ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.51.55

અધ્યાય ૫૧ પ્રારંભ :-
વ્યાસ ઉવાચ ।
કથમારાધિતસ્તેન કાશીરાજેન વિઘ્નરાટ્ ।
કથં ચ ચર્મદેહેન ગતઃ સ્થાનમનુત્તમમ્

એતન્મે શંસ ભગવઞ્શૃણ્વંસ્તૃપ્યામિ ન ક્વચિત્ ।
ક ઉવાચ ।
સમ્યક્શૃણુ મહાબુદ્ધે કથાં પાપપ્રણાશિનીમ્

કથયામિ મહાબુદ્ધે ઇતિહાસં પુરાતનમ્ ।
યથા નિર્વાસનો ભૂપઃ સ્વાનન્દભવનં ગતઃ

મહિમાનં પરિજ્ઞાય મુદ્ગલાજ્જ્ઞાનસાગરાત્ ।
કાયેન મનસા વાચા ગણેશે ભક્તિમાનભૂત્

ગોદાનાનિ મહાભક્ત્યા ગજાદાનાન્યનેકશઃ ।
રથાશ્વગૃહધાન્યાનિ દશ દાનાન્યજાનપિ

વિનાયકપ્રીતયે સ દદાત્યેવ દિને દિને ।
મિષ્ટાન્નભોજનૈર્વિપ્રાંસ્તોષયિત્વા ધનાદિભિઃ

ગણેશદૃઢભક્તિં સ યાચતે સ્મ દિને દિને ।
માઘશુક્લચતુર્થ્યાં સ ભૌમવારે શુભે દિને

સ્નાનં ચક્રે ઉષઃકાલે સન્ધ્યાં નિત્યવિધિં તથા ।
ભૂષયિત્વા તથાત્માનં નાનાલંકરણાંશુકૈઃ

આકાયં સકલાંલ્લોકાન્બ્રાહ્મણાન્સુહૃદોઽપરાન્ ।
પૂજયામાસ વિવિધૈ રત્નરંશુકસંચયૈઃ

વારંવારં પશ્યતિ સ્મ વિમાનાગમનં નૃપઃ ।
સભાતો ગન્તુકામાંસ્તાન્નિષેધતિ મુહુર્મુહઃ

તતો વિનાયકો જ્ઞાત્વા કાલં તસ્ય મહાત્મનઃ ।
પ્રેષયામાસ દૂતાભ્યાં વિમાનં દ્યુતિમત્તરમ્

ગણેશ ઉવાચ ।
પ્રમોદામોદ ગત્વા તુ કાશીરાજં ધરાતલે ।
મદ્ભક્તમત્રાનય તે વિમાનવરમાસ્થિતમ્

ક ઉવાચ ।
તદાજ્ઞાં પ્રાપ્ય તં નત્વા દિવો લોકાદુભૌ તદા ।
દિવ્યં વિમાનમાદાય કાશીરાજં સમીયતુઃ

તત્તેજોધર્ષિતા લોકા મેનિરે પ્રલયાનલમ્ ।
કેચિચ્ચ મેનિરે વ્યભ્રે વિદ્યુત્પાતમિવાગતમ્

તર્કયામાસુરપરે પતન્તં રવિમણ્ડલમ્ ।
ઘણ્ટાનાં ચૈવ તૂર્યાણાં ગન્ધર્વાપ્સરસાં સ્વનમ્

શ્રુત્વાઽન્યે જજ્ઞિરે યાનં ગણેશકૃપયાગતમ્ ।
અઙ્ગણે કાશિરાજસ્ય સમુત્તીર્ણં શ્રિયા લસત્

આગતૌ રાજનિકટે પ્રમોદામોદસંજ્ઞકૌ ।
ગણૌ દિવ્યામ્બરધરૌ દિવ્યભૂષાવિરાજિતૌ

દિવ્યમાલ્યાનુલેપાદ્યૈર્દિવ્યદીપ્ત્યા સ્મરાવિવ ।
વિનાયકસ્વરૂપૌ તૌ નત્વા રાજા નિજાસને

ઉપવિશ્ય પ્રપૂજ્યાશુ યાવત્પૃચ્છતિ તૌ નૃપઃ ।
તાવત્તાવૂચતુર્દૂતૌ સર્વલોકેઽથ ...

શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ વાક્યં વૈનાયકં શુભમ્ ।
ન ભક્તસ્ત્રિષુ લોકેષુ ત્વત્તઃ પ્રતીકરો નૃપઃ।
ત્વાં ધ્યાયંતિ દિવારાત્રં શૃણ્વતિ શૃણ્વતિ ત્વદ્ગુણાન્વદતેઽનિશમ્

ધન્યોઽસિ જન્મસાફલ્યં કૃતં પુણ્યવતા ત્વયા ।
ત્વદ્દર્શનાત્ક્ષિપ્રતરં નષ્ટં પાપં તમો મહત્

ન જાનીવસ્તપઃ કિં તે કૃતં જન્માન્તરેષુ ચ।
પરબ્રહ્મસ્વરૂપોઽયં બાલરૂપી વિનાયકઃ

ભવતાં ગૃહમાગત્ય નાનાલીલા અદર્શયત્ ।
દેવસ્ય દેવભક્તસ્ય મહિમા નૈવ ગોચરઃ

યતો વિનાયકો દેવસ્ત્વાં ચિન્તયતિ સર્વદા ।
ત્વદર્થં પ્રેષિતં યાનં દિવ્યં વૈભવસંયુતમ્

ન યાવો દિવ્યલોકં ત્વાં તદાજ્ઞાવશવર્તિનૌ ।
શીઘ્રમાનયતાં કાશીરાજમિત્યાહ નૌ વિભુઃ

શૃણ્વત્સુ સર્વલોકેષુ શુશ્રાવ સ વચસ્તયોઃ ।
અમૃતાબ્ધૌ નિમગ્નોઽભૂદાનન્દાશ્રુ સૃજન્મુહુઃ

દેહાવસ્થાં પુનર્લબ્ધ્વા પ્રણમ્ય તૌ ઉવાચ સઃ ।
ધન્યં જન્મ ચ પિતરૌ નિષ્ઠા ભક્તિશ્ચ સમ્પદા

યદ્દુર્લભો મયા દૃષ્ટૌ ચરણૌ વાં શુભાવહૌ ।
વિનાયકસ્વરૂપેણ પ્રાપ્તૌ નેતું પરં સ્થલમ્

ઇક્ષુસાગરમધ્યસ્થં દુર્દર્શં ચર્મચક્ષુષામ્ ।
યન્નિર્ગુણં ચિદાનન્દં પરં બ્રહ્મ સનાતનમ્

વિશ્વોત્પત્તિસ્થિતિલયહેતુભૂતમગોચરમ્ ।
યદણુભ્યોઽપ્યણુતરં સ્થૂલાત્સ્થૂલતરં ચ યત્

સર્વત્રગમસક્તં ચ સાકારં ગુણભોક્તૃ ચ ।
નાનારૂપમરૂપં ચ ભૂભારહરણોદ્યતમ્

તેન મે રઙકભૂતસ્ય કૃપેયં મહતી કૃતા।
ઇત્યુક્ત્વા સ નમસ્કૃત્ય સર્વાનાલિંગ્ય પ્રેક્ષ્ય ચ

દૂતાવૂચે ત્વારુહતં પ્રણિપાતપુરઃ સરમ્ ।
પશ્ચાદહં સમારોક્ષ્યે વિમાનં મર્ત્યદુર્લભમ્

અમાત્યાભ્યાં નમસ્કૃત્ય પુત્રં દત્વા તયોઃ કરે।
પ્રજાનાં પાલનં કાર્યં ધર્મેણ ચ બલેન ચ

