ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.31.35

અધ્યાય ૩૧ પ્રારંભ : -
રૂક્માંગદ ઉવાચ ।
આગતે ગૌતમે કો વા વૃત્તાન્તોઽભૂન્મહામુને ।
વદ મે સકલં તં તુ જિજ્ઞાસા મહતી મમ

નારદ ઉવાચ ।
નિત્યકર્મ સમાપ્યૈવ સ્વાશ્રમં ગૌતમો યયૌ।
આકાર્યં નિજપત્નીં તાં દેહિ પાદોદકં મમ

કિમર્થં નાગતાઽદ્ય ત્વં સંમુખં મમ પૂર્વવત્ ।
નાનીતમાસનં કસ્માત્કથં ચાટુ ન ભાષસે

શ્રુત્વેત્થં વચનં તસ્ય વેપમાના લતેવ સા ।
અધોમુખી વિનિર્ગમ્ય મુહુર્તાન્મુનિમાયયૌ

સાષ્ટાંગં પતિતા ભૂમૌ તત્પાદૌ પરિમસ્તકા ।
વિહ્વલા શાપભીતા સા શનૈરથ જગૌ મુનિમ્

ઉષસિ ત્વં પ્રયાતોઽસિ સ્નાનં કર્તું નિજં વિધિમ્ ।
તવરૂપધરો દુષ્ટો દેવેન્દ્રો મામુવાચ હ

દૃષ્ટા વરાઽપ્સરોભ્યોઽપિ સુંદરી કામિની મયા ।
ન મે મનો જપે દૈવે વિધૌ નિત્યે સ્થિરં ભવેત્ ।
પરાવૃત્યાગતસ્તસ્માદ્રતિં મે દેહિ શોભને

ત્વમેવેતિ મયા ભાન્ત્યા કૃતં વાક્યં તથૈવ તત્ ।
દિવ્યગન્ધાનુપાઘ્રાય વિકલ્પો મેઽભવત્પુનઃ

દુરાત્મન્ કોઽસિ નો બ્રૂહિ નોચેદ્ભસ્મ ભવિષ્યસિ ।
ઇતિ શાપભયાજ્જાતઃ પ્રકટો બલસૂદનઃ

તાવદેવ ભવદ્વાક્યં શ્રુતં તુ મુનિસત્તમ ।
લજ્જયાઽનાગતા શીઘ્રમપરાધં ક્ષમસ્વ મે

સ્વયં નિવેદનેઽદોષો દોષોઽપર નિવેદને ।
મન્ત્રાયુર્ગૃહરુધ્રશ્રી રતયશ્ચૌષધાનિ ચ

માનાપમાન દાનાનિ પ્રકટાનિ ન કારયેત્ ।
ઇત્થં નિશમ્ય સ મુનિઃ કોપવ્યાકુલિતેન્દ્રિયઃ

શશાપ વનિનાં સ્વીયાં દુઃશીલાં ત્વં શિલા ભવ ।
નાજ્ઞાસીર્મે સ્વરુપં તં સ્વભાવં ચેષ્ટિતાનિ ચ

પરે પુંસિ નિમગ્નં તે યતશ્ચેતોઽતિકામુકે ।
યદા દાશરથી રામો ભ્રમદ્રાજા વને વને

તસ્યાંઘ્રિસ્પર્શનાદેવ સ્વં રૂપં પ્રતિપત્સ્યસે ।
નારદ ઉવાચ ।
તદૈવ સા શિલા જાતા તપોનિધિવચોબલાત્

તસ્યા શાપં સમાકર્ણ્ય ચકમ્પે પાકશાસનઃ ।
પ્રકમ્પનસ્ય સંયોગાદ્ધિમવત્ પર્વતો યથા

તર્કયામાસ મનસિ કથં કાર્યં મયાઽધુના।
સમુદ્રમધ્યે કૂપે વા તડાગે કમલેઽથવા

લીનો ભૂત્વા તદા સ્થાસ્યે તદા જ્ઞાસ્યતિ માં મુનિઃ ।
અતો બિડાલરૂપેણ વિચચાર સ વજ્રભૃત

ગૌતમસ્તમચક્ષાણો ગૃહે દ્વારિ તથાશ્રમે ।
ક્વ ગતો દાનવરિપુર્યો મે ભાર્યાવિદૂષકઃ

ધ્યાનેન બુબુધે તં તુ ક્ષણેન મુનિસત્ત્મઃ ।
ન તે ભસ્મ કરિષ્યામિ દેવેન્દ્રોઽસિ યતઃ ખલઃ

શપામિ ત્વાં શચીભર્તઃ સહસ્રભગવાન્ભવ ।
શ્રુતવાન્વચનં યાવદ્રોષેણ મુનિનેરિતમ્

તાવદ્દદર્શ સ્વં દેહં સહસ્રભગ ચિહ્નિતમ્ ।
તતો દુઃખાર્ણવે મગ્નઃ શુશોચ બલવૃત્રહા

ઇન્દ્ર ઉવાચ ।
અહં શિક્ષાપિતો વૃદ્ધૈર્નાના ધર્માનનેકશઃ ।
વૃદ્ધાનાં વચનં યન્મે ન વિચારિતમાદરાત્

સ્વ બુદ્ધીર્હિતકૃત્સર્વા વિનાશાય પરેરિતા ।
ગુરોર્ગરીયસી બુદ્ધિઃ ક્ષયદા કામિનીમતિઃ

