गणेशपुराणम् · अध्याय 2.76.80

अध्याय ७६ प्रारंभ
क उवाच ।
वैकुण्ठे सुखमासीनमागतोऽमरसंयुतः ।
हरिर्हरिं नमस्कृत्य निजगाद प्रयोजनम्

इन्द्र उवाच ।
किं न जानासि गोविन्द सिन्धुदैत्यकृतामिमाम् ।
आपदं नोऽमरावत्यां दुष्टैराक्रमणं कृतम्

तेन सार्द्धं कृतं युद्धं यथाशक्ति सुरैः सह ।
न स जेतुं क्षमो दैत्योऽतस्त्वां शरणमन्वियाम्

न त्वां विना गतिर्नोऽस्ति सर्वदा त्वं गतिर्हि नः ।
निर्दालयैनं नो देहि स्थानानि जगदीश्वर

क उवाच ।
श्रुत्वा हरिवचो विष्णुश्चिन्ताश्चर्यसमन्वितः ।
उवाच तं न भीः कार्या प्रविज्येष्येऽसुरं क्षणात्

एवमुक्त्वा हृषीकेशो रुरोह निजवाहनम् ।
तदुड्डानेन च तदा चकम्पे भुवनत्रयम्

पतिता अवनौ वृक्षाः पक्षिवृन्दसमन्विताः॥
किरीटकुण्डलधरो वनमालावि- भूषितः

कस्तुभार्चिर्लसद्वक्षाः कस्तूरीतिलकोज्ज्वलः ।
शंखचक्रगदापद्महस्तो यातोऽमरावतीम्

ज्ञात्वा देवगणान्प्राप्तान्गरुडासनसंयुतान् ।
युद्धायाजग्मुरसुरा नानाशस्त्रधरास्तदा

धनुश्चक्रधरो दैत्यः सतूणो हयसंगतः ।
सिन्धुरप्यागतो रोषाद्योद्धुकामो महाबलः२.७६.१

ततः कुबेरो वरुणो वायुरग्निः पुरन्दरः।
सोमो मित्रश्च भौमश्च नासत्यौ मदनोऽपि च

ततोऽभवद् द्वन्द्वयुद्धं सिन्धुदैत्ये पुरः स्थिते ।
प्रचण्डो वरुणेनाजौ कमलेन च यक्षराट्

वृत्रेण शतयज्वा च निशुम्भः पवनेन च ।
शुम्भोऽपि युयुधे तत्र विष्णुना प्रभविष्णुना

वह्निश्चण्डेन मुण्डेन सोमश्च युयुधे भृशम् ।
कदम्बेन च भौमश्च मदनेन च शम्बरः

नासत्यौ कालदैत्येन सर्व एव च सैनिकाः।
शस्त्रैरस्त्रैः प्रजघ्नुस्ते मर्मस्थानानि चासकृत

केचिद्युयुधिरे मल्ललीलया युद्धदुर्मदाः।
परस्परं शस्त्रघातैः केचित्तत्र प्रपेदिरे

मृता मुमूषंवः केचिद्व्यंगाश्चैव वल्गिरे ।
जयं पराजयं तेन प्रापुः क्वचित्कमेव च

ततो वृत्रासुरः शक्रमहनन्मुष्टिघाततः ।
मस्तकं मस्तकेनैव निजघ्नतुरथौजसा

एवं हस्तेन हस्तं च पादं पादेन जघ्नतु ।
वक्षःस्थलेन वक्षश्च ततो वज्रेण सोऽहनत्

जघान वृत्र शक्रं तं सोऽपतन्मूर्छितो भुवि ।
यावत्पलायति पुरो वमन्रक्तं मुखाद्बहु

ततः पपात भूपृष्ठे हतो मूर्छा गतो भृशम् ।
पुनः संज्ञामवाप्यैव वज्रकल्पेन मुष्टिना

जघान वृत्रः शक्रं तं सोऽपत- न्मूर्च्छितो भुवि ।
यावत्पलायति सुरो वमन्रक्तं मुखाद्बहु ।
तावद्दैत्या योद्धुकामाः समीयुः सर्वतोदिशम् ।
दृष्टवा पराक्रमं तेषां मघवान्तर्दधे तदा

एवं ये ये द्वन्द्वयुद्धं कुर्वन्तो देवतागणाः ।
ते सर्वे भग्नदर्पास्तु पलायनमकुर्वत

