્તયે તુભ્યં નમસ્તે ચન્દ્રમૌલયે ।
ચન્દ્રગૌરાય શુદ્ધાય શુદ્ધજ્ઞાનકૃતે નમઃ

ક ઉવાચ ।
એવં સ્તુવત્સુ દેવેષુ તેજોરાશિરભૂત્પુરઃ।
સર્વે હતદૃશો દેવા વિસ્મિતા અભવંસ્તદા

તતસ્તત્કૃપયા દેવઃ સૌમ્યતેજા અજાયત ।
તતસ્તે દદૃશુર્દેવં સિંહારૂઢં વિનાયકમ્

દશાયુધધરં તાવદ્ભુજં દિવ્યકિરીટિનમ્ ।
નાનાભૂષાભિરામં ચ મુક્તાદામવિભૂષિતમ્

દિવ્યગન્ધાનુલેપાઢ્યં વ્યાલબદ્ધોદરં વિભુમ્ ।
ક્ષુદ્રઘણ્ટાક્વણત્પાદં કસ્તૂરીતિલકોજ્જ્વલમ્

એવં દૃષ્ટ્વા સુરા દેવં નમસ્કૃત્યોચિરે તદા।
યશ્ચિન્તિતો ગુરોર્વાક્યાત્સ એવાયં વિનાયકઃ

સ એવ દૃષ્ટઃ સાક્ષાત્તુ વાઙમનોઽગોચરો વિભુઃ ।
જન્મ ધન્યં દૃશિર્ધન્યા તપો દાનં ચ નઃ સુરાઃ

તત ઊચે સુરાન્દેવસ્તૃપ્તોઽહં ભવતાં સ્તવૈઃ ।
પૂજયા ચૈવ ભક્ત્યા ચ સંકષ્ટીવ્રતતોઽપિ ચ

સંકષ્ટહરમેતચ્ચ સ્તોત્રં ખ્યાતં ભવિષ્યતિ ।
યઃ પઠેત્પ્રયતો નિત્યં સ મે માન્યો ભવેત્સુરાઃ

તસ્ય દર્શનતઃ સર્વે નશ્યેયુર્યક્ષરાક્ષસાઃ ।
ભોગાન્ભુનક્તિ વિવિધાનન્તે મોક્ષપદં લભેત્

શણ્વન્તુ મે પુનર્વાક્યં સિન્ધુદૈત્યેન પીડિતાઃ ।
શરણં મે પ્રપન્નાશ્ચ યજ્ઞવેદાદિવર્જિતાઃ

નિરુદ્ધા ગણ્ડકીદેશે સ્વધાસ્વાહાવિવર્જિતાઃ ।
તતો હ્યસ્ય વધં કર્તુમવતાન્તરં મમ

ગિરિજાયા ગૃહે દેવા ભવિષ્યામિ ચ સામ્પ્રતમ્ ।
મયૂરેશ્વરનામ્નાઽહં ખ્યાતિં યાસ્યે તદા ચ વઃ

પદાનામાશ્રમાણાં ચ પ્રાપ્તિઃ સિન્ધૌ હતે મયા।
ભવિષ્યતિ ન સંદેહ યતઃ કૃતયુગે સુરાઃ

સિંહારૂઢો દશભુજસ્તેજોરૂપી વિનાયકઃ ।
ષડ્ભુજઃ શશિવર્ણશ્ચ ત્રેતાયાં બર્હિવાહન:

મયૂરેશ્વરનામા ચ દ્વાપરે રક્તવર્ણવાન્ ।
ચતુર્બાહુરાખુવાહો ભૂત્વા ચાહં ગજાનન:

તતઃ કલિયુગે પ્રાપ્તે શ્યામવર્ણો દૃષન્મયઃ ।
ધૂમકેતુરિતિ ખ્યાતો ભવિષ્યામિ સુરા અહમ્

શીઘ્રમેવ કરિષ્યામિ ભવતાં વાઞ્છિતં સુરાઃ।
ક ઉવાચ ।
એવં નિવેદ્ય તાન્દેવસ્તત્રૈવાન્તર્દધે વિભુઃ

આનદત્ ચ સુરા પ્રાપુ: સ્વકાર્યં કૃતનિશ્ચયાઃ।
ય ઇદં પરમાખ્યાનં શણુયાચ્છ્રાવયેચ્ચ ય:

પઠેચ્ચ પરયા ભક્ત્યા ધ્યાત્વા દેવં વિનાયકમ્।
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ પ્રેત્ય બ્રહ્મમયો ભવેત્

ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે સુરર્ધિવરપ્રદાનં નામાષ્ટસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

ક ઉવાચ ।
નિર્જિતાન્સિન્ધુના દેવાં જ્ઞાત્વા શમ્ભુર્નિજસ્થલાત્।
સપ્તકોટિગણાકીર્ણસ્ત્રિસન્ધ્યાક્ષેત્રમભ્યગાત્

સ્વાહાસ્વધાવષટ્કારવેદાધ્યયનવર્જિતાઃ ।
નિવસન્તિ ભયાત્સિન્ધોર્ગૌતમાદ્યા મહર્ષયઃ

દૃષ્ટ્વા તે ત્ર્યમ્બકં દેવં પરિવવ્રુઃ સમન્તતઃ ।
યથા તીર્થં વિપ્રવરા બાલકા જનનીં યથા

પ્રણમ્ય તં પ્રપૂજ્યૈવ પ્રોચુર્ધન્યતમા વયમ્ ।
અનુષ્ઠાનં દૃશિર્જન્મ ધન્યં જ્ઞાનં યતો હરઃ

અગોચરો દૃષ્ટિગતો દણ્ડકારણ્યમાગતઃ ।
દુરિતં વિલયં યાતં પુણ્યં ચ ફલિતં મહત્

ઇદાનીં ન ચ દુઃખ નો દૃષ્ટે દેવે ભવિષ્યતિ ।
યથોદિતે દિવાનાથે ન ધ્વાન્તં દૃશ્યતે ક્વચિત્

તતોઽબ્રવીન્મહાદેવઃ સર્વાંસ્તાન્મુનિપુંગવાન્ ।
શિવ ઉવાચ ।
સિન્ધુનાઽક્રામિ ત્રૈલોક્યં કૃતાં દેવવિનિગ્રહઃ

મુનીનામપિ કેષાંચિત્તેન ખિન્નં મનો મમ।
વિશ્રાન્તિં ન લભે સ્થાને તતોઽહમિહ ચાગતઃ

ભવતાં દર્શને નાહં પરિતુષ્ટો મુદાન્વિતઃ ।
ઇદાનીમવકાશં સપરિવારસ્ય દીયતામ્

અતિપુણ્યેન વઃ પ્રાપ્તં દર્શનં પાપનાશનમ્ ।
યત્રસ્થિત્વા પરં ધ્યાનં કરિષ્યે જગદીશિતુઃ

ક ઉવાચ ।
ઇતિ શૂલિવચઃ શ્રુત્વા પ્રોચુઃ સર્વે મહર્ષયઃ।
સર્વેશ્વરસ્ય તે દેવ દાતા સ્થાનસ્ય કો ભવેત્

કલ્પદ્રુમસ્ય કઃ કામઃ કેનાસૌ પરિપૂર્યતે ।
ક્ષીરાર્ણવતૃષા કિં વા પલ્લવેન ગમિષ્યતિ

તવૈવ રૂપં પૃથિવી તવ વશ્યાઽત્ર સર્વદા ।
ત્વમીશઃ સર્વલોકસ્ય યથેચ્છસિ તથા કુરુ

દર્શયામઃ સુરપતે સુન્દરં તવ ચાશ્રમમ્ ।
નાનાવૃક્ષલતાકીર્ણં રમ્યવાપીસરોજલમ્

યાદોભિઃ પક્ષિભિર્યુક્તં ઘનચ્છાયં સુવિસ્તૃતમ્ ।
સ્વાદુકન્દફલોપેતં મૃદુઘાસસમન્વિતમ્

યદીચ્છાઽત્ર વસ ત્ર્યક્ષ પરિપાલય નોઽખિલાન્ ।
ક ઉવાચ ।
તત્રાવસન્મહાદેવો ગંગૌરીગણૈર્યુતઃ

કૈલાસાદધિકં મેને મુનેરાશ્રમમણ્ડલમ્ ।
તદાશ્રયેણ તે સર્વે ગૌતમાદ્યા મહર્ષયઃ

ચેરુસ્તપાંસિ વિવિધાન્યાસંસ્તે વિગતજ્વરાઃ।
શિવોપિ તપ આરેભે ગંગાગૌરિસહાયવાન્

તતો ગણાશ્ચ સામગ્રીં તસ્ય ચક્રુર્મહાત્મનઃ।
કસ્મિશ્ચિત્સમયે ગૌરી પૃચ્છતિ સ્મ સદાશિવમ્