મુદ્ગલેન ચ તત્પ્રોક્તમનુભૂતમિદં મયા ।
ઇત્યુક્ત્વા ચર્મદેહેન રુરોહ યાનમુત્તમમ્

અધિષ્ઠિતં તુ દૂતાભ્યાં પૂજિતાભ્યામનેકધા ।
આરુઢસ્ય ચ તત્રાસ્ય દેહોઽભૂદ્રવિસન્નિભઃ

દિવ્યૈર્ગન્ધૈરલંકારૈસ્તાભ્યાં સંપૂજિતોંઽશુકૈઃ ।
ગતૌ તૌ વાયુવેગેન દર્શયન્તૌ ચ તૌ નૃપમ્

ભૂતપ્રેતપિશાચાનાં લોકં દુષ્કૃતકર્મણામ્ ।
યત્ર તે વિકૃતાકારા ઊર્ધ્વપાદા અધોમુખાઃ

પૃષ્ઠભાગમુખાઃ કેચિન્મસ્તકાક્ષાસ્તથાઽપરે ।
હૃદિ નેત્રાઃ પૃષ્ઠનેત્રાઃ સૂક્ષ્મકણ્ઠા મહોદરાઃ

યથા રશ્મૌ જાલગતે ભ્રમન્તિ પરમાણવઃ ।
તથા ભ્રમન્તિ ગગનેઽનેકરૂપાઃ સુદુઃખિનઃ

કોઽયં લોકો દૂતવરૌ બ્રૂતં મ ઇતિ સોઽબ્રવીત્

(૨૨૩૬)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે એકપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૫૨ પ્રારંભ :-
દૂતાવૂચતુઃ ।
પ્રેતભૂતપિશાચાનાં લોકોઽયં રાજસત્તમ ।
નિન્દાપૈશૂન્યતાસ્તેયકૃતો યાન્ત્યત્ર ભૂપતે

તતોઽગ્રે પશ્યતિ સ્માસૌ લોકાવસુરરક્ષસામ્ ।
યત્ર તે વિવિધાકારા ઊર્ધ્વકેશા ભયાનકાઃ

ઘોરાસ્યાશ્ચ લલજ્જિહ્વા મેઘનાદાધરોપમાઃ।
અગ્નિકુણ્ડનિભાંસ્તાન્સ દૃષ્ટ્વા પપ્રચ્છ તૌ પુનઃ

કેષામિદં પુરં દૂતૌ ગદતં મેઽનુપચ્છતઃ ।
તાવૂચતુરયં લોકો દુષ્ટદાનવરક્ષસામ્

શ્રૌતસ્માર્તક્રિયાહીના અત્ર તિષ્ઠન્તિ પાપિનઃ ।
તદગ્રે સ દદર્શાથ લોકં ગન્ધર્વસેવિતમ્

રૌપ્યસ્વર્ગગૃહા યત્ર રત્નકાંચનભૂમયઃ ।
નરનાર્યઃ કામરત્યો નૃત્યગાનવિશારદાઃ

અતિસૌખ્યકરં તં સ દૃષ્ટ્વા પપ્રચ્છ તૌ પુનઃ।
કેષામિદં પુરં દૂતૌ ગદતં મેઽનુપૃચ્છતઃ

તાવૂચતુઃ ।
ગન્ધર્વનગરં ચેદં દેવસ્થાનેષુ ગાયકાઃ।
પ્રાપ્નુવન્તિ મહાપુણ્યાદિદં પુરમનુત્તમમ્

સિદ્ધચારણયક્ષાણાં ગુહ્યકાનાં પુરં મહત્ ।
નાનાવ્રતૈસ્તથા દાનૈર્ગમ્યં પુણ્યસમુચ્ચચૈઃ

દૂતૌ ચ તૌ નૃપં પશ્ચાદ્દર્શયેતાં ગરીયસીમ્।
ઇન્દ્રસ્ય નગરીં રમ્યામશ્વમેધશતાર્જિતામ્

સુવર્ણરત્નગોદાનરથાશ્વગજદાનતઃ।
ગમ્યાં તીર્થાભિષેકાદ્યૈઃ પુણ્યૈર્નાનાવિધૈરપિ

યત્રેન્દ્રભવનં રમ્યં દર્શયેતામુભૌ નૃપમ્ ।
નૃપો નિરીક્ષ્ય તૌ પ્રોચે યચ્છ્રુતં દૃષ્ટમેવ તત્

અગ્નિલોકં તતોઽગ્રે તૌ દર્શયેતાં નૃપં શુભમ્ ।
યત્રાગ્નિહોત્રિણો વહ્નિતેજસો ભાન્ત્યનેકશઃ

તતોઽગ્રે દર્શયેતાં તૌ યમલોકં શુભાશુભમ્ ।
યત્ર પુણ્યકૃતો યાન્તિ તથા પાપકૃતોઽપિ ચ

સ ધર્મઃ સુકૃતાં ભાતિ ક્રૂરો દુષ્કૃતકર્મણામ્ ।
સુકૃતઃ સર્વભોગાંસ્તુ દુષ્કૃતો નરકાનપિ

ભુંજતે પ્રાણિનઃ સ્વસ્વકર્મભોગાનનેકશઃ ।
કુમ્ભીપાકે ચ પચ્યન્તે છિદ્યન્તે ચાસિપત્રકૈઃ

અયોઘનેન તાડ્યન્તે કૃત્યન્તે કણ્ટકૈરપિ ।
તામિસ્રં ચાન્ધતામિસ્રે કૃમિકુણ્ડે સપૂયકે

પાત્યન્તે નરકે ઘોરે દુષ્કૃતઃ પ્રાણિનઃ સ તાન્ ।
નિરીક્ષ્યામીલયન્નેત્રે યાતં યાતમિતિ બ્રુવન્

તતોઽગ્રે દર્શયેતાં તૌ કૌબેરં લોકમુત્તમમ્ ।
અત્યાશ્ચર્યકરં શક્રલોકાદતિવરં પરમ્

રત્નકાંચનયુક્તાનિ ગૃહાણિ દીપ્તિમન્તિ ચ ।
રત્નકાંચનદાનેન તુલાદાનૈશ્ચ કોટિશઃ

પ્રાપ્નુવન્તિ મહાભાગાઃ કૌબેરં લોકમુત્તમમ્ ।
તતોઽગ્રે દર્શયેતાં તૌ વારુણં લોકમુત્તમમ્

તીર્થાન્ન દાનતો લભ્યં કુબેરભવનાતિગમ્ ।
અપ્સુ સર્વે શુષ્કદેહા વસન્તિ સુખભોગિનઃ

વાપીકૂપતડાગાનાં દૃશ્યન્તે જલદાયિનઃ ।
તતોઽગ્રે દર્શયેતાં તૌ વાયુલોકં સુખાવહમ્

દદતે વ્યજનં ગ્રીષ્મે સૌશીરં કર્પુરં જલમ્ ।
વસન્તિ વાયુલોકે તે સ્વેચ્છાનાતિવિહારિણઃ

તતોઽગ્રે દર્શયેતાં તૌ સૂર્યલોકં દુરાસદમ્ ।
પંચાગ્નિસાધનરતાઃ સૂર્યભક્તિપરાયણાઃ

અવાપ્તકામા મુનયઃ સર્વે તે સૂર્યવર્ચસઃ ।
નિવસન્તિ નિરાબાધા બ્રહ્મકલ્પશતં નરાઃ

નાક્ષત્રં ચન્દ્રલોકં ચ દર્શયેતાં નૃપં તતઃ ।
મુક્તાફલસુવર્ણાનાં દાનેન સોમયાગતઃ

પ્રાપ્નુવન્તિ મહાત્માનો લોકમેનં સુપુણ્યતઃ ।
ગોલોકં ચ તતોઽગ્રે તૌ દર્શયેતાં નૃપં તદા