एवं देवेषु भग्नेषु गरुडं प्राहिणोद्धरिः ।
चक्रदीप्त्या स्वदीप्त्या च भासयन्विदिशो दिश

अहनच्चक्रधाराभिर्देत्यश्रेणीरनेकश ।
केचिद्भग्नानना दैत्या केचिद्भग्नशिरोधरा

केचिच्च शतधा जाता शीर्णजानूरुबाहव ।
केचिच्च शरणं याता न ममार जनार्दनः

सर्वे महाबला दैत्या मुक्तिं हरिहता गता. ।
मेदोमांसवहा नद्यः सद्यस्तत्र प्रवर्तिताः

ततः शंखनिनादेन हरि सर्वं व्यनादयत् ।
एवं जयति गोविंदे सर्वे शुम्भादयोऽसुराः

तमेव योद्धुमायाता द्वन्द्वयुद्धं विहाय तत् ।
विराड्रूपेण भगवान्धृत्वा तांश्चतुरोऽसुरान्

भिण्डिपालेन पाषाणं यथा क्षिपति मानवः ।
तथा चण्डं च मुण्डं च निशुम्भं शुम्भमेव च

भ्रामयित्वाऽक्षिपद्दूरे मध्ये कृत्वा सरिद्वराम् ।
ते मूर्च्छां परिभूयैव पुनश्च वाहिनीं गताः

हृदि प्रचण्डं पृष्ठे तु वृत्रं मुष्टिप्रहारतः ।
जघान हरिरव्यग्रः कालं कमलमेव च

भौमासुरं च शिरसि कदम्बं चक्रघाततः ।
कोलासुरं च गदया विव्याध हृदि माधवः

ततः सिन्धुरगात्तूर्णं कृतकोलाहलारवः ।
दिगन्तान्नादयन्प्रोचे बलं ते दर्शितं हरे

ममापि पौरुषं पश्य न च गन्तुं त्वमर्हसि ।
न मे दृष्टिगतो जीवन् रिपुर्याति कदाचन

भूतभव्यभविष्यज्ञ किं पूर्वं न विचारितम् ।
यस्य शब्देन च भृशं कम्पते भुवनत्रयम्

तत्पुरः कथमायातः खद्योत इव भूषणम् ।
ततोऽमरगणाः प्रोचुर्वल्गन्तं सिन्धुदैत्यपम्

शूरा न हि प्रजल्पन्ति दर्शयन्त्येव पौरुषम् ।
अस्माकं न हरेराज्ञा नो चेत्त्वं शतधा भवेः ३८ (३४०१)।
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखण्डे षट्सप्ततितमोऽध्यायः

।
अध्याय ७७ प्रारंभ –।
क उवाच ।
इति तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधाद्वह्निकणान्वमन् ।
यथा सिंहो गजानीकं याति तद्वद्ययौ सुरान्

सिन्धुर्मुष्टिप्रहारेण जघान बलसूदनम् ।
पपात स धरापृष्ठे वाताहत इव द्रुमः

भालदेशे कुबेरं च हनौ च वरुणं यमम् ।
पृष्ठ देशे जघानासौ चक्राघातेन दैत्यराट्

तालुदेशे पावकं च मन्मथं लत्तयाऽहनत् ।
अनिलं पादघातेन शनैश्चरमपोथयत्

सोमं भौमं भ्रामयित्वा तत्याज भूतले बलात् ।
पृष्ठभागेऽहनच्चैव सनकं च सनन्दनम्

नासत्यौ नारदश्चापि कुत्रापि च पलायिताः ।
ततः पलायिता सर्वे दृष्ट्वा वीर्यं सुरास्तदा

पतिता मूर्छिताः केचिद्दैत्यश्चक्रेण माधवम्।
मुष्टिदेशे जघानासौ चक्रं तस्यापतद्भुवि

माधवो गदया मूर्ध्नि दैत्येशं तमताडयत्।
वंचयित्वा च शतधा गदां स्वां च व्यचिक्षिपत्

ज्ञात्वा पराक्रमं तस्य प्रोचे तं मधुसूदनः ।
वरयस्व वरं दैत्य यत्ते मनसि वर्तते

नैतादृशो मयाऽदर्शि पुरुषार्थोऽसुरे क्वचित् ।
ततोऽब्रवीद्दैत्यपतिः परमाह्लादसंयुतः

यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम ।
गण्डकीनगरे मे त्वं परिवारयुतो हरे

सार्वकालं वस विभो नान्यं याचे वरं परम् ।
तत ऊचे महाविष्णुः स्थास्यामि नगरे तव

दत्तो वरो यतो नूनं ततोऽस्मि वशगस्तव ।
ततः स सत्यलोके च कैलासे वैष्णवे पदे

आस्थापयद्दैत्यपतीन्स्वयं शाक्रे पदेऽवसत् ।
तत्राप्यन्यं स्थापयित्वा रमापतियुतः स्वयम्

वाद्यन्दुन्दुभिनिर्घोषैः स्वपुरीं गण्डकीं ययौ ।
नुवन्ति बन्दिनस्तं तु नेदृशोऽभूत्पुमान्क्वचित्

येन विष्णुर्गृहं स्वीयं जित्वाऽनायि सुरान्बहून् ।
ददृशुर्नागरास्तस्य समीपे वरुणं हरिम्

कुबेरं देवमुख्यांश्च ततः स्वभवनं ययुः ।
ततः प्रोचे हरिं दैत्यो गण्डकीनगरे सुखम्

विहरस्वामरैः सार्द्धं ततः सोऽपि तथाऽकरोत् ।
परितो दूरतो दैत्यो दैत्यानन्यान्न्यवेशयत्

ततो देवा हरिं प्रोचुः किं कृतं गरुडध्वज ।
त्यक्त्वा स्वविक्रमं किं त्वं स्थितोऽत्यानन्दनिर्भरः

कथं कारागृहे प्राप्ता मृत्युलोकं गताः कथम् ।
कथमन्तो भवेदस्य भोगस्य जगदीश्वर

तत ऊचे हरिः सर्वान्कालो हि दुरतिक्रमः ।
कालेन जायते सर्वं हृसते वर्धतेऽपि वा

तस्मात्कालं प्रतीक्षध्वं काल एनं ग्रसिष्यति ।
एवं जित्वा त्रिलोकीं स महाबलपराक्रमः

ततो दैत्यो जगौ सर्वं वृत्तान्तं पितरौ मुदा ।
आशिषं ददतुस्तौ च ज्ञात्वा पौरुषमस्य ह

ततो दैत्यो दुष्टमतिर्भूतले समघोषयत् ।
देवद्विजगवामर्चा क्रियते येन केनचित्

स हन्तव्योऽथवा साधुरानेयो मम सन्निधौ ।
प्रतिमा यत्र यत्र स्यात्तां भंक्त्वा निक्षिपेज्जले

ममैव प्रतिमां कृत्वा पूजयन्तु गृहे गृहे ।
प्राबोधयन्सिन्धुवचो दूता एवं स्थले स्थले

भंक्त्वा प्रासादमूर्तीश्च तोऽयेगाधे च चिक्षिपुः ।
सिन्धोश्च प्रतिमां कृत्वाऽस्थापयन्परमादरात्

पूजार्थं राक्षसाश्चापि ततो याता निजं पतिम् ।
ऊचुर्वैनायकहरहरिभानुरमादिकाः

प्रतिमाः प्रविभज्याशु क्षिप्ताः सर्वा महाजले ।
तवैव प्रतिमास्तत्र स्थापिता राक्षसा अपि

पूजार्थं स्थापिताः स्वामिन्नागताश्च तवान्तिकम् ।
एवं धर्मस्य सर्वस्य विच्छित्तिः समजायत

यज्ञदानस्वधास्वाहावषट्कारान्न चाकरोत् ।
देवद्विजगुरूणां च पूजनं क्व च नाभवत्

मेरुं याता ऋषिगणाः केचिद्भ्रंशमुपागताः ।
एवं त्रैलोक्यप्रबला दैत्या जाताश्च राक्षसाः

विलीना निधनं प्राप्ताः साधवो देवतागणाः ।
यथा देवगणा मोक्षं सिन्धोः प्राप्ताः शृणुष्व तत् ३३ (३४३४)।
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखण्डे सप्तसप्ततितमोऽध्यायः

।
अध्याय ७८ प्रारंभ :-।
क उवाच ।
सर्वे निगृहिता देवाः सिन्धुना प्रभविष्णुना ।
तस्यैव च वधोपायं चिन्तयामासुरुत्सुकाः

