ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.26.30

અધ્યાય ૨૬ પ્રારંભઃ –
વિશ્વામિત્ર ઉવાચ ॥
એકસ્મિન્દિવસે શુભગ્રહયુતે લગ્ને શુભે વાસરે।
યોગે ચારુફલે જને ચ નગરે નાનાવિધે મેલિતે ।
માલાં રત્નમયીં દદૌ નરપતે રાજ્ઞી કરેણોઃ કરે ।
સંપ્રાર્થ્ય દ્વિરદં કુરુષ્વ નૃપતિં લોકેષુ યસ્તે મતઃ

તામાજ્ઞાં પ્રતિગૃહય વારણપતિઃ સંરંજિતો ધાતુભિર્બભ્રામ દ્વિજબન્દિચારણગણૈરાશાસિતઃ સર્વતઃ ।
નાનાવાદ્યકરૈર્વૃતો નૃપભટૈ રાજ્યાર્થિભિઃ પૂરૂષૈ।
જિઘ્રન્ સર્વજનં સભાપરિગતં યાતો બહિઃ પત્તનાત્

નાર્યસ્તન્નગરે શિશૂનથ પતીન્ કૃત્વા પુરોઽવસ્થિતાન્ ।
સજ્યાર્થં વિવિધા નરાશ્ચ બહુધા શ્રેણીમુખાશ્ચ સ્થિતાઃ ।
તે સર્વે વિમનસ્કતાં પરિગતાઃ સ્વં સ્વં ગૃહં ચાગતા ।
યાતેઽસ્મિન્ ગહને કરિણ્યથ પુરો યાતા બહિશ્ચાપરે

ગજસ્તુ યાતઃ કમલાસુતં તં સંપૂજયન્તં દ્વિરદાનનં તમ્ ।
દૃષ્ટ્વૈવ તસ્મિન્નિદધે સ માલાં પશ્યત્સુ લોકેષુ સુરેષુ નાકે

વસ્ત્રાણિ માલ્યાનિ ચ ભૂષણાનિ દક્ષાય દત્તાનિ તદૈવ લોકૈઃ ।
જ્ઞાત્વા મતં પૌરજનસ્ય રાજા રાજ્ઞઃ પ્રકૃત્યોરુભયોસ્તદૈવ

વવંદુર્વાદ્યસંઘાશ્ચ દિવ્યા ભૌમા અનેકશઃ।
મુમુચુઃ પુષ્પવર્ષં તે દેવા હર્ષયુતાઃ શુભમ્

ઉપવિષ્ટાસ્તદા લોકા યથાસ્થાનં યથાક્રમમ્ ।
નેમુશ્ચ તં દક્ષનૃપમમાત્યદ્વય સંયુતમ્

તામ્બૂલાનિ ચ વસ્ત્રાણિ જનેભ્યઃ પ્રદદૌ નૃપઃ ।
બ્રાહ્મણાન્ પૂજયિત્વૈવ દત્ત્વા દાનાન્યનેકશઃ

સંપૂજ્ય માતરે તાં તુ વસ્ત્રાલંકરણાદિભિઃ।
દાપયામાસ દાનાનિ બ્રાહ્મણેભ્યો યથાવિધિ

નરયાને સમારોપ્ય સ્વયમારુરુહે ગજમ્ ।
અલંકૃતં સિક્તમાર્ગં પતાકાધ્વજસંયુતમ્

અશ્વારુઢાવમાત્યૌ તૌ પુરસ્કૃત્ય યયૌ પુરમ્ ।
સ્તુવન્તિ બન્દિનઃ પૌરા નૃત્યન્ત્યપ્સરસઃ પુરઃ ।
ગંધર્વા ગાનનિષ્ણાતા ધાવિત્વા યાન્ત્યમું પુરઃ

જયશબ્દૈર્નમઃ શબ્દો વાદ્યશબ્દોઽગમદ્દિવમ્ ।
નૃપદ્વારં સમાસાદ્ય નત્વા કેચિદ્ગૃહં યયુઃ

સભાયાં વિવિશુઃ સર્વે સંખ્યાતીતા નૃપાસ્તદા ।
નૃયાનં પ્રેષયામાસ મુદ્ગલાય મહામતિઃ

છત્રં ધ્વજં ચામરં ચ સુમન્તું પ્રકૃતિં તથા ।
આયાન્તં મુદ્ગલં દૃષ્ટ્વા સ્વાસનાત્પુરતો યયૌ

સકિરીટેન શિરસા પાદયોઃ પ્રણનામ તમ્ ।
ન્યવેશયત્ સ્વાસને તં તેનાજ્ઞપ્તોઽન્ય આસને

ઉપવિષ્ટો રાજસંઘૈઃ પૂજયામાસ તં મુનિમ્ ।
ગાં ચાપિ પ્રદદૌ તત્ર બ્રાહ્મણાય મહામતિઃ

ઉવાચ તં નૃપો દક્ષો ભો મુદ્ગલ મહામુને ।
અદ્ય તે મહિમા જ્ઞાતો લોકૈરેતૈર્મહાનયમ્

શરીરે ચારુતા રાજ્યપ્રાપ્તિશ્ચ ત્વત્પ્રસાદતઃ ।
ક્વ સાઽવસ્થા પૂર્વતનોઃ ક્વેદૃગરાજ્યં મહામુને

