ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.11.15

અધ્યાય ૧૧ પ્રારંભ :-
કશ્યપ ઉવાચ ।
અયં તુ મદ્ગૃહે કોઽપિ હયવતીર્ણઃ પરઃ પુમાન્ ।
અનિર્વાચ્ય ગુણો હીનો ગુણૈસ્ત્રિભિરનાવૃતઃ

એતદ્વિરોધં યઃ કુર્યાત્ સ પદભ્રંશતામિયાત્।
એતસ્યાદ્ભુત કર્માણિ શૃણુ મે ગદતઃ સુર

વિરજા રાક્ષસી ઘોરા હન્તુમેનં સમાગતા ।
સા હતા તેન બાલેન પતિતા હિ દ્વિયોજના

ઉદ્ધતશ્ચૈવ ધુન્ધુશ્ચ દૈત્યૌ પરમ દુર્મદૌ ।
શુકરૂપધરાવેનં નિહન્તું સમુપાગતૌ

પક્ષે ધૃત્વા પોથિતૌ તૌ શિલાયાં ગતજીવિતૌ ।
નિપેતતુર્ધરાપૃષ્ઠે વિશાલૌ સર્વદૃગ્ગતૌ

તથૈવ ચિત્રગન્ધર્વો જલે નક્રત્વમાગતઃ ।
એતસ્ય સ્પર્શમાત્રેણ ગતો દિવ્યશરીરતામ્

હાહાહૂહૂતુમ્બુરૂણાં સત્વસંશોધનાય સઃ ।
જહાર પંચાયતનં પંચધા સ્વયમપ્યભૂત્

સર્વેષાં ચ સમક્ષં વો નિહતા પંચ રાક્ષસાઃ ।
એવં મુનિવચઃ શ્રુત્વા બભાણ બલવૃત્રહા

ઇન્દ્ર ઉવાચ ।
ન દૃષ્ટોઽસ્ય ગુણોત્કર્ષસ્તાવન્માન્યો ભવેત્કથમ્ ।
ક ઉવાચ ।
તતો દિદેશ વાયું સ નયૈનં વ્યોમમંડલમ્

તસ્યાનુજ્ઞાપદં વાયુર્યુગાન્ત સદૃશો વવૌ ।
આન્દોલયન્સર્વલોકં ભ્રામયન્ કુધરાન્ભૃશમ્

અકાલઃ પ્રલયઃ કિં નુ પ્રારબ્ધો લોકનાશનઃ ।
ઇત્યેવં ભૃશસંવિગ્ના ઋષયશ્ચ ચકમ્પિરે

બટું નેતુ સમાયાતો મહાશક્ત્યા પ્રભંજનઃ ।
ન ચાસનં ત્વસ્ય ચલં રોમ વા સમપદ્યત ॥

ભગ્ને વાયૌ તુ સંપ્રાહ શુષ્માણં પાકશાસનઃ ।
દહૈનં ત્વં બટું શીઘ્રં દ્રષ્ટવ્યા શક્તિનરદ્ય તે

તદાજ્ઞાં શિરસા ગૃહય જગામ તમુષર્બુધઃ ।
નિર્દહન્નિવ ત્રીંલ્લોકાન્પ્રલયાનલસન્નિભઃ

ભસ્મીકર્તું દ્રુમાન્સર્વાન્શોષયન્સર્વસાગરાન્ ।
તં દહન્તં જનાન્સર્વાન્દૃષ્ટ્વા કશ્યપનન્દનઃ

તત્ક્ષણાદગિલદ્રોગી ભેષજં ગુટિકામિવ ।
મિલિતે તાદૃશે વહ્નૌ ક્રોધસંરક્તલોચનઃ

સહસ્રલોચનો લોકાંલ્લોચનૈઃ સર્વલોચનૈઃ ।
તાવદ્દદર્શ તં તત્ર સહસ્રાધિકલોચનમ્

અસંખ્યશીર્ષમુકુટમનન્તશ્રોત્રસંયુતમ્ ।
અનન્ત હસ્તચરણમનન્તોદારવિક્રમમ્

શશિસૂર્યાગ્નિનયનં શિખાવ્યાપ્તનભસ્તલમ્ ।
સપ્તપાતાલચરણં સપ્તલોકૈકમસ્તકમ્

અસંખ્યસૂર્યસંકાશમસંખ્યેન્દ્ર સુસેવિતમ્ ।
અસંખ્યકેશસંયુક્તં નાનાબ્રહ્માંડરોમકમ્

આમૂલાગ્રાદ્યથા વૃક્ષે ભવન્ત્યૌદુમ્બરાણિ વૈ ।
ઔદુમ્બરે વા મશકઃ સંખ્યાતીતા ભવન્તિ હિ

તથૈવૈકૈકરોમાંચં સંખ્યાતીતાંડસંયુતમ્ ।
પશ્યંસ્તત્રૈવૈકતરં ભ્રાન્તઃ શક્રો વિવેશ હ

પશ્યતિ સ્મ સ તન્મધ્યે ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ।
અરણ્યકદલીકોશ પત્રે પત્રે યથા ફલમ્

અસંખ્યાતં જગત્તત્ર પશ્યતિ સ્મ શચીપતિઃ।
બભ્રામ ભ્રાન્તચિત્તોઽસૌ નાલભન્નિર્ગમં તતઃ

તતો નનામ મૂર્ધ્નાઽસાવેદં ભગ્નમનોરથઃ।
પ્રાર્થયામાસ દેવેશં તદા શક્રો ગજાનનમ્

શક્ર ઉવાચ।
ભૂભારહરણાર્થં યો જાતઃ કશ્યપનન્દનઃ ।
અચિન્ત્યો મહિમા યસ્ય કિમુ વર્ણ્યો ભવેન્મમ

નિર્ગમં દેહિ દેવેશ કુક્ષેરત્યન્તવિસ્તરાત્ ।
અદૃષ્ટપારાદ્વર્ષાણિ દ્વાદશ ભ્રમતા મયા

તવ કુક્ષૌ મયાઽદર્શિ ભુવનાનિ ચતુર્દશ ।
સ્થાને સ્થાને વિભક્તાનિ પ્રતિરોમાંચમેકરાટ

સમષ્ટિવ્યષ્ટિરૂપાણિ મહાવિસ્તારવન્તિ ચ ।
દૃષ્ટાનિ તવ રૂપાણિ સુસૌમ્યાનીતરાણિ ચ

અદ્ભુતાન્યપ્યસંખ્યાનિ વક્ત્રાણિ નયનાનિ ચ ।
દૃષ્ટ્વા દુર્દર્શરૂપાણિ જગત્ક્ષોભકરાણિ તે

દૈત્યદાનવપૂર્ણાનિ સુરમાનવવન્તિ ચ ।
યક્ષરક્ષઃપિશાચાદિ ચતુરાકરવન્તિ ચ

વિકરાલ મહોરૂપમુપસંહર વિશ્વકૃત્ ।
ગતો મોહં સ્મૃતિર્લબ્ધા પ્રસાદાન્નિખિલેશ્વર

કાયેન મનસા બુદ્ધ્યા વાચા ત્વાં શરણં ગતઃ ।
પ્રાકૃતં દર્શય વિભો રૂપં તે ભક્તવત્સલ

ક ઉવાચ।
એવં યાવત્પ્રાર્થયતે સ્વાત્માનં તાવદેવ સઃ ।
સભામધ્યગતં તં ચ દદર્શ બ્રહ્મચારિણમ્