हरिरुवाच ।
सर्वेषां संमतं ज्ञाय कर्तव्यः कार्यनिश्चयः ।
तस्मात्सर्वे ब्रुवन्त्वद्य मतं यस्य यथा भवेत्

क उवाच ।
इति शक्रवचः श्रुत्वा ब्रुवन्ब्रह्मादयः सुराः ।
ईश्वरः सर्वकर्ताऽस्ति स कल्याणं करिष्यति

स येन तुष्यते देवः स उपायो विधीयताम् ।
स एनं परिभूत्वैव पदानि नः प्रदास्यति

ततो वक्तुप्रधानोऽसौ बृहस्पतिरभाषत ।
स्वल्पया पूजया सद्यः प्रसन्नो जायते विभुः

चराचरगुरुः सद्यः सर्वैः प्रार्थ्योऽसुरान्तकः ।
देवा ऊचुः ।
को देवः प्रार्थनीयस्ते मतो वाचस्पते वद

तस्य तुष्टिं करिष्यामः स्वपदप्राप्तयेऽखिलाः।
गुरुरुवाच ।
सृजते पाति यो विश्वं हन्ति रूपत्रयात्मकः

अबीजो बीजभूतश्चाशेषवाचामगोचरः ।
नित्यो ब्रह्ममयो ज्योतिस्वरूपः शास्त्रगोचरः

अनादिमध्यनिधनो निर्गुणो यो निरामयः ।
बहुरूपैकरूपश्च यस्य नामाखिला जनाः

गृहीत्वा सर्वकार्येषु सिद्धिं यान्ति निजेप्सिताम् ।
संकष्टं हरते भक्त्या पूजितः स विनायकः

आराधयन्तु सर्वे तं स वः सिद्धिं विधास्यति ।
माघस्य कृष्णपक्षोऽयं संप्रवृत्तोऽधुना सुराः

चतुर्थी भौमयुक्ताऽस्य प्रिया विघ्न हरस्य ह ।
स एव प्रकटीभूय दास्यते स्वंपदानि वः

सिन्धुं स संनिहत्यैव नात्र कार्या विचारणा ।
यद्यत्कामयते यो यस्तत्तत्सर्वं प्रदास्यति

देवा ऊचुः ।
सम्यगुक्तं गुरो वाक्ये येन तृप्ता वयं मुने ।
महास्रोतोवहान्नस्त्वं कर्णधारोऽसि साम्प्रतम्

क उवाच ।
ततस्ते शक्रवरुणकुबेरमधुसूदनाः ।
गुरुभौमशशीनाश्च यमाग्न्यनिलकादयः

पञ्चामृतं गन्धमाल्यं शमीदूर्वाश्च पल्लवान् ।
फलान्यरण्यजातानि विविधानि च मृत्तिकाः

अशर्कराः समादाय गण्डकीं तां नदीं ययुः ।
मण्डपं विपुलं कृत्वा भक्त्वा वृक्षाननेकशः

लताभिः कदलीस्तम्भैः सुच्छायं च सुशीतलम् ।
स्नात्वा नित्यक्रियाः कृत्वा मूर्तीश्चक्रु सुशोभना

सिंहारूढा दशभुजा दशायुधविराजिताः ।
वैनायकीः करिकरा नानाभूषाविराजिताः

सिद्धिबुद्धियुताः पार्श्वे किरीटकुण्डलोज्ज्वलाः ।
पीतवस्त्रपरीधानाः सर्पभूषाविराजिताः ।
तस्मिन्मण्डपमध्ये ताः स्थापयित्वा यथाविधि ।
पुपूजुः परया भक्त्या षोडशैरुपचारकैः

पञ्चामृतैः शुद्धजलैर्वस्त्रगन्धादिदीपकैः।
नैवेद्यैर्विविधैश्चैव फलैरारार्तिकैः शुभैः

एवं संपूज्य ते मन्त्रं जेपुः सवितृतुष्टये ।
अस्तं याते सवितरि सन्ध्यां कृत्वाऽस्तुवन्विभुम्

सर्वे ऊचुः ।
दीननाथ दयासिन्धो योगिहृत्पद्मसंस्थित ।
अनादिमध्यरहितस्वरूपाय नमो नमः