ગોસહસ્રાણિ યે દદ્યુર્બ્રાહ્મણેભ્યો યથાવિધિ ।
રોમસંખ્યૈસ્તુ કલ્પૈસ્તે ગોલોકે નિવસન્તિ હિ

સત્યલોકં તતોઽગ્રે તૌ દર્શયેતાં ચિરન્તનમ્ ।
સત્યવ્રતા વેદવિદો વેદાધ્યયનતત્પરાઃ

સદાચારાઃ શાસ્ત્રવિદઃ પુરાણપાઠકાશ્ચ યે।
અન્નદાનરતા યજ્ઞકર્તારસ્તીર્થસેવિનઃ

અપ્રતિગ્રાહકા વિપ્રાઃ પરોપકૃતિકારિણઃ ।
તપસ્વિનો દાનપરાઃ સત્યલોકં વ્રજન્તિ તે

ગવ્યૂત્યષ્ટસહસ્રેણ વિસ્તીર્ણં તાવદાયતમ્ ।
યત્ર બ્રહ્મા મુનિગણૈર્ગણૈ રાજર્ષિણાં પરૈઃ

દેવર્ષીણાં દાનવાનાં ગન્ધર્વાપ્સરસાં તથા ।
સ્તૂયમાનો દિવારાત્રં સેવ્યતે ભક્તિતત્પરૈઃ

યત્રેન્દ્ર ભવનામાનિ ગૃહ્યાણિ પરિતા લસન્ ।
તં દૃષ્ટવા નૃપતિર્લોકં વિસ્મિતઃ પ્રાહ તૌ તદા

નૃપ ઉવાચ ।
ધન્યોઽસ્મ્યનુગૃહીતોઽસ્મિ ગણેશેન કૃપાવતા ।
ભવદ્ભ્યાં ચ યતો દૃષ્ટાઃ સ્વર્ગલોકાઃ સુદુર્લભાઃ

ક ઉવાચ।
તં પુનર્દર્શયેતાં તૌ વૈકુણ્ઠં વિશ્રુતં ત્રિષુ ।
લોકેષુ તત્ર ગચ્છન્તિ વૈષ્ણવા ભક્તિતત્પરાઃ

સર્વલોકેષુ શ્રેષ્ઠં તં નોપમા યસ્ય વિદ્યતે ।
શેપો ન વર્ણને શક્તોઽનેકવક્ત્રો ન ચાત્મભૂઃ

ઉર્જંસ્નાયી ઝષસ્નાયી મેષસ્નાયી તિલાન્નદઃ ।
ગોદો ગીતાધ્યયનવાન્પ્રાણિનાં ચોપકૃચ્ચ યઃ

વિષ્ણુલોકં વ્રજત્યાશુ સહસ્ર પંચયોજનમ્ ।
સૂર્યચન્દ્રપ્રકાશાનિ વિશ્વકર્મકૃતાનિ ચ

મન્દિરાણિ પ્રભાસન્તિ રત્નકાંચન રાજતૈઃ ।
યેષુ ના પ્રવિશત્યેવ તમોરત્નમરીચિભિઃ

પરિવારયુતો લક્ષ્મ્યા યત્ર તિષ્ઠતિ દૈત્યહા ।
જહર્ષ નૃપવર્યોઽસૌ દૃષ્ટ્વા તત્પુણ્યસંચયાત્

તતોઽગ્રે દર્શયેતાં તૌ કૈલાસં ગિરિશાલયમ્ ।
મેરોસ્તુ શિખરે રમ્યેઽયુતયોજનવિસ્તૃતે

રવિચન્દ્રપ્રકાશાનિ હર્મ્યાણિ યત્ર ભાન્તિ ચ ।
યત્ર પંચાક્ષરજપા રુદ્રાધ્યાયજપાશ્ચ યે

અનેકસાધનરતાઃ પુણ્યવન્તો વ્રજન્તિ હ ।
તં દૃષ્ટવા પ્રાહ નૃપતિર્વિનાયકપ્રસાદતઃ

દૃષ્ટ્વા સર્વે દેવલોકાઃ પુણ્યદા દર્શનાન્નૃણામ્ ।
તતોઽગ્રેણ રવિશ્ચન્દ્રઃ સહસ્રયોજનાવધિ

વિમાનપ્રભયા યાતિ ન ચ પશ્યન્તિ કિંચન ।
મેઘનાદનિભં શબ્દં શુશ્રાવ દુઃસહં નૃપઃ

ગિરિવર્યપ્રકાશાનાં ભ્રમરાણાં સમન્તતઃ ।
કસ્ય શબ્દઃ શ્રૂયતેઽયમિતિ પપ્રચ્છ તૌ નૃપઃ

કદા દ્રક્ષ્યામિ દેવસ્ય પાદપદ્મમિતિ સ્ફુટમ્ ।
દદર્શ પુરતો રાજા શક્તિં ભ્રામરિકાં દૃઢામ્

અનેકાદિત્યસઙકાશાં બ્રહ્માણ્ડગ્રાસસાહસામ્ ।
પ્રસારિતમુખાં ભીમાં દૃષ્ટ્વા મૂર્છામિયાન્નૃપઃ

આશ્વાસ્ય નિન્યતુસ્તં તુ દૂતાવગ્રે નૃપં તદા ।
તત આધારશક્તિં સ તતોઽપ્યતિભયઙકરામ્

દૃષ્ટવા ચકમ્પે નૃપતિર્ભ્રામરીમસ્તકે સ્થિતામ્ ।
કરાલકેશાં લમ્બોષ્ઠીં દીર્ઘજિહ્વાં પ્રભાયુતામ્

આશ્વાસિતો વ્રજન્નગ્રે સોઽપશ્યત્કામદાયિનીમ્ ।
આધારશક્તિં સંવિષ્ટાં યોજનાયુતવિસ્તૃતામ્

ભ્રમન્તિ પર્વતા યસ્યાઃ શ્વાસવાયુવિવર્તનાત્ ।
વજ્રાતિનિષ્ઠુરૈર્દેહૈર્યસ્યાસ્તિષ્ઠતિ સા પુરી

વદતઃ સ્મ નૃપં દૂતૌ પશ્ય સ્વાનન્દપત્તનમ્ ।
યદ્ધ્યાનપરિતૃપ્તોઽસિ કોટિસૂર્યનિભં શુભમ્

રત્નકાંચનસંભિન્ના ભાતિ યત્ર ગૃહાઃ પરે ।
મુક્તારજતસૂર્યાશ્મનિમિતાશ્ચ સહસ્રશઃ

નીલાશ્મકુટ્ટિમા યત્ર પુમાંસો યત્ર વહ્નિભાઃ ।
યત્ર વાપીકૂપતડાગા ભાન્તિ ચ સરાંસિ ચ

સ્વચ્છશીતામ્બુનીલાનિ પીતરત્નતટાનિ ચ ।
યદમ્બુપાનાન્ન જરા ન ક્ષુદ્રોગો નૃણાં ભવેત્

આક્રીડા વિમલા નાનાવૃક્ષવલ્લીવિરાજિતાઃ।
દિવ્યૌષધ્યો દિવા સૂર્યકોટિભા ભાન્તિ યત્ર ચ

ચન્દ્રપૃષ્ઠે પ્રપશ્યન્તિ કલંકરદિતે મુખમ્ ।
વિલાસિનીજના યત્ર સર્વદાઽધોગતે નિશિ

યત્રપુષ્પવનામોદઃ શ્રમં હન્તિ વિહારિણામ્ ।
ઇક્ષુસાગરતીરં તત્પ્રાપ્યોત્તેરુર્મુદા યુતાઃ

ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે દ્વિપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૫૩ પ્રારંભ –
બ્રહ્મોવાચ ।
પપુરિક્ષુરસં પુણ્યનિચયૈર્લભ્યમંજસા ।
તન્મધ્યે પદ્મિની શ્વેતા સહસ્રદલપદ્મયુક્

સહસ્રકિરણપ્રખ્યં તસ્યાં યત્પદ્મમુત્તમમ્ ।
તન્મધ્યે તસ્ય દેવસ્ય પર્યંકોતિમનોહરઃ

દિવ્યાસ્તરણસંપન્નો દિવ્યધૂપૈઃ સુધૂપિતઃ।
દિવ્યનાનાકુસુમવાન્સ્વપ્રભૈ રત્નસંચયૈઃ

ભાસયન્પ્રભયા સર્વા દિશો વિદિશ એવ ચ ।
વ્યજનૈર્વીજ્યમાનઃ સ તત્ર શેતે વિનાયકઃ

કોટિચન્દ્રનિભો નાનાલંકારો નાગભૂષણઃ ।
રમ્ભાસ્તમ્ભનિભં શુણ્ડાદણ્ડં રદનસુન્દરમ્

દધદ્દિવ્યામ્બરચ્છન્નો ભાલનેત્રઃ કિરીટવાન્ ।
કુણ્ડલે ચાંગદે મુદ્રા કટિસૂત્રં મહાધનમ્

સિદ્ધિબુદ્ધી સિદ્ધિહેતૂ પાદૌ સર્વહતોઽસ્ય હ।
અણિમાગરિમાશ્વેતચામરૈર્વીજિતઃ સ્મ હ

જ્વાલિની તેજિની દીપ્યમાને ચોભયતઃ સ્થિતે ।
દિવ્યગન્ધેન લિપ્તાંગો દિવ્યમાલાવિભૂષિતઃ

મહિમા પ્રથિમાદાય સ્થિતે દૃષ્ટિસમીપતઃ ।
જવં ગણ્ડૂષપાત્રં ચ છત્રં કાંચનરત્નયુક્

તતો દૂતૌ કરે ધૃત્વા તં નૃપં પુરતોઽસ્ન તુ ।
ઈક્ષેતે વાગવસરં તતો દેવોઽન્વબુધ્યત

તૌ દૂતાવૂચતુર્દેવમાનીતોઽયં તવાજ્ઞયા।
પ્રણમ્ય ચ સ્થિતૌ દૂરં તદાજ્ઞાપેક્ષકાવુભૌ

તસ્મિન્પ્રબુદ્ધે રાજા સ પ્રણનામ કૃતાંજલિઃ ।
ઉવાચ પરમપ્રીત્યા ધન્યો વંશો મમાદ્ય હ

પિતરૌ જન્મ વિદ્યા ચ તપો દૃષ્ટિઃ સુતાદયઃ ।
યેન મે દર્શિતં બ્રહ્મ ધ્યેયં પદયુગં તવ

ન બ્રહ્મલોકે કૈલાસે શક્રલોકેઽપિ વૈભવઃ ।
એતાદૃશોઽદર્શિ મયા નાન્યલોકેઽપિ કશ્ચન

દૂતાવૂચ આસ્યતાં સ તતસ્તૌ ચ નિષેદતુઃ ।
તત્તોઽપશ્યદ્બાલરૂપં દ્વિભુજં સ વિનાયકમ્

યેન તૌ નિહતૌ દૈત્યૌ દેવાન્તકનરાન્તકૌ ।
અતિગૌરં કોમલાંગે હિમકર્પૂરસન્નિભમ્

ન શશાક તદા વક્તું બાષ્પરુદ્ધમહાગલઃ ।
આનન્દાશ્રુનદી પૂરૈરાસિંચસ્તત્પદદ્વયમ્

વિજ્ઞાય તન્મહાભક્તિમુત્થાપ્યાલિંગ્ય વિઘ્નરાટ્ ।
મૂર્ધ્ન્યાઘ્રાતશ્ચ પિતૃવદ્બહુકાલગતઃ સુતઃ

દેવોઽપિ બાષ્પકણ્ઠોઽભૂદુભૌ રોમાંચસંયતૌ ।
ઉભૌ સુખાબ્ધિ સંમગ્નૌ દેહાતીતૌ યથા મુની

ઉવાચ વચનં પશ્ચાદ્બાલરૂપી વિનાયકઃ ।
ત્વદ્ગૃહેઽનેકધા તાત ક્રીડતા યત્કૃતં મયા

તત્ક્ષાન્તં હિ ત્વયા સર્વં શુભં વા યદિ વાઽશુભમ્ ।
નિહતા બહવો દૈત્યા ધરાભારશ્ચ સંહૃતઃ

પાલિતાઃ સાધુલોકાશ્ચ સ્થાપિતા ધર્મસેતવઃ ।
તવાજ્ઞયા પુનર્યાતઃ કશ્યપં સૃષ્ટિકારકમ્

પ્રણમ્ય તં નિજં લોકં પ્રાપ્તોઽમું સર્વવૈભવમ્ ।
ત્વામેવ પરિચિન્ત્યાહં વિશ્રાન્તિં ન લભે ક્વચિત

તવાદિભાવં જ્ઞાત્વાઽહં મુદ્ગલં મુનિપુંગવમ્ ।
અપ્રેષયં તવ ગૃહે તદનુગ્રહતસ્ત્વયા

પ્રાપ્તં સ્થાનં મુદ્ગલેન ભક્તેનેદં ત્વયાઽપિ ચ ।
યદગમ્યં સદા દેવૈર્બ્રહ્માદ્યૈર્મુનિપુંગવૈઃ

ક ઉવાચ ।
પીત્વા વાગમૃતં તસ્ય નૃપો નત્વા પુનઃપુનઃ ।
ઉવાચ ધૈર્યમાલમ્બ્ય તુષ્ટાવ ચ યથામતિ

નૃપ ઉવાચ ।
નમામિ તે નાથ પદારવિન્દં બ્રહ્માદિભિર્ધ્યેયતમં શિવાય ।
યત્પદ્મપાશાસિપરશ્વધાદિચિહ્નિતં વિઘ્નહરં નિજાનામ્

યદર્ચ્યતે વિષ્ણુશિવાદિભિઃ સુરૈરનેકકાર્યાર્થકરૈર્નરૈશ્ચ ।
અનેકશો વિઘ્નવિનાશદક્ષં સંસારતપ્તામૃતવૃષ્ટિકારિ

નમામિ તે નાથ મુખારવિન્દં ત્રિલોચનં વહ્નિરવીન્દુતારમ્ ।
કૃપાકટાક્ષામૃતસેચનેન તાપત્રયોન્મૂલનદૃષ્ટશક્તિ

નમામિ તે નાથ કરારવિન્દમનેકહેતિક્ષતદૈત્યસંઘમ્ ।
અનેકભક્તાભયદં સુરેશ સંસારકૂપોત્તરણાવલમ્બમ્

ત્વમેવ સત્ત્વાત્મતયા બિભર્ષિ સૃજસ્યજો રાજસતામવાપ્ય ।
તમોગુણાધારતયા ચ હંસિ ચરાચરં તે વશગં ગણેશ

યઃ શુદ્ધચેતા ભજતેઽનિશં ત્વામાક્રમ્ય વિઘ્ના પરિધાવસિ ત્વમ્ ।
સ ત્વાં વશે કૃત્ય સુખં હિ શેતે વત્સં યથા ગૌરિવ ધાવસિ ત્વમ્