પશ્યતાં સર્વલોકાનાં સાષ્ટાંગં પ્રણનામ તમ્।
અતિવિસ્મિતચિત્તોઽસૌ લજ્જાહર્ષસમન્વિતઃ

શૃણ્વસ્તુ સર્વદેવેષુ નુનાવ બ્રહ્મચારિણમ્ ।
જાતં મુનિગૃહે શાન્તં ક્રીડામાનુષરૂપિણમ્

શક્ર ઉવાચ ।
જાને ન ત્વાઽનન્તશક્તિં પરેશં, વિશ્વાત્માનં વિશ્વબીજં ગુણેશમ્ ।
વિશ્વાભાસં વિશ્વવન્દ્યં ત્રિસત્યં, ત્રેધાભૂતં જન્મરક્ષાર્તિહેતુમ્

એકં નિત્યં સચ્ચિદાનન્દનરૂપં, સર્વાધ્યક્ષં કારણાતીતમીશમ્ ।
ચેષ્ટાહેતું સ્થાવરે જંગમે ચ । વાંછાપૂરં સર્વગં ત્વાઽભિવન્દે

સર્વેશાનં સર્વવિદ્યાનિધાનં, સર્વાત્માનં સર્વબોધાવભાસમ્ ।
સર્વાતીતં વાઙ્મનોગોચરં ત્વાં, સર્વાવાસં સર્વવિજ્ઞાનમીડે

ક ઉવાચ ।
એવં સ્તુત્વા ચ નત્વા ચ સંપૂજ્ય સ્વાંકુશં દદૌ ।
કલ્પવૃક્ષં ચ દાસ્યૌ દ્વે વિનાયક ઇતિ સ્ફુટમ્

ચકાર નામ શક્રોઽથ સ્મરણાત્સર્વ સિદ્ધિદમ્ ।
જયશબ્દૈર્નમઃશબ્દૈર્વાદ્યશબ્દૈરનેકધા

ગન્ધર્વગીતનિનદૈરપ્સરોનૃત્યનિઃસ્વનૈઃ ।
વ્યાપ્તમાસીત્પુષ્પવર્ષંસ્તદા વ્યોમ ધરાતલમ્

પ્રતિકૂલવહા નદ્ય આસન્પૂર્વવહાઃ શુભાઃ ।
પ્રસન્નમાસીદ્દિક્ચક્રં વવુર્વાતાઃ સુખાવહાઃ

પ્રદક્ષિણાર્ચિષઃ શાન્તા આસન્સર્વત્ર વહ્નયઃ ।
તતઃ પ્રસન્નઃ શક્રાય દદાવભયમેકરાટ્

ભવિતા ન ભયં ક્વાપિ તવ શક્ર રણાજિરે ।
પઠસ્વ સ્તોત્રમેતત્ત્વં ત્રિસન્ધ્યં ભક્તિતત્પરઃ

અન્યોઽપિ યઃ પઠેદ્ભક્ત્યા શ્લોકત્રયમિદં નરઃ ।
સ સર્વાનાપ્નુયાત્ કામાન્ સર્વત્ર વિજયી ભવેત્

તતઃ શક્રો નમસ્કૃત્ય વરં પ્રાપ્ય શુભાવહમ્ ।
તતઃ સર્વે નમસ્કૃત્ય સ્વં સ્વં સ્થાનં યયુર્મુદા

(૪૩૩)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે બાલચરિતે એકાદશોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૧૨ પ્રારંભ –
ક ઉવાચ ।
તતસ્તુ સપ્તમે વર્ષે પ્રવૃત્તેઽસૌ વિનાયકઃ ।
સ્નાત્વા નિત્યવિધિં કૃત્વા મુકુટભ્રાજિમસ્તકઃ

આયુધાનિ ચ ચત્વારિ સિંહારૂઢો દધાર સઃ ।
અંકુશં પરશું પદ્મં પાશં સર્વભયાપહમ્

દંડાજિને કુંડલે ચ કાંચને રત્નસંયુતે ।
બિભ્રત્કમંડલું દર્ભાન્કૌશેયં પીતમુત્તમમ્

કસ્તૂરીતિલકં ચન્દ્રં લલાટે ક્ષીણતેજસમ્ ।
મુક્તાફલમયીં માલાં કંઠે નાભૌ ફણીશ્વરમ્

રોદસી કમ્પયન્નુચ્ચૈર્જગર્જાસૌ સ્વલીલયા ।
મેઘસ્વન ઇતિ ભ્રાન્ત્યા ચાતકા વ્યાદદુર્મુખમ્

ઉત્છલન્ત્યો મહાનદ્યઃ સિષિચુર્વ્યોમમંડલમ્ ।
તદાનનન્દતુરુભાવદિતિઃ કશ્યપોઽપિ ચ

ધન્યા વયં પૂર્વજા ન ઇત્યાત્માનં પ્રશંસતુઃ।
એતસ્મિન્સમયે કાશીરાજોઽપ્યાશ્રમમભ્યગાત્

પરસ્પરાલિંગનેન મુમુદુસ્તેઽખિલાસ્તદા ।
ન્યવિશન્તાસને સર્વે નમસ્કૃત્ય પરસ્પરમ્

સ્વાદ્વન્નં ભોજયામાસ મુનિસ્તં ષડ્રસૈર્નૃપમ્ ।
વિશ્રાન્તં પરિપપ્રચ્છ કિમાગમનકારણમ્

શ્રીમતાં દર્શનં નોઽદ્ય જાતં પુણ્યવશાન્નૃપ ।
પુરોહિતસ્ય મે ન ત્વં વૃત્તાન્તં કિં ગૃહીતવાન્

ક ઉવાચ ।
એવં મુનિવચઃ શ્રુત્વા જગાદ નૃપસત્તમઃ ।
ક્ષમાપરાધં મે બ્રહ્મન્રાજ્યાકુલિત ચેતસઃ

પુત્રસ્ય મે વિવાહોઽસ્તિ ત્વામાકારયિતું પ્રભો ।
આગતોઽહં મુને જાતઃ કૃતાર્થસ્તવ દર્શનાત્

ચલ શીઘ્રં વિવાહં ત્વં સંપાદ્ય પુનરેવ હિ ।
ન શ્લાઘ્યો લોકવર્યેષુ વિના ચૈવાગમં તવ

અહમેવ સમાયાતોઽતસ્ત્વાં નેતું મહામુને ।
મુનિરુવાચ ।
નાહમેષ્યે નૃપશ્રેષ્ઠ ચાતુર્માસ્યરતોઽધુના

પુત્રં નય સમર્થં મે યદીચ્છસિ જનાધિપ ।
રાજોવાચ ।
પુત્રમાજ્ઞાપય મુને ગમિષ્યાવો જવાન્વિતૌ

એવં નૃપવચઃ શ્રુત્વા મુનિઃ પુત્રમથાબ્રવીત્ ।
વચોનુરોધાદ્રાજ્ઞોઽસ્ય પ્રેષયે ત્વામ્ વિનાયક