કુતો નારદવાક્યેન યાતોઽહં તામનિંદિતામ્ ।
દેવરાજો ભવન્નાસ્યં લોકાનાં દર્શયે કથમ્

દિવ્યદેહો ગતઃ ક્વાદ્ય નિજભાર્યાં વદે નુ કિમ્ ।
ધિઙ્ગ્માં ચ ધિક્સ્મરં યેન પ્રાપિતો ગર્હિતાં દશામ્

પ્રાણિભિર્ભુજ્યતે કર્મ શુભં વા યદિ વાઽશુભમ્ ।
તિર્યગ્ યોનિં સમાસાદ્ય ક્ષપયિષ્યેઽઘમાત્મનઃ

નલિની કુડ્મલે તિષ્ઠે હીન્દ્ર ગોપકરૂપધૃક ।

(૧૧૭૦)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે શક્રશાપવર્ણનં નામૈકત્રિંશતિતમોઽધ્યાયઃ ॥૩૧
અધ્યાય ૩૨ પ્રારંભ :-
નારદ ઉવાચ ।
શક્રે તુ નલિનીં યાતે તત્પુરં ત્વહમાગતઃ ।
બૃહસ્પતિપુરોગાંસ્તાંસ્તત્રાપશ્યં સ્થિતાન્ સુરાન્

તેભ્યો હ્યકથયં સર્વમુભયોઃ શાપકારણમ્ ।
અહલ્યાયા મહેન્દ્રસ્ય સંયોગં ચ વિરૂપતામ્

સહસ્રભગતાં યાતઃ શક્રો ગૌતમશાપતઃ ।
અહલ્યાધર્ષણાદ્દેવાસ્તત્સંગાત્સા શિલાઽભવત્

બ્રહ્મોવાચ ।
શ્રુત્વા તે નારદોક્તં તત્ સર્વે દેવાઃ શુચાન્વિતાઃ।
અતિદુઃખાદ્રુદન્તસ્તે નિશ્વાસોચ્છવાસ વિભ્રમૈઃ

દેવા ઊચુઃ ।
યેનાકારિ શતં યજ્ઞા દાનવા યેન નિર્જિતાઃ ।
ત્રૈલોક્યં પાલિતં યેન ભુક્તમૈન્દ્રં પદં શુભમ્

પૂજિતા બહવો દેવા બ્રાહ્મણા બ્રહ્મવિત્તમાઃ ।
ભુક્તા નાનાવિધા ભોગા અન્યેષામતિદુર્લભાઃ

કુત્ર સ્થાસ્યત્યસૌ દેવો ભોક્ષ્યતે સ્વપ્સ્યતે કથમ્ ।
કમદ્ય શરણં યામઃ સ્વકૃતે તત્કૃતેઽપિ વા

પાલયિષ્યતિ કાંઽસ્માન્વૈ પદમૈન્દ્રં શચીં તથા ।
કથં પ્રસન્નતાં યાયાદ્ ગૌતમો મુનિસત્તમઃ

સ્વીયભાર્યા વિયુક્તઃસંસ્તત્કૃતાગઃ સ્મરન્ રૂષા ।
અન્યોપાયં ન પશ્યામો ગૌતમસ્ય પ્રસાદતઃ

તસ્માન્નારદ યાસ્યામો ગૌતમં સાન્વિતું મુનિમ્ ।
એવં તે નિર્યયુર્દેવા નારદેન સમન્વિતાઃ

ગૌતમં તે સમાસાદ્ય બદ્ધાંજલિપુટા મુનિમ્ ।
તુષ્ટવુર્વિવિધૈર્વાક્યૈ સ્તમેવ શરણં ગતાઃ

દેવા ઊચુઃ ।
તવ પ્રભાવં વક્તું નો મુને શક્તિર્ન વિદ્યતે ।
ગરિમાણં વદેત્ કો નુ મેરોર્હિમવતોઽપિ ચ ।
વૃષ્ટિધારા રજો ભૂમેર્ગંગાયાઃ સિકતા અપિ

કમમ્બુધેર્ગુણાન્વિષ્ણોર્ ગણયેત્કો નુ મૂઢધીઃ ।
પ્રાતરેવોપ્તબીજાનાં મધ્યાહ્ને સસ્યસંપદઃ

સંપાદિતાસ્ત્વયા પૂર્વમવિતા ઋષિસત્તમાઃ।
વાલખિલ્યૈર્યજિં કૃત્વા પર ઇન્દ્રો વિનિર્મિતઃ

બ્રહ્માદિભિઃ પ્રાર્થિતાસ્તે પક્ષિણાં તમકલ્પયન્ ।
પયસાં નિધિરેકેન પ્રાશિતશ્ચુલકેન યત્

અપરા સૃષ્ટિરારબ્ધા ગાધિપુત્રેણ ધીમતા ।
સ્તમ્ભિતો ભુજ ઇન્દ્રસ્ય ચ્યવનેન મહાત્મના

તસ્માત્સર્વાત્મના પુંસાં ભવતાં સેવનં નતિઃ ।
દર્શનં ભાષણં પૂજા સ્પર્શનં પાપનાશનમ્

ઉપકારેરતાનાં ચ દીનાનુગ્રહકારિણામ્ ।
ઇન્દ્રાર્થે શરણં યાતાન્કૃપાં કર્તું ત્વમર્હસિ

