ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.6.10

અધ્યાય ૬ પ્રારંભ :-
ભૃગુરુવાચ ।
અથ સા મેદિની દુષ્ટદૈત્યભાર પ્રપીડિતા ।
વેષાન્તરં સમાસ્થાય જગામ કમલાસનમ્

દીના હસ્તાંજલીં બદ્ધ્વા જગાદ પદ્મસંભવમ્ ।
ભૂમિરુવાચ :-
જાતાઽહં મલિના દીના હીના યજ્ઞવ્રતાદિભિઃ

સ્થાનભ્રષ્ટાસ્તથા દેવાઃ સેન્દ્રાઃ સર્ષિગણા વિધે।
અતિભારાઽતિસંતપ્તા કં ત્વાઽહં શરણં ગતા

યેનોપાયેન દુષ્ટાનાં નાશઃ સ્યાત્તદ્વિધીયતામ્ ।
નો ચેદ્રસાતલમ્ યાસ્યં સપર્વત જનાકુલા

ભૃગુરુવાચ ।
ઇતિ વાક્યં ધરિત્ર્યાઃ સ શ્રુત્વા કસ્તામથાબ્રવીત્ ।
અહં સર્વે લોકપાલા ઇન્દ્રાદ્યા દેવતાગણાઃ

ઋષયોઽપિ સ્વધાસ્વાહારહિતા દુઃખિતા ભ્રશમ્ ।
ભ્રષ્ટસ્થાના ભ્રષ્ટમન્ત્રા ભ્રષ્ટાચારા યથાલયે

સર્વે વયં પ્રાર્થયામો દેવદેવં વિનાયકમ્ ।
બ્રહ્મરૂપં નિરાકારં જગતઃ કારણકારણમ.

યદા સાકારતાં યાયા લોકાનાં દૈવયોગતઃ ।
તદા શં સર્વલોકાનાં સ્યાત્તવાપિ વસુન્ધરે

ભૃગુરુવાચ ।
ઇત્યુક્ત્વા તુષ્ટુવુર્દેવં બ્રહ્માદ્યર્ષિગણા મુદા ।
નિરાકારં ચ સાકારં બદ્ધાંજલિપુટાસ્તદા

નમો નમસ્તેઽખિલ લોકનાથં ।
નમો નમસ્તેઽખિલ લોકધામન્ ।
નમો નમસ્તેઽખિલલોકકારિન્ ।
નમો નમસ્તેઽખિલલોકહારિન્

નમો નમસ્તે સુરશત્રુનાશ ।
નમો નમસ્તે હ્રતભક્તપાશ ।
નમો નમસ્તે નિજભક્તપોષ।
નમો નમસ્તે લઘુભક્તિતોષ

નિરાકૃતે નિત્યનિરસ્તમાય ।
પરાત્પર બ્રહ્મમય સ્વરૂપ ।
ક્ષરાક્ષરાતીત ગુણૈર્વિહીન ।
દીનાનુકમ્પિન્ ભગવન્નમસ્તે

નિરામયાયાખિલ કામપૂર ।
નિરંજનાયાખિલ દૈત્યદારિન્ ।
નિત્યાય સત્યાય પરોપકારિન્।
સમાય સર્વત્ર નમો નમસ્તે

એવં સ્તુત્વા પુનઃ પ્રોચુર્દેવદેવં વિનાયકમ્ ।
તે સર્વે મુનયો દેવા વિહ્વલા ભૃશદુઃખિતાઃ

હાહાભૂતં જગત્સર્વં સ્વધાસ્વાહાવિવર્જિતમ્ ।
વયં મેરુગુહાં યાતા આરણ્યાઃ પશવો યથા

અતોઽમું ત્વં મહાદૈત્યં જહિ વિશ્વમ્ભરાધુના ।
એવં સ્તુવત્સુ તુ સર્વેષુ પ્રાહ વાણી નભોગતા

કશ્યપસ્ય ગૃહે દેવોઽવતિરિષ્યતિ સાંપ્રતમ ।
કરિષ્યત્યદ્ભુતં કર્મ પદાનિ વઃ પ્રદાસ્યતિ

દુષ્ટાનાં નિધનં ચૈવ સાધૂનાં પાલનં તથા ।
ભૃગુરુવાચ ।
એવમાકર્ણ્ય તાં વાચં બ્રહ્મા પ્રોવાચ મેદિનીમ્

ક ઉવાચ ।
સ્વસ્થા ભવ ધરે દેવિ નભોવાણી વિનિશ્ચયાત્ ।
દેવાઃ સર્વે મૃત્યુલોકેઽવતરિષ્યન્તિ ત્વત્કૃતે ।
હરિષ્યતિ મહાભારમવતીર્ણો વિનાયકઃ

ભૃગુરુવાચ ।
ઇત્યુક્ત્વા સા તદા તેન બ્રહ્મણા હ્રષ્ટમાનસા ।
સ્વસ્થાનમગમત્સાથ સ્વસ્થચિત્તા ધરા તદા

તતો બહુતિથે કાલેઽદિતિઃ સા ગર્ભમાદધે ।
તેજોઽતિવવૃધે તસ્યા દિને દિને યથા શશી

સંપૂર્ણે નવમે માસે સુષુવે પુત્રમુત્તમમ્ ।
બ્રહ્મવાક્યાદભૂત્ખ્યાતો નામ્ના કશ્યપનન્દનઃ

દશભુજો બહુબલ: કર્ણકુંડલમણ્ડિતઃ ।
કસ્તૂરી વિલસદ્ભાલો મુકુટભ્રાજિમસ્તકઃ

સિદ્ધિબુદ્ધિયુતઃ કંઠે રત્નમાલાવિભૂષિતઃ ।
ચિન્તામણિલસદ્ વક્ષા જપાપુષ્પારુણાધરઃ

ઉન્નસો ભ્રુકુટીચારૂલલાટો દન્તદીપ્તિમાન્ ।
દેહકાન્ત્યા હતતમા દિવ્યામ્બર યુતઃ શુભઃ

એતાદૃશં નિરીક્ષ્યૈનં બાલં તત્પિતરૌ તદા ।
તત્તેજસા હતદૃશૌ કિંચિદ્દૃષ્ટું ન શેકતુઃ

બલાદુન્મીલ્ય નયને દૃષ્ટ્વા તદ્રૂપમુત્તમમ્ ।
નનન્દતુરુભૌ પશ્ચાદ્ બાલસ્તાવિદમબ્રવીત્

