ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.71.75

અધ્યાય ૭૧ પ્રારંભ –
ક ઉવાચ ।
અપરસ્મિન્દિને બ્રહ્મન્રાજા ભદ્રાસનં ગતઃ ।
અમાત્યાન્વીરમુખ્યાંશ્ચ વૃદ્ધાંશ્ચ સુહૃદો દ્વિજાન્

આકાર્ય ચ નમસ્કૃત્ય જગાદ હદિ સંસ્થિતમ્ ।
રાજોવાચ ।
વિવાહાય તુ પુત્રસ્ય સમાહૂતો વિનાયકઃ

ઉત્પાતા બહવો જાતાસ્તે ચ તેન નિરાકૃતાઃ ।
અદિત્યૈ ચ મયા પ્રોક્તં શીઘ્રં તે તનયં શુભમ્

આનયિષ્યે તત્ર બહુ દિવસા જગ્મુરજ્જસા ।
સ્વસ્થેષુ ત્રિષુ લોકેષુ વિવાહોઽસ્ય વિચિન્ત્યતામ્

અમાત્યા ઊચુઃ ।
સમ્યગુક્તં મહારાજ વિલમ્બો વિઘ્નકારિતઃ ।
જાતો વિવાહકાર્યેઽસ્મિન્ગતેઽસ્મિન્સ વિધીયતામ્

વિનાયકપ્રસાદેન સર્વમવ્યાકુલં જગત્ ।
દૂરસ્થાનાં ચ સુહૃદાં પ્રેષ્યન્તા લગ્નપત્રિકઃ

દૂતાંશ્ચ સર્વસંભારાન્કર્તું ગ્રામેષુ યુજ્યતામ્ ।
ક ઉવાચ ।
ઇતિ પ્રકૃતિવાક્યાનિ શ્રુત્વા લોકાઃ સભાસદઃ

સાધૂક્તમિતિ તત્રોચુસ્તતો રાજા જહર્ષ ચ ।
જ્યોતિર્વિદ્ભિર્લગ્નદિનં નિશ્ચિકાય તદૈવ સઃ

પ્રેષયામાસ સુહૃદો દૂતાનાકારિતું શુભાન્ ।
સામગ્રીં કારયામાસ દૂતૈરાપ્તૈર્યથાવિધિ

તતો મગધરાજોઽપિ સુતામાદાય તાં પુરીમ્ ।
આયયુઃ સર્વસુહૃદો નાનાદિગ્ભ્યઃ સમાગતાઃ

ઉપાયમાનિ ભૂરીણિ દદુસ્તેઽન્યોન્યમાદરાત્।
દેવતાસ્થાપનં તૌ ચ ચક્રતુઃ સુમહોત્સવાન્

સાંગોપાંગવિવાહં તૌ સમ્યક્સંપાદ્ય યત્નતઃ ।
તોષયામાસતુર્વિપ્રાન્સર્વલોકાન્ધનાદિભિઃ

વિસૃજ્ય સુહૃદઃ સર્વાંસ્તતો રાજા વિનાયકમ્ ।
ભૂષયામાસ વિવિધૈર્ભૂષણૈરંશુકૈર્વરૈઃ

અભ્યજ્ય ભોજયામાસ સ્વાદ્વન્નં સહ બન્ધુભિઃ ।
તતો રથં સમારુહ્ય સહ તેન નૃસત્તમઃ

યયૌ વાદિત્રનિર્ઘોષૈઃ કશ્યપાશ્રમમુત્તમમ્ ।
તતો નાગરિકાઃ સર્વે હિત્વા કૃત્યાનિ નિર્યયુઃ

ભોજનં પઠનં નિદ્રા વ્યાસંગ તત્યજુસ્તદા ।
અકૃત્વા સ્વસ્વવેષં તે ત્વરયા નિર્યયુઃ પુરાત્

તતો બાલસહસ્રાણિ રુરુધુસ્તં વિનાયકમ્ ।
અસ્માંસ્ત્યક્ત્વા કથં યાસિ કથં નિષ્ઠુરતાં ગતઃ

ગમિષ્ય ઇતિ પૂર્વં નઃ કથં નોક્તં પ્રસંગતઃ।
અભુક્ત્વાઽસ્મદ્ગૃહે યાસિ કથં તં નિજમાશ્રમમ્

કશ્ચિદ્બાલો દધારાસ્ય પાદપદ્મં રુદન્મુહુઃ ।
કશ્ચિત્સ્નેહાત્સમાલિંગ્ય દધાર કરપંકજમ્

પૌરાંગનાસ્તથૈવૈનં બાલા મુગ્ધાઃ સયૌવનાઃ ।
વિપર્યસ્ય નિજા ભૂષા આયયુસ્તં વિલોકિતુમ્

યથા પાથોનિધિં સર્વાં વર્ષાકાલે સમુદ્રગાઃ ।
યાન્તિ હંસા યથા મુક્તાસમૂહં મરુતો હરિમ્

અતિપ્રીતિયુતાઃ પ્રોચુઃ કથં યાસિ વિનાયક ।
અકસ્માત્સ્નેહમુત્સૃજ્ય કથં નિષ્ઠુરતાં ગતઃ

ક ઉવાચ ।
રથાદવતતારાસૌ દૃષ્ટ્વા તાન્નૃપસંયુતઃ ।
પરિશ્રાન્તાન્ધાવમાનાન્સ્ખલતઃ પતતોઽપિ ચ

તાનુવાચ તતઃ સર્વાન્મુહૂર્તં ત્વરયા જનાઃ ।
નૃપેણ સહિતઃ શીઘ્રમાગતો નગરાદ્બહિઃ

ઇદાનીં પ્રાર્થયે સર્વાન્ન ત્યાજ્યા કરુણા મયિ ।
અપરાધાસ્તુ ક્ષન્તવ્યા મયા વઃ સદને કૃતાઃ

ન ચ ત્યાજ્યઃ પરિચયો યદિ વો દર્શનં ભવેત્ ।
એવં તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય પૌરાઃ સર્વે શુચાન્વિતાઃ

રોમાંચાંચિતમાત્રાસ્તે પ્રોચુર્ગદગદયા ગિરા ।
જના ઊચુઃ ।
ન માયા માયિનસ્તેઽસ્તિ સર્વસ્ય જગતઃ પિતુઃ

ન પિતા ત્યજતે બાલાન્સાપરાધાનપિ ધ્રુવમ્ ।
ન ચન્દ્ર ઉષ્ણતાં યાતિ સુવર્ણનીલતામપિ

કથં નિષ્ઠુરતાં યાતઃ કથં ગન્તું સમુત્સુકઃ ।
પૂર્વમેવ ન ચાગાશ્ચેત્તદા શોકો ન સંભવેત્

ચોરયિત્વા કથં યાસિ સર્વેષાં નો મનાંસિ ચ ।
કથં કાર્યં કરિષ્યામો નીતેષુ નો મનસ્સુ ચ