ગૌતમ ઉવાચ ।
ભવતાં દર્શનં ચર્મચક્ષુષાં નૈવ જાયતે ।
મમ પુણ્યેન જાતં તત્ કામસંપાદનં નૃણામ્

જન્માશ્રમ તપોદાનં દેહ આત્મા વ્રતાનિ ચ ।
સાર્થકાની ક્ષણેનૈવ જાતાનિ ભવતાં ખલુ

ઇદાનીં પ્રાર્થિતં કિં વસ્તન્નિરુપ્યં મમાગ્રતઃ ।
શક્યં ચેત્તત્ કરિષ્યેઽહં ભવત્સ્મૃતિબલેન તત્

મુનિરુવાચ ।
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા જહૃષુસ્તે દિવૌકસઃ ।
ચન્દ્રોદયે યથા હર્ષં પ્રાપ્નોતિ જલધિઃ સ્ફુટમ્

યથા વા બાલભાષાભિઃ પિતરૌ મુદમીયતુઃ ।
પ્રાર્થનાં ચક્રિરે સર્વે ગૌતમં તં મહામુનિમ્

દેવા ઊચુઃ ।
ઈશ્વરસ્યાપરાધેન કામો ભસ્મત્વમાગતઃ ।
આગસ્કારી ત્વયા શક્રો ન ચ પ્રાણૈર્વિયોજિતઃ

ઇદાનીં સ યથાસ્થાનં સ્વકીયં પ્રાપ્નુયાન્મુને ।
ક્ષમિત્વા તસ્ય ચાગાંસિ સર્વેષાં વચનાદ્ધિ નઃ

કૃતે તસ્મિન્પ્રસાદે તુ સર્વેષાં વાંછિતં ભવેત્ ।
નારદ ઉવાચ ।
શ્રુત્વા દેવસમૂહસ્ય વચનાનિ સ ગૌતમઃ

પ્રહસ્ય પ્રત્યુવાચેદં સર્વાન્ દેવગણાન્પ્રતિ ।
ગૌતમ ઉવાચ ।
નામાપિ તસ્ય ન ગ્રાહયં પતિતસ્ય કૃતાગસઃ

કપટસ્ય શઠસ્યાપિ દુષ્ટસ્યાપ્યવિવેકિનઃ ।
અનુતાપવિહીનસ્ય નિષ્કૃતિર્નૈવ વિદ્યતે

તથાપિ ભવતાં વાક્યાત્કરિષ્યે તત્પ્રિયં સુરાઃ ।
ભવન્તોઽપિ યદા રુષ્ટાસ્તદા શાપઃ પતેન્યયિ

પૂતો ભવતિ જન્તુર્હિ બહુભિર્યો ઽનુગૃહ્યતે ।
અત એકં વદે મન્ત્રં તસ્મૈ તં પ્રદિશન્તુ ચ।

સર્વકર્તા સર્વહર્તા સર્વપાતા કૃપાનિધિઃ ।
વિનાયકો દેવદેવો બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્મકઃ

ષડક્ષરસ્તસ્ય મન્ત્રો મહાસિદ્ધિ પ્રદાયકઃ।
ઉપદેશે કૃતે તસ્ય દિવ્યદેહો ભવેત્તુ સઃ

ભગાનિ તસ્ય યાવન્તિ તાવન્નેત્રો ભવિષ્યતિ ।
સ્વરાજ્યં પ્રાપ્સ્યતે શક્ર ઇતિ સત્યં વદામિ વઃ

અભિધાય સુરાનિત્થં તૂષ્ણીમાસીત્સ ગૌતમઃ।
તં ચ તે પૂજયિત્વા તુ નમશ્ચક્રુર્મુદાન્વિતાઃ

પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુનઃ પ્રાપ્યાનુજ્ઞાં યયુઃ સુરાઃ ।
પ્રશંસન્તો મુનિં તત્ર યત્રાસ્તે બલવૃત્રહા

ગૌતમા જ્ઞાનસંપન્નાત્ સાત્વિકોઽન્યો ન વર્તતે

(૧૨૦૬ )
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે મન્ત્રકથનં નામ દ્વાત્રિંશોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૩૩ પ્રારંભઃ –
નારદ ઉવાચ । ઊચુર્દેવા વૃત્રહણં બહિર્યાહિ શતક્રતો।
વયં હિ સહિતાસ્તત્ર નારદેન સુરર્ષિણા

તં ગત્વા ગૌતમમુનિં પ્રસાદ્ય ત્વામિહાગતાઃ ।
ઉપાયસ્તેન કથિતો વરો દત્તસ્તવાપિ ચ

દોષે જાતે સ્વયં સન્તઃ ખ્યાપયન્તિ જનેષુ તમ્ ।
તત્ર પ્રતિવિધિં સમ્યક્કુર્વન્તિ તન્નિરર્થકમ્

આચ્છાદને દોષવૃદ્ધિઃ ખ્યાપને તુ લયે ભવેત્ ।
તસ્માત્ત્વમપિ દેવેન્દ્ર બહિરાગત્ય તં વદ

દેવર્ષિં પ્રતિ તં બ્રૂહિ કુરૂપાયં મુનીરિતમ્ ।
વૈનાયકં મહામન્ત્રં ગૃહાણ ત્વં ષડક્ષરમ્