બાલ ઉવાચ ।
માતસ્ત્વયા યતઃ પૂર્વં સહસ્રપરિવત્સરમ્ ।
યેન રૂપેણ સન્ધ્યાતસ્તનયત્વેન યાચિતઃ

તદા નાનાવરાન્દત્વા પુત્રત્વં તે ગતોઽધુના ।
સોઽહં ભૂભારહરણં વિધાસ્યે સેવનં દ્વયોઃ

બ્રહ્માદીનાં પદપ્રાપ્તિર્દુષ્ટદૈત્યવિનાશનમ્ ।
ભગુરુવાચ ।
ઇત્થમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં સાનન્દાશ્રૂ બભૂવતુઃ

ચક્રવાકૌ યથા વીક્ષ્ય નભસીવ દિવાકરમ્ ।
ઊચતુસ્તં તદા પુણ્યમદ્ભુતં નૌ સમુદ્યતમ્

યેન નૌ પુત્રતાં યાતઃ પરમાત્મા વિનાયકઃ ।
ધન્યં કુલં નૌ પિતરૌ જનુષી જ્ઞાનમેવ ચ

યતશ્ચરાચરગુરુ સર્વસાક્ષી નિરાકૃતિઃ ।
નિત્યાનન્દમયઃ સત્યઃ પુત્રત્વમગમચ્છુભમ્

યસ્મિંશ્ચરાચરં પ્રોતં સૂત્રે મણિગણાઇવ ।
યઃ સર્વગઃ સર્વવેત્તા સ એવ ત્વં ન સંશયઃ

ઇદં રૂપં પરં દિવ્યમુપસંહર સામ્પ્રતમ્ ।
પ્રાકૃતં રૂપમાસ્થાય ક્રીડસ્વ કુહકો યથા

યદા યદ્રૂપકૃત્યં તે તદા તત્ત્વં વિધાસ્યસિ ।
ઇત્થમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં પિદધે રૂપમાત્મનઃ

દ્વિભુજઃ પ્રાકૃતો બાલો રુરોદ ધરણીતલે।
રસાતલં ચ ગગનં નાદયન્વિદિશોદિશઃ

તચ્છબ્દશ્રવણાદ્ વન્ધ્યા જાતા ગર્ભવતી દ્રુમાઃ।
નીરસા સરસાઃ શક્રો જહ્રષે દેવતાગણૈઃ

ભયં બભૂવ દૈત્યાનાં વવૃધે ધરણી તદા ।
ચકાર જાતકર્માસ્ય કશ્યપો બ્રાહ્મણૈઃ સહ

પ્રાશયિત્વા મધુઘૃતં પસ્પર્શ મન્ત્રતશ્ચ તમ્ ।
અપાયયત્ સ્તનૌ બાલં મન્ત્રપાઠપુરઃસ્સરમ્

છિત્વા નાલં તુ સંક્ષાલ્ય બાલં પ્રાસ્વાપયચ્ચ સા ।
દદૌ દાનાન્યનેકાનિ બ્રાહ્મણેભ્યો મુનિસ્તદા

અદાપયત્ પ્રતિગૃહં સપ્તમે દિવસેઽદિતિઃ ।
ઇક્ષુસારં પંચમે તુ વાયનાનિ મહામુદા

મહોત્કટેતિ નામાસ્ય ચક્ર એકાદશે પિતા ।
બાલોઽપિ વવૃધે શીઘ્રં શુક્લપક્ષે યથા શશી

સર્વેભ્ય ઉત્કટો યસ્માન્ મહોત્કટ ઇતિ સ્મૃતઃ

(૨૨૫ )
ઇતિ મદાદિ શ્રીમન્મહાગાણેશ્વરે મહાપુરાણે ક્રીડાખંડે ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૭ પ્રારંભ :-
બ્રહ્મોવાચ ।
વસિષ્ઠ વામદેવાદ્યા મુનય સ્તનયં તદા ।
જાતં મહોત્કંટ શ્રુત્વા દર્શનાય પ્રતસ્થિરે

યાતા ગૃહં કશ્યપસ્ય તેનાથ પરિપૂજિતાઃ ।
વિષ્ટરં પાદ્યમર્ઘ્યં ચ દત્ત્વા ગાં ચાપિ દક્ષિણામ્

બદ્ધાંજલિપુટોઽવોચદ્ ધન્યોઽહં પિતરૌ તપઃ ।
યદિન્દ્ર હરિપૂજ્યં વઃ પાદપદ્મં મયેક્ષિતમ્

કંચિદાગમને હેતું જ્ઞાતુમીહે તપોધનાઃ ।
તેષાં મધ્યે શ્રેષ્ઠતમો વસિષ્ઠઃ પ્રાહ તં મુનિમ્

વસિષ્ઠ ઉવાચ ।
શ્રુતસ્તે તનયો બ્રહ્મન્ નારદાત્ સુમહોત્કટઃ ।
તં દૃષ્ટું ત્વાં ચ સંપ્રાપ્તા નાન્યત્કિંચિત્ પ્રયોજનમ્

ક ઉવાચ ।
તત્કાલં સાદિતિર્બાલં દૃષ્ટું તેષામથાનયત્ ।
ઉત્કટાન્યેષ કર્માણિ કરિષ્યતિ મહોત્કટ:

દ્વાત્રિંશલ્લક્ષણયુતો વસિષ્ઠઃ પ્રાહ તં મુનિમ્ ।
અવતીર્ણો મહાતેજાઃ પરમાત્મા વિનાયકઃ