વિદ્યમાને તુ મહતિ દુઃખે વિરહજે તવ ।
તામાજ્ઞાં શિરસા વન્દ્ય ચરણાવુભયોરપિ

માતાપિત્રોર્બહિરગાદ્રાજ્ઞા ચારોપિતો રથે।
સોઽપિ નત્વા તયોઃ પાદૌ સ્વયમારુરુહે રથમ્

આજગામાદિતિસ્તં ચ પ્રાવદન્નૃપસત્તમમ્ ।
અયં મે બાલકો રાજન્ રક્ષણીયો નિરન્તરમ્

ઉત્પાતો જાયતે તત્ર યત્ર મે બાલકો ભવેત્ ।
અતોઽયં યત્નતો રક્ષ્યઃ પક્ષ્મણીવ કનીનિકામ્

યથા નયસિ પુત્રં મે તથાઽત્ર ત્વં સમાનય ।
ઓમિત્યુક્ત્વાઽદિતિં રાજા પ્રણિપત્ય વિસૃજ્ય તામ્

સહ તેન યયૌ શીઘ્રં રથેનાનિલરંહસા ।
ગચ્છતા રથમાર્ગેણ રાજ્ઞા પ્રાપ્તા મહાટવી

નરાન્તક પિતૃવ્યસ્ય સ્થાનં તચ્ચાતિસુન્દરમ્ ।
રૌદ્રકેતોર્બલી ભ્રાતા ધૂમ્રાક્ષો નામ નામતઃ

દશવર્ષસહસ્રં સ તપસ્તેપે સુદારુણમ્ ।
સહસ્રકિરણં નિત્યં નિત્યમારાધયન્મુદા

પ્રાર્થયન્સર્વસંહારકરમાયુધમુત્તમમ્ ।
ત્રયાણાં ભુવનાનાં સ ઇચ્છન્વશ્યત્વમાત્મનઃ

વૃક્ષસ્કન્ધાલમ્બિપાદોઽધોમુખો ધૂમમાપિબન્ ।
એવં બહુગતે કાલેઽમોઘં શસ્ત્રમુપસ્થિતમ્

પ્રેષિતં ભાનુના તસ્મૈ રાક્ષસાય તપસ્યતે ।
વ્યોમવ્યાપી યસ્ય તેજો દદર્શ સ વિનાયકઃ

શીઘ્રમુડ્ડીય જગ્રાહ ગરુત્માનીવ પન્નગમ્ ।
તદા વિસ્મયમાપેદે કાશિરાજો મહામનાઃ

તર્કયામાસ મનસિ લાભે હાનૌ ચ જીવને ।
નાસ્તિ દૈવાતિરેકેણ નિમિત્તં ભુવનત્રયે

મમ નૈવાભવત્પ્રાપ્તિઃ સહસા તસ્ય તસ્ય યા ।
જ્ઞાતું તદસ્ત્રસામર્થ્યં તોલયિત્વાઽક્ષિપચ્ચ સઃ

ઉર્ધ્વં ગતં તદૈવાશુ રવં કૃત્વા ભયાનકમ્ ।
ધૂમ્રાક્ષે પતિતં તત્તુ સ તદૈવ દ્વિધાઽભવત્

ગંડશૈલા દ્રુમાસ્તાભ્યાં ખંડાભ્યાં ચૂર્ણિતા ભ્રશમ્ ।
ધનુઃ પંચશતં પૃથ્વી પદદ્ભ્યાં વ્યાપિતા તદા

તતસ્તસ્ય સુતૌ ખ્યાતૌ જઘનો મનુરેવ ચ ।
શુશ્રૂષાયાં રતૌ તસ્ય પિતરં વીક્ષ્ય તાદૃશમ્

ક્રોધાવિષ્ટૌ દદૃશતુસ્તં વિનાયકમન્તિકે ।
દુદ્રુવતુઃ પ્રસાર્યૈવં વક્ત્રં કાલાન્તકોપમમ્

બટુમાનીય પિતરં કથં ઘાતિતવાનસિ ।
ઇત્યૂચતુઃ કાશિરાજં રોષાવિષ્ટૌ નિશાચરૌ

રક્ષિતોઽસિ પુરા પિત્રા મમ પૂર્વં નરાન્તકાત્ ।
તં મારયિત્વા યત્નેન કથં જીવસિ રે નૃપ

ક ઉવાચ ।
ઇત્યાકર્ણ્ય નૃપો વાક્યં ચકમ્પે ભૃશવિહ્વલઃ ।
તર્કયામાસ મનસિ કથમાનીતવાનહમ્

નન્દનં કશ્યપસ્યૈનમપસ્મારમિવ સ્થિતમ્ ।
ક્રુદ્ધો નરાન્તકશ્ચેન્મે બલાદ્રાજ્યં ગ્રહીષ્યતિ

તદા મે રક્ષિતા કઃ સ્યાત્તતઃ શપથમારભત્ ।
નૃપ ઉવાચ ।
એતદર્થં મયાઽનીતો નૈવાયમર્ભકઃ ક્વચિત્

બ્રાહ્મણેશ્વરયોરત્ર શપથો મે નિશાચરૌ ।
પુરોહિતસ્ય પુત્રોઽયં વિવાહાર્થં સમાહ્રતઃ

ન વિઘ્નં કુરુતં તત્ર નીયતાં બાલકો હયયમ્ ।
ઇત્યસ્ય વચન્તાતે સ મુનિપુત્રો જગાદ તમ્

કથં બદ્ધ્વા શત્રુહસ્તે શિશું માં ત્વં પ્રયચ્છસિ ।
અદિતિં કશ્યપં વાપિ વદિષ્યસિ કિમુત્તરમ્

ક્રુદ્ધશ્ચેત્કશ્યપસ્ત્વાં હિ કુર્યાદ્ ભસ્મ ન સંશયઃ ।
એવં વદતિ તસ્મિંસ્તુ બાલકે મુનિનન્દને

ભક્ષિતું તં સમાયાતૌ બિડાલો મૂષકં યથા ।
પ્રસાર્ય વદનં બાલો ઘોરં શબ્દમથાકરોત્

ચકમ્પે ચ ત્રિભુવનં તૌ ચ નિશ્વાસયોગતઃ ।
સંપ્રાપ્તૌ મેઘપટલં વાત્યયૈવ યથા તૃણમ

મુહુર્તદ્વિતયે જાતે વ્યસ્તૌ દ્વૌ તૌ નિપેતતુઃ।
નરાન્તકસ્ય નગરે જઘનો મનુરેવ ચ

ગિરિશીર્ષે ગંડશૈલો મહાવાતેરિતૌ યથા।
પતદ્ભ્યાં તચ્છરીરાભ્યાં ચૂણિતાનિ ગૃહાણિ ચ

મુખહસ્ત રવા આસન્ હાહાકારો મહાનભૂત્ ।
કિમિદં કિમિદં દૂતા ધાવમાના યયુસ્તદા

મૃતૌ ધૂમ્રાક્ષતનયૌ શ્રુત્વા સમ્યગ્ વ્યલોકયન્ ।
સચેતનૌ ચ તૌ દૃષ્ટ્વા સાવધાનાવકુર્વત

દૂતાંસ્તાં વૂચતુઃ સર્વં વૃત્તાન્તમનુપૂર્વશઃ ।
વધં પિતુઃ કાશ્યપેયાત્તસ્ય શ્વાસાન્નિપાતનમ્