બ્રહ્મા દદર્શ ચાંગુષ્ઠું વિવાહે ગિરિજેશયોઃ ।
ચસ્કન્દ સ તદા રેતો લજ્જિતોઽવાઙ્મુખો ગતઃ

જ્ઞાત્વા મહેશઃ કૃતવાન્નિર્દોષં તમુપાયતઃ ।
ઇતિ વાણીં સ શ્રુત્વૈવ દેવર્ષિગણનિર્મિતામ્

આજગામ બહિઃ શક્રો નલિનીકોશતો નૃપ।
સર્વેષાં તત્ર દેવાનાં શ્રુત્વા વાક્યાનિ સાદરમ્

પૂયશોણિતદિગ્ધાંગો મલિનઃ પૂતિગન્ધવાન્ ।
દૃષ્ટ્વા તથાવિધં દેવા નેમુઃ સર્વે સુરેશ્વરમ

આચ્છાદ્ય ઘ્રાણરન્ધ્રાણિ વસ્ત્રાગ્રૈર્નૃપસત્તમ ।
સુસ્નાતં પુનરાચાન્તં તમિન્દ્રં વાક્પતિસ્તદા

ષડક્ષરં મહામન્ત્રં ગણેશસ્યોપદિષ્ટવાન્ ।
ઉપદેશે કૃતે તેન દિવ્યદેહોઽભવચ્ચ સઃ

સહસ્રનયનઃ શ્રીમાન્બભૌ સૂર્યં ઇવાકરઃ ।
તતો વાદ્યનિનાદૈશ્ચ જયશબ્ર્દૈર્દિવૌકસામ્

ગન્ધર્વાણાં ગાનરવૈર્નાદિતા વિદિશો દિશઃ ।
મુમુચુઃ પુષ્પવર્ણાણિ સર્વે દેવા મુદાન્વિતાઃ

આશિષોઽથ દદુઃ સર્વે મુનયો નારદાદયઃ ।
આલિલિંગુર્મુદા દેવાસ્તુષ્ટુવુશ્ચાપરે ચ તમ્

કેઽપ્યૂચુસ્તં સુમનસઃ સનાથા હિ વયં ત્વયા ।
વિના ત્વાં નૈવ શોભામો વિના ચંદ્રં નભો યથા

વિના સ્વપિતરૌ બાલા ન સુખં યાન્તિ સર્વથા।
તથા વિના વયં ત્વાં હિ લભામઃ શર્મ ન ક્વચિત્

મુનિરુવાચ ।
શ્રુત્વેત્થં દેવવચનં જહર્ષ ચ શતક્રતુઃ ।
ઉવાચ ચ પ્રસન્નાત્મા તથ્યં વાક્યં સુરાન્પ્રતિ

ઇન્દ્ર ઉવાચ ।
મયા કૃતં કર્મ સુદુષ્કરં યદ્ દેવર્ષિવાક્યેન વિમોહિતેન ।
લબ્ધં ફલં દુઃસહમદ્ય સર્વૈરુદ્ધારિતોઽહં દુરિતપ્રકોપાત્

નમામિ સર્વાનમરપ્રબર્હાઁનૃષીંશ્ચ સર્વાન્ સુગુરુ પ્રભાવાન્ ।
ઉદ્ધર્તુમાત્માનમતોઽખિલા માં, સંત્રાતુમર્હાઃ શરણં પ્રપન્નમ્

કથં પ્રયત્નો રચિતો ભવદ્ભિઃ, પ્રસાદનાયાસ્ય હિ ગૌતમસ્ય ।
કથં નુ મન્ત્રં પરમં મદર્થે, સ ઉક્તવાંસ્તત્ કથયન્તુ સર્વે

દેવા ઊચુઃ ।
મુનિં પુરસ્કૃત્ય ગુરું વયં ચ, ગતા મુનિં તં પ્રણિપત્ય સમ્યક્ ।
પ્રસાદિતો વાગમૃતૈર્વિચિત્રૈઃ , સ યાચ્યમાનોઽપ્યવદત્ સ્વમન્ત્રમ્

યસ્યોપદેશેન સહસ્રનેત્રો, જાતો ભવાન્સર્વ સુખાય દેવ ।
પ્રયાહિ દેવ ત્વમરાવતીં સ્વાં, પ્રશાધિ સર્વાન્ વિબુધાંશ્ચ લોકાન્

ઇન્દ્ર ઉવાચ ।
નાહં પ્રયાસ્યે સ્વપુરીં પ્રસાદં, વિના ગણેશસ્ય સુરર્ષિવર્યાઃ ।
વ્રજન્તુ યૂયં કૃતસાધુકૃત્યા, ધામાનિ દિવ્યાનિ મુદા રમન્તઃ

એતાવતાઽલં પ્રકટીકૃતોઽહં, લજ્જાવિલીનો બહુદુર્ગતિશ્ચ ।
પ્રસાદિતો યન્મુનિરુગ્રતેજા, ભવત્ પ્રસાદાદ્ બહુનેત્રતા મે ૨૪ (૧૨૩૦)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે ત્રયસ્ત્રિંશતિતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૩૪ પ્રારંભ :-
નારદ ઉવાચ ।
કદંબવૃક્ષસ્ય તલે નિધાય, નાસાગ્રદૃષ્ટિં પરમાસને સઃ ।
મનો નિરુધ્યાથ જજાપ મન્ત્રં, ષડક્ષરં જમ્ભરિપુર્નરેન્દ્ર