અનેકાન્યસ્ય વિઘ્નાતિ ભવિષ્યન્તિ મહામુને ।
તાનિ સર્વાણિ નશ્યન્તિ રક્ષણીયઃ ક્ષણક્ષણે

યતોઽસ્ય રક્તૌ ચરણૌ ધ્વજાંકુશ વિરાજિતૌ ।
તતઃ સંપૂજયામાસ મુનિઃ કશ્યપનન્દનમ્

પ્રાર્થયામાસ સર્વૈસ્તં ભૂભારહરણં કુરૂ ।
સાધૂનાં પાલનં દેવ દુષ્ટદાનવઘાતનમ્

તે સર્વે મુનયો જગ્મુસ્તં પ્રણમ્ય યથાગતમ્ ।
તતઃ સ ખ્યાતિમગમન્નામ્ના કશ્યપનન્દનઃ

એકસ્મિન્દિવસે પ્રાતઃ સ્નાતું યાતે મુનૌ બહિઃ ।
અસ્વાપયત્ સ્વતનયમદિતિર્ગૃહમાયયૌ

ચકાર યજ્ઞસંભારાંસ્તાવદેકા નિશાચરી।
વિરજેત્યભિવિખ્યાતા વિકરાલેક્ષણાનના

હલદન્તી દરીનાસા પાદચૂર્ણિતભૂધરા ।
દીર્ઘસ્તની લલજ્જિહ્વા ગોપુરસ્પર્દ્ધિ સદ્ભગા

જગ્રાહ બાલકં સા તુ સર્વભક્ષ્યા નિશાચરી।
ક્ષુધિતાઽભક્ષયચ્છીઘ્રં પક્વં રંભાફલં યથા

શનૈર્જગામ ગગનં જલં પાતું ભુવં યયૌ।
પપૌ જલં બહુતરં પપાત પૃથુલોદરા

મૂર્છામવાપ મહતીં સર્પદૃષ્ટો નરો યથા।
લુલોલ ધરણીપૃષ્ઠે મહાશૂલવતી યથા

મુંચ મુંચેતિ જલ્પન્તી પદં ગંતુમથાક્ષમા ।
હાહાકારં પ્રકુર્વંતી ઘ્નંતિ વક્ષઃ શિરો મુખમ્

તાવદ્દેહાન્તરે તસ્યા વવૃધે મુનિનન્દનઃ ।
વિદાર્ય જઠરં તસ્યા વક્ષસ્યેવ સ્થિતોઽભવત

યથા જાલં વિદાર્યેવ બહિર્યાતિ મહાઝષઃ ।
સા તદૈવ મહારાવં કૃત્વા પ્રાણાન્જહૌ ખલા

ચૂર્ણયામાસ દેહેન પંચયોજનગાન્દ્રુમાન્ ।
વિરજા વિરજાસ્તેન પ્રાપિતા નિજધામ સા

દૃષ્ટે સ્પૃષ્ટે કૃપાસિંધૌ જગદીશે કથં ભવેત્ ।
જ્ઞાનદે મોક્ષદે નૃણામાવૃત્તિર્ભવસાગરે

અદિતિર્ગૃહકાર્યાણિ સંપાદ્ય બહિરાગતા ।
ન દદર્શ તદા બાલં રુરોદ ભૃશદુઃખિતા

ગૃહે ગૃહે નિરીક્ષ્યૈવ નાલભત્ ક્વાપિ બાલકમ્ ।
તતોઽપતદ્ધરાપૃષ્ઠે હાહાકારં પ્રકુર્વતી

અન્યાશ્ચ રુરુદુસ્તસ્યાઃ શ્રુત્વા રોદનમુચ્ચકૈઃ ।
આશ્ચર્યં પરમં ચક્રુઃ સર્વલોકા ભયાતુરાઃ

સા શુષ્કવદના દીના વિલલાપ મુહુર્મુહુઃ ।
મુખં ચ સાંજને નેત્રે મૃજન્ત્યશ્રુ જલાકુલે

કલ્પદ્રુમ ઇવ પ્રાપ્તઃ કેન નીતો મમાર્ભકઃ ।
વરદાનં કથં તસ્ય વૃથા સ્યાજ્જગદીશિતુઃ

દત્તં નિધાનં દેવેન કેન નીતં દુરાત્મના ।
કથં મૂઢતરા જાતા લબ્ધવિજ્ઞાનસાગરા

કથં દરિદ્રા જાતાઽહં લબ્ધ્વા કાંચનપર્વતમ્ ।
એવં વિલપતી વક્ષો ઘ્નન્તિ સાઽપ્યાનનં શિરઃ

આશ્રમાદ્ બહિરાગચ્છત્ ક્રોશમાત્રં નિશાચરીમ્।
દદર્શ પતિતાં તસ્ય વક્ષ્યસ્યેવ ચ તાં શિશુમ્

ક્રીડન્તં હાસ્યવદનં પ્રબુદ્ધમિવ કામિનમ્ ।
ધાવમાના તમાદાયા લિલંગ ચ ચુચુમ્બ ચ

ઉવાચાનન્દપૂર્ણા સા મહદ્ભાગ્યં મમાધુના ।
યદ્રાક્ષસી શયાન્મુક્તો બાલકો દૈવયોગતઃ

યયૌ સ બાલા સ્નાત્વા સા નિજમાશ્રમમંડલમ્ ।
વૃત્તાન્તં સર્વમાચષ્ટે શ્રુત્વા સોઽપ્યાહ કશ્યપઃ