જલે નષ્ટે જલચરાઃ કથં જીવન્તિ તદ્વદ ।
પ્રાણે ગતે શરીરેણ કિં પ્રયોજનમસ્તિ નઃ

કસ્તત્ર પ્રતિકારઃ સ્યાદિક્ષુશ્ચેત્સ્રવતે વિષમ્ ।
તસ્માન્નો નય યત્ર ત્વં યાસિ તત્ર સ્વકિંકરાન્

તદ્વચઃ પરિકર્ણ્યાસૌ પ્રોચે ગદ્ગદયા ગિરા ।
મુંચન્નેત્રાશ્રુ બહુલં સર્વાન્સ્ત્રીવૃદ્ધબાલકાન્

દેવ ઉવાચ ।
ન ખેદઃ સર્વદા કાર્યો ન વિયોગો મમ ક્વચિત્ ।
સર્વાન્તર્યામિણોઽપાયહીનસ્યાનન્દરૂપિણઃ

ન ચિત્તસ્ય સમાધાનં ભવેદ્વૈ ચિન્તનેન મે।
મમ મૂર્તિ મૃદા કૃત્વા પૂજયન્તુ ગૃહે ગૃહે

સંકટં વો યદા તુ સ્યાત્સ્મર્તવ્યોઽહં તદા જનાઃ ।
સાક્ષાત્કારં પ્રદાસ્યામિ નાશયિષ્યામિ સંકટમ્

ક ઉવાચ ।
વચનં તત્સમાકર્ણ્ય નનન્દુઃ સર્વનાગરાઃ ।
નેમુઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય જયશબ્દૈ પ્રતુષ્ટુવુઃ

ગૃહીત્વાજ્ઞાં યયુઃ સર્વે પૌરાઃ સ્વં સ્વં નિવેશનમ્ ।
વિનાયકોઽપિ શીઘ્રં સ રથારૂઢો યયૌ પુરઃ

કાશિરાજેન સહિતો માતૃદર્શનલાલસઃ।
સ દદર્શ પરાવૃત્યં મુખં પૌરકુમારકાન્

આક્રન્દતસ્તાનુવાચ પુનર્યાસ્યે વજન્તુ હિ ।
ચિન્તા ન કાર્યા સત્યં વો બ્રવીમિ નાનૃતં ક્વચિત્

એવં તાન્સ પરાવૃત્ય ક્ષણાત્સ્વાશ્રમમાપ્તવાન્

( ૩૧૬૪ )
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે વિનાયકાશ્રમં પ્રતિગમનં નામૈકસપ્તતિતમોધ્યાયઃ

અધ્યાય ૭૨ પ્રારંભ –
ક ઉવાચ ।
પૂર્વમેવ ચ દૂતેન કથિતોઽસૌ વિનાયકઃ ।
અદિત્યૈ કાશિરાજેન રથસ્થેન સહાગતઃ

તતઃ સા તદ્વિયોગેન ધાવમાના યયૌ પુરઃ ।
ઔત્સુક્યત્વરિતા વેદ નાંચલં પતિતં સ્વકમ્

દૃષ્ટ્વા તાં મુનિપુત્રોઽપિ રથાત્સ્પ્રકન્દ્ય સત્વરઃ ।
આયયૌ માતુરભ્યાશમાલિલિંગ ચ તાં મુદા

આનન્દાશ્રુ મુમોચાસૌ સોઽપિ બાષ્પં ચિરાગતઃ ।
મુહૂર્તમેકભાવં તૌ ગચ્છેતાં પયસી ઇવ

દદૌ સ્નેહાત્સ્વસ્થચિત્તા સ્તનપાનં મુદાઽદિતિઃ ।
પ્રમૃજ્ય નેત્રે પ્રોવાચ શ્રાન્તોઽસિ બહુવાસરમ્ ।

તતો નનામ તાં રાજા જગૌ ગદ્ગદભાષયા ।
રાજોવાચ ।
નીત્વા વિનાયકં દેવં યાતાસ્તુ બહુવાસરાઃ

અતો ન માતઃ કોપં ત્વં મયિ કર્તુમિહાર્હસિ ।
વિયોગં નાસ્ય સોઢું ચ ન શક્તોઽહં મુનિપ્રિયે

ન તૃપ્તિરસ્તિ પીયૂષે નૌદાસિન્યં નિધાવપિ ।
દિને દિને નવપ્રેમ વર્ધયત્યેષ નો ગૃહે

ઉત્પાતા બહવોઽનેન પુરે નો વિનિવારિતાઃ ।
અસંખ્યાતા હતા દૈત્યા દેવાશ્ચ મુદમાપિતાઃ।

બહુલા ચ કૃતા કીર્તિઃ સ્થાપિતા ધર્મસેતવઃ ।
પૌરુષં ચ તથાઽનેન કૃતં નેન્દ્રાદિભિઃ કૃતમ્

ક ઉવાચ ।
એવં સ સર્વવૃત્તાન્તં કથયામાસ સાદરમ્ ।
તતોઽદિતિસ્તુ દધ્યન્નં ભ્રામયિત્વાઽત્યજદ્બહિઃ

દુષ્ટદૃષ્ટિનિપાતસ્ય શાન્તયે બાલકોપરિ ।
તતો બાલં સ નૃપતિં નિનાયાશ્રમમણ્ડલમ્

કશ્યપો હિ બહિર્યાતો દૃષ્ટ્વા પુત્રં સ ભૂપતિમ્ ।
તૌ તં ચ નેમતુર્ભક્ત્યા બદ્ધાંજલિપુટાવુભૌ

આલિલિંગ મુનિસ્તૌ ચ મૂર્ધ્ન્યાઘ્રાય મુદા તદા ।
ઉવાચ રુદ્ધકણ્ઠોઽસાવંકે કૃત્વા વિનાયકમ્

કાશિરાજ નોચિતં તે બાલં નીત્વા વિલમ્બનમ્ ।
શીઘ્રમેવાનયિષ્યેઽહમિત્યુક્ત્વા નીતવાન્કથમ્

વિયોગેનાસ્ય તપ્તાનામંગાનાં મેઽધુના નૃપ ।
જાતા શીતલતા પુણ્યાદ્દર્શનાદસ્ય સામ્પ્રતમ્

ક ઉવાચ ।
તત ઊચે કાશિરાજો નિપીય મુનિભાષિતમ્ ।
ઉપવિશ્યાસને રમ્યે પ્રાપ્યાનુજ્ઞાં મુનેર્નૃપઃ

નૃપ ઉવાચ ।
અસ્યૈવ માયયા જાતા સત્યતા મે મુનીશ્વર ।
મદ્ગૃહં દેવ દેવેન સ્વકીયમિતિ નિશ્ચિતમ્

અવાપ્તકામો દેવોઽયં સ્વકામવશગો મુને ।
સંપાદ્ય મમ પુત્રસ્ય વિવાહં સમુપાગતઃ

ક ઉવાચ ।
તસ્ય દૈત્યવધાદીનિ કર્માણ્યસ્મૈ ન્યવેદયત્ ।
તતો જહર્ષતુરુભૌ મુનિપત્ની મુનિશ્ચ સઃ ।
જ્ઞાત્વા પરાક્રમં તસ્ય સ્વપુત્રસ્ય ગુણાન્બહૂન્ ।