યેઽન્યે ભજન્તઃ સમવાપ્ય તાપાન્સંસારચક્રે બહુધા ભ્રમન્તઃ ।
કદાપિ તેઽનુગ્રહમાપ્ય તેઽપિ ભજન્તિ માનુષ્યમવાપ્ય તેઽપિ

ધરારજઃ કોઽપિ મિમીત નાકે તારા ગણં વારિમુચાં ચ ધારાઃ ।
નાલં ગુણાનાં ગણાનાં હિ કર્તું શેષો વિધાતા તવ વર્ષપૂગૈઃ

નિરાકૃતેસ્તે યદિ નાકૃતિઃ સ્યાદુપાસનાકર્મવિધિર્વૃથા સ્યાત્ ।
ગુણપ્રપંચઃ પ્રકૃતેર્વિલાસા જનસ્ય ભોગશ્ચ તથા કથમ્ સ્યાત્

સત્સંગતિશ્ચેત્સદનુગ્રહઃ સ્યાત્સકર્મનિષ્ઠા સદનુસ્મૃતિશ્ચ ।
ચિત્તસ્ય શુદ્ધિર્મહતી કૃપા તે જ્ઞાનં વિમુક્તિશ્ચ ન દુર્લભા સ્યાત્

ક ઉવાચ ।
ઇતિ સ્તોત્રં સમાકર્ણ્ય પરિતુષ્ટો વિનાયકઃ ।
ઉવાચ કાશીરાજં સ વરં વૃણુ હૃદિ સ્થિતમ્

નૃપ ઉવાચ ।
જાતં વરસ્ય કૃત્યં મે યત્રાહં હિ સમાગતઃ ।
ઇતઃ પુનર્જન્મમૃતી ન સ્યાતાં તદ્વિધીયતામ્

ક ઉવાચ ।
સ્તોત્રેણ પ્રીતસ્તં પ્રાહ તથેતિ દિવ્યદેહિનમ્ ।
સ્થાપયામાસ નિકટે કલ્પકોટિયુગાવધિ

મુને સ્તોત્રં મયા તસ્માત્પ્રાપ્તં તસ્ય પ્રસાદતઃ ।
નારદાય મયા પ્રોક્તં નારદો ગૌતમાય ચ

પ્રાહ સોઽપિ મુનીન્સર્વાન્સર્વકામફલપ્રદમ્ ।
જ્ઞાનેન્દ્રે મોક્ષદં વિઘ્નનાશનં પાવનં પરમ્

યઃ પઠેત્સ લભેદ્ભક્તિં ગણેશસન્નિધૌ નરઃ ।
વિદ્યાકામો લભેદ્વિદ્યાં ત્રિસન્ધ્યં યઃ પઠેન્નરઃ

પુત્રકામો લભેત્પુત્રાંજયકામો લભેજ્જયમ્ ।
એવં સર્વં સમાખ્યાતં યદ્યત્પૃષ્ટં ત્વયા મુને

આખ્યાનં કાશિરાજસ્ય કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ ।
ભૃગુરુવાચ ।
ઇતિ શ્રુત્વા બ્રહ્મવાક્યં વ્યાસો નિઃસંશયો ગિરઃ

પુનઃ પપ્રચ્છ સુમતિર્વિસ્તરેણ કથાન્તરમ્ ।
વ્યાસ ઉવાચ ।
શુક્લસ્યાતિદરિદ્રસ્ય હૃતં દારિદ્ર્યમાદરાત્

ભુક્ત્વા કદન્નં તદ્ગેહે કાશિરાજં સમેત્ય ચ ।
કિં ચકાર સ દેવોઽપિ કાશિરાજશ્ચ તદ્વદ

કથં તૌ નિહતૌ દૈત્યૌ ભૂભારશ્ચ કથં હૃતઃ ।
સ્થાપિતશ્ચ કથં ધર્મસ્તન્મે શંસ યથાવિધિ

ક ઉવાચ ।
કથયામિ સમાસેન ચરિતં બાલરૂપિણઃ ।
હૃત્વા શુક્લસ્ય દારિદ્ર્યં યદ્યત્તેન કૃતં મુને

(૨૩૪૫)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે રાજ્ઞસ્યાનન્દપ્રાપ્તિવર્ણનં નામ ત્રિપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૫૪ પ્રારંભ :-
ક ઉવાચ ।
ભુક્ત્વા શુક્લગૃહે દેવો યાવત્ક્રીડતિ ચત્વરે ।
ક્ષણં સુષ્વાપ મધ્યે સ તતો નાગરિકા જનાઃ

ભોજનાય સમારમ્ભં કૃત્વા મુનિસુતસ્ય હ ।
કાશિરાજગૃહં તાવદાકારયિતુમાગતાઃ

તાનૂચે કાશિરાજસ્તુ ક્રીડન્ક્રીડન્નિતો ગતઃ ।
પશ્યન્તિ સ્મ તતો લોકા ગૃહેગૃહે વિનાયકમ્

શુક્લસ્ય સ ગૃહં યાત ઇતિ કેચિત્સમૂચિરે ।
તતો જના નિનિન્દુસ્તં દેવં શુક્લમકિંચનમ્

જના ઊચુઃ ।
ઉષ્ટ્રસ્તુ કણ્ટકાન્ભુંક્તે હિત્વા કોમલપલ્લવાન્ ।
અસ્માનાઢયાન્વિહાયાસૌ દરિદ્રસ્ય ગૃહં ગતઃ

વૃથૈવેશ્વરતાં નીતો રાજ્ઞા બાલો યદીશ્વરઃ ।
સ્યાદયં ચેત્તદા કુર્યાત્સંતુષ્ટિં સર્વચેતસામ્

કદન્નં તદપિ સ્વલ્પં કથં ભોક્ષ્યતિ બાલકઃ ।
કેચિત્સત્પુરુષાસ્તેષુ તમાનયિતુમુત્સુકાઃ

ઇતસ્તતઃ પ્રધાવન્તિ વિજ્ઞાતું વિનાયકમ્ ।
પપ્રચ્છુર્માર્ગગાંલ્લોકાન્ક્વચિદ્દૃષ્ટો વિનાયકઃ

પૃષ્ટ્વા પૃષ્ટ્વા વ્રજન્તિ સ્મ જનાસ્તદ્ભક્તિ
તત્પરાઃ । કેચિદુચુઃ શુક્લગૃહં ગતઃ સ્યાદિતિ તાન્પ્રતિ

તે શીઘ્રં તદ્ગૃહં યાતા જ્ઞાત્વા સુપ્તં વિનાયકમ્ ।
અતિષ્ઠન્સાત્ત્વિકાસ્તૂષ્ણીં પ્રબુદ્ધઃ સ્યાદ્યદા વિભુઃ

તદૈનં પ્રાર્થયામેતિ રાજસાસ્તુ તમબ્રુવન્ ।
ઉત્તિષ્ઠ યાહિ રે ભૌક્તુમન્નં પર્યુષિતં ભવેત્

ત્વદર્થં નગરે લોકાઃ કોલાહલં પ્રકુર્વતે ।
દરિદ્રસ્યાસ્ય શુક્લસ્ય શુક્લભિક્ષારતસ્ય હ

પર્યાપ્તિશ્ચાસ્ય ભિક્ષાયા જાયતે ન કદાચન ।
ન જલં કોઽપિ પિબતિ તસ્ય ગેહે કથં ભવાન્ ।
ભુક્તવાન્કુત્સિતં ચાન્નં કશ્યપસ્યાત્મજોઽપિ સન્