ભૂતભાવિ વિશેષજ્ઞૈરુક્તં યન્મુનિભિઃ પ્રિયે ।
તદેતત્ સત્યમભવત્ તદાશીર્વચનાદયમ્

જીવિતોઽખિલ ભક્ષ્યાયા બાલકઃ પુણ્યયોગતઃ ।
તતો રક્ષાં ચકારાસૌ દદૌ દાનાન્યનેકશઃ

શાન્તિકં કારયામાસ સ્વસ્તિવાચનપૂર્વકમ્ ।
ક્ષણમાત્રં ન હાતવ્યોઽદિતિમેવ સમાદિશત્

( ૨૬૧ )
ઇતિ શ્રીમદાદિ શ્રીમન્મહાગાણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે વિરજારાક્ષસીમોક્ષણં નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૮ પ્રારંભ :-
ક ઉવાચ ।
વિરજાં નિહતાં શ્રુત્વા રાક્ષસીં બલવત્તરામ્ ।
ઉદ્ધતો ધુન્ધુરશ્ચાપિ રાક્ષસૌ બલવત્તરૌ

આગતાવાશ્રમપદં કશ્યપસ્ય મહાત્મનઃ ।
શુકરૂપધરૌ બાલો દૃષ્ટ્વા પ્રોચેઽદિતિં તદા

ત્યક્ત્વા સ્તનં દીયતાં મે ઉભૌ રન્તું શુકાવિમૌ ।
સોચે તં ખગમૌ શક્યૌ ભૂગયા ન સ્ત્રિયા ક્વચિત્

અથાપિ ધર્તું યાતા ચેદુડ્ડીયૈતૌ ગમિષ્યતઃ ।
કટેરુત્તીર્ય જગ્રાહ બાલસ્તૌ શ્યેનવત્તદા

પક્ષાઘાતેન ચંચ્વા ચ જઘ્નતુસ્તૌ ભૃશં ચ તમ્ ।
તાવદાસ્ફાલયત સોઽપિ તૌ બલેર્ન ધરાતલે

જહતુસ્તૌ તદા પ્રાણાન્ નિજરૂપધરાવુભૌ ।
તદ્દેહભારભીત્યા ભૂર્ભૃશં વિહ્વલિતાઽભવત

ભગ્નવૃક્ષૌ સનિનદૌ દેહૌ નિપતિતૌ તયોઃ ।
ગવ્યૂતિમાત્રં તૌ દૃષ્ટવાઽદિતિસ્તં પુનરગ્રહીત્

શરીરે દદૃશે તેન મુનિના વિસ્તૃતે તયોઃ ।
છિત્વા દદાહ તૌ લોકઃ કાષ્ઠસંચયયોગતઃ

ચકારાદ્ભુતશાન્તિં ચ બાલકાભ્યુદયેચ્છયા ।
આશ્ચર્યં પરમં ચક્રે શિશોર્દૃષ્ટ્વા પરાક્રમમ્

ઉવાચ પરમપ્રીતોઽદિતિં પુત્રયુતાં તદા।
યૌ ન દેવેન શક્રેણ ન હતૌ રાક્ષસેશ્વરૌ

શુકરૂપધરાવેતૌ લીલયા શિશુના હતૌ।
અદિતિં ચ ચુકોપાસૌ કિમર્થં મોચિતસ્ત્વયા

રક્ષિતો જગદીશેન ક્વાયુષ્યં નાસ્ય વિદ્મહે ।
અવિસ્મરો રક્ષણીયો બાલોઽયં યત્નતઃસતિ

કથં ચ નિહતાવેતૌ ગિરિસારૌ નિશાચરૌ ।
નિશાચર સ્થલમિદં કથં જીવેચ્છિશુર્મમ

ક ઉવાચ ।
ઉક્ત્વા પરસ્પરં તૌ તુ સ્નાપ્ય બાલં તથાવિધમ્ ।
સ્નાત્વા સુષુપતુસ્તત્ર દમ્પત્તી વિસ્મયાન્વિતૌ

તતશ્ચતુર્થે વર્ષે સ સ્વાશ્રમાત્ પરતો યયૌ ।
કાસારં જલજૈર્યુક્તં નક્રમત્સ્યગણૈર્યુતમ્

તમાલવૃક્ષ સરલ જમ્બ્વામ્ર પનસાન્વિતમ્ ।
નાના વૃક્ષલતાકીર્ણં ફલપુષ્પ સુશોભિતમ્

નાનાપક્ષિગણાકીર્ણં નાનામુનિગણાન્વિતમ્ ।
અતિ સ્વચ્છજલં રમ્યં સુજનસ્યેવ માનસમ્

વ્યતીપાતે સોમવત્યાં સ્નાતું તત્રાગમદ્દિતિઃ ।
ઉપવેશ્ય સ્વકં બાલમાકંઠં જલગાઽભવત્

બાલ ઉડ્ડીય તાં ગન્તું જલમધ્યે પપાત હ ।
ચિક્રીડ સ જલે યાવત્ તાવન્નક્રો દધાર તમ્

ધાવધાવેતિ જનની ચુક્રોશ જલમધ્યગા।
આગત્ય જનની બાલં ગૃહીતું નૈવ ચાશકત્

આકૃષ્યતે જલે તેન જનન્યા બહિરેવ સઃ ।
સ નક્રો બાલસહિતાં દૂરે દૂરે ચકર્ષ હ

બાલોવદત્ તતસ્તાં સ ન મોચ્યોઽહં સુતસ્ત્વયા ।
સહ ત્વયા સહૈવાહં મરિષ્યે ન બલં મમ

દૃષ્ટ્વા સ બાલામાકંઠ મગ્નાં તાં વિહ્વલાં ભૃશમ્ ।
નિષ્કાસિતું બલાચ્છિષ્યા ઉડ્ડીય પતિતા વને

તસ્માદ્ બલવતો નક્રાત્તેઽપિ શક્તા ન ચાભવન્ ।
તતોઽત્યન્તં બલં તસ્ય દર્શયામાસ બાલકઃ

લીલયૈવ તદા નક્રં પૃથિવ્યાં જલતોઽક્ષિપત્ ।
વાયુર્યથા ફલં પક્વં ગ્રાવાણં બાલકો યથા

શરીરં દૃશ્યતે તસ્ય વિશીર્ણં પતિતં ભુવિ ।
ગતચેષ્ટં ગતપ્રાણં યોજનાયતમદ્ભુતમ્

સબાલા સહશિષ્યૈઃ સા મુદં પ્રાપ્તાઽદિતિસ્તદા ।
તતો દિવ્યવપુશ્ચિત્રગન્ધર્વસ્તમુવાચ હ