તતસ્તે ભોજનં ચક્રુઃ ષડ્રસાન્નેન સાદરમ્ ।
દત્ત્વાશીર્વચનં તસ્મૈ વિસસર્જ નૃપં મુનિઃ

સોઽપિ તાન્પ્રણનામાથ પ્રાદક્ષિણ્યેન નિર્યયૌ।
પ્રાપ્યાનુજ્ઞાં નેત્રયુગ્માન્મુંચન્નશ્રુ સુદુઃખિતઃ

સ્મરન્ગુણગણં તસ્ય સ્નેહનિર્ભરમાનસઃ ।
શીઘ્રં પ્રયાતો નગરં વાદ્યઘોષસમન્વિતઃ

સર્વે નાગરિકા બાલા વિનાયકદિદૃક્ષયઃ ।
આગતા દદૃશુસ્તત્ર તતો દુઃખિતમાનસાઃ

નિરીક્ષ્ય તં કાશિરાજં યયુઃ સ્વં સ્વં નિકેતનમ્ ।
અપરેદ્યુઃ સર્વપૌરાઃ પપ્રચ્છુસ્તં નૃપં મુદા

યાસ્ય ઇત્યુક્તવાન્દેવો નાગતઃ સ કથં નૃપ ।
ત્વં તુ નિષ્ઠુરભાવેન ત્યક્ત્વા તં કથમાગતઃ

રાજોવાચ ।
અત્યન્તં પ્રાર્થિતો દેવ ઉક્તવાન્માં મુનિપ્રિયઃ।
મન્મૂર્તિસ્થાપનં કૃત્વા સેવધ્વં સર્વ એવ મામ્

વિયોગો ન ચ સર્વાન્તર્યામિણા વઃ કથંચન ।
તતસ્તે કારયામાસુર્મૂર્તિં ધાતુમયીં શુભામ્

ચતુર્ભુજાં ત્રિનયનાં સર્વભૂષણભૂષિતામ્ ।
શૂર્પકર્ણાં ગજમુખીં સર્વાવયવસુન્દરામ્

ઢુણ્ઢિરાજેતિ નામ્ના તા સ્થાપયામાસુરાદરાત્ ।
ઋત્વિગ્ભિર્બ્રાહ્મણૈરન્યૈર્વેદશાસ્ત્રવિશારદૈઃ

પ્રાસાદં પરમં કૃત્વા પુપૂજુસ્તે દિને દિને ।
યેન યેનૈવ કામેન પૂજયેદ્યો વિનાયકમ્

તં તં દદાતિ તસ્મૈ સ ભક્ત્યા સંપૂજિતો વિભુઃ ।
એવં નાનામૂર્તિધરો ભ્રાજતે સ્મ વિનાયકઃ

વિશ્વેશ્વરે સ્વનગરં યાતે સર્વસુરૈઃ સહ ।
દિવોદાસે ચાવિમુક્તે કાશિરાજે સુખં સ્થિતે

વિનાયકો મુનિં પ્રાહ કશ્યપં માતરં ચ તામ્ ।
અહં તે પુત્રતાં યાતસ્તપસારાધિતઃ પુરા

ભૂભારશ્ચ હૃતઃ સમ્યઘતૌ દૈત્યૌ મહાબલૌ।
ત્રૈલોક્યપીડકૌ દુષ્ટૌ દેવાન્તકનરાન્તકૌ

દેવાશ્ચ સાધવશ્ચૈવ રક્ષિતાઃ સ્થાપિતાઃ પરે ।
ઇદાનીં તુ ગમિષ્યામિ નિજલોકં ચિરન્તનમ્

ક ઉવાચ।
શ્રુત્વા વાક્યમુભૌ ખિન્નૌ બાષ્પકણ્ઠૌ તમૂચતુઃ ।
કદા તે દર્શનં દેવ પુનરાવાં ભવિષ્યતિ

તતઃ સ માતરં પ્રાહ દર્શનં મે ભવિષ્યતિ ।
ભવાન્યા મન્દિરે માતઃ સત્યં મે પ્રિયભાષિતમ્

એવં શ્રુત્વા દેવવાક્યં પુનર્યાવદ્વદત્યસૌ।
તાવદન્તર્હિતો દેવસ્તતસ્તૌ ખિન્નમાનસૌ

કારયામાસતુર્મૂર્તિં પ્રાસાદં ચાતિશોભનમ્ ।
વિનાયકેતિ નામાસ્ય ચક્રતુર્ભક્તિતત્પરૌ

તસ્યાં મૂર્તૌ ધ્યાતમાત્રો નિત્યં દર્શયતે વિભુઃ ।
સ્વાત્માનં સર્વગં નાનારૂપિણં સ વિનાયકઃ

ગૃત્સમદ ઉવાચ ।
એવં કીર્તે સમાખ્યાતં ચરિતં તે મયા શુભમ્ ।
વિનાયકસ્ય દેવસ્ય શ્રવણાત્સર્વ સિદ્ધિદમ્

ધન્યં યશસ્યમાયુષ્યં સર્વોપદ્રવનાશનમ્ ।
સર્વકામપ્રદં સર્વપાપસંચયનાશનમ્

પુનસ્તે કથયિષ્યામિ સિન્ધુદૈત્યવધાય સઃ ।
અવતીર્ણઃ શિવગૃહે મયૂરેશ્વરસંજ્ઞિતઃ

બાલ્યાત્પ્રભૃત્યદ્ભુતાનિ નાનાકર્માણિ યોઽકરોત્

(૩૨૦૯)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે વિનાયકચરિત્રકથનં નામ દ્વિસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૭૩ પ્રારંભ :-
વ્યાસ ઉવાચ ।
કથં બ્રહ્મઞ્શિવગૃહે મયૂરેશ્વર સંજ્ઞિતઃ ।
અવતીર્ણઃ કિમર્થં વા કિં ચ તચ્ચરિતં પિતઃ

મયૂરેશ્વરસંજ્ઞા ચ કથં જાતા વિનાયકે ।
એતન્મે સર્વમા- ચક્ષ્વ શૃણ્વંસ્તૃપ્યામિ ન ક્વચિત્

ક ઉવાચ ।
ત્રેતાયુગે મહાદૈત્યઃ સિન્ધુનામાઽભવત્પુરા ।
સ હતસ્તેન બલિનાઽવતીર્ણેન શિવાલયે

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
શૌનકસ્ય ચ સંવાદં રાજ્ઞા ચ ચક્રપાણિના