जगद्भास चिदाभास ज्ञानगम्य नमो नमः ।
मुनिमानसविष्टाय नमो दैत्यविघातिने

त्रिलोकेश गुणातीत गुणक्षोभ नभो नमः ।
त्रैलोक्यपालन विभो विश्वव्यापिन्नमो नमः

मायातीताय भक्तानां कामपूराय ते नमः ।
सोमसूर्याग्निनेत्राय नमो विश्वम्भराय ते

अमेयशक्तये तुभ्यं नमस्ते चन्द्रमौलये ।
चन्द्रगौराय शुद्धाय शुद्धज्ञानकृते नमः

क उवाच ।
एवं स्तुवत्सु देवेषु तेजोराशिरभूत्पुरः।
सर्वे हतदृशो देवा विस्मिता अभवंस्तदा

ततस्तत्कृपया देवः सौम्यतेजा अजायत ।
ततस्ते ददृशुर्देवं सिंहारूढं विनायकम्

दशायुधधरं तावद्भुजं दिव्यकिरीटिनम् ।
नानाभूषाभिरामं च मुक्तादामविभूषितम्

दिव्यगन्धानुलेपाढ्यं व्यालबद्धोदरं विभुम् ।
क्षुद्रघण्टाक्वणत्पादं कस्तूरीतिलकोज्ज्वलम्

एवं दृष्ट्वा सुरा देवं नमस्कृत्योचिरे तदा।
यश्चिन्तितो गुरोर्वाक्यात्स एवायं विनायकः

स एव दृष्टः साक्षात्तु वाङमनोऽगोचरो विभुः ।
जन्म धन्यं दृशिर्धन्या तपो दानं च नः सुराः

तत ऊचे सुरान्देवस्तृप्तोऽहं भवतां स्तवैः ।
पूजया चैव भक्त्या च संकष्टीव्रततोऽपि च

संकष्टहरमेतच्च स्तोत्रं ख्यातं भविष्यति ।
यः पठेत्प्रयतो नित्यं स मे मान्यो भवेत्सुराः

तस्य दर्शनतः सर्वे नश्येयुर्यक्षराक्षसाः ।
भोगान्भुनक्ति विविधानन्ते मोक्षपदं लभेत्

शण्वन्तु मे पुनर्वाक्यं सिन्धुदैत्येन पीडिताः ।
शरणं मे प्रपन्नाश्च यज्ञवेदादिवर्जिताः

निरुद्धा गण्डकीदेशे स्वधास्वाहाविवर्जिताः ।
ततो ह्यस्य वधं कर्तुमवतान्तरं मम

गिरिजाया गृहे देवा भविष्यामि च साम्प्रतम् ।
मयूरेश्वरनाम्नाऽहं ख्यातिं यास्ये तदा च वः

पदानामाश्रमाणां च प्राप्तिः सिन्धौ हते मया।
भविष्यति न संदेह यतः कृतयुगे सुराः

सिंहारूढो दशभुजस्तेजोरूपी विनायकः ।
षड्भुजः शशिवर्णश्च त्रेतायां बर्हिवाहन:

मयूरेश्वरनामा च द्वापरे रक्तवर्णवान् ।
चतुर्बाहुराखुवाहो भूत्वा चाहं गजानन:

ततः कलियुगे प्राप्ते श्यामवर्णो दृषन्मयः ।
धूमकेतुरिति ख्यातो भविष्यामि सुरा अहम्

शीघ्रमेव करिष्यामि भवतां वाञ्छितं सुराः।
क उवाच ।
एवं निवेद्य तान्देवस्तत्रैवान्तर्दधे विभुः

आनदत् च सुरा प्रापु: स्वकार्यं कृतनिश्चयाः।
य इदं परमाख्यानं शणुयाच्छ्रावयेच्च य:

पठेच्च परया भक्त्या ध्यात्वा देवं विनायकम्।
सर्वान्कामानवाप्नोति प्रेत्य ब्रह्ममयो भवेत्

इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखण्डे सुरर्धिवरप्रदानं नामाष्टसप्ततितमोऽध्यायः

क उवाच ।
निर्जितान्सिन्धुना देवां ज्ञात्वा शम्भुर्निजस्थलात्।
सप्तकोटिगणाकीर्णस्त्रिसन्ध्याक्षेत्रमभ्यगात्

