ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.56.60

અધ્યાય ૫૬ પ્રારંભ :-
મુનિરુવાચ ।
તૌ તુ રૌદ્રપુરે રમ્યાં નરાન્તકસભાં ગતૌ ।
સહસ્રસ્તમ્ભરુચિરાં મણિમુક્તાવિભૂષિતામ્

અનેકવીરસંબાધાં નાનાશ્ચર્યવતીં શુભામ્ ।
શતયોજનવિસ્તીર્ણાં તાવદાયામસંયુતામ્

નાનામણિમયે રમ્યે આસને સ નરાન્તકઃ ।
ઉપવિષ્ટસ્તત્સમયે તસ્યામાત્યૌ વરાસને

ઉભૌ ગગનસંલેહિમૂર્ધાનૌ બલિનાં વરૌ।
નત્વા તૌ વદતઃ શૂરશ્વપલશ્ચ ગુણાન્બહૂન્

વક્તવ્યં દૂતવર્યેણ યત્સ્યાત્સાધ્વિતરચ્ચ યત્ ।
અન્યથા દૂતદોષઃ સ્યાત્સ્વામિકોપશ્ચ દારુણઃ

શ્રુત્વા તત્સ્વામિના કાર્યં વિચાર્ય સ્વહિતં શુભમ્ ।
આવાં વિનાયકે વિઘ્નાન્કર્તું યાતઃ પુરીં તુ તામ્

અતિગુપ્તતરૌ તત્ર સ્થિતૌ બાલપ્રતીક્ષકૌઃ ।
વિઘણ્ટો દન્તુરશ્ચાથ પ્રથમં બાલરૂપિણૌ

તાભ્યામાલિંગતસ્તૌ સ ભસ્મ ચક્રે વિનાયકઃ ।
પતંગશ્ચ વિધૂલશ્ચ વાયુરૂપધરૌ તતઃ

યાતૌ બાલકમુત્ક્ષિપ્તું શિર આક્રમ્ય નાશિતૌ ।
પાષાણરૂપી પ્રબલઃ શતધા ખણ્ડિતોઽસુરઃ

કામક્રોધૌ દ્વાવસુરૌ રાસભં રૂપમાસ્થિતૌ ।
હન્તું બાલં તુ માર્ગે તૌ ચૂર્ણિતૌ ધરણીતલે

તતઃ કુણ્ડિયાસ્તુ વરઃ કૌઞ્જરં રુપમાસ્થિતઃ ।
માર્ગમાવૃત્ય સંતસ્થૌ તત્કુમ્ભસ્ય વિદારણાત્

નિહતઃ ક્ષણમાત્રેણ કુમારેણ બલેન સઃ ।
ધર્મદત્તગૃહં પશ્ચાત્જૃમ્ભિણી હન્તુમાગતા

નારિકેલેન શિરસિ હતા મૃત્યુમવાપ સા ।
જ્વાલાસુરો વ્યાઘ્રતુણ્ડસ્તૃતીયસ્તુ વિદારણઃ

આગતા નાશિતું બાલમાદ્યો જજ્વાલતાં પુરીમ્ ।
અન્ત્યઃ સાહાય્યમકરોદ્વાયુરૂપતયાઽસ્ય હ

વિદાર્યાસ્યં વ્યાઘ્રતુણ્ડોઽભક્ષયચ્ચાખિલાન્જનાન્ ।
ત્રયોઽપિ નિહતાસ્તેન બાલેનાનન્તમાયયા

મેઘનામા મહાદૈત્યો ગાણકં રૂપમાસ્થિતઃ ।
નિહતો મુદ્રિકાઘાતાત્તદદ્ભુતમિવાભવત્

કૂપશ્ચ કન્દરશ્ચોભૌ નિહતૌ માયિનૌ બલાત્ ।
અમ્ભાસુરોઽન્ધકસ્તુઙ્ગો નાશિતું બાલમાગતાઃ

એકેનાકારિતું તમો ધારાભિર્વવૃષે પરઃ ।
અપરસ્તુઙ્ગશિખરો ન્યપતદ્બાલકોપરિ

મહાવિહઙ્ગરૂપેણ દૂરે ક્ષિપ્તાસ્ત્રયોઽપિ ચ ।
તેષાં પ્રતિકૃતિં કર્તું ભ્રમરા નામ રાક્ષસી

આગતા ભક્ષિતું બાલં દુષ્ટાશયવતી શુભા ।
તદુરઃસ્થલમાક્રમ્ય પ્રાણાં જગ્રાહ વિઘ્નરાટ્

તત આવાં તડિદ્રૂપમાસ્થાય બાલકં ગતૌ ।
વિહન્તુ તેન વિધૃતૌ કરયોર્બલશાલિના

કૃપાવતા વિમુક્તૌ ચ પૃષ્ટ્વા સર્વં ચિકીર્ષિતમ્ ।
કથયિત્વોદન્તમખિલમાગતૌ સ્વામિનં પ્રતિ

એકદા નગરે તત્ર સર્વૈરેકઃ સમાહૃતઃ ।
ભોજનાય ચ શુક્લેન દરિદ્રેણ વિનાયકઃ

વિશીર્ણમોદનં ભુક્ત્વા સહ તૈલેન પ્રાગ્વિભુઃ ।
પશ્ચાદ્ગતોઽનન્તકાયો ભોક્તું સર્વગૃહેષુ સઃ

સર્વત્ર કાશિરાજેન સહિતો બુભુજે હિ સઃ ।
કાશિરાજેન મૂઢેન ન જ્ઞાતં તદ્વિચેષ્ટિતમ

સ્વામિન્નેતાદૃશી શક્તિઃ ક્વાપિ દૃષ્ટા ન ચ શ્રુતા।
ઇદાનીં યદ્ધિતં તે સ્યાત્તદ્ધિ સમ્યગ્વિધીયતામ્

જાનીવહે ન જેતાઽસ્ય ત્રૈલોક્યે વિદ્યતે પુમાન્ ।
મુનિરુવાચ ॥
ઇત્થં શ્રુત્વા તયોર્વાક્યં પ્રજજ્વાલ સુરાન્તકઃ ।
વમતિ સ્મ મુખાગ્નિં વિશ્વમત્તું પ્રસારિતાત્

કપિરુડ્ડાનશીલોઽપિ ન સિંહં બાધતે ક્વચિત્ ।
બદ્ધ્વા તુ ભ્રુકુટીમુગ્રામુવાચ સ નરાન્તકઃ

ગ્રાસશીલશ્ચાજગરો ન મહીં ગ્રસતે ક્વચિત્ ।
આશ્ચર્યં મમચિત્તે તુ ભવદ્વાક્યાદુપાગતમ્

ખદ્યોતો રાજતે તાવદ્યાવચ્ચન્દ્રો ન દૃશ્યતે ।
ચન્દ્રોઽપિ રાજતે તાવદ્યાવત્સૂર્યો ન દૃશ્યતે