મૈથિલે વિષયે રાજા ગણ્ડકીન- ગરે શુભે ।
ચક્રપાણિરિતિ ખ્યાતઃ સાક્ષાદ્વિષ્ણુરિવાપરઃ

ન ગુણા વર્ણિતું શક્યાઃ શેષેણાસ્ય કદાચન

તેજસા લોપયન્માનં લાવણ્યેન ચ મન્મથમ્ ।
મત્યા બૃહસ્પતિં સ્કન્દં વિક્રમેણ બલેન ચ

યેનેયં સકલા પૃથ્વી ક્ષણેન વશવર્તિની ।
કૃતા સર્વે ચ રાજાનઃ સેવાયાં વિનિયોજિતાઃ

તુરંગાણાં ગજાનાં ચ પદાતિના જયૈષિણામ્ ।
રથાનાં ચ ન યસ્યાસ્તિ સંખ્યાનં જગતીતલે

સાક્ષાલ્લક્ષ્મી સ્થિરા યસ્ય ગૃહે દર્શનગોચરા ।
રત્નકાંચનમુક્તાભિરનિશં ભાસયદ્દિશઃ ॥૨.૭૩.૧ ૦॥
ભદ્રં ભદ્રકરં યસ્ય લોકનામલકોપમમ્ ।
યસ્યામાત્યૌ મહાબુદ્ધી સામ્બશ્ચૈવ સુબોધનઃ ॥ ૧ ૧॥
સેવન્તૌ સ્વામિકાર્યાર્થે તૃણીકૃત્ય સ્વજીવિતમ્ ।
યસ્યાસીત્પ્રમદા રમ્યા નામ્નોગ્રા ચારુહાસિની

કુમુદાનિ વિકાસન્તે દિવા યન્મુખચન્દ્રતઃ ।
અનેકભૂષાદીપ્ત્યા યા નાશયિત્વાઽખિલં તમઃ ॥ ૧ ૩॥
પાતિવ્રત્ય ગુણાન્દ્રષ્ટું યાન્તિ સર્વાઃ પતિવ્રતાઃ ।
એવં રાજા બુધો માન્યઃ સદા વિષ્ણુપરાયણઃ

।
પુરાણશ્રવણે સક્તો ધર્મશાસ્ત્રપરાયણઃ ।
સન્તત્યા રહિતઃ સોઽથ દુઃખમાપ દિવાનિશમ્

અસત્યં જાયતે યદ્યત્તત્તન્નશ્યતિ તત્ક્ષણાત્ ।
અનેકવ્રતદાનાનિ યજ્ઞાંશ્ચ કૃતવાન્બહૂન્

તતઃ સ રાજા કસ્મિંશ્ચિત્સમયે નિજભાર્યયા ।
આકાર્ય પ્રકૃતી પૌરાન્વિરક્તો રાજ્યસંપદિ

ઉવાચ સર્વાન્દણ્ડે ચ કોશં રાજ્યં ત્યજેઽધુના ।
કિમપુત્રસ્ય રાજ્યેન સ્વર્ગહીનસ્ય મેઽધુના

યાનિ કર્માણિ ચ મયા પુત્રાર્થે ચરિતાનિ ચ ।
ઈશ્વરાર્પણબુદ્ધ્યા ચેત્કૃતાનિ સ્યુર્યદા તદા ॥ ૧ ૯॥
મુક્તિઃ સ્યાદુભયોઃ પૂર્વજન્મકર્મક્ષયોઽપિ ચ ।
ગતમાયુર્વૃથા લોકા વનં યાસ્યે મુદાઽધુના

સર્વં પ્રકૃતિસાત્કૃત્વા યૂયં તદ્વાક્યકારિણઃ ।
ગમિષ્યેઽહં વનં લોકાસ્તપસ્તપ્તું હિતાય વૈ ॥૨ ૧ ॥
કદાચિદિષ્ટસિદ્ધિશ્ચેત્પુનર્યાસ્યે નિજાં પુરીમ્ ।
ધ્રુવમાજ્ઞાં મમ પુનઃ પ્રયચ્છતાધુના જનાઃ ।
એવં શ્રુત્વા નૃપવચઃ સર્વે દુઃખિતમાનસાઃ

અશ્રુધારાઃ પ્રમુંચંતઃ પ્રોચુસ્તં નૃપસત્તમમ્ ।
પૌરા ઊચુઃ ।
જનની જનકસ્ત્વં નઃ કથં નિષ્ઠુરતાં ગતઃ ।
કિમર્થં ત્યજસે નસ્ત્વમપરાધં વિના પ્રભો

વિના ભવન્તં નો જન્મ વૃથૈવ માતરં શિશોઃ ।
વયમપ્યનુયાસ્યામો યત્ર યાતિ ભવાન્ પ્રભો

ક ઉવાચ ।
એવં વદત્સુ લોકેષુ નૃપેણાથાગતો મુનિઃ ।
શૌનકો મુનિશાર્દૂલો જાતવેદા ઇવાપરઃ

વેદવેદાંગશાસ્ત્રાણાં વક્તા ત્રૈલોક્યવિશ્રુતઃ ।
શક્રાદિસુરવન્દ્યો યો ભૂતભવ્યભવિષ્યવિત્

તં દૃષ્ટ્વા પુરતો રાજા નનામોત્થાય ચાસનાત્ ।
સ્વાસને તમુપાવેશ્ય પુપૂજ પરયા મુદા

ભુક્તવન્તં ચ વિશ્રાન્તં પાદસંવાહનાદિભિઃ ।
ચક્રપાણિરથોવાચ પુણ્યં કિં ફલિતં મમ

યજ્જાતં દર્શનં તેઽદ્ય સર્વપાપહરં શુભમ્ ।
સર્વકામપ્રદં નૃણાં દુર્લભં પાપકર્મણામ્

તતઃ પ્રોચે મુનિશ્ચક્રપાણિં નૃપતિસત્તમમ્ ।
સંતુષ્ટઃ પરયા ભક્ત્યા પ્રશ્રયેણ દમેન ચ ॥૨.૭૩.૩ ૦॥
મુનિરુવાચ।
મા ચિન્તાં કુરુ રાજેન્દ્ર મા ચ રાજ્યં પરિત્યજ ।
પુત્રસ્તે ભવિતા સમ્યક્ મદ્વાક્યાન્નાત્ર સંશયઃ ॥૩ ૧ ॥
મયા વાણી નોક્તપૂર્વાઽનૃતા હાસેઽપિ કર્હિચિત્ ।
ક ઉવાચ । એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં જહૃષે રાજસત્તમઃ

અલંકારાન્દદૌ તસ્મૈ રત્નકાંચનનિર્મિતાન્ ।
વસ્ત્રાણિ ચ મહાર્હાણિ ન ચ જગ્રાહ વૈ મુનિઃ ॥૩ ૩॥
પુનઃ પ્રોવાચ નૃપતિં વયં વલ્કલધારિણઃ? ।
નિઃસ્પૃહાઃ સર્વભોગેષુ સર્વભૂતહિતે રતાઃ

સૃષ્ટિસંહારકરણે સમર્થાઃ કરુણાબ્ધયઃ ।
સાધૂનાં દર્શનરતાઃ સમલોષ્ટાશ્મકાંચના

વિદ્વત્સુ નૈવ કમલા સ્થાનં ધત્તે કદાચન ।
તસ્માન્નેદં ગ્રહીષ્યામિ કાંચનં વસનં શુભમ્॥૩ ૬॥
તીર્થયાત્રાપ્રસંગેન ત્વામહં સમુપાગતઃ।
દિનાનિ ચ વ્યતીતાનિ બહૂનિ તવ દર્શને