स्वाहास्वधावषट्कारवेदाध्ययनवर्जिताः ।
निवसन्ति भयात्सिन्धोर्गौतमाद्या महर्षयः

दृष्ट्वा ते त्र्यम्बकं देवं परिवव्रुः समन्ततः ।
यथा तीर्थं विप्रवरा बालका जननीं यथा

प्रणम्य तं प्रपूज्यैव प्रोचुर्धन्यतमा वयम् ।
अनुष्ठानं दृशिर्जन्म धन्यं ज्ञानं यतो हरः

अगोचरो दृष्टिगतो दण्डकारण्यमागतः ।
दुरितं विलयं यातं पुण्यं च फलितं महत्

इदानीं न च दुःख नो दृष्टे देवे भविष्यति ।
यथोदिते दिवानाथे न ध्वान्तं दृश्यते क्वचित्

ततोऽब्रवीन्महादेवः सर्वांस्तान्मुनिपुंगवान् ।
शिव उवाच ।
सिन्धुनाऽक्रामि त्रैलोक्यं कृतां देवविनिग्रहः

मुनीनामपि केषांचित्तेन खिन्नं मनो मम।
विश्रान्तिं न लभे स्थाने ततोऽहमिह चागतः

भवतां दर्शने नाहं परितुष्टो मुदान्वितः ।
इदानीमवकाशं सपरिवारस्य दीयताम्

अतिपुण्येन वः प्राप्तं दर्शनं पापनाशनम् ।
यत्रस्थित्वा परं ध्यानं करिष्ये जगदीशितुः

क उवाच ।
इति शूलिवचः श्रुत्वा प्रोचुः सर्वे महर्षयः।
सर्वेश्वरस्य ते देव दाता स्थानस्य को भवेत्

कल्पद्रुमस्य कः कामः केनासौ परिपूर्यते ।
क्षीरार्णवतृषा किं वा पल्लवेन गमिष्यति

तवैव रूपं पृथिवी तव वश्याऽत्र सर्वदा ।
त्वमीशः सर्वलोकस्य यथेच्छसि तथा कुरु

दर्शयामः सुरपते सुन्दरं तव चाश्रमम् ।
नानावृक्षलताकीर्णं रम्यवापीसरोजलम्

यादोभिः पक्षिभिर्युक्तं घनच्छायं सुविस्तृतम् ।
स्वादुकन्दफलोपेतं मृदुघाससमन्वितम्

यदीच्छाऽत्र वस त्र्यक्ष परिपालय नोऽखिलान् ।
क उवाच ।
तत्रावसन्महादेवो गंगौरीगणैर्युतः

कैलासादधिकं मेने मुनेराश्रममण्डलम् ।
तदाश्रयेण ते सर्वे गौतमाद्या महर्षयः

चेरुस्तपांसि विविधान्यासंस्ते विगतज्वराः।
शिवोपि तप आरेभे गंगागौरिसहायवान्

ततो गणाश्च सामग्रीं तस्य चक्रुर्महात्मनः।
कस्मिश्चित्समये गौरी पृच्छति स्म सदाशिवम्

त्वमेव कर्ता हर्ता त्वं पाता विश्वस्य शंकर ।
अष्टमूर्तिरमूर्तिस्त्वं सर्वशः सर्वभावतः

सर्वश्रेष्ठतमस्त्वं च सर्वेषां सर्वकामदः ।
अष्टानां कर्मणां देव फलदाताऽखिलार्थवित्

त्वत्तः श्रेष्ठतमः कोऽस्ति यं त्वं ध्यायसि तं वद ।
देवाश्च मुनयो नागा हा यक्षमानुषराक्षसाः

यत्सत्तयाऽखिलं विश्वं त्वत्तः श्रेष्ठतमस्तु कः ।
त्रयस्त्रिंशत्कोटिदैवेः पूज्यसे सिद्धसाधकैः

क उवाच ।
इति तद्वचनं श्रुत्वा शिवो वचनमब्रवीत्।
शिव उवाच।
सम्यक्पृष्टं त्वया देवि तुष्टो वाक्येन तेऽनघे

शणुष्वावहिता देवि विस्तरेण ब्रवीमि ते।
अद्यापि न कथं ज्ञातो यं ध्यायामि सुरेश्वरि