ન દૃશ્યતે યદા રાહુસ્તાવત્સૂર્યોઽપિ રાજતે ।
ન દૃષ્ટઃ કાલરૂપોઽહં તાવદ્બાલો મહાનયમ્

સકાશિરાજં તં બાલં જાનીયાતાં દિવં ગતમ્ ।
યત્ર તે નિહતા દૈત્યા ગતાસ્તત્ર ગમિષ્યતિ

મુનિરુવાચ ।
એવમુક્ત્વા સમુત્તસ્થૌ જગર્જ ગર્જયન્દિશઃ ।
ચકમ્પે પૃથિવી સર્વા તદ્ગર્જનરવાકુલા

તત આજ્ઞાપયત્સર્વાન્વીરાન્સજ્જી ભવન્ત્વિતિ ।
કાશિરાજસ્ય નગરીં યામિ યુદ્ધાય દંશિતઃ

તસ્મિન્વદતિ સેનેત્થં સન્નદ્ધા સમુપાગતા ।
સર્વશાન્તિકરા ઘોરા ચતુરઙ્ગધ્વજાન્વિતા

સૈન્યેન રજસા સર્વં વ્યાપ્તમાસીદ્દિગન્તરમ્ ।
આચ્છાદિતે દિનકરે ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન

પદાતયોઽપ્યસંખ્યેયાઃ સિન્દૂરારુણમસ્તકાઃ ।
ઉડ્ડીયોડ્ડીય ધાવન્તો મિથ્યાયુદ્ધં પ્રચક્રિરે

મુક્તકેશાઃ ખડ્ગહસ્તા ભૃશુણ્ડીચર્મપાણયઃ ।
પાષાણદ્રુમખટ્વાઙ્ગશક્તિપાશકરાઃ પરે

તતો યયૌ ગજાનીકં ઘણ્ટાનાદવિભૂષિતમ્ ।
સિન્દૂરારુણસદ્ગણ્ડં દન્તાવરણરાજિતમ્

નાનાધાતુવિચિત્રો નુ પર્વતાનાં વ્રજો વ્રજન્ ।
ચીત્કારેણ નદદ્દન્તૈર્ભિન્દન્નિવ ગિરિવ્રજમ્

આધોરણા યદા ન સ્યુસ્તદા સર્વે હતં ભવેત્ ।
દાનોદકેન તુ રજઃ પ્રશાન્તમભવત્તદા

અશ્વારોહાસ્તયોર્જગ્મુર્મુકુટાટોપમસ્તકાઃ ।
શસ્ત્રિકાચર્મનિસ્ત્રિંશધનુર્બાણવિભૂષિતાઃ

બૃંહિતૈર્હેષિતૈર્વ્યોમ કુર્વન્તઃ સગુણં ભૃશમ્ ।
કંકાલૈશ્ચ તનુત્રાણૈસ્ત્રિશૂલૈશ્ચ વિરાજિતાઃ

ગદામુદ્ગરપટ્ટીશમહાપરશુપાણયઃ ।
ચક્રતોમરભસ્લાસિપાશસૃણિકરાઃ પરે

અશ્વા અલંકૃતા નાનાલંકારૈશ્ચામરૈરપિ ।
મનોજવા વાયુવેગા વ્યોમૈવાક્રાન્તુમિચ્છવઃ

તતઃ સુવર્ણરજતમુક્તામણિવિભૂષિતમ્ ।
સુવર્ણાક્ષૈર્ધ્વજૈર્યુક્તં નાનાલંકૃતવાજિભિઃ

નાનાયુદ્ધસમૂહૈશ્ચ ધનુર્બાણશતૈર્યુતમ્ ।
કાર્તસ્વરમહાચક્રં કિંકિણીજાલમણ્ડિતમ્

મહારથી મહામાત્યૌ રથમાસ્થાય નિર્યયૌ ।
કૃષ્ણદેહો મહાકાયો વીરકંકણશોભિતઃ

લસત્કુણ્ડલસુશ્રોત્રો મહામુકુટમણ્ડિતઃ ।
મુક્તાસુવર્ણમાલાઢ્યો મુદ્રિકાખડ્ગમંડિતઃ

કેશરાગરુકસ્તૂરીકર્પૂરાંગવિલેપનઃ ।
શુચિરસ્ત્રાણિ સસ્માર ન પ્રયુક્તાનિ કુત્રચિત્

વીરાવેશેન સ બભૌ રોગી શોફાં ગતો યથા ।
નાનાવાદિત્રનિર્ઘોષૈર્નાદયન્વિદિશો દિશઃ

વીરા વિનાયકં જેતું દૃષ્ટા ગર્જન્ત્યનેકશઃ ।
બૃંહિતૈર્હેષિતૈઃ ક્ષ્વેડૈ રથનેમિસ્વનૈરપિ

નિનાદં તં સમાકર્ણ્ય ત્રસ્તા દેવા દરીં યયુઃ ।
એવં નરાન્તકઃ કાશીરાજસ્ય નગરીં યયૌ

(૨૫૧૧)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે નરાન્તકનિર્ગમનં નામ ષટ્પચ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૫૭ પ્રારંભ-
ક ઉવાચ ।
તસ્મિન્પ્રયાતે દૈત્યેન્દ્રે પ્રાગ્ગુલ્મેષુ ગતા નરાઃ ।
ધાવમાના નૃપં પ્રોચુર્ભુક્તવન્તં નરાન્તકઃ

આગતો દૈત્યરાજોઽસૌ ચતુરંગબલાન્વિતઃ ।
પૌરા વાદિત્રનિર્ઘોષાઞ્શ્રુત્વા ચક્રુર્મહાસ્વનાન્

કોલાહલો મહાનાસીલ્લોકાનાં નગરે ભૃશમ્ ।
પલાયિતા દશ દિશો લોકાઃ પ્રાણપરીપ્સયા

રાજાઽથ ભોજનં ત્યક્ત્વા પ્રોત્તસ્થૌ સ્પર્શવાનિવ ।
કૃત્વા યુદ્ધક્ષમં વેષં લોકાનાજ્ઞાપયત્પુરા

સજ્જીભવન્તુ યુદ્ધાય ભેરીશબ્દમકારયત્ ।
ખડ્ગચર્મધરો રાજા નિષંગી ચાપવાન્બલી

તનુત્રાણી ચ કંકાલી પુપૂજે તં વિનાયકમ્ ।
જયપૂર્વે ચ તં સ્મૃત્વા નત્વા ચાશ્વં સમારુહત્

તૃતીયમાનકારાવં શ્રુત્વા સેનાચરા યયુઃ ।
સન્નદ્ધાસ્ત્વરમાણાશ્ચ પત્ત્યશ્વસ્યન્દનૈર્ગજૈઃ

અતિપ્રહૃષ્ટાસ્તે યોધાસ્ત્રૈલોક્યગ્રાસસાહસાઃ ।
નગર્યાઃ પૂર્વભાગે સ વેદિકાયાં સ્થિતો નૃપઃ

અમાત્યાન્સર્વવીરાંશ્ચ દદૌ વસ્ત્રધનાનિ સઃ ।
ઉવાચ સમયોઽયં વો દર્શયન્તુ પરાક્રમમ્

વિનાયકાનુગ્રહાન્નો ન ભયં વિદ્યતે ક્વચિત્ ।
તથાપિ બલવાન્દૈત્યો બલાજ્જિગ્યે વસુન્ધરામ્