ક ઉવાચ ।
પુનસ્તૌ નેમતુઃ સમ્યગ્દમ્પતી શૌનકં મુનિમ્ ।
પપ્રચ્છતુરુપાયં તં સન્તાનોત્પાદને ક્ષમમ્

સર્વવ્રતતપોયજ્ઞાન્મત્વા દાનાનિ વૈ વૃથા ।
તતોઽબ્રવીન્મુનિઃ સૌરં વ્રતં સર્વાર્થદં નૃણામ્

અનેકજન્મપાપાનાં શમનં પુત્રપૌત્રદમ્ ।
મુનિરુવાચ ।
માસમાત્રં વ્રતં કાર્યમારભ્ય ભાનુસપ્તમી

કૃત્વાઽભ્યુદયિકં શ્રાદ્ધં માતૃપૂજનપૂર્વકમ્ ।
અભ્યર્ચ્ય ગણનાથં ચ સ્વસ્તિવાચ્ય દ્વિજર્ષભાન્

સુવર્ણકલશૈ સ્થાપ્યઃ સૌવર્ણં રવિમણ્ડલમ્ ।
ઉપચારૈઃ ષોડશભિર્ભક્તિભાવસમન્વિતઃ

રક્તચન્દનમિશ્રૈશ્ચ તણ્ડુલૈઃ કુસુમૈરપિ ।
રક્તૈર્નાનાવિધૈ રત્નૈઃ ફલૈશ્ચ વિવિધૈરપિ

અર્ઘ્યૈર્દ્વાદશસંખ્યૈશ્ચ નમસ્કારૈઃ પરિક્રમૈઃ ।
સ્તુતિભિઃ પ્રાર્થનાભિશ્ચ પ્રાર્થયેત્પરમેશ્વરમ્

તતો લક્ષનમસ્કારાન્કુર્વીત કારયીત વા ।
પ્રત્યહં લક્ષવિપ્રાંસ્તુ ભોજયેત્પરયા મુદા

ગામેકાં પ્રત્યહં દદ્યાદ્વેદજ્ઞાય કુટુમ્બિને ।
બ્રહ્મચર્યેણ તિષ્ઠેચ્ચ સપત્નીકો નૃપોત્તમ

દીનાન્ધકૃપણેભ્યશ્ચ દદ્યાદન્નં દયાન્વિતઃ ।
માસાન્તે સર્વસંભારાન્બ્રાહ્મણાય સમર્પયેત્

એવં વ્રતે કૃતે રાજન્પુત્રસ્તે મત્પ્રસાદતઃ ।
ભવિષ્યતિ મહાખ્યાતઃ સૂર્યભક્તિયુતઃ શુચિઃ

ક ઉવાચ ।
એવં વ્રતં સમાદિશ્ય શૌનકોઽન્તર્હિતસ્તદા ।
તતશ્ચકાર નૃપતિર્ય- થાદિષ્ટં વ્રતં તુ તત્

પત્ન્યા સહ વિનીતાત્મા સૂર્યભક્તિપરાયણઃ ।
બ્રાહ્મણાન્ભોજયામાસ યથેચ્છં લક્ષસંખ્યયા ॥૨.૭૩.૫ ૦॥
ઉપવાસયુતઃ પત્ન્યા માસમાત્રં બભૂવ સઃ ।
ગોદાનં ચ નમસ્કારાંશ્ચક્રે ચાકારયદ્દ્વિજૈઃ ॥૫ ૧ ॥
સૂર્યમન્ત્રં જપન્નિત્યં તન્નામસ્મરણં સદા ।
તતઃ કદાચિત્તત્પત્ની રાત્રૌ સ્વપ્ને દદર્શ તમ

નિજભર્તૃદ્વિજરૂપં સવિતારં મનોરમમ ।
ચકમે કામરૂપં તં મદના- ગ્નિપ્રપીડિતા

ઉવાચ પરિતપ્તાંગી કામો મે બાધતે ભૃશમ્ ।
ઋતું મે દેહિ ભર્તસ્ત્વં નો ચેન્મૃત્યુર્ભવેન્મમ

સોઽપિ વન્ધ્યં વિનિશ્ચિત્ય તત્પતિં કામુકાં ચ તામ્ ।
સ્વપ્ન એવ ભર્તૃરૂપી સવિતા તામૃતું દદૌ

સા પ્રબુદ્ધા તતઃ પ્રાહ સમુત્થાપ્ય નિજં પતિમ્ ।
નિયમસ્થેન કિં બ્રહ્મંસ્ત્વયા મે ઋતુરર્પિતઃ

સ ઉવાચ તતસ્તાં તુ નાહં વ્રતમનાઃ શુભે ।
ઉપવાસરતઃ ક્ષીણો રરામ રવિભક્તિમાન્

તતઃ પુનઃ પ્રાહ સતી નાન્યં જાને કથંચન ।
ત્વદ્રૂપેણૈવ ધ્યાયામિ સવિતારં વ્રતે સ્થિતા

ઋતુજેન ચ દગ્ધાઽહં વહ્નિનાઽન્તર્ગતેન હ ।
તતઃ પુનશ્ચક્રપાણિરૂચે તાં પ્રિયભાષિણીમ્

નૃપ ઉવાચ ।
તુષ્ટોઽસૌ સવિતા કાન્ત નમસ્કારૈશ્ચ ભોજનૈઃ ।
બ્રાહ્મણાનાં ગવાં દાનૈરુપવાસૈર્જપૈરપિ ॥૨.૭૩.૬ ૦॥
આવાં સિદ્ધિં દદૌ સમ્યક્ પુત્રસ્તવ ભવિષ્યતિ ।
ક ઉવાચ ।
દિને દિને ગર્ભવૃદ્ધૌ તસ્યાસ્તાપોઽભિવર્દ્ધતે ॥૬ ૧ ॥
સા મુમુર્ષુશ્ચન્દનાનિ સોશીરાણિ નિષેવતે ।
લિલેપાંગે ચ કર્પૂરં તાપો નાસ્યા શશામ ચ

ન ચાર્દ્રવસ્ત્રપવનૈસ્તતઃ સા સખિભિઃ સહ ।
તત્યાજ સિન્ધુતીરે તં ગર્ભં ગત્વા મહત્તરમ્

આયયૌ સાથ વિશ્રાન્તા સખિભિર્નિજમન્દિરમ્ ।
નિવેદ્ય ભર્ત્રે ત્યક્તં તં ગૃહકાર્યરતાઽભવત્