સ ગચ્છતિ સ્યન્દનેન કાશીરાજેન સંયુતઃ ।
એવં દૂતા નિશમ્યૈનં નરાન્તકમથાબ્રુવન્

પિતૃવ્યં નિહતં શ્રુત્વા સાપરાધં નરાન્તકઃ ।
ઋષિપુત્રં તથા યાન્તં કાશીરાજેન સંયુતમ્

ક્રોધેનારક્તનયનઃ પુરઃ પશ્યન્નિશાચરાન્ ।
અજ્ઞાપયાત્તમાનેતું સહસ્રપ્રમિતાંસ્તદા

ધૃત્વાઽનેયો મુનેઃ પુત્રો યુદ્ધકૃચ્ચેત્સ હન્યતામ્ ।
કાશીરાજરથો વાપિ શીઘ્રં ગચ્છન્તુ રાક્ષસાઃ

આજ્ઞામાત્રેણ તે જગ્મુસ્ત્વરયા વાતરંહસઃ।
કાશ્યપેયં ચ નૃપતિં દદૃશુસ્તે ચ તૌ ચ તાન્

તતો વિનાયકશ્ચક્રે ભીમશબ્દં ભયાવહમ્ ।
તતો નિશાચરાઃ પેતુસ્ત્યક્તા પ્રાણાંસ્તુ કેચન

કેચિત્પલાયિતાઃ કેચિદ્ ભગ્નપાદાઃ પ્રપેદિરે ।
કેષાંચ્ચિન્મસ્તકા ભિન્નાઃ કેચિચ્છીર્ણોદરાઃ શરૈઃ

ભગ્નાસ્યા ભગ્નનેત્રાશ્ચ ભગ્નોરુબાહવઃ પરે ।
પ્રપલાય્ય ગતા યે તુ આગતાસ્તે નરાન્તકમ્

ઉદન્ત સર્વમાચખ્યુર્વિનાયકકૃતં તદા

(૪૯૨)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે નિશાચરવધો નામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૧૩ પ્રારંભ –
દૂતા ઊચુઃ ।
વિનાયકં રથસ્થંતમાજ્ઞાં પ્રાપ્ય ગતા વયમ્ ।
સર્વે રવે તદા દૃષ્ટઃ કૃતાન્તસદૃશસ્તુ સઃ

સર્વે નિશાચરાઃ સ્વામિન્ મૃતાસ્તદ્ભીતિતોઽનઘ ।
વયં તવ પ્રસાદેન જીવન્તસ્ત્વાં સમાગતાઃ

ઈશ્વરીય કૃપાયોગાત્ સિંહવૃન્દાદ્ ગજા ઇવ ।
ત્રૈલોક્યે તુ પુમાન્નાસ્તિ યો યુધ્યેત્સહ તેન વૈ

ક ઉવાચ ।
ઇત્થં નિશમ્ય તદ્વાક્યં જગદે સ નરાન્તકઃ ।
કિં વા વદથ બાલિશ્યાત્ ક્વ બાલઃ ક્વ નરાન્તકઃ

કિં કર્તવ્યં પતંગેન પ્રલયાનલ સન્નિધૌ ।
મેરુગિરિઃ પતેત્કિં વા ખનતા મૂષકેન ચ

તતઃશ્ચાજ્ઞાપયદ્દૈત્યાન્ કાશિરાજપુરીં પ્રતિ ।
લુંઠનં યત્ર કર્તવ્યં યેન વ્યગ્રો ભવેન્નૃપઃ

તસ્મિન્ વ્યગ્રે સોઽપિ ભવેત્ કશ્યપસ્ય સુતોઽપિ ચ ।
નો ચેદુભૌ નિહન્તવ્યૌ સર્વૈઃ સર્વપ્રયત્નતઃ

તતો દદૌ મહાર્હાણિ તેભ્યો રત્નાન્યનેકશઃ ।
વસ્ત્રાણિ ચ વિશિષ્ટાનિ શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ

તે તં તદા નમસ્કૃત્ય યયુઃ કાશીશપત્તનમ્ ।
પરસ્પરં સમૂચુસ્તે દિક્ચક્રં વ્યાપ્ય સેનયા

તત્રયોઽભૂન્મહાસેના નીરેવં સોઽદિશત્તદા ।
યસ્ય દૃષ્ટિગતો દૈત્યાઃ સ તુ તેન નિહન્યતામ્

અન્યથા મમ દંડ્સ્ય તસ્યાહં પ્રાણનાશકૃત્ ।
એવં તેન સમાદિષ્ટઃ દૈત્યા જગ્મુર્દિશો દશ

વિનાયકસ્તેન રાજ્ઞા રથસ્થેન ગતઃ પુરીમ્ ।
નાનાધ્વજ પતાકાભિશ્ચિત્રિતાં રંગમાલયા

વાદ્યૈર્દુંદુભિનિર્ઘોષૈઃ પૂજાદ્રવ્યૈરનેકધા ।
અમાત્યા નાગરાશ્ચૈવ પ્રતિજગ્મુર્વિનાયકમ્

ઉપચારૈઃ ષોડશભિર્ભક્ત્યા સર્વેપ્યપૂજયન્ ।
રાજાનં ચ તતો જગ્મુર્નગરીમન્તરાઽખિલઃ

તસ્મિન્પ્રવિષ્ટે પ્રાસાદાન્રુરુહુર્યોષિતોઽખિલાઃ ।
કાશ્ચિદ્દ્રષ્ટું બહિર્યાતા વ્યસ્તાલંકરણામ્બરાઃ

અનાદૃતપિતૃભ્રાતુ ભર્તૃમાતૃ સુહૃજ્જનાઃ ।
ત્યક્ત્વા ભોજનપાત્રં ચ ભુક્તવન્ત પતિં ચ કાઃ

એકા નિરુદ્ધા સર્વૈઃ સા ધ્યાત્વા દેવં વિનાયકમ્ ।
ભક્ત્યા નિમીલ્ય નયને જહૌ પ્રાણાંસ્તદદ્ભુતમ્

લાજવર્ષેઃ પુષ્પવર્ષૈર્વવર્ષુસ્તં કુમારિકાઃ ।
વિમાનસ્થા દેવગણા દદૃશુસ્તં મહોત્સવમ્

બ્રાહ્મણાઃ પરમાત્માનં પશ્યન્તિ સ્મ વિનાયકમ્ ।
ક્ષત્રિયાસ્તં મહાવીરં પશ્યન્તિ સ્મ રણોત્સુકમ્

વૈશ્યાસ્તં દદૃશુઃ સર્વે રુદ્રં સંહારકારકમ્ ।
શૂદ્રાસ્તં હરિરૂપેણ નૃપરૂપેણ ચાલુકન

યસ્ય યસ્ય યથા ભાવસ્તાદૃશંસોઽભ્યવીક્ષત ।
યથા રક્તે સિતેપીતે સ્ફટિકસ્તાદૃશાકૃતિઃ

એક એવ પુમાન્યદ્વત્ પિતા ભ્રાતા ચ શાલકઃ ।
તતો વિનાયકોઽપશ્યત્ પુરમધ્યે મહાસુરૌ

વિઘટં દન્તુરં રન્તું સમાહ્વયત સાદરમ્ ।
તૌ ત્યૌ દુષ્ટમનસૌ બાલકૈઃ સમુપાગતૌ

આલિંગિતું કૃતોદ્યોગૌ તેન જ્ઞાતૌ દુરાશયૌ ।
આલિંગ્ય ચૂર્ણયામાસ પુષ્પં હસ્તગતં યથા

ત્યક્તૌ ભૂમિગતૌ તૌ તુ રેજતુર્દશયોજનૌ।
કાશિરાજશ્ચ લોકાશ્ચ દૃષ્ટ્વાઽશ્ચર્યં તુ મેનિરે