જયસ્ય નિયમો નાસ્તિ દૈવાધીનાશ્ચ પૂરુષાઃ ।
ન સેના લક્ષભાગેન વિદ્યતેઽતોઽબ્રવીમ્યહમ્

ક્વ સાગરઃ ક્વ કુમ્ભોદં ક્વ ખદ્યોતઃ ક્વ વા રવિઃ ।
તેનૈવ રક્ષિતાઃ સામ્ના સ્થિતા રાજ્યશ્રિયા વયમ્

અપરાધાઃ સુબહવો જાતા નો મસ્તકે તતઃ ।
કિયન્તો નિહતા દૈત્યા વિનાયકબલેન ચ

ત્યક્ત્વા સામ પ્રયાતોઽસૌ વિચારઃ ક્રિયતાં હિતઃ ।
મુનિરુવાચ।
તત્રાબ્રવીન્મહામાત્યો રાજાનં ભયવિહ્વલમ્

ચતુર્ભિર્બુદ્ધિમદ્ભિસ્ત્વં યાહિ દૈત્યં નરાન્તકમ્ ।
શરણં સ્વસ્વકાર્યાર્થે નીચાનુશરણં શુભમ્

બૃહસ્પતિમતં રાજન્બ્રવીમિ તે શૃણુષ્વ તત્ ।
શ્રુત્વા તત્કુરુ રાજેંદ્ર તતઃ ક્ષેમં ભવિષ્યતિ

બૃહસ્પતિરુવાચ।
કન્યાપ્રદાનસહભોજનવસ્ત્રદાનસામાભિધાનનમનપ્રણયમાણૈઃ ।
તત્કીર્તિકીર્તનતદાપ્તજનાનુવાદમુખ્યૈરુપાયનિચયૈરહિતાન્વિહંસ્યાત્

મુનિરુવાચ ।
સ ચેદ્વિનાયકં યાચેદ્દત્ત્વા રાજ્યસ્ય રક્ષણમ્ ।
કર્તવ્યમિતિ મે ભાતિ સ્વહિતં તદ્વિચિન્ત્યતામ્

તતઃ સર્વજનાઃ સાધુ સાધ્વિતિ પ્રાબ્રુવન્નૃપમ્ ।
સમ્યગુક્તમમાત્યેન વૈરચ્છેદાય ભો નૃપ

વિચારયત્સુ તેષ્યેવં દૈત્યાસ્તે બલવત્તરાઃ ।
રુરુધુસ્તાં પુરીં સૈન્યૈઃ સર્વે તે શલભા ઇવ

મધ્યે ગતાન્નરાન્દૃષ્ટ્વા દદહુસ્તાં પુરીં ખલાઃ।
પ્રજજ્વાલ મહાનગ્નિશ્ચતુર્દિક્ષુ વિદિક્ષુ ચ

ધૂમેનાચ્છાદિ તપનો ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન ।
કલ્પાન્ત ઇવ તત્રાસીલ્લોકાનામતિદારુણઃ

ધ્રિયન્તે તે પરૈર્યેઽગ્નિભયાદ્યાન્તિ બહિર્નરાઃ ।
સબાલા યોષિતશ્ચાપિ લિલિંગુશ્ચ ચુચમ્બિરે

પતિવ્રતાસ્ત્યજુઃ પ્રાણાઁલ્લજ્જયાઽતિપરિપ્લુતાઃ ।
આરુહ્ય ગોપુરં કાશ્ચિદ્દેહત્યાગં પ્રચક્રિરે

અપરાસ્તત્યજુઃ પ્રાણાં શસ્ત્રૈઃ પાશૈર્વિષૈરપિ ।
અતિરમ્યા ધૃતા દૂતૈર્નીતાસ્તા સ્વામિનં પ્રતિ

નરાન્તકેન ભુક્ત્વા તાઃ પ્રેષિતા નગરં સ્વયમ્ ।
એવં તં પ્રલયં દૃષ્ટ્વાઽમાત્યાનૂચે નૃપઃ પુનઃ

અસ્મત્સમક્ષં યોષાશ્ચેન્નીતા દુષ્ટર્દુરાત્મભિઃ ।
તદાઽયશો મહન્ન સ્યાત્તસ્માદ્યુધ્યામહેઽસુરૈઃ

એવમુક્ત્વા સ્વમશ્વં સ પ્રેરયન્યુદ્ધદુર્મદઃ ।
સજ્યં કૃત્વા ધનુઃ સદ્યો બાણવૃષ્ટિમથાકરોત્

આચ્છાદિતો રશ્મિમાલી દૈત્યા મોહમુપાગમન્ ।
ધારાધરા યથા ધારા વિમુંચન્તિ તથા ધનુઃ

મુંચતિ સ્મ શરૈસ્તે તે નિહતા દૈત્ય સંચયાઃ ।
કેચિન્મૃતાશ્ચ ભગ્નાશ્ચ કેચિન્નિશ્ચરણાઃ કૃતાઃ

કેષાંચિદુદરં ભગ્નં પરેષાં બાહવો હતાઃ ।
કેષાંચિત્સ્ફોટિતા નેત્રાઃ કેષાંચિદુરવોઽપિ ચ

અમાત્યાઃ સેનયા સાર્દ્ધં કાશીરાજં સમન્વયુઃ ।
ખડ્ગૈઃ પરશ્વધૈસ્તે તાન્પરવીરાન્નિજઘ્નિરે

તદાઘાતૈર્હતાઃ કેચિત્પતિતા ભૂતલે પરે ।
તેઽપિ દૈત્યા મહાશસ્ત્રૈર્નિજઘ્નુસ્તાન્રણાજિરે

અન્ધકારે મહારૌદ્રે સેનાધૂલિકૃતે પરે ।
નિજઘ્નુરેવ શસ્ત્રૈસ્તે વીરાન્સ્વાંશ્ચ પરાનપિ

મલ્લયુદ્ધં ચ ચક્રુસ્તે પરસ્પરજિગીષયા ।
અશ્વારૂઢૈર્ગજારૂઢૈ રથારૂઢૈઃ પદાતિભિઃ

પદાતાશ્ચ રથારૂઢા યુયુધુઃ શસ્ત્રસાયકૈઃ ।
એવં સંભ્રાન્તમભવત્તદ્યુદ્ધં તુમુલં પરૈઃ

પ્રભગ્ના દૈત્યસેના સા તદા યાતા પરાંગમુખી।
સિંહનાદં ચકારોચ્ચૈઃ કાશિરાજો જયાન્વિતઃ

હર્ષાત્સેનાન્તરં યાતો નિઘ્નન્યુદ્ધે વરાન્વરાન્ ।
ભિન્દન્સેનાં મહાઘોરાં યુદ્ધાવેશી ગજો યથા

શતં સહસ્રં વીરાણાં સેનામધ્યે જઘાન સઃ ।
નિઘ્નન્તં તં તથા દૃષ્ટ્વા રુરુધુઃ પરસૈનિકાઃ

રાજાઽયમિતિ બુદ્ધ્વા તે સર્વ એવ સમાયયુઃ ।
તચ્છરાણાં મહાવૃષ્ટિં સોઢ્વા દધ્રુર્બલાદમુમ્