સહસ્રવર્ષાણિ ગતાનિ તસ્ય, મરુત્પતે મારુત ભક્ષણસ્ય।
વલ્મીક ગુલ્માનિ શરીરદેશે, જાતાનિ વૈ ભૂધરવસ્થિરસ્ય

તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્ ગણેશો, યઃ સર્વગઃ સર્વવિદુર તેજાઃ ।
સ્વતેજસા બહ્વિ શશીનતેજાં, સ્યાચ્છાદયન્સર્વ વિલોચનાનિ

ચતુર્ભુજો રત્નકિરીટ માલી, ચાવંગદઃ કુંડલમંડિગંડ: ।
મુક્તામયં દામ ચ નૂપુરે ચ, બિભ્રન્ મહા કટિસૂત્રમુચ્ચૈઃ

યઃ પુષ્કરાક્ષઃ પૃથુ પુષ્કરોઽપિ, બૃહત્કરઃ પુષ્કરશાલિમાલઃ ।
આવિર્બભૂવાખિલ દેવમૂર્તિઃ સિન્દૂરશાલિ પુરતો મથોનઃ

તં દૃષ્ટ્વા ભયભીતોઽભૂત્ કિમિદં કિમિવાગતમ્ ।
કથં ચ જીવિતં મે સ્યાદસ્થિપ્રાણમયસ્ય ચ

વિઘ્નોઽયં કિં મહાનદ્ય ન જાને કેન નિર્મિતઃ ।
સ્વેદસ્રાવિ શરીરં મે કમ્પતે બોધિપત્રવત્

ઇત્થં વિક્લવિતં તસ્ય બુબુધેઽખિલદૃગ્વિભુઃ ।
વિનાયકો મહેન્દ્રં તમુવાચ મંજુલં વચઃ

વિનાયક ઉવાચ ।
મા ભયં કુરુ દેવેશ માં ન વેત્સિ કથં સુર ।
યન્નિર્ગુણં નિર્વિકારં ચિદાનન્દં સનાતનમ્

કારણાતીતમવ્યક્તં જગત્કારણકારણમ્ ।
યં ધ્યાયસિ સદા દેવં મન્ત્રેણાનેન નિશ્ચલઃ

શ્રાન્તોઽસિ બહુ કાલં ત્વમ્ ઇતિ પ્રત્યક્ષતાં ગતઃ ।
તપસાઽનેન તુષ્ટોઽહં વરં દાતુમિહાગતઃ

બ્રહ્માંડાનામનન્તાનામુત્પત્તિ પ્રલયાવનમ્ ।
મત્ત એવેતિ વિદ્ધિ ત્વં વૃણુ યદ્વાંછસેઽનઘ

નારદ ઉવાચ ।
શ્રુત્વા તસ્ય વચો રમ્યં બુબુધે બલભેદનઃ ।
ભગવન્તે મહાકાયં દેવદેવં વિનાયકમ્

નનામ પરયા ભક્ત્યા તત ઉત્થાય સત્વરઃ ।
અવીવદચ્છચીકાન્તઃ પ્રત્યક્ષં બ્રહ્મરૂપિણમ્

ઇન્દ્ર ઉવાચ ।
બ્રહ્માદયોઽપિ નો દેવા વિદુસ્ત્વાં સદિગીશ્વરાઃ।
ગુણાંસ્તવ મહાબાહો સષ્ટિસ્થિત્યન્તકારિણઃ

પદં તુ કૃત્રિમં મહ્યં શતયજ્ઞસમુદ્ભવમ્ ।
દત્તં તત્રાપ્યન્તરાયા ભવન્તિ બહુધા મમ

મયા કથં તુ વિજ્ઞેયો મહિમા તે ગજાનન ।
યસ્ય તેઽનુગ્રહઃ પૂર્ણો ભવિષ્યતિ મહેશ્વર

સ એવ મહિમાનં તે જાનીયાદ્વિઘ્નકારણ ।
તસ્ય તે ગુણરૂપાણિ વક્તું શક્તિર્ભવિષ્યતિ

નિરાધારોઽખિલાધારો નિત્યજ્ઞાનોઽજરોઽમરઃ ।
નિત્યાનન્દેન સંપૂર્ણો માયાવી ક્ષર એવ ચ

અક્ષરઃ પરમાત્મા ચ વિશ્વરૂપોઽખિલેશ્વરઃ ।
ઉગ્રૈસ્તપોભિસ્ત્વાં જ્ઞાત્વા નિર્વૃત્તા સનકાદયઃ

ષડક્ષરપ્રભાવેણ દૃષ્ટોસિ પરમેશ્વર ।
પુરાઽયં બ્રહ્મણાદિષ્ટો મન્ત્રો મેઽનુગ્રહેણ વૈ

ઉક્તવાંશ્ચૈવ માં બ્રહ્મા યદાઽમું વિસ્મરિષ્યસિ ।
તદૈવ ભ્રશ્યસે સ્થાનાદ્દુર્દશાં ચૈવ યાસ્યસિ