મુમચુઃ પુષ્પવર્ષાણિ દેવાસ્તસ્મિન્નભોગતાઃ ।
સાધુ સાધ્વિતિ શબ્દૈશ્ચ જયશબ્દૈશ્ચ કેચન

મુનયશ્ચૈવ દેવાશ્ચ તુષ્ટુવુસ્તં વિનાયકમ્ ।
માયામાનુષરૂપેણ ચરન્તં બાલલીલયા

શક્રાદીનામજેયૌ યૌ તાવનેન હિ ચૂર્ણિતૌ ।
તથો વીથીરતિક્રમ્ય રથો યાતોઽગ્રતોઽગ્રતઃ

તતોઽન્યાવસુરૌ દૃષ્ટૌ હન્તુમેનં સમીયતુઃ ।
પતંગ વિદ્યુતૌ(વિધુલૌ) નામ્ના વાત્યારૂપૌ મહાબલૌ

તતો વ્યાકુલિતો લોકો રજસાચ્છાદિતોઽખિલઃ ।
પ્રાસાદા વૃક્ષસંખ્યાશ્ચ પતિતા વસુધાતલે

પ્રાવારનિચયા ભાન્તિ ગગને પક્ષિસન્નિભાઃ ।
કેષાંચ્ચિન્મસ્તકાત્ પેતુરુષ્ણિવાણિ દિશોદશ

કોલાહલો મહાનાસીન્ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન ।
રથોઽપિ ગગનં ગન્તુમુદ્યતસ્તમ્ભિતોઽમુના

નિઃસાર મનુજાઃ પેતુ સદ્યો જાતા ઇવાત્રનીમ્ ।
તતોઽતિબલિનૌ જ્ઞાત્વા દધાર શિખયોરુભૌ

એકેન મુષ્ટિના દેવો ભ્રામયિત્વા બલાચ્ચિરમ્ ।
તત્યાજ સ ધરાપૃષ્ઠે વ્યસૂતૌ દદૃશે જનઃ

તર્કયામાસ દેવોઽયં કશ્યપસ્ય સુતો બલી।
યતોઽનેન હતાવેતાવસુરૌ યોજનાયતૌ

અસ્મિન્વયસિ કસ્યાપિ નેદૃશં વીક્ષ્યતે બલમ્ ।
એતાવદ્ દુષ્ટસામર્થ્યં કાશિરાજોઽપ્યનન્દત

અવપ્લુત્ય રથાત્તસ્માત્તં નનામ વિનાયકમ્।
ઉવાચ ચ મહાયોગિન્બાલસ્યાપિ ન તે કૃતિઃ

બ્રહ્માદિજ્ઞાનવિષયા કુતઃ સ્યાચ્ચર્મચક્ષુષઃ ।
જગદુત્પાદકોઽનેકરૂપોઽસ્ય વન હેતવે

ન સંખ્યા વર્તતે સ્વામિન્નવતારાણાં ચ તે વિભો

તતોઽગ્રતો રથો યાતસ્ત્વરયા નૃપતેર્ગૃહમ્

તતો દદર્શ બાલોઽસૌ દૈત્યં પાષાણરૂપિણમ્ ।
તતોઽહનત્ પરશુના શતધા સોઽભવત્તદા

તસ્માદ્વિનિઃસૃતો ભીમો દંષ્ટ્રાદશનભાસુરઃ ।
શ્મશ્રુલો દીર્ઘકાયશ્ચ પુરુષઃ પિંગલો મહાન્

તતસ્તે બાલકાઃ સર્વે લોકાશ્ચાન્યેઽપિ દુદ્રુવુઃ ।
તં ચાપિ ન્યહનન્મુષ્ટ્યા સ ચાપિ ન્યપતદ્ભુવિ

અસંમત જના બાલં ભગવન્તં ધૃતાકૃતિમ્ ।
તતો રાજા હષ્ટમના રથાદુત્તીર્ય બાલકમ્

અન્તઃપ્રવેશયામાસ સ્વયમાદાય સત્વરમ્ ।
રત્નવર્ણમયે સ્વીય આસને ચોપવેશ્ય તમ્

ઉપચારૈઃ ષોડશભિઃ પ્રપૂજ્ય ચ યથાવિધિ ।
મહાર્હવસ્ત્રાભરણૈર્દિવ્યૈશ્ચૈવ સુગન્ધિભિઃ

પરમાહ્લાદસંયુક્ત સ્તુષ્ટાવ ચ નનામ ચ ।
અન્નં ચ ષડ્રસં નાના પક્વાન્નં વ્યંજનાન્વિતમ્

સુહૃદ્ભિર્ભોજયામાસ પરમાન્નમનેકધા ।
તતો નાનાફલાન્યાશુ દદૌ તેભ્યો નરાધિપઃ

તતોઽષ્ટાંગં ચ તામ્બૂલં રત્નકાંચનસંયુતમ્।
તતઃ સ્વયં બુભોજાશુ શિશુભિઃ પરિવારિતઃ

તતઃ પ્રસ્વાપયામાસ કૃતસન્ધ્યાવિધિં ચ તમ્ ।
પર્યંકે રુચિરે દીપવિતાનપરિશોભિતે

સ્વયં તદાજ્ઞયા રાજા સુષ્વાપ પ્રિયયા સહ ।
અત્યાપ્તાંશ્ચતુરઃ સ્થાપ્ય જાગરાય તદન્તિકે

(૫૪૩)
ઇતિ શ્રીમદાદિ શ્રીમન્મહાગાણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે બાલચરિતં નામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૧૪ પ્રારંભ :-
ક ઉવાચ ।
તતઃ પ્રભાત ઉત્થાય શૌચં કૃત્વા યથાવિધિ ।
ચકાર મજ્જનં સોઽથ સન્ધ્યાં ચક્રે યથાવિધિ

હોમં ચકાર સમિધં સ્થાપ્ય કૃષ્ણાજિનં શુભમ્ ।
નિધાય દંડમ્ ચિક્રીડ બાલકઃ સ વિનાયકઃ

નિશમ્ય કીર્તિં તત્રત્યો બ્રાહ્મણો વેદશાસ્ત્રવિત્ ।
ધર્મદત્ત ઇતિ ખ્યાતો મુનિપુત્રદિદૃક્ષયા

આગતો નૃપવર્યસ્ય કાશિરાજસ્ય વેશ્મ સઃ ।
રાજ્ઞા સંમાનિતઃ સોઽથ પ્રપચ્છ નૃપસત્તમમ્

ક્વાસૌ મહાબલઃ પુત્ર કશ્યપસ્ય વદસ્વ મે ।
તતો લોકા જગુરયં ક્રીડતે બાલકૈઃ સહ

તત ઉત્થાય વિપ્રોઽસૌ પાણૌ ધૃત્વાઽવદચ્ચ તમ્ ।
મમ મિત્ર સુતસ્ત્વં હિ શ્રુતા કીર્તિર્મયા તવ