અમાત્યયોસ્તુ પુત્રાભ્યાં સહ તે દૈત્યપુંગવાઃ ।
સેનાચરા મહાશબ્દં ધૃતો રાજેતિ ચક્રિરે

તતઃ સેનાચરા રાજ્ઞો ધૃતાઃ કેચિત્પલાયિતાઃ ।
મૃતાઃ કેચિત્ક્ષતાઃ કેચિચ્છરણં કેઽપિ તાન્યયુઃ

મહાવને મહોક્ષેવ બલવદ્ભિર્વૃકૈરિવ ।
અમાત્યપુત્રસહિતં નિન્યુર્દૂતા નરાન્તકમ

દગ્ધા ચ નગરી સર્વા નિવાર્યૈઃ સૈનિકૈસ્તુ સા ।
તતો નરાન્તકઃ સ્વીયાં જગાદ વીરસત્તમાન્

યદર્થમાગતા વીરાસ્તત્કાર્યં સિદ્ધમેવ નઃ ।
ન મેઽસ્તિ ગણના તસ્ય મુનિપુત્રસ્ય સામ્પ્રતમ્

જિતે પ્રભૌ જિતા સેના જિતે દુર્ગે જિતં પુરમ્ ।
કાશિરાજે જિતે બાલો જિત એવ ન સંશયઃ

અથાનેષ્યતિ રાજાઽયં બાલં નિગ્રહતોઽધુના ।
એવમુક્ત્વા યયૌ વાદ્યનિર્ઘોષૈઃ સ તથા પુરીમ્

કાશિરાજં પુરસ્કૃત્ય સ્તૂયમાનોઽથ બન્દિભિઃ ।
યચ્છન્વસ્તૂનિ બન્દિભ્યો દદૌ વિપ્રેભ્ય એવ ચ

(૨૫૫૯)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે રાજનિગ્રહનામ સપ્તપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૫૮ પ્રારંભ –
ક ઉવાચ ।
અર્ધમાર્ગં ગતો યાવદ્ધર્ષેણાસૌ નરાન્તકઃ ।
તાવદેવ શ્રુતં કાશીરાજપત્ન્યા ધૃતો નૃપઃ

અત્યન્તં સા શુશોચાથ પૌરા યે ચાવશેષિતાઃ ।
આક્રન્દઃ સુમહાનાસીન્મત્સ્યાનાં નિર્જલે યથા

અમ્બા સા પતિતા ભૂમૌ ધૃતે ભર્તરિ વૈરિભિઃ ।
મૂર્છિતા ચ વિવર્ણાઽભૂદ્રમ્ભા વાતહતા યથા

સખીભિઃ સહિતાઽરોદીદ્રુદતી પ્રાબ્રવીત્તદા ।
અમ્બોવાચ ।
સિંહખેલો ગજાનીકહન્તા યો રિપુમર્દનઃ

સૃગાલતુલ્યદૈત્યેન સ કથં વિધૃતો બલાત્ ।
ક્વ ગતં મત્તમાતંગસહસ્રબલશાલિનઃ

બલં ભર્તુર્મદીયસ્ય દૈત્યકોટિહરસ્ય હ ।
કથં રુષ્ટો મહેશો મે કદા દ્રક્ષ્યે નિજં પતિમ્

કં દેવં શરણં યામિ યસ્તં શીઘ્રં વિમોચયેત્ ।
કશ્યપસ્યાસ્ય બાલસ્ય વરાદ્યુદ્ધં કૃતં વરમ્

તદ્ધિ સર્વં વૃથા જાતં રાજ્ઞિ મૂઢત્વમાગતમ્ ।
યો બાલવચનાચ્છ્રેષ્ઠૈર્વિરોધં કૃતવાન્વૃથા

કો જયેત્તં મહાદૈત્યં ભર્તૃગ્રાહં નરાન્તકમ્ ।
વિના સર્વૈઃ કથં કલ્પકાલઃ પ્રાપ્તો હતાશયા

અહં ચ ધરણી ચાપિ કથં વૈધવ્યમાગતા।
ન તાદૃશઃ ક્વાપિ જાતો કરુણાબ્ધિઃ શરણ્યદઃ।

મુનિરુવાચ ।
એવં તચ્છોકમાકર્ણ્ય કશ્યપસ્યાત્મજો બલી।
શબ્દેન મહતા ગર્જન્બ્રહ્માંડસ્ફોટકારિણા

પ્રતિશબ્દેન ગગનં જગર્જ ચ દિશોઽપિ ચ ।
ચકમ્પે ધરણી સર્વા સપર્વતવનાકરા

પક્ષિણઃ પતિતાસ્તેન મૃતા ભ્રાન્તા જનાસ્તદા ।
તતઃ સિદ્ધિં સમાલોક્ય ક્રોધવ્યાકુલલોચનઃ

ક્વ ગતાઽસિ મહાયુદ્ધપ્રસંગં પ્રાહ તામિતિ ।
સા તદાશયમાલક્ષ્ય ચક્રે નાનાવિધાં ચમૂમ્

વિકરાલમુખા વીરાઃ પ્રાદુરાસન્સહસ્રશઃ ।
હલદન્તાઃ સર્પજિહ્વા નરાઃ પર્વતમસ્તકાઃ

દારિતાસ્યાસ્તુ ભૂગોલમકસ્માદ્ગ્રસયિષ્ણવઃ ।
આસ્યાનલં વિમુંચંતઃ શતનેત્રા મહાબલાઃ

યેષાં નાસારન્ધ્રગતા ન દૃશ્યન્તે મહાગજાઃ ।
સૂર્યાચન્દ્રામસૌ યેષાં શ્વાસાન્નિપતિતૌ ભુવિ

જટાભિઃ પૃથિવી યેષાં સર્વા સંમાર્જ્યતે ભૃશમ્ ।
સહસ્રયોજનહસ્તા દ્વિગુણાશ્ચ તદંઘ્રયઃ

તેષાં તુ નાયકઃ ક્રૂરો વિનાયકસમીપતઃ ।
આગતઃ પરિપપ્રચ્છ કિં કાર્યં વદ મે પ્રભો

દેહિ મે ક્ષુધિતસ્યાદૌ ભક્ષ્યં તૃપ્તિકરં પ્રભો ।
ઇત્યુક્તવન્તં પુરુષમુવાચ સ વિનાયકઃ

ભક્ષયસ્વ મહાસેનાં નરાન્તકસુપાલિતામ્ ।
હત્વા તુ તચ્છિરો મહ્યમાનયસ્વ ત્વરાન્વિતઃ

તત્સૈન્યેન ન તૃપ્તિશ્ચેદ્દાસ્યે ભક્ષ્યાન્તરં તવ ।
એવમાજ્ઞામનુપ્રાપ્ય નત્વા તં કશ્યપાત્મજમ્

મહાક્ષ્વેડિતશબ્દં તુ કૃત્વા યાતો નરાન્તકમ્ ।
તસ્ય શ્વેડિતશબ્દસ્ય નાદૃગ્રૂપેણ સૈનિકાઃ

નરાન્તકોઽપિ ભીતાસ્તે દુદ્રુવુસ્તે દિશો દશ ।
હસ્તે ધૃત્વા તુ તાન્સર્વાન્મુખમધ્યે સમાક્ષિપત્