કેચિત્તં વિવિધૈર્વાક્યૈર્નિનિન્દુસ્તુષ્ટુવુઃ પરે ।
મુનિરુવાચ ।
એવં શ્રુત્વા સર્વવાક્યમુવાચ કશ્યપાત્મજઃ

દેવ ઉવાચ ।
ભક્ત્યોપપાદિતં ચાન્નં ભુક્તમદ્ય યથેચ્છતઃ ।
પદમાત્રં હિ ગન્તું મે શક્તિસ્તૃપ્તસ્ય નાસ્તિ ચ ॥૧૫।
ગ્રાસમાત્રં હિ ભોક્તું મે વાંછા નાસ્ત્યધુના જનાઃ ।
ક ઉવાચ ।
એવં નિષ્ઠુરતાં જ્ઞાત્વા જનાસ્તે વિરસાસ્તદા

ઊચુઃ પરસ્પરં કેચિત્કર્તવ્યં કિં હિ બાલકે ।
સોઽપિ વિહ્વલતાં જ્ઞાત્વા પુરવાસિજનસ્ય હ

એકોઽનન્તત્વમાપેદે ઘટાકાશ ઇવ ક્ષણાત્ ।
જલકુમ્ભગતો યદ્વત્સવિતાઽનેકરૂપવાન્

પ્રતિગૃહં ગતો નાનાક્રીડાસક્તોઽભવદ્વિભુઃ ।
ક્વચિત્સોપાન માર્ગેષુ ક્વચિદ્દોલાગતોઽપિ ચ

ક્વચિચ્ચ પર્યંકગતઃ ક્વચિત્સૌધગતોઽપિ ચ।
ક્રીડતે હસતે ક્વાપિ ગૃહબાલૈર્ભુનક્તિ ચ

અધ્યેતિ ક્વાપિ શાસ્ત્રાણિ પાઠયત્યપિ કુત્રચિત્ ।
તં દૃષ્ટ્વા સ્વગૃહં યાતં કાશિરાજેન સંયુતમ્

જહૃષે સ ગૃહસ્વામી ધન્યોઽહમિતિ ચાબ્રવીત્ ।
એવં સર્વગૃહે રાજસહિતોઽસૌ વિનાયકઃ

ક્વચિદભ્યજ્યતે તૈલૈઃ સ્નાતિ ક્વાપિ શુભૈર્જલૈઃ ।
પાદપ્રક્ષાલનં ક્વાપિ ક્રિયતે પરમાદરાત્

ઉપચારૈઃ ષોડશભિઃ પૂજ્યતે ક્વાપિ ભક્તિતઃ ।
ભુજ્યતે પરમાન્નેન બાલભાવાદ્યથા તથા

ક્વચિન્નાનાપરિમલૈઃ કસ્તૂરીચન્દનાદિભિઃ ।
અર્ચ્યતે સુમનોભિશ્ચ નૈવેદ્યૈર્વિવિધૈરપિ ।
સેવ્યતે ગૃહપત્નીભિઃ શિશુભિઃ સેવકૈરપિ

ભુક્ત્વા યથેષ્ઠં સુષ્વાપ પાદસંવાહનાદિભિઃ ।
વેદાપરાયણરતઃ ક્વાપિ ગાનરતસ્તુ સઃ

શૃણોતિ સત્કથાં ક્વાપિ હરેરપિ કથાં ક્વચિત્ ।
ક્વચિચ્ચ પ્રમદાનૃત્યં પશ્યતિ સ્મ નૃપેણ સઃ

આરાર્તિક્યૈશ્ચ વિવિધૈઃ ક્વાપિ નીરાજ્યતે વિભુઃ ।
ક્વચિચ્ચ પાશહસ્તોઽસૌ ક્રીડતે ક્ષુદ્રબાલકૈઃ

પુરાણં વાચ્યતે ક્વાપિ ધર્મશાસ્ત્રં સ્મૃતિસ્તથા।
એવં સર્વગૃહે ભુક્ત્વા સર્વેષાં કામપૂરકઃ

યસ્ય યસ્ય યથા વાંચ્છા તથા તાં વ્યદધાદ્વિભુઃ।
સુપ્રસન્નો મહાદેવો યથાકલ્પદ્રુમોઽપિ ચ

યથા ચિન્તામણિઃ કામધેનુર્વાઽખિલકામદા।
દીનનાથેતિ યન્નામ કૃતં તત્સાર્થકં તદા

દેવદુન્દુભયો નેદુઃ પુષ્પવૃષ્ટિર્ગૃહે ગૃહે ।
દૃષ્ટ્વેત્થં કાશિરાજાઽસૌ ભ્રાન્ત ઊચે નિજાન્પ્રતિ

અયં વિનાયકો બાલઃ સન્નિધૌ મમ તિષ્ઠતિ।
સ કથં સર્વગૃહગઃ પૂજ્યતે સર્વમાનવૈઃ

ગૃહે ગૃહે તુ સ કથં તિષ્ઠત્યત્રાપિ સામ્પ્રતમ્ ।
યો મામાકારયતિ તં વદામિ ચ પુનઃ પુનઃ

વિના વિનાયકં યામિ કથં ભોક્તું ભવદ્ગૃહે ।
ગૃહમધ્યસ્થિતં ચાન્નં ભુંજે કાશ્યપસંયુતઃ

તં ભુક્તવન્તં ત્યક્ત્વૈવ બહિસ્થમત દૃષ્ટવાન્ ।
ઇતસ્તતોઽબ્રુવંલ્લોકા દૃઢવિસ્મિતમાનસાઃ

નાનાગૃહગતો ભુંક્તે કાશિરાજયુતો વિભુઃ ।
આકર્ણ્ય વચનં તેષાં હસન્નૂચે નૃપઃ સ તાન્

વિના માં સ કથં યાતો ભોક્તું નાનાગૃહાનિતિ ।
તતો ગૃહાણિ દ્વિત્રીણિ ગત્વા રાજા હિ દૃષ્ટવાન્

સ્વં ચ કશ્યપપુત્રં ચ ભુક્તવન્તં ગૃહે ગૃહે ।
એતસ્મિન્નન્તરે પ્રાપ્તૌ સ્નાત્વા તૌ મુનિસત્તમૌ

ભુક્ત્યર્થં ભ્રમમાણૌ તૌ સનકશ્ચ સનન્દનઃ ।
પુરીં મહોત્સવયુતાં વિનાયકમયીં શુભામ્

યદ્યદ્ગૃહં પ્રવિશતસ્તત્ર તત્ર વિનાયકમ્ ।
પશ્યતઃ સ્મરતસ્તૌ તુ યાતઃ સ્મ બહિરેવ ચ

ભુક્તં ચ ભુક્તવન્તં ચ સુપ્તં ક્રીડન્તમેવ ચ ।
જપન્તં ચ પઠન્તં ચ પાઠયન્તં ચ પશ્યતઃ

એવં સર્વત્ર તં દૃષ્ટ્વા પરસ્પરમથોચતુઃ ।
ન સ્થલં ભોજનાર્થાય દૃશ્યતેઽથાત્ર નિર્મલમ્

યાવઃ શુક્લગૃહં કર્તા સ નાનાતિથ્યમાદરાત્ ।
ઇત્યુક્ત્વા તદ્ગૃહં યાતો દૃષ્ટસ્તત્રાપિ કાશ્યપઃ

અધોમુખૌ ક્ષુધાર્તૌ તૌ યાતઃ સ્મ નગરાદ્બહિઃ।
પશ્યતઃ સ્મ પરાં મૂર્તિં સ્ફુટાં વૈનાયકીં શુભામ્

અન્તર્હદિ ચ નેત્રે સ્વે નિમીલ્યોન્મીલ્ય વા પુનઃ।
અધશ્ચોર્ધ્વં ચાન્તરાલે દિક્ષુ ચૈવ વિદિક્ષુ ચ