અતસ્ત્વાં સ્વગૃહે નેતુમાગતોઽહં ન સંશયઃ ।
પુનીહિ પાદરજસા સર્વં નઃ સફલીકુરૂ

પરબ્રહ્મસ્વરૂપોઽસિ પરમાત્મા પરાત્પરઃ ।
ભૂભારહરણાર્થાય જાતોઽસિ કશ્યપાલયે

ક્રીડામાનુષરૂપોઽસિ જાને ત્વાં તત્વતોઽર્ભક ।
તતો વિનાયકઃ પ્રાહ કિમર્થં ત્વમિહાગતઃ

આજ્ઞામાત્રેણ તે તાત કથં નાયામિ તેઽન્તિકમ્ ।
ઇત્યુક્ત્વા ત્વરયા યાયાદ્ધર્મદત્તપુરઃસરઃ

ધૂલિમુદ્ધૂલ યદ્ભિસ્તૈર્બાલકૈરનુગૈર્બલી।
માર્ગે તુ ગચ્છતસ્તસ્ય નરાન્તક સમીરિતૌ

કામસંજ્ઞશ્ચ ક્રોધશ્ચ દ્વાવેતૌ રાક્ષસાધમૌ ।
પરસ્પરં યુધ્યમાનૌ હન્તુમન્તિકમાગતૌ

યુધ્યમાનૌ નિપતિતૌ બાલકે દુષ્ટમાનસૌ ।
ખરરૂપૌ યથા વહ્નિં પતંગાવિવ દુર્મદૌ

તતસ્તે બાલકાઃ સર્વે દુદ્રુવુસ્તે દિશોદશ ।
તતો વિનાયકો ધૃત્વા તયોઃ પાદૌ બલેન સઃ

ભ્રામયામાસ બહુધા પોથયામાસ ભૂતલે ।
તતસ્તૌ પતિતૌ ભૂમૌ વ્યસૂ લોકા વ્યલોકયન્

સમકમ્પત્ ત્રિભુવનં પતદ્દેહરવાત્તદા ।
લોકવાર્તાસુ વિશ્વાસં ધર્મદત્તોઽન્વપદ્યત

દૃષ્ટ્વા તસ્ય મહત્કર્મ પ્રત્યક્ષેણ મહામુનિઃ ।
તતો યયૌ ધર્મદત્તસ્તેન સાકં પુરઃસરઃ

દદર્શ કુંજરં મત્તં ગૂઢરૂપં મહાબલમ્ ।
ઇતસ્તતો વિદ્રવન્તં જનં હન્તું સમુદ્યતમ્

ઇતસ્તતો મહાવીરાઃ પલાયનપરા યયુઃ ।
કોલાહલો મહાનાસીજ્જનાનાં તત્ર ધાવતામ્

રજસાઽવ્યાપિ સકલં નીહારેણેવ પર્વતાઃ ।
ગજો યાતો રાજગજાન્મત્તાન્ હન્તું મહાબલઃ

ગજયુદ્ધં મહાઘોરં પ્રાસાદસ્થા વ્યલોકયન્ ।
બભજ્જુરશ્વશાલાં તે દૃષ્ટ્વા બદ્ધાન્ હયાનપિ

ઉદ્બંધના હયા યાતા ગજાશ્ચ કકુભો દશ ।
ધર્મદત્તો ગૃહીત્વા તં ગૃહાન્તર્ગન્તુમુદ્યતઃ

આસ્ફાલ્ય તત્કરં બાલો રુરોહ કરિણં બલાત્ ।
બિભેદ ગંડં સૃણિના વારંવારં વિનાયકઃ

અસૃકપ્રવાહ પરિતો નિપપાત મહીતલે ।
સ ગજો બૃંહિતં કૃત્વા સર્વલોકભયાવહમ્

પતતા તેન ભગ્નાનિ વિસ્તીર્ણેનાયતેન ચ ।
સંખ્યાતીતાન્યગારાણિ સર્વોપસ્કરવન્તિ ચ

ચકમ્પે પૃથિવી સર્વા સપર્વત વનાકરા ।
તતોઽન્ધકારે વિગતે તત્રેયુર્નાગરાજનાઃ

ભીતભીતા મહારૌદ્રે મૃતે તસ્મિન્ નિરીક્ષ્ય તમ્ ।
બાલં તુ બલિનો ગત્વા તસ્માદુત્તારયન્બલાત્

ધર્મદત્તઃ પુનશ્ચૈનં કટાવેવાભ્યધારયત્ ।
ગૃહમધ્યે નિનાયાશુ પુનરુત્પાત શંકયા

નિવૃત્તેસ્વનિમિત્તે સ દ્વિજાતિભ્યો દદૌ ધનમ્ ।
પૂજયામાસ ચૈવૈનમુપચારૈઃ પૃથક્પૃથક્

વસ્ત્રાલંકારકુસુમૈર્નાના નૈવેદ્ય સંચયૈઃ ।
ભોજયામાસ વિધિવત્ સિદ્ધિબુદ્ધિ ઉભે દદૌ

દક્ષિણાર્થં ધર્મદત્તો નનામ દંડવત્ક્ષિતૌ ।
ઉવાચ ચ પ્રસન્નાત્મા હર્ષગદ્ગદયા ગિરા

મમ ભાગ્યં તુ ફલિતં યદ્દૃષ્ટં ચરણામ્બુજમ્ ।
જગદીશો જગત્કર્તા જગત્સાક્ષીજગદ્ગુરુ:

મમ વાક્યાદિહાયાત ઉદ્ધર્તું મમ પૂર્વજાન્ ।
એવં બ્રુવન્નેવ મુનિઃ સ્વાસને સન્નિવેશિતઃ

વિનાયકેન દેવેન પૂજિતો બહુભક્તિતઃ ।
તતોઽતિશુશુભે બાલઃ સિદ્ધિબુદ્ધિયુતો ભૃશમ્

ગંગાગૌરિયુતો યદ્વચ્છૂલપાણિસ્ત્રિલોચનઃ ।
એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર જૃમ્ભા નામ્ન્યાગતા શુભા

પીતામ્બરધરા ચારૂકંકણા ચારુભૂષણા।
અતિદુષ્ટમનાઃ સા તુ પત્ની ધૂમ્રાક્ષરક્ષસઃ

સોવાચ મધુરાં વાચં નિધાનમિદમુત્તમમ્ ।
ઇત્યરિષ્ટાનિ જાયન્તે તાનિ નશ્યન્ત યત્નતઃ

કથંચારૂ ભવેદ્ભોગો માતાપિત્રોરમુષ્ય વૈ ।
એવમુક્ત્વા સ્ત્રિયઃ સર્વા ઉવાચ ચ વિનાયકમ્

મહદ્ભાગ્યં મમ વિભો યજ્જાતં તવ દર્શનમ્ ।
પરિશ્રાન્તોઽસિ દેવેશ નાનાદુષ્ટવિનાશનાત્

અભ્યંગં કુરુ તૈલેન સુગંધેન મહામતે ।
અંગં તે મર્દયિષ્યામિ તૈલમુદ્વર્તનં તથા

ઓમિત્યુક્તે તતસ્તેન વિષહસ્તા સમાદધે ।
તૈલેન ચરણૌ તસ્ય વિષોત્કર્ષં વિધાયિના

મમર્દ જૃમ્ભતી જૃમ્ભા લોકાસ્તાં સાધુ મેનિરે ।
સા સિષેવે ભાવદુષ્ટા શુભભાવા પતિં યથા