। (૩૨૭૩)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે સિન્ધૂત્પત્તિવર્ણનં નામ ત્રિસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૭૪ પ્રારંભ –
ક ઉવાચ ।
ત્યક્તે ગર્ભે તયા સિન્ધૌ બાલોઽજનિ મહાબલઃ ।
તેજસ્વી વિકરાલાસ્યો દીર્ઘભાલસ્ત્રિલોચનઃ ૧
રક્તકેશજટાભારશ્ચક્રપાણિસ્ત્રિશૂલભૃત્ ।
બાલશબ્દેન તસ્યાથ ચકમ્પે ભુવનત્રયમ્ ૨
આજાનુબાહુરાક્રાન્તુમિયેષ વિષ્ટપત્રયમ્ ।
ચુક્ષુભે સાગરસ્તેન યાદોભિર્મુનિસત્તમ ॥૩
તત્ર સ્થિતસ્તુ બાલોઽસૌ સમુદ્રમુપશોષયત્ ।
સમુદ્ર ઉવાચ ।
જીવનાય મમ સુતં નેષ્ય એનં નૃપાલયમ્ ॥ ૪
ક ઉવાચ ।
ઇત્યાનિનાય તં બાલં સમુદ્રો નૃપમન્દિરમ્ ।
દમ્પત્યોઃ પુરતઃ સ્થાપ્ય પ્રોચ એવં દ્વિજસ્તદા ૫
તવ પત્ન્યાઽત્યાજિ ગર્ભો દુઃસહત્વાન્મમોદરે ।
ઉગ્રો બાલસ્તતો જાતોઽખિલલોકભયંકરઃ ૬
યસ્ય પ્રથમશબ્દેન કમ્પિતં ભુવનત્રયમ્ ।
નેત્રાભ્યાં નેક્ષિતું શક્યોઽત એવૈનમુપાનયમ્ ૭
ઇત્યુક્ત્વા બાલકં મુક્ત્વાઽન્તર્દધે સાગરસ્તદા ।
તત એનં કરાભ્યાં સા કટૌ દધ્રે નૃપાંગના ૮
સ્થાપયિત્વા દદૌ પ્રેમ્ણા સ્તનપાનં મુદાન્વિતા ।
ઉભાવાનન્દ યુક્તૌ તૌ દમ્પતી પુત્રદર્શનાત્ ૯
યથા ચિરં યોગનિષ્ઠો લબ્ધ્વા બ્રહ્મામૃતં પરમ્ ।
તત આકારયામાસ બ્રાહ્મણાન્સુહૃદોઽપિ ચ ॥૨.૭૪.૧૦
જ્યોતિર્વિદ્ભિર્વિચાર્યાસ્ય સિન્ધુરિત્યભિધાં શુભામ્ ।
રાજ્ઞી ચક્રે નૃપશ્ચાસ્ય જાતકર્મં યથાવિધિ ૧૧
કૃત્વા દદૌ તતો દાનમનેકં હર્ષનિર્ભરઃ ।
અનેકેભ્યો દ્વિજાતિભ્યો વસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ ૧૨
દાપયામાસ નગરે પતાકાભિરલંકૃતે ।
વાદ્યત્સુ સર્વવાદ્યેષુ શર્કરાં ચ ગૃહે ગૃહે ૧૩
ગતેષુ સર્વલોકેષુ રક્તાંગ ઇતિ નામ ચ ।
ચક્રતુર્દમ્પતી સ્નેહાદથામાત્યૈ સમૂચતુઃ ૧૪
ઉગ્રાયાસ્તનયશ્ચાયમુગ્રમુદ્રાધરોઽપિ ચ ।
અયમુગ્રેક્ષણ ઇતિ નામ્ના ખ્યાતો ભવિષ્યતિ ૧૫
વિપ્રપ્રસાદન ઇતિ પૌરા નામ પ્રચક્રિરે ।
તતઃ સર્વે પૌરજના ઉપદા વિવિધાસ્તદા ૧૬
દદુર્નૃપાય સોઽપ્યેતાન્દાપયામાસ તત્ક્ષણાત્ ।
વવૃધે બાલકઃ સોઽથ શુક્લપક્ષે યથા શશી ૧૭
યથાઽગ્નિર્વાયુવેગેન વર્ધતે ક્ષણમાત્રતઃ ।
તથા સ્વતેજસા બાલઃ પ્રવૃદ્ધો ગગનં સ્પૃશત્ ૧૮
ક્રીડન્નેવ સદા બાલો વૃક્ષાન્ગૃહગતાન્બહૂન્ ।
ઉત્પાટ્ય પાતયામાસ વામહસ્તતલેન હ ૧૯
અરણ્યે ક્રીડતા તેન પર્વતાંશ્ચૂર્ણિતા દ્રુમાઃ ।
ઉડ્ડીય ચન્દ્રહરિણં ક્ષણં જગ્રાહ કર્હિચિત ૨.૭૪.૨૦
જલાવતારમાર્ગે તુ રુદ્ધે ક્વાપિ કરેણુના ।
મુષ્ટિઘાતેન બિભિદે ગણ્ડમસ્યા પપાત સા ૨૧
એવં તસ્યાદ્ભુતં કર્મં દૃષ્ટ્વા લોકા વિસિસ્મિરે ।
જહર્ષ જનની ચાસ્ય પિતા જ્ઞાત્વાઽતિમાનુષમ્ ૨૨
એવં પ્રવૃદ્ધો બાલોઽસૌ સિન્ધુનામા મહાબલઃ ।
ઉવાચ પિતરં યાસ્યે તપ- સ્તપ્તુમહં નૃપ ૨૩
અનુષ્ઠિત્યા સ્વર્ગલોકં ભૂલોકં ચ રસાતલમ્ ।
આક્રમિષ્યે વૃથાયુર્મૈ ગચ્છતીતિ મતિર્મમ ૨૪
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યમૂચતુઃ પિતરૌ ચ તમ્ ।
ઉત્કર્ષં સ્વસ્ય પુત્રસ્ય નિત્યં પ્રાર્થયતે પિતા ૨૫
જનની સર્વદેવેભ્યો વ્રતદાનાદિનાપિ ચ ।
એવમાજ્ઞામવાપ્યૈવ નત્વા તૌ સ યયૌ વનમ્ ૨૬
તત્ર ભ્રમન્દદર્શાથ કાસારં જલજૈર્યુતમ્ ।
તત્ર સ્થાતું મનશ્ચક્રે વિવિક્તમિતિ હર્ષિતઃ ૨૭
એકાંગુષ્ઠેન ભૂમિષ્ઠ ઊર્ધ્વબાહૂ રવિં સ્મરન્ ।
શુક્રોપદિષ્ટં તં મન્ત્રં જપન્પર્વતનિશ્ચલઃ ૨૮
દક્ષિણે જાનુનિ સદા વામપાદં નિધાય ચ ।
અંજલિં હૃદિ વિન્યસ્ય ધ્યાયન્દિનમણિં તદા ૨૯
શીતવાતાતપજલવૃષ્ટીનાં સહનો દૃઢઃ ।
વાયુમાત્રાશનસ્તસ્થૌ વલ્મીકાક્રાન્ત- વિગ્રહઃ ૨.૭૪.૩૦