અહમાસં પુરા રાજા ગન્ધર્વાણાં ગજાનન ।
વિવાહે સર્વ ગન્ધર્વા મમ ગેહમુપાગતાઃ

પૂજિતાઃ પરયા ભક્ત્યા ન ભૃગુઃ પૂજિતો મયા ।
વૈવાહિકાનિ કાર્યાણિ કુર્વતા કુપિતો મુનિઃ

શશાપ માં નક્રવરો ભવિષ્યસિ સરોગતઃ ।
સમાકર્ણ્ય મુનેઃ શાપમુત્શાપં તમર્થયમ્

તતો ભૃગુરુવાચેત્થં યદા કશ્યપનન્દનઃ ।
ગજાનનઃ સ્પૃશેત્ ત્વાં તુ તદા સ્વં વપુરાપ્સ્યસિ

ઇદાનીમસિ વિજ્ઞોતો બાલરૂપી ગજાનનઃ ।
ત્વમેવ જગતાં નાથઃ કર્તા પાતાઽપહારકઃ

નિર્ગુણો નિરહંકારઃ સદસત્કારણં પરમ્ ।
નાનાવતારૈર્ભક્તાનાં પાલકો દુષ્ટનાશનઃ

સર્વવ્યાપી પૂર્ણકામોઽનેકબ્રહ્માંડનાયકઃ ।
મુનીનામપ્યગમ્યસ્ત્વં મનોવાગનિરૂપિતઃ

ઇતિ સ્તુત્વા ચ નત્વા ચ સંપૂજ્ય બાલરૂપિણમ્ ।
ગજાનનં પ્રયાતોઽસૌ કૃત્વા પ્રદક્ષિણાં મુહુઃ

અદિતિર્બાલકં ગૃહય લાલયિત્વા સ્તનં દદૌ ।
આશ્ચર્યં માનસા યાતા પ્રસન્ના નિજમન્દિરમ્

પ્રણમ્ય કશ્યપં સર્વં વૃત્તાન્તં સમભાષત ।
સ વિસ્મિતોઽબ્રવીચ્ચેના મયં તુ પરમેશ્વરઃ

લીલાવિગ્રહવાન્મન્યે માનુષં દેહમાશ્રિતઃ ।
અત્યદ્ભુતાનિ ચાન્યાનિ કર્માણ્યેષ કરિષ્યતિ

દેવાસુરૈરશક્યાનિ દ્રષ્ટવ્યાનિ પ્રસાદતઃ ।
અસ્મિન્ ભક્તિર્દૃઢા કાર્યા જનૈરાત્મહિતેપ્સુભિઃ

(૩૦૦) ।
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે નક્રમોક્ષણં નામ અષ્ટમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૯ પ્રારંભ –
ક ઉવાચ ।
અન્યત્તે કથયિષ્યામિ ચરિતં બાલરૂપિણઃ ।
ગજાનનસ્યાઘહરં શૃણુષ્વૈકમના મુને

એકસ્મિન્સમયે હાહા હૂહૂસ્તુમ્બુરુરેવ ચ ।
વીણાગાનરતા વીણાસ્તા હરિપરાયણાઃ

શંખચક્રગદાપદ્મ તુલસી દામભૂષણાઃ ।
ગોપીચન્દન લિપ્તાંગાઃ પીતામ્બરધરાઃ શુભાઃ

કૈલાસં ગન્તુકામાસ્તે કશ્યપસ્યાશ્રમં યયુઃ ।
અતિ સંમાનિતાસ્તેન પૂજિતાશ્ચ યથાવિધિ

ઉવાચ પ્રણતસ્તાન્સોઽનાયાસેન સતાં દૃશિઃ ।
કેન પુણ્યેન સંજાતા ધર્માર્થકામમોક્ષદા

ધન્યં તપો જનિર્માતા પિતરૌ જ્ઞાનમાશ્રમઃ ।
પ્રયોજનં ન જાનેઽહં ચલને તદ્વદન્તુ મે

ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા સંપૃષ્ટાસ્તે તમબ્રુવન્ ।
કૈલાસં ગન્તુકામાનાં જાતં ત્વદર્શનં હિ નઃ

દુરિતં વિલયં યાતં જાતં ચ સફલં જનુઃ ।
અદૂરે પરમા સિદ્ધિર્વિશ્રાન્તિઃ પરમા ચ નઃ

અનુજાનીહિ ગચ્છામો ગિરીશં દ્રષ્ટુમુત્સુકાઃ ।
શ્રુત્વા વાક્યાનિ તેષાં તુ પુનરૂચે તપોનિધિઃ

ભુક્ત્વા વ્રજન્તુ વિશ્રામ્યાપ્યભુક્ત્વેતો ન કો ગતઃ ।
મજ્જનાય જલં તેભ્યો દત્ત્વા પાકમકારયત્

દેવાર્ચનરતાઃ સ્નાત્વા બભૂવુર્મુનિસત્તમાઃ ।
તેઽપિ સંપૂજ્ય શર્વાણીં શર્વં વિષ્ણું વિનાયકમ્

રવિં વિષ્ણુમયં ધ્યાનનિષ્ઠા આસન્ મુહૂર્તતઃ ।
તદા વિનાયકો બાલો રમિત્વા બાલકૈર્બહિઃ

આગતોઽન્તર્ગૃહં તાવત્ પંચમૂર્તિં દદર્શ સઃ ।
ગૃહીત્વા બહિરેવાશુ ચિક્ષેપાગ્નિગૃહં યયૌ

ભસ્માંગરાંગ સર્વત્ર કૃત્વા લીનોઽભવચ્ચ સઃ ।
વિસૃજ્ય ધ્યાનં નાપશ્યન્ મૂર્તીસ્તે પુરતઃ સ્થિતાઃ