તસ્થતુસ્તૌ તતઃ પશ્ચાદ્ધ્યાનસ્તિમિતવીક્ષણૌ ।
ક્ષણમુદ્ધાટ્ય નયને વિનાયકસ્વરૂપિણમ્

પરસ્પરં પશ્યતિ સ્મ સનકસ્તં પરોઽપિ તમ્ ।
યં દેવં તૌ ધ્યાયતઃ સ્મ પશ્યતસ્તં વિનાયકમ્

સર્વવ્યાપી સર્વરૂપ આવિરાસીત્તયોઃ પુરઃ।
દશબાહુઃ સિંહગતઃ સિદ્ધિબુદ્ધિવિરાજિતઃ

સુપ્રકાશં કિરીટં ચ કુણ્ડલે ચાંગદે દધત્ ।
દિવ્યગન્ધં ચ માલ્યં ચ નાગં ચન્દ્રાર્દ્ધમેવ ચ

કસ્તૂરીતિલકં દિવ્યે વસને દશનપ્રભે।
સૌમ્યતેજાઃ સુમનસાં દુષ્ટાનાં દુર્નિરીક્ષણઃ

ત્યક્ત્વા ભ્રમન્તુ તત્ત્વજ્ઞૌ પ્રણમેતાં વિનાયકમ્ ।
બદ્ધ્વા કરપુટં તૌ તં તુષ્ટુવાતે મહામતી

તૌ ઊચતુઃ ।
નિત્યમદ્વૈતમપરં પરં બ્રહ્મ સનાતનમ્ ।
તમેવ પરયા ભક્ત્યા પંચભૂતાત્મકં વિભુમ્

ચરાચરગતં સર્વરૂપિણં પરમેશ્વરમ્ ।
ભ્રમન્તિ યસ્ય રોમાઞ્ચગતા બ્રહ્માણ્ડકોટયઃ ૫૪
સ કથં સ્તવનીયોઽસૌ વેદાન્તાનામગોચરઃ ।
આવયોર્વાઞ્છિતં દેવ ત્વયા જ્ઞાત્વા પ્રપૂરિતમ્

ન વિદ્મો મહિમાનં તે બાલરૂપધરસ્ય હ ।
ભૂભારહરણાર્થાય કાશ્યપં રૂપમુત્તમમ્

ક ઉવાચ ।
અન્તર્દધે તુ તદ્રૂમુપભયોઃ સ્તુવતોઃ પુરઃ ।
ન પશ્યતો યદા રૂપં તદા તૌ શ્રમવર્જિતૌ

પ્રાસાદં પરમં કૃત્વા મૂર્તિં વૈનાયકીં શુભામ્ ।
બ્રહ્મવાદિત્રઘોષૈશ્ચ યથા દૃષ્ટં શુભે દિને

સ્થાપયામાસતુર્નામ વરદોઽયં વિનાયકઃ ।
ગણેશતીર્થમિતિ ચ તત્ર યત્સર ઉત્તમમ્

સ્થાપિતં નામ તસ્યાપિ તત્ર તત્ખ્યાતિમાગમત્ ।
અત્ર સ્નાનેન દાનેન ગણેશ પૂજનેન ચ

સર્વાંન્કામાનવાપ્નોતિ હિત્વા પાપં પુરાતનમ્ ।
તત્રેયુર્મુનયઃ સર્વે દેવાશ્ચ સદિગીશ્વરાઃ

દૃષ્ટ્વા સંપૂજિતં દેવં સ્તુત્વા નત્વા યયુઃ પુનઃ ।
મુનિરુવાચ ।
એવં તૌ બાલરૂપસ્ય પ્રભાવં દ્રષ્ટુમાગતૌ

દૃષ્ટપ્રભાવૌ સંતુષ્ટૌ સ્વસ્થાનમાપતુઃ પરમ્ ।
ય ઇદં શૃણુયાદ્ભક્ત્યા બાલસ્ય ચરિતં શુભમ્

સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ પ્રેત્યં બ્રહ્મમયો ભવેત્ ।
ન બાલગ્રહપીડા સ્યાત્સર્વત્ર વિજયી ભવેત્

(૨૪૦૯)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે બાલચરિતે ચતુઃપંચાશત્તમો ઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૫૫ પ્રારંભ :
મુનિરુવાચ ।
તયોસ્તુ ગતયોઃ પશ્ચાન્મોહાપન્નો મહાનૃપઃ ।
કાશિરાજો હયારૂઢો ભ્રમતિ સ્મ ગૃહે ગૃહે

વિનાયકમચક્ષાણઃ ક્વ ગતો ભોક્ત્યુમિત્યુત ।
વિહાય માં કથં યાતો મિષ્ઠાન્નં ભોક્તુમેકશઃ

ગૃહે ગૃહે પર્યપૃચ્છત્ક્વ ગતોઽસૌ વિનાયકઃ ।
ઇદાનીં બહિરાયાતો ભુક્ત્વા ક્રીડિતુમુત્સુકઃ

કાશિરાજેન સહિતો વૃથા ત્વં પૃચ્છસે કથમ્ ।
એવં નિરાકૃતઃ સર્વૈઃ પુરવાસિજનૈરસૌ

પરમં શ્રમમાપન્નો કુટુમ્બ્યકિંચનો યથા ।
કેચિદૂચુઃ શુક્લગૃહે ક્રીડતેઽસૌ વિનાયકઃ

તતો હર્ષયુતઃ શુક્લગૃહં યાતો નૃપસ્તદા ।
દદર્શ ચાંગણે તસ્ય બાલં વૃષગતં વિભુમ્

દૃષ્ટ્વા તં વૃષભારૂઢં ત્રિનેત્રમિવ ચાપરમ્ ।
પ્રણમ્ય પરયા ભક્ત્યા બદ્ધાંજલિપુટોઽબ્રવીત્

નૃપ ઉવાચ ।
ન બાલે સાધુચરિતં ન જ્ઞાનં સ્નેહ એવ ચ ।
વિહાય માં કથં ભુક્તં મિષ્ટાન્નં વિવિધં ત્વયા

ક ઉવાચ ।
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યમુવાચ સ વિનાયકઃ ।
યત્ર યત્ર મયા ભુંક્તે તત્ર ભુક્તં ત્વયાઽપિ ચ

મિથ્યા ત્વં ભાષસે મન્દ બાલસ્વમસિ બુદ્ધિતઃ ।
વદિષ્યન્તિ જનાઃ સર્વે પચ્છેતિ ચ સસાક્ષિકમ્

શ્રુત્વા વૈનાયકં વાક્યં જના ઊચુર્નૃપં તદા ।
ઇદાનીં હિ ત્વયા ભુક્તં વિનાયકસમીપતઃ ॥૧૧।
કથં મિથ્યા ભાષસે ત્વં વૃદ્ધઃ સન્નૃપસત્તમ ।
તતઃ પ્રકૃતિમાપન્નો જ્ઞાતવાન્સ નૃપોઽબ્રવીત્

અજ્ઞેયા તે પરા માયા યોગિનામપિ મોહિની।
ધન્યોઽસિ સર્વરૂપેણ સર્વત્ર માનિતો યતઃ

ક ઉવાચ ।
રોમાંચાંચિતગાત્રઃ સ ધ્યાનમેવાન્વપદ્યત ।
તતો વૈનાયકં રૂપં સ્વયમેવાન્વપદ્યત

યથા જલં જલં ક્ષિપ્તં જલત્વં પ્રતિપદ્યતે ।
પુનર્માયાબલેનાસૌ ભિન્નમૂર્તિર્નૃપોત્તમઃ