तत्स्वरूपं निरूपिष्ये तव प्रीतिचिकीर्षया।
लोकानामुपकाराय संसारोत्तारणाय च

यो देवः सर्वभूतेषु गूढश्चरति विश्वकृत् ।
योऽनन्तशीर्षानन्तश्रीरनन्तचरणः स्वराट्

अनन्तश्रुतिनेत्रश्चानन्तनामा गुणातिगः।
अनन्तरूपी यो देवो वेदकर्ताऽखिलार्थदः

योऽनन्तशक्तिविश्वात्माऽनुपमेयः पुरातनः।
नोपमा शेषचन्द्राब्धिव्योम्नां नारायणस्य च

भारतस्य च वेदस्य व्यासस्य च मुनेरपि ।
यतो जीवा अनन्ताश्च जायन्तेऽम्बुमुचो यथा

जलधारा यथाऽग्नेर्वा विस्फुलिंगा भवन्ति हि ।
ब्रह्माविष्णुशिवादीनां गुणत्रयप्रदः प्रभुः

सृष्टिपालनसंहारानाज्ञापयत तैरिह ।
ततो गुणविभागेन गणेश इति पप्रथे

तमिमं परमात्मानं परात्परतरं विभुम् ।
गुणेशमनिशं ध्याये परब्रह्मस्वरूपिणम्

गौर्युवाच ।
तुष्टाऽहं तव वाक्येन प्रत्ययो मे कथं भवेत् ।
तं गुणेशं कथं साक्षात्करोमि च भजामि च

तमुपायं वद विभो यदि तुष्टोऽसि शंकर ।
क उवाच ।
इति तस्या वचः श्रुत्वा पुनरूचे महेश्वरः

शिव उवाच।
एकनिष्ठतया यावत्तपसाराधितो न ते।
तावत्प्रत्यक्षतां देवि कथं यास्याति स प्रभुः

देव्युवाच ।
कथं मया तपः कार्यं केनोपायेन वा विभो ।
यदि तुष्टोऽसि देवेश वद सत्यं ममानघ

क उवाच ।
एवं तदादरं बुद्ध्वा प्रोवाच गिरिजां हरः ।
येन तस्या भवेत्प्रीतो गुणेशो गुणवल्लभः

एकाक्षरमनुं तस्यै ददौ सम्यग्घरस्तदा ।
द्वादशाद्वं कुरु तपस्ततस्तुष्टो भवेद्विभुः

साक्षात्कारं गुणेशस्ते प्रदास्यति न संशयः।
तदैव सा नमस्कृत्य गिरीशं हृष्टमानसा

जगाम तपसे गौरी मन्त्रध्यानपरायणा ।
जीर्णापुरादुत्तरे तु लेखनादि मनोहरम ४१ (३५२६)।
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखण्डे गौरीमन्त्रप्रदानं नाम नवसप्ततितमोऽध्यायः ॥७९॥।
अध्याय ८० प्रारंभः –।
क उवाच।
तत्र सा काननं दृष्ट्वा रम्यं पुष्पजलान्वितम् ।
तस्थौ पद्मासनगता नासाग्रन्यस्तलोचना

गणेशध्याननिरता प्राङ्मुखी जपतत्परा।
एकाक्षरस्य मन्त्रस्य शुष्कद्रुम इव स्थिता

न फलं न जलं मूलं पर्णं कन्दं न मारुतम् ।
अत्ति सा निश्चला तत्र निर्वाणं परमं श्रिता

एवं सा द्वादशाब्दानि व्यतीतानि ततो विभुः ।
कृपयाऽऽविरभूत्प्रीतो गुणशो गुणवल्लभः

किरीटकुण्डलधरो दशबाहुस्त्रिशलूभृत् ।
भालचन्द्रः शंखचक्रमुक्तामालाविभूषितः

अक्षमाला च कमलं कस्तूरीतिलकं दधत् ।
मध्ये नारायणमुखो दक्षिणे च शिवाननः

वामे ब्रह्ममुखः शेषे पद्मासनगतो विभुः।
तत्फणामण्डलच्छायः कुन्दकर्पूरसन्निभः

उवाच जगदम्बां तां यं ध्यायसि दिवानिशम ।
गुणेशो गुणेश इति सोऽहं ते गतः

तव निष्ठां च भक्तिं च तद उग्रमवेक्ष्य च ।
मम स्वरूपं वक्ष्यामि प्रीतस्तव वरानने

त्रयस्त्रिंशत्कोटिदेवेष्वधिको न च मत्परः ।
गुणत्रयविभागाच्च गुणेश इति मां विदुः

त्रिदेहो गुणतश्चाहं संतुष्टस्तपसा च ते ।
वरं वरय मत्तस्त्वं यत्ते मनसि वर्तते

असाध्यमपि दास्यामि त्रैलोक्येऽस्मिन्महेश्वरि ।
इति तद्वचनं श्रुत्वा हर्षगद्गदनिःस्वना