તતસ્તે વિસ્મિતાઃ સર્વે પરસ્પરમથાબ્રુવન્ ।
કેન દૈત્યેન નીતા નો મૂર્તયઃ કર્મહેતવઃ

ગન્ધર્વા રાક્ષસા યક્ષા નેતું મૂર્તીઃ કિમાગતાઃ ।
કિં વા સત્વપરીક્ષાર્થ અંતર્ધાનં ગતા ઇમાઃ

તતઃ ક્રોધેન મહતા કશ્યપં પ્રષ્ટુમાગતાઃ ।
ભવદ્ગૃહે કથં ધ્યાનનિષ્ઠાનાં મૂર્તયો ગતાઃ

ક્રીડન્તિ જાતિવૈરાસ્ત આશ્રમે ઇતરેતરમ્ ।
દેવા બિભ્યતિ તત્ કસ્માદાશ્રમે દસ્યવઃ સ્થિતાઃ

ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તેષાં કશ્યપોઽતિરુષાન્વિતઃ ।
અભોજિનો વિનિશ્ચિત્ય મૂર્તિપ્રાપ્તિં વિના ચ તાન્

તતઃ શિષ્યાન્ સમાકાર્ય કશ્યપો મુનિસત્તમઃ ।
તાનુવાચ ન મે જન્માવધ્યત્ર તસ્કરોઽભવત્

દૈવાદિદાનીં કો જાતો દસ્યુસ્તત્ર વદન્તુ મે ।
ક્રોધવાક્યં નિશમ્યેત્થમૂચુઃ શિષ્યા ગુરું પ્રતિ

ન વયં તસ્કરાઃ સ્વામિન્પુત્રસ્તે વિદિતસ્તવ ।
દોષાનુવર્ણને દોષા અસ્માકં તન્ન ચક્ષ્મહે

તેષાં બ્રાહ્મીં સમાકર્ણ્ય યષ્ટિહસ્તો મુનિસ્તદા ।
પુત્રમન્વેષયન્યાતો વહ્ન્યાગારે દદર્શ તમ્

તેષાં પુરઃ સમાનીતો દૃષ્ટસ્તૈઃ શિવસન્નિભઃ।
ઉવાચ તત્સમક્ષં તં કશ્યપઃ ક્રોધસન્નિભઃ

મૂર્તીરાનય શીઘ્રં ત્વં નો ચેત્પુત્ર મરિષ્યસિ ।
મયા ન નીતાસ્તાસ્તાત પ્રત્યુવાચ સ નિર્ભયઃ

બ્રવીષિ શપથં યં યં તં તમેવ કરોમ્યહમ્ ।
એવં વદન્પિતુર્ભીત્યા રુરોદ ભૃશમર્ભકઃ

પ્રસાર્ય વદનં ભૂમૌ પતિતો ભૃશવિહ્વલઃ ।
જનની ચ તદા યાતા તામુવાચ તતોઽર્ભકઃ

યદિ મે ભક્ષિતા દેવા સ્તર્હ્યાસ્યે દૃશ્યતાં મમ ।
પ્રસારિતે તદાસ્યે સા દદર્શ વિશ્વમન્તરા

વિસ્મિતા મૂર્છિતા ભૂમૌ પતિતા ભયવિહ્વલા ।
તતસ્તે દદૃશુસ્તત્ર ગંધર્વાઃ કશ્યપોઽપિ ચ

કૈલાસં શંકરં સાંગં વૈકુંઠં વિષ્ણુમેવ ચ ।
બ્રહ્માણં સત્યલોકં ચ શક્રં ચૈવામરાવતીમ્

સપર્વત વનાકીર્ણાં ધરણીં લોકસંયુતામ્ ।
સરિતઃ સાગરાન્યક્ષાન્ રક્ષાંસિ પન્નગાનપિ

વૃક્ષાન્પક્ષિગણાંશ્ચૈવ ભુવનાનિ ચતુર્દશ ।
ઇન્દ્રાદિ સર્વલોકાંશ્ચ પાતાલાનિ દિશો દશ

તતો માતા પ્રબુદ્ધા સા સ્તનપાનં દદૌ મુદા ।
નનામ કશ્યપસ્તં તુ દૃષ્ટ્વેત્થં વિશ્વરૂપિણમ્

તર્કયામાસ મનસિ સાક્ષાદીશ્વર એવ યઃ।
અવતીર્ણો મમ ગૃહે તમહં તાડિતું ગતઃ

તતઃ સ કશ્યપઃ પ્રાહ ભુજ્યતામિતિ તાન્પ્રતિ ।
નાયં બાલસ્તાડયિતું મયા શક્યો મહાબલઃ

ભીષયન્તૂગ્રરૂપેણ સમષ્ટિવ્યષ્ટિરૂપવાન્ ।
ભવતાં યદિ શક્તિશ્ચેત્તાડ્યતાં મૂર્તિહેતવે

ત ઊચુર્ન વયં કિંચિદ્ ભક્ષયામસ્તવાલયે ।
અન્નં વા કન્દમૂલાદિ પંચાયતનમન્તરા

ઇત્યુક્તવન્તો દદૃશુર્બાલકં પંચધાઽપિ તે ।
શિવાશિવેરવિશેભાનનરૂપં તમેવ હિ

પ્રણેમુઃ સ્થિરચિત્તાસ્તે પુપૂજુસ્તુષ્ટુવુર્જગુઃ ।
ક્ષણં દદૃશુર્બાલં ક્ષણં પંચસ્વરૂપિણમ્

ક્ષણં મહાભીતિકરં ક્ષણં તં વિશ્વરૂપિણમ્ ।
તતસ્તસ્મૈ નિવેદ્યાન્નં ષડ્રસં બુભુજુશ્ચ તે