સ તુ તં શિબિકારૂઢં નિનાય નિજમન્દિરમ્ ।
નાનાવાદિત્રનિર્ઘોષૈર્નૃત્યૈર્ગીતૈરનેકશઃ

શુશુભે બાલકોઽતીવ દેવેષુ મદનો યથા ।
અનુયાતિ સપત્નીકો ભક્ત્યા શુક્લઃ શનૈઃ શનૈઃ

પરાવર્ત્ય મુખં દૃષ્ટો બાલેન વ્રીડતા ભૃશમ્ ।
કથં પ્રયાતો દત્ત્વાઽસ્મૈ વરં કં ચ ન તોષકમ્

ઇત્યેવં મનસા તસ્મૈ દદૌ સમ્પત્તિમુત્તમામ્ ।
કુબેરસમ્પદઃ શ્રેષ્ઠાં સર્વાશ્ચર્યકરીં વિભુઃ

શુક્લઃ પરાવૃત્તો દીનઃ સપત્નીકો મહામનાઃ ।
કદન્નભક્ષણાદ્દેવો રુષ્ટઃ કિં ત્વિતિ ચિન્તયન્

નાપશ્યતાં પર્ણકુટીં ચિન્તાં પરમિકાં યયૌ ।
તતસ્તુ સેવકાઃ શુક્લં સુગન્ધતૈલમર્દનૈઃ

સ્નાપયિત્વાઽપ્યલંચક્રુર્ભૂષણૈઃ કાંચનાંશુકૈઃ ।
તથૈવ તસ્ય પત્નીં ચ બલાદિવ નિયોજિતાઃ

અત્યાશ્ચર્યયુતૌ ચોભૌ પશ્યતઃ સર્વસમ્પદઃ ।
રત્નકાંચનભિત્તીશ્ચ મંચાન્નાનાસનાનિ ચ

મુક્તામણિગણૈશ્ચિત્રાણ્યનેકાનિ સ્થલે સ્થલે ।
કાંચનાનિ ચ ભાણ્ડાનિ વસ્ત્રાણ્યાચ્છાદનાનિ ચ

ભક્ષ્યાણ્યનેકરૂપાણિ ખાદ્યાનિ વિવિધાનિ ચ ।
દૃષ્ટ્વેત્થં સકલં ચૌભૌ પરસ્પરમભાષતામ્

કિમિદં ભવનં ક્ષુદ્રં જાતમિન્દ્રગૃહોપમમ્ ।
તતઃ શુક્લોઽબ્રવીત્પત્નીં વિનાયકપ્રસાદતઃ

સર્વં જાનીહિ સુભગે ન સમક્ષં મહાવિભુઃ ।
દદાતિ તુ પરાક્ષેઽસૌ અલ્પમાત્રેણ તોષયન્

સ્વયં દત્તં બહુતરમલ્પમેવ હિ મન્યતે ।
ભક્ત્યોપપાદિતં સ્વલ્પં મન્યતે બહુલં વિભુઃ

તસ્માદ્ભયેન કામેન સ્નેહેન રિપુભાવતઃ ।
સ્મર્તવ્યો નમનીયશ્ચ સ્તવ્યઃ પૂજ્યો હિતાય ચ

મુનિરુવાચ । તતસ્તુ નગરે ગુપ્તૌ નરાન્તકસમીરિતૌ ।
આસ્તાં દૂતૌ ચિરં કાલં શૂરશ્ચ ચપલસ્તથા

યચ્ચણ્ડશબ્દાત્ત્રૈલોક્યં કમ્પતેઽશ્વત્થપત્રવત્ ।
યચ્છિરઃકમ્પતઃ કમ્પં યાન્તિ દેવાઃ સવાસવાઃ

પરાક્રમે બલે શબ્દે ત્રૈલોક્યે ન સમસ્તયોઃ ।
અયં તુ શિબિકામધ્યે હન્તવ્યો મુનિદેહજઃ

યતોઽનેન હતા દૈત્યા બલિનઃ પૂર્વમાગતાઃ ।
તેષાં પ્રતિકૃતિઃ કાર્યેત્યેવમૂચુઃ પરસ્પરમ્

વિદ્યુદ્રૂપં સમાસ્થાય ગર્જતઃ સ્મ મહારવૌ ।
તત્તેજસા પ્રતિહતચક્ષુષા વીરસંચયાઃ ।
કિમિદં કિમિદમિતિ ચુક્રુશુર્ભૃશવિહ્વલાઃ

એતસ્મિન્નન્તરે પ્રાપ્તૌ શિબિકાનિકટં તુ તૌ ।
વાહાઃ પલાયિતાઃ સર્વે ત્યક્ત્વા તં ચ વિનાયકમ્

ધૃતૌ વિનાયકેનોભૌ હસ્તાભ્યાં બલિનૌ બલાત્ ।
ઉત્પાટિતું ધરણ્યા સ ભ્રામયામાસ તાવુભૌ

કરુર્ણાદ્રમનાઃ પશ્ચાત્સ્થાપયામાસ ભૂતલે।
હન્તવ્યઃ પુરુષેણાસૌ યઃ પરાક્રમતોઽધિકઃ

મશકે નિહતે કઃ સ્યાત્પુમર્થઃ પુરુષસ્ય હ ।
તતઃ પપ્રચ્છ તૌ કસ્ય દૂતૌ વા કથ્યતામિતિ

સ્વશક્ત્યા તુ કૃતે યત્ને ન દોષઃ પુરુષસ્ય હ ।
એવં તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રોચતુઃ પુરતઃ સ્થિતૌ

કરુણાબ્ધિર્ભવાન્ખ્યાતો દિનનાથઃ પિતાઽસિ નઃ ।
સેકકૃચ્ચોપનેતા ચ વિદ્યાદોઽભયદોઽપરઃ

અન્નદઃ પંચપિતરો વિખ્યાતા ભુવનત્રયે ।
આવાં દૂતૌ ગુપ્તરૂપૌ નરાન્તકસમીરિતૌ

તવ વિઘ્નકરૌ દેવ રક્ષિતૌ કૃપયા ત્વયા ।
ભૂતં ભવ્યં ભવચ્ચૈવ સર્વં જાનાસિ સર્વવિત્

યે યે વૈરેણ ત્વાં યાતા હતાસ્તે ક્ષણમાત્રતઃ ।
એતસ્મિન્નન્તરે પૌરા વિનાયકમથાબ્રુવન્

કિમેતૌ રક્ષિતૌ દેવદુષ્ટૌ લોકભયંકરૌ ।
અનયોરુપકારસ્તુ કૃતોઽપકૃતયે ભવેત્

પન્નગાય પયો દત્તં વિષમેવ હિ જાયતે ।
મુનિરુવાચ ।
તાનુવાચ તતો દેવઃ પૂર્વમેવાનયોર્મયા

અભયં દત્તમધુના વિપરીતં કથં ભવેત્ ।
ઇત્યુક્ત્વાઽમોચયત્તૌ સ તતો રાજાઽબ્રવીત્પુનઃ

અપરાધાનસંખ્યાતાન્ક્ષાન્ત્વા તૌ મોચિતૌ રિપૂ ।
મરણે જીવને જન્તોરિચ્છા તે કારણં મતા

ઇત્યુક્ત્વા મન્દિરં પ્રાપ્તૌ કાશિરાજવિનાયકૌ ।
નત્વા તૌ સર્વલોકાશ્ચ સ્વં સ્વં ભવનમાગમન્

પ્રશંસન્તો નૃપં નાનારૂપિણં ચ વિનાયકમ્

(૨૪૫૮)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે દૂતમોચનં નામ પંચપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