અસ્થિમાત્રાવશિષ્ટોઽપિ જપત્યેવ મહામનુમ્ ।
એવં તસ્ય વ્યતીતાય શરદાં દ્વિસહસ્રકમ્ ૩૧
તસ્ય સિન્ધોઃ શરીરોત્થાસ્તેપુર્ભાસો રવિં તદા ।
એવમુગ્રં તપો દૃષ્ટ્વા પ્રત્યક્ષોઽભૂદ્દિવાકરઃ ૩૨
ઉવાચ પરમપ્રીતોઽનુષ્ઠાનેન તવાધુના ।
વરં વરય ચિત્તસ્થં દાસ્યામિ જીવિતાવધિ ૩૩
સિન્ધુસ્તદાકર્ણ્ય વચો ભાષિતં ભાનુના સ્વયમ્ ।
દેહભાવં ગતૌઽપશ્યત્પુરતો ભાસ્કરં પ્રભુમ્ ૩૪
નત્વા તત્પાદકમલં બદ્ધાંજલિપુટોઽબ્રવીત્ ।
નમસ્તે દીનનાથાય નમસ્તે સર્વસાક્ષિણે ૩૫
નમસ્તે ત્રિદશેશાય બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્મને ।
નમસ્તે વિશ્વવન્દ્યાય નમસ્તે વિશ્વહેતવે ૩૬
નમસ્તે વૃષ્ટિબીજાય સસ્યોત્પાદનહેતવે ।
પરબ્રહ્મસ્વરૂપાય સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તહેતવે ૩૭
ગુણાતીતાય ગુરવે ગ્રુણક્ષોભવિધાયિને ।
સર્વજ્ઞાય જ્ઞાનદાત્રે સર્વસ્ય પતયે નમઃ ૩૮
ધન્યં મે જન્મ દેવેશ વંશો મે જનકોઽપિ ચ ।
જનની ચ તપશ્ચાપિ યજ્જાતં તવ દર્શનમ્ ૩૯
વરદશ્ચેદ્દિનેશ ત્વં દેહિ મે સર્વતોઽમૃતિમ્ ।
તવ પ્રસાદાત્સંગ્રામે જયેયં સર્વદેવતાઃ ૨.૭૪.૪૦
વર્તમાનાદ્દેવણાન્ન મે મૃત્યુર્ભવેદિતિ ।
એવં તસ્ય વરાઞ્શ્રુત્વા પરિતુષ્ટો વિભાવસુઃ ।
ઉવાચ નિજભક્તં તમનુષ્ઠાનભૃશં કૃશમ ૪૧
સૂર્ય ઉવાચ ।
ન ભયં વિદ્યતે દેવયોનિભ્યો નૃભ્ય એવ ચ ।
ન તિર્યગ્ભ્યો ન નાગેભ્યો ન દિવા ન નિશિ ક્વચિત્ ૪૨
નોષઃકાલે ન સન્ધ્યાયાં મમ વાક્યાદ્ભવિષ્યતિ ।
મરણં તે નૃપસુત ગૃહાણામૃતભાજનમ્ ૪૩
ઇદં યાવત્કણ્ઠગતં તાવન્મૃત્યુર્ન તે ભવેત્ ।
નિષ્કાશયેદિદં યસ્તે તસ્માન્મૃત્યુર્ભવિષ્યતિ ૪૪
દેવો યોઽવતરેત્કોઽપિ ધુન્વન્કેશાગ્રતો દિવમ્ ।
યસ્યાંગુષ્ઠનખાગ્રે સ્યુર્બ્રહ્માંડાનાં હિ કોટયઃ ૪૫
સ ત્વાં હનિષ્યતિ વિભુરન્યસ્માદભયં તવ ।
મદ્વરસ્ય પ્રસાદેન સવં તૃણમયં તવ ૪૬
ત્રૈલોક્યરાજં તે દત્તં નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
ક ઉવાચ ।
એવં નાનાવરાન્દત્ત્વાન્તર્દધે સવિતા તદા ૪૭
સોપ્યાનન્દસમાયુક્તો જગામ નિજમન્દિરમ્ ।
જનની ચ પિતા તસ્ય મૂર્ધ્ન્યાઘ્રાયાપતુર્મુદમ્ ૪૮
ઊચતુસ્તં તદા પુત્રં વિરહાગ્નેઽન્નવર્જિતૌ ।
ચિન્તયા કૃશતાં યાતૌ પશ્ય પુત્રદશામિમામ્ ૪૯
તયોઃ પાદૌ પ્રણમ્યાહ સ પુત્રો હર્ષનિર્ભરઃ ।
પ્રસન્નઃ સવિતા મહ્યં ત્રૈલોક્યસ્વામિતામદાત્ ૨.૭૪.૫૦
સાધયિષ્યે તદ્વરાત્તાં ન ચિન્તાં કર્તુમર્હથ ૫૧ ( ૩૩૨૪)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે વરપ્રદાનં નામ ચતુઃસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૭૫ પ્રારંભઃ
ક ઉવાચ ।
બુદ્ધિમન્તં સુતં જ્ઞાત્વા સવિતુર્વરદર્પિતમ્ ।
રાજ્યં તસ્મૈ દદૌ સર્વં દેશકોશબલાન્વિતમ્ ૧
પિતા વનં યયૌ તસ્ય સ્વાત્મસાધનલાલસઃ ।
સ તુ પિત્રાભિષિક્તઃ સન્રાજ્યં કર્તું મનો દધે ૨
શ્રેણીમુખ્યાન્સમાહૂય પ્રકૃતીરધિકારિણઃ ।
આસ્થાપયત્સ્વાધિકારે માનયિત્વાંશુકાદિભિઃ ।
ડિણ્ડિરવેણ સ્વાજ્ઞાયા ભંગે દોષમઘોષયત્ ૩
દિગ્જયાર્થં તતો વીરાનાજ્ઞાપયત સત્વરમ ।
તેજસાઽહેપયત્સૂર્યમતિભીષણવિગ્રહઃ ૪
વીરા અગ્રે પ્રયાન્તિ સ્મ વિકરાલારુણાનનાઃ ।
નગ્નનાનાશસ્ત્રધરા રજશ્છાદિતભાસ્કરાઃ ૫
તતો ગજાશ્ચતુર્દન્તા નાનાવર્ણવિભૂષિતાઃ ।
યયુર્મહાશૃંગલિનઃ કમ્પયન્તો વસુન્ધરામ્ ૬
મહામાત્રસમારૂઢાશ્ચંચલાઃ પર્વતા ઇવ ।
નાનાવર્ણધ્વજયુતા દિગ્ગજાન્ભેત્તુમિચ્છવઃ ૭
ઘણ્ટાઘોષેણ મહતા નાદયન્તો દિગન્તરમ્ ।
અશ્વારોહા યયુઃ પશ્ચાન્નાનાલંકરણાન્વિતાઃ ૮