ઉદ્દુધૂલ રજો ભૌમં ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન ।
અન્ધકારે મહાઘોરે દીપિકાભિર્વ્યલોકયન્

તં દૃષ્ટ્વા પુરુષં ઘોરં કેચિત્પ્રાણાન્પ્રજહ્રિરે।
તાંશ્ચાપિ જીવતઃ સર્વાંસ્ત્વરયા ભક્ષયત્યસૌ

નરાન્તકસ્તુ દૃષ્ટ્વૈવં સર્વસૈન્યવિનાશનમ્ ।
અતર્કયત્સ્વમનસા કૃતાન્તસ્યાન્તકોઽપરઃ

આગતઃ કિં મયા કાર્યં દૃશ્યતે બલવાનયમ ।
એવં વદન્દદર્શાથ સેનામર્દ્ધાં તુ ભક્ષિતામ્

પ્રલયાનલવચ્ચાયં પૃતનાં હરતે બલાત ।
નિઃશેષામેવ કર્તાઽમુમગસ્ત્ય ઇવ વારિધિમ્

દૈત્યસેનાચરાઃ સર્વે મહાશબ્દાન્પ્રચક્રિરે ।
કેચિચ્ચ ભક્ષિતાસ્તેન ચૂર્ણિતાઃ પાદઘાતતઃ

શ્વાસાનિલાહતાઃ કેચિત્કેચિદ્ભીત્યૈવ મમ્રિરે ।
પરસ્પરોપરિ તદા વીરા નિપતિતાઃ પરે

યાહિ યાહીહિ વસ્ત્રાતું ચુક્રુશુસ્તં નરાન્તકમ્ ।
કરાઘાતેન નિહતાન્ભક્ષયત્યેષ તત્ક્ષણાત્

અસંખ્યભક્ષણાદસ્ય ન શાન્તો જઠરાનલઃ ।
અશ્વારોહા ગજારોહાઃ પદાતા રથસાદિનઃ

ભક્ષિતા નિહતા વાહા ગજાશ્ચાનેકશો મુને ।
એવં કોલાહલં શ્રુત્વા સજ્યં કૃત્વા ધનુર્બલાત્

ધરણ્યાં જાનુની સ્થાપ્ય શરાનુભયતસ્તથા ।
આદાય ધનુરાકૃષ્ય શરવૃષ્ટિં તદાઽકરોત્

તતોઽન્ધકારમભવચ્છરવૃષ્ટિકૃતં પુનઃ ।
પક્ષિણઃ પતિતા ભૂમૌ રાજ્ઞો ભૃત્યા અનેકશઃ

સ ગીલયતિ પુરુષો બાણાન્દૈત્યસમીરિતાન્।
અસંખ્યાતાઃ શરાસ્તસ્ય રોમકૂપેષુ નિર્ગતાઃ

સ્રવન્તો રુધિરં સર્વે ન જાનાત્યણુ વેદનામ્ ।
પ્રાદુશ્ચક્રે તતોઽસ્ત્રાણિ પૌરુષેણ નરાન્તકઃ

તાન્યસ્ત્રાણ્યગિલત્સર્વાણ્યણ્ડાન્યાજગરી યથા ।
કુણ્ઠિતાસ્ત્રઃ ક્ષીણશસ્ત્રો નષ્ટસાયકસઞ્ચયઃ

ક્ષીણશક્તિઃ પમાલાસૌ દૈત્યરાજો નરાન્તકઃ ।
સ કાલપુરુષસ્તસ્ય પૃષ્ઠ એવાલગત્તદા

બભ્રામ ભૂતલે દૈત્યોઽપશ્યત્પૃષ્ઠે તુ તં યદા ।
તદા સ્વર્ગં જગામાશુ ભયાત્તસ્ય નરાન્તકઃ

પુનઃ પૃષ્ઠે ચ તં દૃષ્ટ્વા પપાત ધરણીતલે ।
તત્રાપિ તં દદર્શાથ પ્રાવિશદ્ધરણીતલમ્

સ કાલપુરુષઃ કેશે તતો દધ્રે નરાન્તકમ્ ।
બિલં વિશન્તમુરગં ગરુડોઽતિબલં યથા

તતો નરાન્તકં પ્રાહ પુરુષઃ સ બલાન્વિતઃ ।
ક્વ ગમિષ્યસિ દૃષ્ટઃ સન્મમાગ્રે ત્વં નરાન્તક

ઈશ્વરસ્ય વરાન્મત્તો વૃથા દેવર્ષિપીડનમ્ ।
મનુષ્યાણાં ચ સંહારમનન્તાનાં મહાખલ

તવ સંહરણે દુષ્ટાવતીર્ણોઽસ્તિ વિનાયકઃ ।
અહંકારં ચ સકલં ત્યક્ત્વા તં શરણં વ્રજ

અઘાનિ તે વિનશ્યન્તિ દૃષ્ટ્વા તત્પાદપંકજમ્ ।
ઇત્યુક્ત્વા તં બલાદ્દૈત્યમાનિનાય નરાન્તકમ્

વિનાયકસ્ય નિકટે દૈત્યરાજં પરં તતઃ ।
ઉવાચાથ પ્રણમ્યાસૌ સ્વામિનં તં વિનાયકમ્

ભક્ષિતં સર્વસૈન્યં તે આજ્ઞાં પ્રાપ્ય મહત્તરમ્ ।
અત્યન્તં ક્લેશિતોઽનેન ધૃત્વૈનં ત્વાં સમાનયમ્

મમ નિદ્રાસ્થલં યચ્છ શ્રમાપનુત્તયે વિભો ।
સર્વેષાં ચ સુખાયાસ્ય મુક્તિં યચ્છ વિનાયક

એવં તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય તં વિભુઃ પ્રત્યભાષત ।
મમ વક્ત્રાન્તર્ગતસ્ત્વં નિદ્રાં પ્રાપ્નુહિ સ્વેચ્છયા

ઇત્યાકર્ણ્ય મહાવાક્યં વિનાયકમુખોદ્ગતમ્।
તન્મુખં પ્રવિવેશાથ તદ્રૂપં સમપદ્યત

યથા ગન્ધો ધરાજાતસ્તત્રૈવ પરિલીયતે ।
તથા વિનાયકાજ્જાતસ્તત્રૈવ લયમાપ્તવાન્

ય ઇદં શૃણુયાદ્ભક્ત્યા મહદાખ્યાનમુત્તમમ્ ।
સર્વાન્કામાનવાપ્યાથ મુક્તિં ચ લભતે ધ્રુવમ્

(૨૬૧૩)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે નરાન્તકનિગ્રહો નામાષ્ટપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૫૯ પ્રારંભ –
મુનિરુવાચ ।
વિનાયકેન બાલેન કુતઃ સ પુરુષઃ કૃતઃ ।
યેન તદ્ભક્ષિતં સૈન્યમાનીતઃ સ નરાંતકઃ

એતન્મે પ્રકટં બ્રૂહિ સંશયોઽત્ર મહાન્મમ ।
ક ઉવાચ ।
યન્નિર્ગુણં પરં બ્રહ્મ તદેતત્સગુણં બભૌ