ત્વમેવ કર્તા હર્તા ત્વં પાતા વિશ્વસ્ય શંકર ।
અષ્ટમૂર્તિરમૂર્તિસ્ત્વં સર્વશઃ સર્વભાવતઃ

સર્વશ્રેષ્ઠતમસ્ત્વં ચ સર્વેષાં સર્વકામદઃ ।
અષ્ટાનાં કર્મણાં દેવ ફલદાતાઽખિલાર્થવિત્

ત્વત્તઃ શ્રેષ્ઠતમઃ કોઽસ્તિ યં ત્વં ધ્યાયસિ તં વદ ।
દેવાશ્ચ મુનયો નાગા હા યક્ષમાનુષરાક્ષસાઃ

યત્સત્તયાઽખિલં વિશ્વં ત્વત્તઃ શ્રેષ્ઠતમસ્તુ કઃ ।
ત્રયસ્ત્રિંશત્કોટિદૈવેઃ પૂજ્યસે સિદ્ધસાધકૈઃ

ક ઉવાચ ।
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા શિવો વચનમબ્રવીત્।
શિવ ઉવાચ।
સમ્યક્પૃષ્ટં ત્વયા દેવિ તુષ્ટો વાક્યેન તેઽનઘે

શણુષ્વાવહિતા દેવિ વિસ્તરેણ બ્રવીમિ તે।
અદ્યાપિ ન કથં જ્ઞાતો યં ધ્યાયામિ સુરેશ્વરિ

તત્સ્વરૂપં નિરૂપિષ્યે તવ પ્રીતિચિકીર્ષયા।
લોકાનામુપકારાય સંસારોત્તારણાય ચ

યો દેવઃ સર્વભૂતેષુ ગૂઢશ્ચરતિ વિશ્વકૃત્ ।
યોઽનન્તશીર્ષાનન્તશ્રીરનન્તચરણઃ સ્વરાટ્

અનન્તશ્રુતિનેત્રશ્ચાનન્તનામા ગુણાતિગઃ।
અનન્તરૂપી યો દેવો વેદકર્તાઽખિલાર્થદઃ

યોઽનન્તશક્તિવિશ્વાત્માઽનુપમેયઃ પુરાતનઃ।
નોપમા શેષચન્દ્રાબ્ધિવ્યોમ્નાં નારાયણસ્ય ચ

ભારતસ્ય ચ વેદસ્ય વ્યાસસ્ય ચ મુનેરપિ ।
યતો જીવા અનન્તાશ્ચ જાયન્તેઽમ્બુમુચો યથા

જલધારા યથાઽગ્નેર્વા વિસ્ફુલિંગા ભવન્તિ હિ ।
બ્રહ્માવિષ્ણુશિવાદીનાં ગુણત્રયપ્રદઃ પ્રભુઃ

સૃષ્ટિપાલનસંહારાનાજ્ઞાપયત તૈરિહ ।
તતો ગુણવિભાગેન ગણેશ ઇતિ પપ્રથે

તમિમં પરમાત્માનં પરાત્પરતરં વિભુમ્ ।
ગુણેશમનિશં ધ્યાયે પરબ્રહ્મસ્વરૂપિણમ્

ગૌર્યુવાચ ।
તુષ્ટાઽહં તવ વાક્યેન પ્રત્યયો મે કથં ભવેત્ ।
તં ગુણેશં કથં સાક્ષાત્કરોમિ ચ ભજામિ ચ

તમુપાયં વદ વિભો યદિ તુષ્ટોઽસિ શંકર ।
ક ઉવાચ ।
ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા પુનરૂચે મહેશ્વરઃ

શિવ ઉવાચ।
એકનિષ્ઠતયા યાવત્તપસારાધિતો ન તે।
તાવત્પ્રત્યક્ષતાં દેવિ કથં યાસ્યાતિ સ પ્રભુઃ

દેવ્યુવાચ ।
કથં મયા તપઃ કાર્યં કેનોપાયેન વા વિભો ।
યદિ તુષ્ટોઽસિ દેવેશ વદ સત્યં મમાનઘ