નતો મયાઽતિ લુબ્ધેન દુર્ભાગ્યંવશગેન તે।
ધર્ષિતા મુનિપત્ની સા તતો દુર્ગતિમાપ્તવાન્

પુનશ્ચ ધિષણોક્તેન તેન મંત્રેણ દૃષ્ટવાન્ ।
સ્વરૂપં તવ દેવેશ સહસ્રનયનોઽધુના

અન્યમેકં વરં યાચે યતસ્ત્વં ચિન્તિતાર્થદઃ।
ઇદં કદમ્બનગરં ચિન્તામણિપુરં ત્વિતિ

અનુષ્ઠાનફલં પ્રાપ્તં યત્તે દૃઢપદામ્બુજમ્ ।
ઇદાનીં તુ વરં યાચે યં તં મે દેહિ વિઘ્નપ

તવ વિસ્મરણં દેવ ન ભવેન્મે તથા કુરુ ।
મનો મે રમતાં તવ પાદામ્બુજે વિભો

અદ્યપ્રભૃતિ લોકેઽસ્મિન્ ખ્યાતિં યાતુ ગજાનન ।
ચિન્તામણીતિ તીર્થં તુ સરશ્ચ પ્રથતામિદમ્

અસ્મિન્સ્નાનેન દાનેન ધર્મકામાર્થમુક્તયઃ ।
જનાનાં સિદ્ધયઃ સન્તુ પ્રસાદાત્તે જગદ્ગુરો

મુનિરુવાચ ।
આકર્ણ્ય વચનં શાક્રં મેઘગંભારનિસ્વનઃ।
ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા વિઘ્નેશો જગતાં પતિઃ

વિનાયક ઉવાચ ।
ઇદં સંપત્સ્યતે સર્વં યત્ત્વયા પ્રાર્થિતં વિભો ।
અન્ય એકો વરસ્તેઽસ્તુ સ્વપદે ત્વં સ્થિરો ભવ

અવિસ્મૃતશ્ચ સતતં મમ તેઽસ્તુ સુરેશ્વર ।
યદા ચ સંકટં તે સ્યાત્તદા માં સ્મર વાસર

આવિર્ભાવેન તે કાર્યં સર્વં સંપાદયેઽનિશમ્।
ઇદં ચિન્તામણિપુરં ખ્યાતં ભુવિ ભવિષ્યતિ

કદમ્બપુરમિત્યેતત્તીર્થં ચિન્તામણીતિ ચ ।
અત્ર સ્નાનેન સર્વેષાં સિદ્ધયોઽપિ કરે સ્થિતાઃ

ચિંતિતં ચ પ્રદાસ્યામિ ચિંતામણિવિનાયકઃ।
નારદ ઉવાચ ।
એવં વરં તતો લબ્ધ્વા સ્વતઃસિંધુમાનયદ્ધરિઃ

કૃત્વાભિષેકં તદ્દ્વારા પૂજયામાસ તં વિભુમ્ ।
ગજાનનં મહાભાગં પરિવારસમન્વિતમ્

પૂજિતઃ સુરનાથેન તત્રૈવાન્તર્દધે વિભુઃ ।
સ્થાપયામાસ શક્રોઽપિ સ્ફાટિકાં મૂર્તિમાદરાત્

વૈનાયકીં શુભાં દિવ્યાં સર્વાવયવસુંદરામ્ ।
કારયામાસ વિપુલમ્ પ્રાસાદં રત્નકાંચનૈઃ

નત્વા પ્રદક્ષિણીકૃત્ય શક્રઃ સ્વં પદમભ્યગાત્ ।
તદેતદ્ભુવિ વિખ્યાતં ચિંતામણિસરો મહત્

અદ્યાપિ સા શુભજલા ગંગા શક્રસ્ય શાસનાત્ ।
કૃત્વાઽભિષેકં તન્મૂર્તૌ યાતિ સ્વં ધામ સર્વદા

એવં તે ક્ષેત્ર મહિમા કથિતોઽદ્ભુતદર્શનઃ ।
સર્વદોષહરઃ શ્રીમાન્ સર્વકામપ્રદઃ શુભ

તત્ર ગત્વા મહીપાલ સ્નાનં કુરુ યથાવિધિ ।
સર્વદોષવિનિર્મુક્તો ભવિષ્યસિ ન સંશયઃ

બ્રહ્મોવાચ ।
તતો યયૌ મુનિઃ શીઘ્રમનુપૃચ્છ્ય ચ તં નૃપમ્ ।
આશીર્ભિરભિનન્દ્યૈવ સ રુક્માંગદમાદરાત્ ।

(૧૨૭૩)
ઇતિ શ્રી ગણેશપુરાણ ઉપાંસનાખંડે ચિંતામણિતીર્થવર્ણનં નામ ચતુસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ ।
વ્યાસ ઉવાચ ।
દેવર્ષૌ તુ ગતે તસ્મિન્નૃપઃ કિમકરોત્તદા ।
રુક્માંગદો મે કથય કથામેતાં મનોરમામ્

બ્રહ્મોવાચ ।
કૃત્વોપદેશં સુમહાન્તમેવ ગતે મુનૌ નારદ નામ્નિ પુત્ર ।
રુક્માંગદો હર્ષયુતો દદર્શ સેનાં સ્વકીયાં ચતુરંગિણીતામ્