તતસ્તસ્ય શરીરસ્ય દાહ એવાભવન્મહાન્ ।
તતો જ્ઞાનેન બુદ્ધ્વા તાં દુષ્ટભાવાં નિશાચરીમ્

નારિકેલ ફલેનાશુ મસ્તકે તાં જઘાન સઃ ।
તતઃ સા પતિતા ભૂમૌ નિજરૂપં સમાસ્થિતા

અસૃક્ પ્રવાહ મધ્યે સા વિસ્તીર્ણા યોજનદ્વયમ્ ।
ધર્મદત્તશ્ચ લોકાશ્ચ તદાશ્ચર્યયુતા બભુઃ ।

પૂજયામાસ વિધિવદ્ભોજયામાસ તં પુનઃ ।
પક્વાન્નં વિવિધં સ્વાદુરસૈઃ ષડ્રભિઃ સમન્વિતમ્

અસ્મિન્નવસરે દેવાઃ પુષ્પવર્ષં પ્રચક્રિરે ।
નીરાજનં લાજવર્ષમંગનાઃ પૂજનાનિ ચ

તતઃ સ કાશિરાજસ્તમાકારયિતુમાગમત્ ।
રથોપરિ નિવેશ્યૈનં વાદ્યઘોષસમન્વિતઃ

ગન્ધર્વા ગાનસહિતા નત્યન્ત્યપ્સરસઃ પુરઃ ।
નિનાય સ્વગૃહં રાજા વિનાયકમનામયમ્

ગચ્છન્સ દદૃશે બાલ: સિંહારૂઢો ધૃતાયુધઃ ।
અનેકવીરસંયુક્તો દેવૈરિવ શતક્રતુઃ

સિદ્ધિબુદ્ધિયુતો ભાતિ ગંગોમાભ્યાં યથા શિવઃ ।
નાનાબન્દિ સ્તૂયમાનઃ પ્રવિવેશ નૃપાલયમ્

એવંબાલચરિત્રં યઃ શૃણુયાજ્જગદીશિતુઃ ।
સર્વાન્ કામાનવાપ્નોતિ નારિભિર્બાધ્યતે ક્વચિત્

(૫૯૫)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે બાલચરિત્રે નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૧૫ પ્રારંભ :-
ક ઉવાચ ।
અપરસ્મિન્દિને રાજા લોકૈઃ સહ સભાં યયૌ ।
વિનાયકેન સહિતો મિત્રામત્ય સમન્વિતઃ

તાનુવાચ તતઃ સર્વાન્બાલકસ્ય ગુણાન્બહૂન્ ।
ગુણવન્તં પ્રધાનં તં પુરસ્કૃત્ય મહાશયમ્

અહં હિ કશ્યપં યાત આકારયિતુમન્તિકમ્ ।
વિવાહસ્ય ચ સિદ્ધ્યર્થં પુત્રસ્તેનેહ યોજિતઃ

પ્રસ્થિતોઽનેન યાવચ્ચ તાવદ્રાક્ષસમદ્ભુતમ્ ।
અરિષ્ટાનાં સમૂહં ચ ન દૃષ્ટં ન ચ વૈ શ્રુતમ્

આદાવનેન નિહતો ધૂમ્રાક્ષો રાક્ષસાધિપઃ ।
જઘનશ્ચ મનુશ્ચાપિ સહસ્રાર્દ્ધયુતો હતઃ

યો વ્યોમ નીતવાનેનં નગરે દન્તુરો હતઃ ।
વિઘંટો બાલરૂપશ્ચ વિધૂલશ્ચ મહાબલઃ

પતંગશ્ચૈવ નગરે વાતરૂપધરો હતઃ ।
કૂટો નામ હતોઽનેન દ્વારિ પાષાણરૂપધૃક

કામક્રોધાવપિ હતૌ ખરવેષધરાવુભૌ ।
ગજરૂપધરઃ કુંડો હતોઽનેન નિશાચરઃ

યાનિ ચાન્યાન્યરિષ્ટાનિ નાશયિષ્યતિ બાલકઃ ।
ઇદાનીં નિશ્ચયઃ કાર્યો વિવાહસ્ય દ્વિજૈઃ સહ

દેવતાસ્થાપનસ્યાપિ હરિદ્રામંડપસ્ય ચ ।
વિવાહોપસ્કરાર્થં ચ જ્યોતિઃશાસ્ત્ર વિશારદૈઃ

ક ઉવાચ ।
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યમમાત્યાવૂચતુર્નૃપમ્ ।
અયં બાલઃ પુરે યાવદ્વર્તતે નૃપસત્તમ્

તાવદ્વિવાહો ન ભવેદિતિ નો ભાતિ નિશ્ચિતમ્ ।
અસ્મિન્સ્થિતે મહોત્પાતા ભવિષ્યન્તિ દિનેદિને

પક્ષે માસે ગતે રાજન્વિવાહં કર્તુમર્હસિ ।
ઓમિત્યુક્તે નૃપેણાથ જગ્મુઃ સર્વે નિજાલયે

રાજા વિનાયકશ્ચાપિ ભુક્ત્વા સુષુપતુઃ સુખમ્ ।
તતો નિશીથે સંપ્રાપ્તે સુપ્તે સર્વજને મુને

જ્વાલામુખો વ્યાઘ્રમુખો દારુણોઽથ ત્રયોઽસુરાઃ ।
ઇચ્છન્તોઽપચિતિં પૂર્વં હતાનાં દૈત્યરક્ષસામ્

સંપૂર્ણાં નગરીં દગ્ધુમાદ્ય ઐચ્છત્તદાઽસુરઃ ।
દારુણો વાયુરૂપેણ તત્સહાયાર્થમુદ્યતઃ

વ્યાઘ્રાસ્યો ભક્ષિતું તત્ર પલાયનપરાનભૂત્ ।
એવં તે નિશ્ચયં કૃત્વા પ્રાક્રોશન્ સુમહાસ્વનૈઃ

ત્રૈલોક્યં કમ્પિતં સર્વં તદા સંશયિતં ભૃશમ્ ।
પ્રલયઃ પરચક્રં વા કિમાગતમિતિ બ્રુવન્

વ્યાઘ્રાસ્યઃ સુમહાકાય સ્થાપ્યોષ્ઠં ધરણીતલે ।
પૂર્વં પરં ચ ગગને મધ્યે જિહ્વા નદી ઇવ

ઉત્સૃજન્મુખતો જ્વાલાઃ સામ્બરં પત્તનં દહન્ ।
યથા હનુમતા દગ્ધા નગરીં પુચ્છવહ્નિતઃ

તથા દદાહ નગરીં દુષ્ટોઽસૌ મુખવહ્નિતઃ ।
દગ્ધા વૃક્ષા લતારામાઃ પ્રાસાદનિચયાસ્તદા

કોલાહલો મહાનાસીન્મુખ હસ્તરવસ્તથા ।
હિત્વા સર્વાણિ કાર્યાણિ વિદ્રવન્તિ જના દિશઃ

નગરાદ્બહિરાયાન્તં વ્યાઘ્રાસ્યો ગ્રસતે નરમ્ ।
તદેવ ભોજનં તસ્ય બાલકાશ્ચોપદંશકાઃ

કેચિદ્વિસ્ત્રસ્તવસના વિવસ્ત્રા ચાપરે યયુઃ ।
સ્ત્રિયઃ કૂર્પાસકાઃ કાશ્ચિત્કાશ્ચિત્પત્યંશુકા યયુઃ