ક ઉવાચ ।
એવં તદાદરં બુદ્ધ્વા પ્રોવાચ ગિરિજાં હરઃ ।
યેન તસ્યા ભવેત્પ્રીતો ગુણેશો ગુણવલ્લભઃ

એકાક્ષરમનું તસ્યૈ દદૌ સમ્યગ્ઘરસ્તદા ।
દ્વાદશાદ્વં કુરુ તપસ્તતસ્તુષ્ટો ભવેદ્વિભુઃ

સાક્ષાત્કારં ગુણેશસ્તે પ્રદાસ્યતિ ન સંશયઃ।
તદૈવ સા નમસ્કૃત્ય ગિરીશં હૃષ્ટમાનસા

જગામ તપસે ગૌરી મન્ત્રધ્યાનપરાયણા ।
જીર્ણાપુરાદુત્તરે તુ લેખનાદિ મનોહરમ ૪૧ (૩૫૨૬)।
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે ગૌરીમન્ત્રપ્રદાનં નામ નવસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ ॥૭૯॥।
અધ્યાય ૮૦ પ્રારંભઃ –।
ક ઉવાચ।
તત્ર સા કાનનં દૃષ્ટ્વા રમ્યં પુષ્પજલાન્વિતમ્ ।
તસ્થૌ પદ્માસનગતા નાસાગ્રન્યસ્તલોચના

ગણેશધ્યાનનિરતા પ્રાઙ્મુખી જપતત્પરા।
એકાક્ષરસ્ય મન્ત્રસ્ય શુષ્કદ્રુમ ઇવ સ્થિતા

ન ફલં ન જલં મૂલં પર્ણં કન્દં ન મારુતમ્ ।
અત્તિ સા નિશ્ચલા તત્ર નિર્વાણં પરમં શ્રિતા

એવં સા દ્વાદશાબ્દાનિ વ્યતીતાનિ તતો વિભુઃ ।
કૃપયાઽઽવિરભૂત્પ્રીતો ગુણશો ગુણવલ્લભઃ

કિરીટકુણ્ડલધરો દશબાહુસ્ત્રિશલૂભૃત્ ।
ભાલચન્દ્રઃ શંખચક્રમુક્તામાલાવિભૂષિતઃ

અક્ષમાલા ચ કમલં કસ્તૂરીતિલકં દધત્ ।
મધ્યે નારાયણમુખો દક્ષિણે ચ શિવાનનઃ

વામે બ્રહ્મમુખઃ શેષે પદ્માસનગતો વિભુઃ।
તત્ફણામણ્ડલચ્છાયઃ કુન્દકર્પૂરસન્નિભઃ

ઉવાચ જગદમ્બાં તાં યં ધ્યાયસિ દિવાનિશમ ।
ગુણેશો ગુણેશ ઇતિ સોઽહં તે ગતઃ

તવ નિષ્ઠાં ચ ભક્તિં ચ તદ ઉગ્રમવેક્ષ્ય ચ ।
મમ સ્વરૂપં વક્ષ્યામિ પ્રીતસ્તવ વરાનને

ત્રયસ્ત્રિંશત્કોટિદેવેષ્વધિકો ન ચ મત્પરઃ ।
ગુણત્રયવિભાગાચ્ચ ગુણેશ ઇતિ માં વિદુઃ

ત્રિદેહો ગુણતશ્ચાહં સંતુષ્ટસ્તપસા ચ તે ।
વરં વરય મત્તસ્ત્વં યત્તે મનસિ વર્તતે

અસાધ્યમપિ દાસ્યામિ ત્રૈલોક્યેઽસ્મિન્મહેશ્વરિ ।
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા હર્ષગદ્ગદનિઃસ્વના

ઉન્મીલ્ય નયને ગૌરી પશ્યતિ સ્મ પુરો વિભુમ ।
ગુણેશં ત્રિગુણેશં ચ ત્રિતનું પ્રણનામ સા

ઉવાચ જન્મ નિષ્ઠા ચ તપો મન્ત્રો હરોઽપિ ચ ।
અદ્ય ધન્યતમો જાતો દૃષ્ટવા પદપંકજમ્

અદ્ય સિદ્ધિઃ પરા પ્રાપ્તા સાક્ષાદ્દૃષ્ટો યતો ભવાન ।
ન કાંક્ષેઽન્યવરં કચ્ચિત્ત્વદ્વાક્યં ન ચ લડ્ઘયે