વિનાયકસ્વરુપેણ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્મકમ્ ।
ભૂભારહરણાર્થાય દુષ્ટાનાં નિધનાય ચ

પાલનાય સ્વધર્મસ્ય બિભ્રતેઽનન્તરૂપતામ્ ।
સ એવ સૃજતે વિશ્વં પાતિ હન્તિ સ્વતેજસા

અપેક્ષતે સ લોકાનાં નિમિત્તં નિયતિં પરામ્ ।
ન ચાત્ર સંશયઃ કાર્યોઽનેકમાયામયે વિભૌ

તદિચ્છયા સર્વમિદં જગદ્ધિ પરિવર્તતે ।
ઇદાનીં તસ્ય માયાં તે કથયિષ્યામિ વિસ્તરાત્

અમાત્યપુત્રસહિતો નરાંતકધૃતો નૃપઃ ।
યાવન્ન પત્તનં પ્રાપ તાવત્કાલં પુમાનસૌ

ભક્ષયામાસ તાં સેનાં દૈત્યેન પરિપાલિતામ્ ।
વિનાયકેન પુરુષો મુખેઽસૌ નિહિતસ્તદા

રાજામાત્યકુમારૌ ચ સોઽપિ તે સર્વ એવ તુ ।
જઠરે તસ્ય દેવસ્ય દદૃશુઃ સકલં જગત્

સપ્તદ્વીપવતીં પૃથ્વીં પર્વતદ્રુમસંયુતામ્ ।
સરિત્સાગરવાપીભિસ્તડાગૈર્માનવૈઃ શ્રિતામ્

દેવગન્ધર્વમુનિભિઃ સિદ્ધયક્ષનિશાચરૈઃ ।
પન્નગૈરપ્સરોભિશ્ચ શોભિતં સ્વર્ગમંડલમ્

પાતાલાનિ ચ સપ્તાનિ ભ્રમન્તો દદૃશુસ્તદા ।
એવં તે જઠરે તસ્ય કોષ્ઠે કોષ્ઠે પૃથક્પૃથક્

દદૃશુર્ભ્રાન્તમનસો બ્રહ્માંડનિચયાન્બહૂન્ ।
ખિન્નાસ્તે શરણં જગ્મુર્દેવદેવં વિનાયકમ્

મનસા પ્રાર્થયામાસુસ્તદા દેવં વિનાયકમ્ ।
ભ્રાન્તાનાં ખિન્નચિત્તાનાં કૃપાં કુરુ કૃપાનિધે

તતસ્તાન્બાલરૂપેણ માર્ગમાદર્શયદ્વિભુઃ ।
તતો રોમાંચમાર્ગેણ બહિર્યાતા યથા પુરા

દદર્શ કાશિરાજઃ સ્વં નગરં ભદ્રમેવ ચ ।
કશ્યપસ્યાત્મજં બાલં ક્રીડન્તં તં વિનાયકમ્

તત્પ્રસાદાદાપ્તબુદ્ધિર્નુનાવ પરયા મુદા ।
જ્ઞાતા તે પરમા માયા મયા કુક્ષિગતેન ચ

ત્વમેવ કર્તા દેવાનાં મનુષ્યાણાં દિશામપિ ।
સર્ગાણાં સાગરાણાં ચ સરિતાં બલિસદ્મનામ્

યતસ્તે રોમકૂપેષુ બ્રહ્માણ્ડાનાં હિ કોટયઃ ।
દૃષ્ટ્વા ભ્રાન્તેન ચ મયા પ્રસાદાત્તવ નાથ ભો

આશ્ચર્યં બહુધા દૃષ્ટં મયા તવ ચ વિશ્વક્તિ ।
અહં યુદ્ધાય સંપ્રાપ્તો ધ્વજિની પુનરાગતા

નરાન્તકસ્ય સૈન્યેન સા જિતા તત્ક્ષણાદનુ ।
અમાત્યપુત્રસહિતો નરાન્તકમુપાદ્રવમ્

વિધૃતસ્તેન સહસા સૈન્યં જિત્વા મમ ક્ષણાત્ ।
દગ્ધા ચ નગરી સર્વા દૃષ્ટઃ સ કાલપૂરુષઃ

તેનાપિ ભક્ષિતા તસ્ય સેના નાનાવિધા ક્ષણાત્ ।
ધૃત્વા નરાન્તકં યાતઃ પુરુષઃ સ તવાન્તિકમ્

સર્વે ત્વદુદરં યાતાસ્તત્ર દૃષ્ટોઽસિ મે પ્રભો ।
સર્વં દૃષ્ટં ચ તત્રાપિ જમ્બુદ્વીપં સવિસ્તરમ્

એવં કોષ્ઠાન્તરે દૃષ્ટં ભૂતલં ચ સવિસ્તરમ્ ।
તતો હિ ખિન્નાસ્ત્વાં યાતા: શરણં જગદીશ્વર

ત્વદાજ્ઞયા તુ રોમાંચદારેણ નિર્ગતા બહિઃ ।
પુનર્દૃષ્ટોઽસિ બાલસ્ત્વં નિજં ચ ભવનં મહત્

કિમિદં કૌતુકં દેવ માયાજાલમિદં વિભો ।
કશ્ચાસૌ પુરુષો દેવ યેનાભક્ષિ મહાચમૂઃ

કેનાસૌ વિધૃતો દૈત્યો રક્ષિતશ્ચાપિ કેન ચ ।
કેનાદર્શિ ચ રોમાંચદ્વારં નિર્ગમનાય ચ

ઇતિ મે સંશયં દેવ નુદ ભક્તસ્ય યત્નતઃ ।
ક ઉવાચ ।
એવં તેન કૃતઃ પ્રશ્નો મસ્તકે તસ્ય ધીમતઃ

વિનાયકઃ કરતલં કૃપયા નિદધાર હ ।
દિવ્યજ્ઞાનોઽભવદ્રાજા કાશીરાજસ્તુ તત્ક્ષણાત્

તુષ્ટાવ પરયા ભક્ત્યા દેવદેવં વિનાયકમ્ ।
રાજોવાચ ।
ત્વમેવ બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ મહેશો ભાનુરેવ ચ

ત્વમેવ પૃથિવિ વાયુરન્તરિક્ષં દિશો દ્રુમાઃ ।
પર્વતૈઃ સહિતાઃ સિદ્ધા ગન્ધર્વા યક્ષરાક્ષસાઃ

મુનયો માનવાશ્ચાપિ સ્થાવરં જંગમં જગત્ ।
ત્વમેવ સર્વ દેવેશ સચેતનમચેતનમ્

જન્માન્તરીયપુણ્યેન દૃષ્ટોઽસિ કશ્યપાત્મજ।
ક ઉવાચ ।
એવં બ્રુવતિ રાજેન્દ્રે મોહયામાસ તત્ક્ષણાત્

તતો રાજા પુપૂજૈનં વિનાયકમનામયમ્ ।
તતઃ પૌરા હર્ષયુતા રાજાનં દ્રષ્ટુમાયયુઃ

નત્વા નત્વા દદુસ્તસ્મૈ વસ્ત્રાણ્યાભરણાનિ ચ ।
રાજાઽપિ દાપયામાસ તેભ્યો વસ્ત્રાણ્યનેકશઃ