તયાઽપિ દૃષ્ટો નૃપતિર્વિરૂપો યઃ સ્વર્ણકાન્તો રતિભર્તૃરૂપઃ ।
આસીત્ પુરેત્થં કથમેષ જાતઃ, સંશય્ય પપ્રચ્છ નૃપં નિમિત્તમ્ । । ૩ ॥
સેનાન્ય ઊચુઃ ।
ગિરીન્વનાનિ સરિતો ભ્રાન્ત્વા ચ વયમાગતઃ ।
ક્ષુત્તૃટ્પરીતા રાજેન્દ્ર ત્વદ્દર્શન સમુત્સુકાઃ

પદે પદે પ્રપશ્યન્તઃ સંપ્રાપ્તાસ્તે પદામ્બુજમ્ ।
ઇમામવસ્થાં દૃષ્ટવા તે દુઃખાદ્ દુઃખતરં ગતાઃ

કિં નિમિત્તમભૂત્તન્નઃ કથયસ્વ નૃપોત્તમ ।
નૃપ ઉવાચ ।
અહમગ્રે સમાયાતસ્તૃષિતઃ ક્ષુધિતશ્ચ હ ॥ ૬। ।
અપશ્યં પુરતઃ શીઘ્રં વાચક્નવિ ગૃહાશ્રમમ્ ।
તત્ર ગત્વા મયા દૃષ્ટ્વા તસ્ય પત્ની શુભાનના । ।૭। ।
નામ્ના મુકુંદેતિ શુભા યાચિતા સા જલં મયા ।
સા તુ દુષ્ટા સ્વૈરિણી ચ મામુવાચાશુભં વચઃ

રતિં કુરુ મયા સાર્ધં નો ચેચ્છાપં દદામિ તે ।
નિરાકૃતા મયા સા તુ બલાચ્છુદ્ધેન ચેતસા

તદ્ ભર્તરિ ગતે સ્નાતું સા માં દુષ્ટાઽશપદ્રુષા ।
તતસ્તુ વૃક્ષમૂલેઽહમુપવિષ્ટો હિ દુઃખિતઃ

પ્રભાવાત્ પૂર્વપુણ્યસ્ય દૃષ્ટવાન્ નારદં મુનિમ્ ।
તેન મે કથિતોઽરિષ્ટનાશકો વિધિરુત્તમઃ

ચિન્તામણિ ક્ષેત્રગતો ગણેશતીર્થ સંશ્રિતઃ ।
મહિમા કથિતસ્તેન તસ્ય તીર્થસ્ય વિસ્તરાત્

તત્ર સ્નાનં સમાખ્યાતં મુનિના દિવ્યચક્ષુષા ।
અતઃ સ્નાતું ગમિષ્યામિ સ્વદોષસ્યાપનુત્તયે

યાન્તુ સર્વે મયા સાર્ધં તત્ર સ્નાતું યદીચ્છથ ।
સ્નાત્વા દત્ત્વા યથાશક્તિ સંપૂજ્ય ચ વિનાયકમ્

પૂતાસ્તયોઃ પ્રભાવેણ યાસ્યામઃ સ્વપુરં તતઃ ।
ક ઉવાચ ।
ઇતિ તે નિશ્ચયં બુદ્ધ્વા જગ્મૂ રાજપુરઃસરાઃ।
દૃષ્ટવા તીર્થં ગણેશાખ્યં દિવ્યદેહો બભૌ નૃપઃ

તપ્તકાંચનવર્ણાભો યથાપૂર્વં મુનીશ્વર ।
તતો રુક્માંગદો મેને નારદોક્તમૃતં વચઃ

તત્ર સ્નાત્વા દદૌ દાનાન્યનેકાનિ નૃપસ્તદા ।
રુક્માંગદો બ્રાહ્મણેભ્યો મુદા પરમયા યુતઃ ॥ ૧૭। ।
વિનાયકં પૂજયિત્વા તેજોરાશિં દદર્શ સઃ ।
વિમાનમર્કપ્રતિમં બ્રાહ્મણાઃ સેવકાશ્ચ તે ॥ ૧ ૮।
વિનાયકગણૈર્જુંષ્ટમપ્સરઃ કિન્નરૈર્યુતમ્ ।
નત્વા નૃપસ્તાન્ પપ્રચ્છ કે યૂયં કુત આગતાઃ ॥ ૧ ૯॥
દૂતાઃ કસ્ય કિમત્રાસ્તિ કાર્યં તદ્બ્રૂત સાદરમ્ ।
બ્રહ્મોવાચ –
શ્રુત્વા નૃપતિવાક્યાનિ મંજુલાનિ વિમાનગા ॥૧.૩૫.૨ ૦ ॥
દૂતા વિનાયકસ્યોચુર્ધન્યોસિ નૃપસત્તમ ।
યેન તે સર્વભાવેન ધ્યાતશ્ચિંતામણિઃ પ્રભુ ॥૨ ૧ ॥
તીર્થયાત્રા કૃતા સમ્યગ્દાનં દત્વા યથાવિધિ ।
ચિન્તામણિઃ પૂજિતશ્ચ કૃતકૃત્યોઽસિ સાંપ્રતમ્ ॥૨ ૨॥
ચિન્તિતસ્ય પ્રદાનાદ્ધિ ચિન્તામણિરયં સ્મૃતઃ ।
વયં ચ કૃતકૃત્યાઃ સ્મો દર્શનાત્તવ સુવ્રત