અતસ્ત્વં પુત્રતાં યાહિ મમ પ્રીતિકરો ભવ ।
નિરન્તરં દર્શનં તે સેવનં પૂજનં ભવેત્

ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા ગુણેશો હર્ષનિર્ભરઃ ।
ઉવાચ ગિરિજાં તાં સ ભવિષ્યામિ સુતસ્તવ

વાઞ્છિતં પૂરયિષ્યામિ લોકાનાં ચ તવાપિ ચ ।
એવમુક્ત્વા ગુણેશસ્તામન્તર્ધાનમગાત્ક્ષણાત્

ન દદર્શ યદા દેવી ગુણેશં તં ક્ષણાત્તદા ।
અમન્યત મયા દૃષ્ટ: સ્વપ્ના સુખદઃ ક્ષણમ્

ઈશ્વરસ્યોપદેશેન દૃષ્ટો દેવોઽખિલાર્થદઃ ।
ન સોઢું વિરહં તસ્ય શક્તાસ્મીતિ વ્યધાચ્છિવા

ગુણેશપ્રતિમાં કૃત્વા સ્થાપયામાસ સાદરમ્ ।
પ્રાસાદં કારયામાસ ચતુર્દ્વારં સુશોભનમ્

ગિરિજાત્મજેતિ તન્નામ સ્થાપયામાસ સુન્દરમ્ ।
સિદ્ધિક્ષેત્રમિતિ ખ્યાતં ભવિષ્યતિ નૃણામિહ

અનુષ્ઠાનવતાં સિદ્ધિર્ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।
ઇતિ દત્ત્વા વરં તત્ર સંપૂજ્ય ચ યથાવિધિ

પ્રદક્ષિણા નમસ્કારાન્કૃત્વા ચ દ્વિજપૂજનમ્ ।
દત્ત્વા દાનાનિ તેભ્યશ્ચ ગૃહીત્વાશીર્વચો દ્વિજાત્।
ત્રિસંધ્યાક્ષેત્રમગમદ્યોગસ્થં દદૃશે હરમ્

તત્પાદપંકજે સ્વીયં શિરઃપદ્મં ન્યધાચ્છિવા ।
ઉવાચ નિજવૃત્તાંતમાજ્ઞાં પ્રાપ્ય વિભો તવ

ઉપદેશં મનોશ્ચાપિ દ્વાદશાદ્વં કૃતં તપઃ ।
અવાયુભક્ષયા સ્વામિંસ્તતસ્તુષ્ટો ગુણેશ્વરઃ

ઉવાચ પરમપ્રીતો ભાવં જ્ઞાત્વા પરં મમ ।
તવોદરેઽવતારં તુ કરિષ્યામ્યચલાત્મજે

વાંછિતે ચ કરિષ્યામિ દેવાનાં ચ તવાપિ ચ ।
એવમુક્ત્વા ક્ષણેનાસૌ તત્રૈવાન્તર્દધે વિભુઃ

તતોઽહં પરમપ્રીતા મૂર્તિં પ્રાસાદમેવ ચ ।
વિધાય સ્થાપયિત્વા તાં તવાન્તિકમુપાગતા

ક ઉવાચ ।
એવં શ્રુત્વા પ્રિયાવાક્યં પ્રહૃષ્ટમાનસો હરઃ ।
પ્રોત્ફુલ્લનયનઃ પ્રાહ ધન્યાઽસિ ગિરિજાત્મજે

સાક્ષાદ્દૃષ્ટો ગુણેશસ્તે ગૃહે સોઽવતરિષ્યતિ

હનિષ્યતિ મહાદૈત્યં ભૂભારં ચ હરિષ્યતિ।
ઇંદ્રાદિલોકપાલાનાં સ્વપદાનિ પ્રદાસ્યતિ

એતન્મમ વચો દેવિ ન ચ વિસ્મર્તુમર્હસિ।
ક ઉવાચ।એવમુક્ત્વા શિવો દેવ આલિલિંગ શિવાં તદા

આનંદાશ્રૂણિ મુંચંતૌ રોમાંચિતતનૂ ઉભૌ।
તિષ્ઠંતૌ પરમાહ્લાદયુતાવમ્બામહેશ્વરૌ૩૪ (૩૫૫૫)।
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડેઽશીતિતમોઽધ્યાયઃ