उन्मील्य नयने गौरी पश्यति स्म पुरो विभुम ।
गुणेशं त्रिगुणेशं च त्रितनुं प्रणनाम सा

उवाच जन्म निष्ठा च तपो मन्त्रो हरोऽपि च ।
अद्य धन्यतमो जातो दृष्टवा पदपंकजम्

अद्य सिद्धिः परा प्राप्ता साक्षाद्दृष्टो यतो भवान ।
न कांक्षेऽन्यवरं कच्चित्त्वद्वाक्यं न च लड्घये

अतस्त्वं पुत्रतां याहि मम प्रीतिकरो भव ।
निरन्तरं दर्शनं ते सेवनं पूजनं भवेत्

इति तस्या वचः श्रुत्वा गुणेशो हर्षनिर्भरः ।
उवाच गिरिजां तां स भविष्यामि सुतस्तव

वाञ्छितं पूरयिष्यामि लोकानां च तवापि च ।
एवमुक्त्वा गुणेशस्तामन्तर्धानमगात्क्षणात्

न ददर्श यदा देवी गुणेशं तं क्षणात्तदा ।
अमन्यत मया दृष्ट: स्वप्ना सुखदः क्षणम्

ईश्वरस्योपदेशेन दृष्टो देवोऽखिलार्थदः ।
न सोढुं विरहं तस्य शक्तास्मीति व्यधाच्छिवा

गुणेशप्रतिमां कृत्वा स्थापयामास सादरम् ।
प्रासादं कारयामास चतुर्द्वारं सुशोभनम्

गिरिजात्मजेति तन्नाम स्थापयामास सुन्दरम् ।
सिद्धिक्षेत्रमिति ख्यातं भविष्यति नृणामिह

अनुष्ठानवतां सिद्धिर्भविष्यति न संशयः ।
इति दत्त्वा वरं तत्र संपूज्य च यथाविधि

प्रदक्षिणा नमस्कारान्कृत्वा च द्विजपूजनम् ।
दत्त्वा दानानि तेभ्यश्च गृहीत्वाशीर्वचो द्विजात्।
त्रिसंध्याक्षेत्रमगमद्योगस्थं ददृशे हरम्

तत्पादपंकजे स्वीयं शिरःपद्मं न्यधाच्छिवा ।
उवाच निजवृत्तांतमाज्ञां प्राप्य विभो तव

उपदेशं मनोश्चापि द्वादशाद्वं कृतं तपः ।
अवायुभक्षया स्वामिंस्ततस्तुष्टो गुणेश्वरः

उवाच परमप्रीतो भावं ज्ञात्वा परं मम ।
तवोदरेऽवतारं तु करिष्याम्यचलात्मजे

वांछिते च करिष्यामि देवानां च तवापि च ।
एवमुक्त्वा क्षणेनासौ तत्रैवान्तर्दधे विभुः

ततोऽहं परमप्रीता मूर्तिं प्रासादमेव च ।
विधाय स्थापयित्वा तां तवान्तिकमुपागता

क उवाच ।
एवं श्रुत्वा प्रियावाक्यं प्रहृष्टमानसो हरः ।
प्रोत्फुल्लनयनः प्राह धन्याऽसि गिरिजात्मजे

साक्षाद्दृष्टो गुणेशस्ते गृहे सोऽवतरिष्यति

हनिष्यति महादैत्यं भूभारं च हरिष्यति।
इंद्रादिलोकपालानां स्वपदानि प्रदास्यति

एतन्मम वचो देवि न च विस्मर्तुमर्हसि।
क उवाच।एवमुक्त्वा शिवो देव आलिलिंग शिवां तदा

आनंदाश्रूणि मुंचंतौ रोमांचिततनू उभौ।
तिष्ठंतौ परमाह्लादयुतावम्बामहेश्वरौ३४ (३५५५)।
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखण्डेऽशीतितमोऽध्यायः