તતસ્તે નુનુવુર્ભક્ત્યા બાલં તં વિશ્વરૂપિણમ્ ।

ત્રય ઊચુઃ ।
અજ્ઞાનેન વિમોહિતં જગદિદં સંસારચક્રે ભ્રમન્ ।
નાનાભેદધિયા સ્વરૂપવિમુખં નાનાવિધિ ભ્રામિતમ્ ।
નાનાપાશનિયંત્રિતં નિજકૃતૈઃ કર્માંકુરૈર્ભ્રંશિતં ।
નાનારૂપમરૂપમેકસગુણં હિત્વા ભવન્તં વિભો

અન્યે તે ચરણારવિન્દનિરતા હિત્વા ફલં યાજકા।
આત્માનં સ્વપરેષુ વર્ષ્મસુ સદા સંચિન્તયન્તોઽમલાઃ ।
તે જ્ઞાનેન વિધૂય સર્વકલુષં દગ્ધ્વાંઽકુરાન્કર્મજાં ।
સ્ત્વામેવાશુ વિશન્તિ સર્વ સરિતો વાર્દ્ધિં યથા મેઘજાઃ

યે કેચિદ્ભજનાનુરક્તમનસઃ સિદ્ધિં ગતા ભૂયસીં ।
તે તત્રૈવં નિમગ્નમાનસતયા વિસ્મૃત્ય પાદામ્બુજમ્ ।
તે કૃચ્છ્રાદુપરુહ્ય ચોત્તમપદં તસ્માત્પતન્તો નિજાદ્ ।
અક્ષાનાન્નવિદુર્વિષં હિ પિબતો હિત્વાઽમૃતં દુર્લભમ્

તસ્માન્નો જનનં ભવેદ્યદિ શુભં યદ્વાઽશુભં ત્વન્સ્મૃતિ ।
રાસ્તાં તત્ર નિરન્તરં શુભકરી ભક્તિશ્ચ દુઃખનાશિની।
એવં ચેદ્ભ્રમતાં કદાપિ હિ ભવેત્ સંસારપાથોનિધો ।
ર્નસ્તારો ભવતઃ કૃપેક્ષણવશાત્સર્વાત્મને તે નમઃ

તવાવતારાન્ન હિ કોઽપિ શક્તો વેત્તું કથં વા કતિચિત્કદેતિ ।
યોગીશ માયેશ ગુણેશ ભૂમન્નમો નમસ્તે ભગવન્નમસ્તે

ક ઉવાચ ।
એવં સ્તુત્વા ગતાસ્તે તુ કૈલાસં ગિરિશાલયમ્ ।
પંચાયતનમર્ચન્તો વિસ્મિતા બાલચેષ્ટિતમ્

( ૩૪૭ )
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે બાલચરિતે હાહાહૂહૂદિ સ્તુતિર્નામ નવમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૧૦ પ્રારંભ –
ક ઉવાચ ।
તતસ્તુ પંચમે વર્ષે સચૌલં વ્રતબંધનમ્ ।
ચકાર કશ્યપો ધીમાન્ સૂત્રોક્તવિધિના શુભમ્ ॥ ૧ । ।
શુભે મૂહૂર્તે લગ્ને ચ બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ ।
આકારિતાઃ શિષ્યગણૈર્દેવ દાનવ રાક્ષસાઃ ॥૨। ।
મુનયો યક્ષનાગાશ્ચ તથા રાજર્ષયોઽપિ ચ ।
વૈશ્યાઃ શૂદ્રાસ્તથા યાતા નાનોપાયનપાણયઃ

વવદુર્બહુ વાદ્યાનિ નૃદેવૈરાહતાનિ ચ ।
ગણેશપૂજનં ચક્રે સ્વસ્તિવાચનમેવ ચ । । ૪॥
મંડપસ્થાપનં ચક્રે માતૃકાપૂજન તથા ।
ચકારાભ્યુદયશ્રાદ્ધં બ્રાહ્મણાનાં તથાર્ચનમ્

સુહૃદાં વસ્ત્રદાનં ચ ચકાર સ યથાર્હતઃ ।
અન્યેષાં ચ તથા તેઽપિ વસ્ત્રાણિ નિદધુઃ પુનઃ

હોમાન્તે પુનરાનર્ચ બ્રાહ્મણા- ન્કશ્યપસ્તતઃ ।
અન્તઃપટં વેદિકાયાં ધારયિત્વા સ સત્વરમ્

કૃત્વાઽગ્નિસ્થાપનં પૂર્વમુપનિન્યુશ્ચ બાલકમ્ ।
સુવાસિન્યો બ્રાહ્મણાસ્તમક્ષતાભિરવાકિરન્

તન્મધ્યે રાક્ષસાઃ પંચ સુદુષ્ટા બ્રહ્મલિંગિનઃ ।
અસ્ત્રૈસ્તમાકિરન્દુષ્ટા સ્તત્પ્રાણહરણેચ્છયા

વિઘાતશ્ચૈવ પિંગાક્ષો વિશાલઃ પિંગલસ્તથા ।
ચપલશ્ચ મહાપુંડ્રા અક્ષમાલાવિભૂષિતાઃ ॥ ૨.૧૦.૧ ૦॥
જલપાત્રભૃતોઽનર્ઘ્ય વસ્ત્રામ્બરધરાઃ શુભાઃ ।
વિશીર્ણોઽજાયતા દેહઃ કુમારસ્ય તદસ્રતઃ ॥ ૧ ૧॥
જ્ઞાત્વા કુમારસ્તાન્દુષ્ટાન્મંત્રયામાસ તંડુલાન્ ।
મહોત્કટઃ પ્રચિક્ષેપ તંડુલાન્પંચ પંચસુ ॥ ૧ ૨॥
તદૈવ નિર્ગતઃ પ્રાણા નિજરૂપં સમાશ્રિતાઃ ।
કરાલાઃ પતિતા ભૂમૌ વિશીર્ણા દશયોજનમ્ ॥ ૧ ૩॥
વજ્રાઘાતાદ્યથા પેતુર્ગિરયસ્તુ બિડૌજસઃ ।
કોલાહલો મહાનાસીદ્રજસાચ્છાદિતા દિશઃ