વ્યાઘ્રાસ્ય વિવરં મત્વા વિવિશુર્જીવિતેચ્છયા।
અન્યાનાકારયન્ ત્યસ્તાનભક્ષયતસોઽસુરઃ

અકાલે પ્રલયે પ્રાપ્તે કાશિરાજો વિનાયકમ્ ।
સર્વં વિહાય રાજ્યં સ્વં સ્ત્રીપુત્રાદિસ્વવસ્તુ સઃ

સ્કન્ધે ગૃહીત્વા ભ્રમતે નાનાસ્થાને ગૃહે ગૃહે ।
અતિદુઃખેન સંતપ્તસ્તેજસા ચૈવ શુષ્મિણઃ

કથં મયા બાલ એષ સર્વારિષ્ટપ્રવર્તકઃ ।
સર્વસ્વહારકો મૌઢ્યાદ્ દુર્નિમિત્તસ્ય કારણમ્

વિનૈનં કિમહં બ્રૂમામદિત્યૈ કશ્યપાય ચ ।
નિરસ્તાનિ ચ પૂર્વાણિ મહારિષ્ટાન્યનેન હિ

આસ્તે તૂષ્ણીમિદાનીં કિં ન જાનેઽવાપિ કારણમ્ ।
એવં શોચન્દુર્ગમુચ્ચૈ રુરોહ સહ તેન સઃ

તયોપિ દહનો વાયુ સહાયઃ સમુપાગમત્ ।
કુમ્ભૈશ્ચ મૃન્મયૈઃ પાત્રૈઃ સિષિચુઃ સેવકાસ્તદા

તત્પત્ન્યો નિર્યયુર્હિત્વા વ્રીડાં બાલયુતા બહિઃ।
અવતીર્ય તતો રાજા વિહ્વલોઽધઃ સમાયયૌ

અશ્વાશ્વતર વીરાશ્ચ રથનાગ પદાતયઃ ।
નિર્યયુર્નગરાત્સર્વે પૌરાશ્ચ સહગોધના

વિનાયકઃ કાશિરાજં કાશિરાજો વિનાયકમ્ ।
ગવેષયામાસ તદા વર્તમાનજનક્ષયે

સર્વેષુ લોકેષુ ગતેષુ મધ્યે સ વ્યાઘ્રતુંડોનનિમીલ તુંડમ્ ।
યાવન્ન તુંડે વિશતિ સ્મ દેવો વિનાયકોઽનન્ત ગુણો મહાત્મા

ઉદયેતુ રવેર્જાતે દદર્શાથ વિનાયકઃ ।
વ્યાઘ્રાસ્યં દગ્ધનગરં જનપૂર્ણં ચ તન્મુખમ્

વહ્નિં ચ નિકટે વીક્ષ્ય વિવેશ તન્મુખં બલાત્ ।
તસ્મિન્ગતે નિજાસ્યે તુ ન્યમીલયત્ સોઽસુરઃ

આસ્યં ગહ્વરસંકાશં સર્વસંહરણેચ્છયા।
દારિતું બાલકસ્તત્ર વવૃધેઽતીવ તત્ક્ષણાત્

પાટયામાસ તદ્દેહં વ્યાઘ્રદેહેન રોદસી ।
અભૂચ્ચટચટા શબ્દો વંશાનાં પાટ્યતામિવ

તતો દ્વેધાઽભવદ્દૈત્યો ગતાસુરભવત્ક્ષણાત ।
તદેકં શકલં તસ્ય ગગને સ તુ ચિક્ષિપે

વાયુના ભ્રમતિ સ્મૈતદ્દૂરે દેશે પપાત ચ ।
અર્ધેન પતતા તેન ચૂર્ણિતં ગહનં વનમ્

અપરં ચાભવત્ ક્રીડાગૃહં બાલમુદાવહમ્ ।
ઉદતિષ્ઠંસ્તતો લોકા અપરાનપ્યબોધયન્

તતોઽગ્નિમપિબત્સર્વં પાદાઘાતાદચૂર્ણયત્ ।
વિદારણમહાકાયં જ્વાલાસુરયુતં તદા

એવં નિહત્ય તાન્દુષ્ટાન્ યોગમાયાબલેન સઃ।
અજીવયન્મૃતાન્ સર્વાન્નગરં ચ યથા પુરા

અકાર્ષીચ્ચ જગર્જાશુ કેસરીવ વિનાયકઃ ।
સર્વલોકાશ્ચ રાજા ચ તતસ્તં તુષ્ટુવુર્મુદા

નમોઽનન્તશક્તે ગુણાનામધીશ ।
નમોઽરિષ્ટહન્ત્રે નમઃ સૃષ્ટિકર્ત્રે ।
નમો વિશ્વપાત્રે નમો વિઘ્નહન્ત્રે ।
નમો જ્ઞાનદાત્રે । નમોઽજ્ઞાનહન્ત્રે

અકાલપ્રલયાદ્દેવ વીતિહોત્રાજ્જગત્પતે ।
લીલવતારદૈત્યોભ્યો રક્ષિતા લીલયા ત્વયા

કસ્ય સામર્થ્યમેતાવદ્વન્હિં પાતું મહાબલમ્ ।
ભૂગોલસદૃશાસ્યં કો હન્યાદન્યો મહાસુરમ્

મૃતાનાં જીવનં કો નુ ત્વદન્યઃ કર્તુમુત્સહેત્ ।
ત્વમેવ જનની દેવ ત્વમેવ જનકોઽવિતા

મહાભાગ્યે જનાનાં મે યેન તે સન્નિધિઃ કૃતઃ ।
એવમુક્ત્વાઽઽરુરોહાશ્વં સિંહયાનં વિનાયકઃ

સ્વં સ્વં વાહનમારૂઢાઃ સર્વે વીરાઃ સહસ્રશઃ ।
સુખેન મન્દિરં ગત્વા નિત્યકર્મા કરોન્મુદા

સ્વં સ્વં ચ મન્દિરં યાતા સર્વે પૌરા નિરામયાઃ ।
વાદ્યત્સુ સર્વવાદ્યેષુ તુષ્ટુવુર્બન્દિનો નૃપમ્

કાશિરાજોઽથ વિપ્રેભ્યો દદૌ દાનાન્યનેકશઃ ।
સ્વસ્તિ વાચ્ય પુપૂજાશુ દેવાંસ્તં ચ વિનાયકમ્

ઉપાયનાનિ દેવાય નાનાલોકા દદુસ્તદા ।
વિનાયકોઽપિ વિપ્રેભ્યો દદૌ તાનિ યદૃચ્છયા

અમાત્યાનાં ચ વીરાણામંશકાનિ દદૌ નૃપઃ ।
વિસૃજ્ય સર્વાન્ ભુક્ત્વા તૌ સુખેન સ્વાપનીયતુઃ

ય ઇદં શૃણુયાદ્ ભક્ત્યા નગરીમોક્ષણં નરઃ ।
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ નારિષ્ટૈર્બાધ્યતે ક્વચિત્

(૬૫૧)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે બાલચરિતે નગરીમોક્ષણં નામ પંચદશોઽધ્યાયઃ