મહિમાનં ન જાનીમસ્તવ ભક્તેર્નૃપોત્તમ ।
કઃ યેન વચસા બુદ્ધ્યા જીવસ્યાપ્યર્પણેન ચ

આરાધિતાસ્ત્વયા દેવ સર્વબ્રહ્માંડનાયક। ।
વિનાયકસ્તસ્ય દૂતાસ્તેન ચ પ્રેષિતા નૃપ ।

ઉત્સુકઃ સ ઉવાચાસ્માન્ મદ્ભક્તં શીઘ્રયાયિનઃ ।
રુક્માંગદં વિમાનેન આનયન્તુ મમાન્તિકમ્

ઇતિ શ્રુત્વા વયં યાતા આરોહસ્વ નભોગમમ્ ।
યાહિ શીઘ્રતરં દેવ સહાસ્માભિર્વિનાયકમ્

બ્રહ્મોવાચ ।
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તેષામાહ રૂક્માંગદો નૃપઃ ।
ક્વાહં મન્દમતિર્દૂતા ક્વ ચાખંડિત વિગ્રહઃ

અપ્રમેયેઽપ્રતર્ક્યશ્ચ ચિન્માત્રો વિભુરવ્યયઃ ।
સર્ગસ્થિત્યપ્યયાનાં યઃ કારણં કારણાતિગઃ

તસ્યાદરો મયિ કથં ન જાને તીર્થજં ફલમ્ ।
જન્માન્તરગતં કિ મે ફલિતં પુણ્યમુત્તમમ્

તેન વો દર્શનં જાતમગ્રેઽતિ ફલદં શુભમ્ ।
યૂયં ધન્યતરા યેષાં પ્રત્યક્ષોઽહર્નિશં વિભુઃ

ઇત્યુક્ત્વા પૂજયામાસ નત્વા ચરણપંકજમ્ ।
પ્રાર્થયામાસ સર્વાંસ્તાન્પિતા મમ નૃપોત્તમ ।
બ્રહ્મણ્યઃ સત્યવાદી ચ ભીમો ભીમપરાક્રમઃ ॥૩ ૨॥
વિના તં કથમાયામિ માતરં ચારુહાસિનીમ્ ।
તયાઽપ્યારાધિતો દેવો દેવદેવો વિનાયકઃ

જન્માવધિ ન ચાન્યં સા મનુતે દેવતાંતરમ્ ।
દૂત ઉવાચ ।
એવં ચેત્તર્હિ તીર્થે ઽસ્મિન્કુરુ સ્નાનં તયોરપિ ।
શ્રેયસ્તસ્મૈ ચ તસ્ય ચ પિત્રે માત્રે પ્રદીયતામ્

તતસ્તાવપિ નેષ્યામો વિમાનવરમાસ્થિતૌ ॥૩ ૬॥
બ્રહ્મોવાચ ।
ઇતિ તદ્ વચનં શ્રુત્વા કૃત્વા પ્રતિકૃતિં કુશૈઃ ।
કુશોઽસિ કુશપુત્રોઽસિ બ્રહ્મણા નિર્મિતઃ પુરા । ॥૩ ૭॥
ત્વયિ સ્નાતે તુ સ સ્નાતો યસ્યેદં ગ્રન્થિબંધનમ્ ।
એવં મન્ત્રં સમુચ્ચાર્ય સર્વેષામાનુપૂર્વશઃ

ગ્રામ્યાણાં સર્વલોકાનાં ચક્રે સ્નાનવિધિં નૃપ ।
ચિન્તામણિ ક્ષેત્રગતં તીર્થે ગાણેશ સંજ્ઞકે

તતો રુક્માંગદો રાજા સબલો દૂતવાક્યતઃ ।
વિમાનવરમારુહ્ય કૌંડિન્યં પુરમાયયૌ

વાદ્યઘોષૈર્બ્રહ્મઘોષૈર્ગન્ધર્વાપ્સરસાં રવૈઃ ।
નાદિતં ગગનં તેન વિમાનેન દિશો દશ ॥૪ ૧ ॥
માતાપિતૃભ્યાં પ્રદદૌ શ્રેયો રુક્માંગદો નૃપઃ ।
સર્વેષામેવ લોકાનાં સ્નાનશ્રેયો વિનાયકે

દત્તમાત્રે તુ કૌશેય સ્નાનજે શ્રેયસિ ધ્રુવમ્ ।
વિનાયકાજ્ઞયાઽન્યાનિ વિમાનાનિ સમાયયુઃ

પ્રત્યેકં તે સમારુઢા એકેકં ગગનેચરમ્ ।
એવં રુક્માંગદો ભીમસ્તન્માતા ચારુહાસિની

સર્વે લોકા યયુસ્તત્ર યત્ર દેવો વિનાયકઃ ।
એવં તન્નગરં સર્વમાબાલશ્વપચાવધિ

પુણ્યાદ્ ગણેશતીર્થસ્ય સ્નાનજાત્ સ્વર્ગતિં ગતમ્ ।
ક ઉવાચ।
ઇતિ તે કથિતં સર્વં યદ્યત્ પૃષ્ટં ત્વયા મુને

ચિન્તામણિ ક્ષેત્રગતં માહાત્મ્યં તીર્થસમ્ભવમ્ ।
યઃ શૃણોતિ નરો ભક્ત્યા સોઽપિ તદ્ ગતિમાપ્નુયાત્

ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસના ખંડે કાદમ્બપુરગતવર્ણનં નામ પંચત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ ( ૧૩૨૦)