વિસૃજ્ય લોકાંસ્તાન્સર્વાઞ્જનનીમભ્યગાત્તતઃ ।
તવ પ્રસાદાન્માતસ્તે દૃષ્ટં પાદયુગં મયા

ગૃહીતો દૈત્યરાજેન દેવદેવેન રક્ષિતઃ।
તતો હર્ષયુતા માતર્લિલિંગ તં ચિરાગતમ્

અમાત્યૌ રાજપત્નીં તાં નત્વાહતુરુભૌ તદા।
તવ પુણ્યપ્રભાવેણ દૃષ્ટં તે ચરણામ્બુજમ્

વિનાયકસ્ય માયાભિર્મોહિતા મોચિતાશ્ચ હ ।
તતસ્તત્ર યયૌ રાજા ભાર્યામમ્બાં જગાદ ચ

નિવૃતેષુ ચ લોકેષુ હર્ષગદ્ગગયા ગિરા। રાજોવાચ ।
પરમં કષ્ટમાપન્નો ધૃતો દૈત્યેન તત્ક્ષણાત્

મોચિતો માયયાઽનેન પ્રાપિતૌ નગરં નિજમ્ ।
ક ઉવાચ ।
શુશુભે નગરં તચ્ચ નાનાવાદિત્રનિસ્વનૈઃ

પતાકાભિરનેકાભિર્વિવિધૈશ્ચ મહોત્સવૈઃ ।
પ્રત્યાનીતૈઃ સર્વલોકૈર્વિનાયકબલેન ચ

કુમારાઃ કન્યકાશ્ચાપિ યોષિતઃ પતયોઽપિ ચ ।
જનકાશ્ચ જનન્યશ્ચ પુત્રાશ્ચ ભ્રાતરસ્તથા

લિલિંગુશ્ચ જહર્ષુશ્ચ દદુર્દાનાન્યનેકશઃ ।
બુભુજુર્ભોજયામાસુર્લુલોકુશ્ચ પપુર્જગુઃ

ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે રાજમોક્ષણં નામૈકોનષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ

(૨૬૫૮)
અધ્યાય ૬૦ પ્રારંભ :
ક ઉવાચ ।
તતો નરાન્તકો દૃષ્ટ્વા વિનાયકવિચેષ્ટિતમ્ ।
મેધયા તર્કયામાસ દૃષ્ટમસ્યાદ્ભુતં મહત્

કાશીરાજે ધૃતે તેન નિર્મિતઃ કાલપૂરુષઃ ।
અખિલા વાહિની તેન ભક્ષિતા મમ સર્વશઃ

અમાત્યપુત્રસહિતો રાજાઽસાવુદરં ગતઃ ।
અવ્યંગી બહિરાનીતોઽદર્શિ વિશ્વં નૃપસ્ય હ

અસ્માદ્ભુક્તિશ્ચ મુક્તિશ્ચ ભવિતા મે ન સંશયઃ ।
તસ્માદેનં હનિષ્યામિ મામયં વા હનિષ્યતિ

ઇત્યેવં નિશ્ચયં કૃત્વા પ્રોવાચ સ વિનાયકમ્ ।
દૈત્ય ઉવાચ।
ઐન્દ્રજાલિકવિદ્યેયં દર્શિતા બહુધા ત્વયા

નાહં બિભેમિ તસ્યાસ્તુ માયાવી ચ નરાન્તકઃ ।
યસ્ય નિશ્વસિતેનાપિ નિપતન્તિ મહાદ્રયઃ

ભ્રૂક્ષેપમાત્રેણ ચ મે બ્રહ્માણ્ડં કમ્પતે ભૃશમ્ ।
યસ્ય હસ્તતલાઘાતાદ્ભૂગોલોઽપિ દ્વિધા ભવેત્

તેન ત્વં બાલરૂપઃ સન્કથં યુદ્ધં કરિષ્યસિ ।
યો વ્યાઘ્રસંમુખં ગચ્છેત્સ કથં સુખમેષ્યતિ

ક ઉવાચ ।
ઇતિ બ્રાહ્મીં સમાકર્ણ્ય નરાન્તકસમીરિતામ્ ।
અબ્રવીત્પરમાત્માઽસૌ બાલરૂપી વિનાયકઃ

વિનાયક ઉવાચ ।
કિમર્થં વલ્ગસે મૂઢ યદા તે પૃતનાઽખિલા ।
ભક્ષિતા ક્વ ગતા શક્તિર્યદર્થં કથ્યતે મુહુઃ

શૂરાઃ શૌર્યં દર્શયન્તિ ન ગાં પરબલારુજામ્ ।
વૃશ્ચિકેનાલ્પકાયેન મૃગેન્દ્રો હન્યતે ક્ષણાત્

અલ્પેન હિ પ્રદીપેન નશ્યતે પ્રબલં તમઃ ।
યસ્ય સંનિહિતો મૃત્યુઃ સન્નિપાતાત્સ લીયતે

અલ્પેન મૃણિના મત્તમાતંગી હિ નિયમ્યતે ।
ક ઉવાચ ।
ઇતિ શ્રુત્વા તુ વાક્યાનિ દેવપ્રોક્તાનિ દૈત્યરાટ્

ચકમ્પે પરયા ભીત્યા જગર્જ ઘનવદ્દૃઢમ્

ભીષયન્રોદયન્રાવૈઃ કમ્પયન્ભૂમિમણ્ડલમ્ ।
અધાવત્પરમાવેશો હન્તુકામો વિનાયકમ્

યથા પતંગો દીપાર્ચિં હન્તું યાતિ ત્વરાન્વિતઃ ।
ત્રિવક્રાં ભ્રુકુટીં બદ્ધ્વા વમન્નાસ્યેન પાવકમ્

તં તથા યાન્તમાલોક્ય કાશિરાજો નિજં ધનુઃ ।
સજ્જીચકાર સહસા કર્ણમાકૃષ્ય સાયકમ્

ઉવાચ સામ્ના દૈત્યં તં નિર્લજ્જં બદ્ધમોચિતમ્ ।
મા જીવં ત્યજ દૈત્યેન્દ્ર જીવન્ભદ્રાણિ પશ્યસિ

પરાવૃત્ય પ્રયાહિ ત્વં નો ચેન્મૃત્યું પ્રયાસ્યસિ ।
ક ઉવાચ ।
ઇતિ તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય પ્રાહ દૈત્યો રુષા જ્વલન્

નરાન્તકેતિ મે નામ ત્વાદૃશાનાં હિ ભક્ષણાત્ ।
ઇદાનીં શરણં યાહિ યદિ જીવિતુમિચ્છસિ

પુનર્નૃપોઽબ્રવીદ્વાક્યં મુમૂર્ષું તં નરાન્તકમ્ ।
વિનાશસમયે મૂઢ વિપરીતા મતિર્ભવેત્

મિત્રાણિ શત્રુતાં યાન્તિ વિપરીતેપ્યનેહસિ ।
ત્વયાપ્યાચરિતં પાપં વરગર્વાદનેકશઃ

વરસ્યૈવ પ્રભાવેણ ન વજં ગણિતં ત્વયા ।
ઇદાનીમવતીર્ણોઽયં ત્વાદૃશાનાં વધાય ચ

કશ્યપસ્યાત્મજો ભારં હર્તું ભૂમિગતં દૃઢમ્ ।
વરઃ પુણ્યં ચ શિથિલં જાતં તે પાપસંચયાત્