અસંખ્યતૂણધનુષાં શસ્ત્રાણાં મણ્ડલાન્વિતાઃ ।
સિન્ધુદૈત્યશ્ચમૂમધ્યે રરાજ હયપૃષ્ઠગઃ ૯
મુક્તામાલાલસત્કણ્ઠો ધનુર્બાણલસત્કરઃ ।
ખડ્ગખેટધરો ગચ્છંશ્ચૂર્ણયન્દ્રુમપર્વતાન્ ૨.૭૫.૧૦
યદ્યન્નગરમુદ્દિશ્ય યાતિ દૈત્યો મહાબલઃ ।
તસ્ય તસ્યાધિપં વીરા ધૃત્વા નિન્યુર્નિજાધિપમ્ ૧૧
સ્વકીયં નાયકં ચિહ્નં મુદ્રાં તત્ર ન્યવેશયન્ ।
તતોઽન્યે શરણં યાતા દાસભાવમુપાગતાઃ ૧૨
કરદાંસ્તાન્સ કૃત્વૈવ રરક્ષ સ્વપદે બલાત ।
એવં સર્વાન્વશં ચક્રે દૈત્યકોટ્યસ્તતોઽન્વયુઃ ૧૩
શુમ્ભો નિશુમ્ભો વૃત્રશ્ચ પ્રચણ્ડઃ કાલ એવ ચ ।
કદમ્બાસુરનામા ચ શમ્બરઃ કમલાસુરઃ ૧૪
કોલાસુરોઽબ્રવીત્તત્ર યથા ત્રિપુરદૈત્યરાટ્ ।
વિજિત્ય લોકત્રિતયમધિકારાન્હિ નો દદૌ ૧૫
તથા યચ્છાધિકારાન્નો જિત્વા ત્રૈલોક્યમોજસા ।
તસ્મિન્હતે શિવેનાદ્ય દૃષ્ટોઽસિ પ્રબલોઽસુરઃ ૧૬
ન તે પરાક્રમતુલાં કૃતાન્તોઽપિ લભેત્ક્વચિત્ ।
તવાજ્ઞાં કર્તુમિચ્છામસ્તવ સેવાં મહાબલ ૧૭
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં સંતુષ્ટઃ સિન્ધુદૈત્યરાટ્ ।
દદાવશ્વાન્ગજાંસ્તેભ્યો વસ્ત્રાણિ ભૂષ- ણાનિ ચ ૧૮
સિન્ધુરુવાચ ।
પ્રબલસ્તુ તદાઽહં સ્યાં યદા જેષ્યેઽમરાવતીમ્ ।
દરવિષ્ણુસત્યલોકાન્પાતાલાનિ ચ સપ્ત ચ ૧૯
ક ઉવાચ ।
સાધુ સાધ્વિતિ સર્વેષુ બ્રુવત્સુ સર્વંદૈત્યપાઃ ।
જગર્જુંશ્ચ જહર્ષુશ્ચ બ્રહ્માણ્ડં પર્યકમ્પયન્ ૨.૭૫.૨૦
ન ભૂપયુદ્ધાત્કણ્ડુર્નો હ્યશમદ્દે- વયુદ્ધતઃ ।
શમં યાસ્યત્ગ્રતો જગ્મુઃ શીઘ્રમેવાવ્રજન્દિવમ્ ૨૧
રુરુધુસ્તે શક્રપુરીં બ્રાહ્મણા ઇવ વિત્તદમ્ ।
મધ્યં વિવિશુરપરે લુણ્ટન્તો રત્નસંચયાન્ ૨૨
કોલાહલો મહાનાસીદ્દેવાનાં તત્ર ગર્જતામ્ ।
તતઃ સભામધ્યગતો હરિર્દૂતમુખાત્તતઃ ૨૩
શુશ્રાવ દૈત્યાભિગમં વેષ્ટિકાં ચ નિજાં પુરીમ્ ।
શીઘ્રમૈરાવતારૂઢો વજ્રહસ્તોઽમરાન્વિતઃ ૨૪
આયયૌ તેન દૈત્યેન યોદ્ધુકામઃ સુરાધિપઃ ।
કેચિદૂચુઃ સુરાસ્તત્ર નાયં યુદ્ધક્ષમો હરે ૨૫
વિના રમાપતિં ચાસ્ય ન સમો દૃશ્યતે ક્વચિત્ ।
યાવદ્વદત્સુ તેષ્વેવં તાવદૈત્થો મહાબલઃ ૨૬
શક્રં સુરગણૈર્યુક્તમવિધ્યચ્છરવૃષ્ટિભિઃ ।
તાવદ્દેવગણાઃ કેચિત્પલાયનપરા યયુઃ ૨૭
તતોઽધાવન્મહેન્દ્રોઽસૌ ગર્જમાનો રુષાન્વિતઃ ।
ગ્રસન્દૈત્યગણાન્સર્વાન્વજ્રોદ્યતકરોઽરિહા ૨૮
અહનદ્દૈત્યરાજં તં મસ્તકે વજ્રતો દૃઢમ્ ।
સ મૂર્છાં મહતીં પ્રાયાન્મુહૂર્તાત્પુનરુત્થિતઃ ૨૯
ઉવાચ ચ હરિં ગચ્છ સ્વક્ષયં ન ક્ષયં વ્રજ ।
મમ મુષ્ટિપ્રહારેણ કાલો મૃત્યું ગમિષ્યતિ ૨.૭૫.૩૦
તત્ર કા ગણના તેઽસ્તિ નાશણોત્તદ્ધરિર્વચઃ ।
રોષાવિષ્ટો મહાદૈત્યસ્તતો મુષ્ટિપ્રહારતઃ ૩૧
બિભેદૈરાવતકટં રુધિરૌઘપ્રવર્ષિતમ્ ।
તત ઉડ્ડીય દૈત્યસ્તચ્ચતુર્દન્તાનધારયત્ ૩૨
અપાતયદગજપતિમાશ્ચર્યં હરિરાયયૌ ।
દધાર ચ હરિં પાદે પોથયદ્યાવદેવ તમ્ ૩૩
તાવત્સૂક્ષ્મેણ વપુષા નિર્ગતો હસ્તમધ્યતઃ ।
જગામ દૂરદેશં સ મનસા પ્રશશંસ તમ્ ૩૪
નૈતાદૃશં બલં દૃષ્ટમતિષ્ઠં ચેન્મૃતોઽભવમ્ ।
તતોઽમરગણૈઃ સાર્દ્ધં શરણં તં હરિં હરિઃ ૩૫
જગામ વપુષાઽન્યેન વિસૃજ્યૈરાવતં ગજમ્ ।
સિન્ધૂદૈત્યસ્તુ સેન્દ્રેષુ દેવેષુ વિદ્રુતેષુ ચ ૩૬
ઇન્દ્રાસનમારૂઢો દૈત્યવૃન્દેન વેષ્ટિતઃ ।
દદૌ પદાનિ દેવાનાં દૈત્યેભ્યઃ સકલાનિ સઃ ૩૭
તતઃ શુમ્ભાદયો દૈત્યાઃ સ્થિતાસ્તેષુ નિરાકુલાઃ ।
નમસ્યન્તોઽસુરપતિં પ્રશંસન્તો બલાધિકમ્ ૩૮
નાનાવાદિત્રનિર્ઘોષૈર્નાદયંતસ્ત્રિવિષ્ટપમ્ ૩૯ ( ૩૩૬૩)
ઇતિ શ્રી ગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે સુરપરાજયો નામ પંચસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ ૭૫