કથં વ્યાપાદિતાઃ પંચ રાક્ષસાઃ કૂટરૂપિણઃ ।
ક્ષણેનાનેન બાલેન ન જાનીમોઽખિલા અમુમ્

અવતીર્ણો ભુવો ભારં હર્તું કિં પરમેશ્વરઃ ।
એવં તતો ગરિષ્ટે તે બ્રહ્માદ્યા દેવતાગણાઃ

વવર્ષુઃ પુષ્પવર્ષાણિ વિમાનવરમાશ્રિતાઃ ।
નીતેષુ તેષુ પ્રેતેષુ બ્રાહ્મણાઃ કશ્યપોઽપિ ચ

ઉપનીતે તત્ર શિશૌ વાસશ્ચ મેખલામપિ ।
ઉપવીતાજિને દંડં દદુસ્તસ્મૈ સ્વમન્ત્રતઃ

તતોંઽજલિં પૂરયિત્વા પ્રોદ્વીક્ષ્ય મંડલં રવેઃ ।
હોમં સર્વં સમાપ્યૈનં સાવિત્રીં કશ્યપોઽબ્રવીત્

પાદમર્ધં તતઃ સર્વાં ભિક્ષાં માતા પુરા દદૌ ।
અસંખ્યાતાસ્તતો ભિક્ષા દુદુસ્તે સર્વ આગતાઃ ॥ ૨.૧૦.૨ ૦॥
ઉપદિશ્ય તતશ્ચૈનં શૌચાચારાનનેકશઃ ।
પુનશ્ચ બ્રાહ્મણાન્પૂજ્ય વાસાંસિ કાંચનં ચ ગાઃ ॥૨ ૧॥
મહત્યરિષ્ટેઽતીતેઽસ્મિંસ્તેભ્યો ભક્ત્યા દદૌ મુનિઃ ।
વસિષ્ટંસ્તં સભામધ્યે નિનાય બ્રહ્મણોઽન્તિકમ્

સોઽપિ કમંડલુજલૈરસ્ય તીર્થં ગૃહીતવાન્ ।
સર્વદા વિકસત્પદ્મં દદાવસ્મૈ કરસ્થિતમ્

બ્રહ્મણસ્પતિરિત્યેવં નામ ચક્રે તદાઽસ્ય સઃ ।
સંપૂજ્ય નામ ચક્રેઽસ્ય ભારભૂતિર્બૃહસ્પતિઃ

રત્નમાલાં દદૌ ચાસ્મૈ કુબેરોઽપિ ગલસ્થિતામ્ ।
સુરાનન્દેતિ નામાસ્ય સંપૂજ્ય ચ ચકાર હ

સર્વપ્રિયેતિ નામાસ્ય દત્ત્વા પાશમપાં પતિઃ ।
શૃણ્વત્સુ સુરસંઘેષુ ચકાર શંકરોઽપિ ચ

ત્રિશૂલં ડમરું દત્ત્વા વિરૂપાક્ષેતિ ચાભ્યધાત્ ।
દત્ત્વા ચન્દ્રકલાં નામ ભાલચન્દ્રેતિ ચાકરોત્

રામસ્ય જનની ચાસ્મૈ સખી બાલાય ચાર્પયત્ ।
પરશું પરશુહસ્તેતિ નામ ચક્રે સ્ફુટં મુદા

પુનઃ સંપૂજ્ય સિંહં સા દદૌ વાહનમુત્તમમ્ ।
સિંહવાહન ઇત્યેવં ચક્રે નામાતિસુન્દરમ્

ઉપાદિશદ્દુષ્ટનાશં કુરુ શીઘ્રં વિનાયક ।
સાગરો દ્વિજરૂપેણ મુક્તમાલાં દદાવથ ॥ ૨.૧૦.૩ ૦॥
માલાધરેતિ નામાસ્ય કૃતવાન્પરિપૂજ્ય ચ ।
આસનાર્થં તતસ્તસ્મૈ શેષઃ સ્વાત્માનમર્પયત્ ॥૩ ૧ ॥
ફણિરાજાસનેત્યેવં નામ ચક્રે સ્વયં મુદા ।
દાહશક્તિં દદૌ વહ્નિર્ધનંજયેતિ નામ ચ

પ્રભંજનેતિ નામાસ્મૈ વાયુશ્ચ બલમુચ્ચકૈઃ ।
એવં સર્વે યથાશક્ત્યા દત્ત્વા નામાનિ ચક્રિરે

તેષાં નિર્વચને શક્તિર્ન કસ્યાપિ ભવેન્મુને ।
અપુપૂજન્ન ચૈનં સ શક્રો મદવિમોહિતઃ

ન વા કિંચિદ્દદૌ ચૈનમુપાયનવરં શુભમ્

અહં ત્રિલોકીનમિતઃ સુરેશો, વૃદ્ધોઽમૃતાશી લઘુમર્ભકં તમ્ ।
ગજેન્દ્રગામી હરિશૂલપાણિ, પ્રપૂજિતઃ કશ્યપજં નમસ્યે

સિંહો યથા નાત્તિતૃણં સમુદ્રઃ પલ્વલોદકમ્ ।
ન યાચતિ તથાઽન્યં વા કલ્પવૃક્ષોઽખિલં દદત્

એવં તસ્યાશયં બુદ્ધ્વા કશ્યપઃ પ્રણિધાનવાન્ ।
ઉવાચ ધર્મસંયુક્તં વચસ્તદ્ધિતકામ્યયા

યત્રાદ્ભુતાનિ કર્માણિ યત્ર સ્યુશ્ચ ગુણાકરાઃ ।
સ નમસ્યશ્ચ પૂજ્યશ્ચ બ્રાહ્મણોઽપિ ચ નિર્ગુણઃ

( ૩૮૬)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે નાનાનામનિરૂપણં નામ દશમોઽધ્યાયઃ ॥ ૧ ૦॥