ભારતીમેવમાશ્રુત્ય ચકમ્પે હૃદિ દૈત્યરાટ્ ।
ધાવયિત્વા નૃપકરાજ્જગૃહે સશરં ધનુઃ

બલાચ્ચિક્ષેપ ભૂમૌ તચ્છતધા ચ વ્યશીર્યત ।
અહનન્મુષ્ટિઘાતેન તં નૃપં સ નરાન્તકઃ

પતિતઃ સ ધરાપૃષ્ઠે વજ્રાહત ઇવાચલઃ ।
દૃષ્ટ્રવા વિનાયકોઽધાવત્સૃણિહસ્તો મહાબલઃ

ગર્જયન્ગગનં સર્વં દિશશ્ચ વિદિશઃ સ્વનૈઃ ।
ચકમ્પે પૃથિવી સર્વાં દિશઃ પ્રજ્વલિતા ઇવ

તેજસા પરશોસ્તસ્ય સર્વદૃષ્ટિહરેણ ચ ।
તેનાહનદ્દૈત્યશિરો યથેન્દ્રો ગિરિમુત્કટમ્

તથા હતો દૈત્યરાજો નિપપાત મહીતલે ।
મૂર્છનાં મહતીં પ્રાપ્તો મર્મભિન્નો યથાશ્મના

ઉદતિષ્ઠત્ક્ષણાદ્દૈત્યો હસ્તાભ્યાં પર્વતાવુભૌ ।
પ્રગૃહ્ય ચ પ્રચિક્ષેપ વિનાયકજિઘાંસયા

શતધા ચૂર્ણિતૌ તેન મુદ્રા પરશુઘાતિના ।
માયયા દૈત્યરાજોઽથ નાનારૂપધરોઽભવત્

યદ્યદ્રૂપં ચકારાશુ તત્તદ્રૂપં વિનાયકઃ ।
ભગ્નદર્પં ચકારાશુ તેન તેન મહાસુરમ્

શસ્ત્રૈઃ શસ્ત્રાણિ સંવાર્ય તથાઽસ્ત્રૈરસ્ત્રસંચયમ્ ।
તતસ્તુ મલ્લયુદ્ધેન યુયુધાતે પરસ્પરમ્

ચરણં ચરણેનૈવ હસ્તં હસ્તેન જઘ્નતુઃ ।
જાનુભ્યાં જાનુની ચોભૌ પુષ્પિતાવિવ કિંશુકૌ

વક્ષસા ચૈવ વક્ષશ્ચ પેતતુર્ધરણીતલે ।
પુનરુત્થાય બલિનૌ કૂર્પરાભ્યાં નિજઘ્નતુઃ

પુનર્દૈત્યો મહાદેવં સ્મૃત્વા વૃક્ષાનવાસૃજત્ ।
પૃષ્ઠેન પૃષ્ઠં ધાવન્તો લલાટેન લલાટકમ્

સ્રવન્તૌ રુધિરં ચોભૌ ગુલ્ફાભ્યાં ગુલ્ફમેવ ચ

પર્વતાંશ્ચ સવૃક્ષાંશ્ચ વિનાયકજિઘાંસયા ।
અપ્રાપ્તાનેવ તાન્સર્વાંશ્ચિચ્છેદ સ વિનાયકઃ

પદ્મપાશાઙકુશાઘાતૈઃ પરશોર્દૃઢકર્મણા ।
તસ્યાં નિવારિતાયાં તુ દૈત્યોઽમુચ્ચત્તથા પરામ્

વૃષ્ટિમન્યાં તથા ચાન્યાં નિરસ્તાં વીક્ષ્ય ચાપરામ્ ।
કાશિરાજો યયૌ દૂરં મૃતં જ્ઞાત્વા વિનાયકમ્

વિનાયકોઽપિ સંક્લેશાધૃદિ ચિન્તામથાકરોત્ ।
અસંખ્યાતબલો દૈત્યો જયોપાયો ન દૃશ્યતે

કદા દેવાઃ સ્વનિલયં પ્રાપ્સ્યન્તિ નિહતારયઃ ।
નરાન્તકોઽપિ સંજાતો દેવાનામપ્યયાન્તકઃ

એવં ચિત્તે ચિન્તયતિ વારંવારં વિનાતકે ।
તૂણેષુ પતિતા બાણાઃ કાલદણ્ડોપમા દૃઢાઃ

પિનાકોઽષ્ટાપદમયઃ પુરસ્તસ્ય પપાત હ ।
શોભયંસ્તેજસા સ્વેન દિશશ્ચ વિદિશોઽપિ ચ

કાર્મુકં તુ સ્ફુરત્કાન્તિ દૃષ્ટ્વા સર્વં જહર્ષ સઃ ।
મેને જિતં તં ચ દૈત્યં સિદ્ધં ચ દેવકાંક્ષિતમ્

જગ્રાહ બાણાન્કોદણ્ડં કૃત્વા ક્ષ્વેડિતમુચ્ચકૈઃ ।
પિનાકં તોલયામાસ સજ્યં ચક્રે ધનુસ્તદા

પૃથિવ્યા જાનુની સ્થાપ્ય તૂણૌ ચોભયતસ્તથા ।
તદ્ધનુઃશબ્દમાકર્ણ્ય ચકમ્પે ભુવનત્રયમ્

સવ્યદક્ષિણહસ્તાભ્યામાકૃષ્ય સાયકદ્વયમ્ ।
મુમોચ દૈત્યમાલક્ષ્ય મુંચન્નગ્નિકણાન્મુહુઃ

પપાત દૈત્યભુજયોરકસ્માત્સાયકદ્વયમ્ ।
ગર્જત્પ્રકાશયદ્વ્યોમ સંહરજ્જીવસંચયાન્

ઉલ્કૈવ પાત્તયામાસ ભુજૌ વૃક્ષાવિવાસ્ય તત્ ।
યથેન્દ્રો વજ્રઘાતેન પર્વતસ્યેવ સાનુની

નરાન્તકદ્વારદેશે મહાનકોઽપતત્કરઃ ।
અપરસ્તત્પિતુર્દ્વારિ ચૂર્ણયન્યાણિ સંચયાન્

અન્યાવાસ્તાં કરૌ તસ્ય દદર્શ ચ વિનાયકઃ ।
અભ્યધાવત્પુનર્દૈત્યો વ્યાદિતાસ્ય ઇવાન્તકઃ

હસ્તાભ્યાં તત્ર પાદાભ્યાં ચિક્ષેપ પાદપાન્બહૂન્ ।
દ્રુમાણાં ચ મહાવૃષ્ટિં પ્રક્ષિપત્સ વિનાયકે

અન્ધકારં મહચ્ચાસીન્ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન ।
તતોઽબ્રવીદ્દૈત્યરાજં દૃષ્ટ્વા વીર્યં વિનાયકઃ

(૨૭૧૩)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે ષષ્ટિતમોધ્યાયઃ