વિનાયકમહં જાને ત્વામેવ મુનિસત્તમ ।
પુનર્મે મસ્તકે બ્રહ્મન્નિધેહિ કરપંકજમ્

યેનાહં સર્વકામાનાં ભાજનં સ્યાચ્ચિરં મુને ।
વિશ્વામિત્ર ઉવાચ ॥
આકર્ણ્ય વચને તસ્ય મુદ્ગલોઽથાબ્રવીચ્ચ તમ્

ન તે ભયં રિપુકૃતં ભવિષ્યતિ કદાચન ।
યં યં કામયસે કામં સર્વતસ્તે ભવિષ્યતિ

તતસ્તસ્મૈ દદૌ ગ્રામાન્ વાસો રત્ન ધનાદિકમ્ ।
અન્યેષાં બ્રાહ્મણાનાં ચ ગોધનાન્યંશુકાનિ ચ

આશીર્ભિરભિનન્દ્યાથ યયુસ્તે બ્રાહ્મણા ગૃહમ્ ।
અમાત્યાભ્યાં ગૃહેભ્યશ્ચ દદૌ ગ્રામાનનેકશઃ

પ્રાસાદં કારયામાસ ગણેશસ્ય બૃહત્તરમ્ ।
કુંડિને નગરે તસ્મિન્ પ્રાક્તનં સંસ્થિતં લઘુમ્ ।
વિસર્જયામાસ સભાં પ્રવિવેશ ગૃહં નૃપઃ

આયયૌ વલ્લભસ્તત્ર શ્રુત્વા વાર્તાં જનેરિતામ્ ।
વીરસેનો નરપતિઃ સ્વાં સુતાં પતિમિચ્છતીમ્

દદૌ તસ્મૈ સ્વપ્નગતં ગણેશસ્યાજ્ઞયા શુભમ્ ।
દક્ષાય રાજ્ઞે મહતે ત્રિલોકશ્રુતકીર્તયે

તસ્માત્તસ્યાઽભવત્પુત્રો બૃહદ્ભાનુરિતિ શ્રુતઃ ।
તતોઽભવત્ ખડ્ગધરઃ સુલભસ્તત્ સુતોઽભવત્

પદ્માકરસ્તત્તનયો વપુર્દીપ્તસ્તુ તત્સુતઃ ।
ચિત્રસેનસ્તત્સુતોઽઽભૂચ્ચિત્રસેનાત્ત્વમેવ હિ

બ્રહ્મોવાચ ॥
વિશ્વામિત્રમુખાત્સર્વં શ્રુત્વા વંશપરંપરામ્ ।
તતઃ સ નરશાર્દૂલો ભીમો નામ મહીપતિઃ

સંતોષ્ય તં મુનિં પ્રાર્થ્ય પપ્રચ્છ દ્વિજપુંગવમ્ ।
ભીમ ઉવાચ ॥
વિનાયકઃ કદા મે સ્યાત્ સુપ્રસન્નો મહામુને

તમુપાયં વદ વિભો યેન મે તદનુગ્રહઃ ।
કદાઽહં કૃતકૃત્યઃ સ્યાં દૃષ્ટ્વા દેવં ગજાનનમ્

( ૧૦૨૮)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ઉપાસના ખંડે પરંપરાવર્ણનં નામ ષડ્વિંશોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૨૭ પ્રારંભઃ-
વ્યાસ ઉવાચ ॥
ક ઉપાયસ્તુ મુનિના વિશ્વામિત્રેણ ધીમતા।
કૃપાવતા તુ ભીમાય કથિતસ્તં વદસ્વ મે।
મન્મનોમોહપટલં મૃત્યોરિવ વિનિઃસૃતમ્

તત્કથામૃતપાનેન પિતામહ મૃતા યથા। બ્રહ્મોવાચ ॥
ભીમાય કથિતસ્તેન ય ઉપાયઃ શૃણુષ્વ તમ્ ।
એકાક્ષરં મહામંત્રં ભીમાયાકથયન્મુનિ

પારાશર્ય મુનિશ્રેષ્ઠ કથયામિ શૃણુષ્વ તમ્ ।
ઉવાચ તં પ્રસન્નાત્મા વિશ્વામિત્રઃ સુધર્મવિત્

વિશ્વામિત્ર ઉવાચ ॥
અનેનારાધય વિભું દૈવતં ગણનાયકમ્ ।
અનુષ્ઠાનં કુરુષ્વ પ્રાસાદે દક્ષનિર્મિતે ।
વિનાયકઃ પ્રસન્નસ્તે સર્વાન્કામાન્ પ્રદાસ્યતિ

ધર્મમર્થં તથા કામં મોક્ષમન્યદપેક્ષિતમ્ ।
ગચ્છ વા સ્વપુરં ભીમ ચિન્તાં કામપિ મા કુરુ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્તઃ સ તદા તેન તં પ્રણમ્ય યયૌ નૃપઃ ।
સપત્નીકો દદર્શાથ પત્તનં સ્વં જહર્ષ ચ

અમાત્યૌ સેનયા સાર્દ્ધં નાગરૈરીયતુર્નૃપમ્ ।
આલિલિંગુર્નૃપં કેચિન્નેમુર્દૂરાત્તથાન્તિકે

પ્રવિવેશ પુરં રાજા સર્વૈઃ સાકં ધ્વજાલિમત્।
સિક્તમાર્ગં ચારુગંધં નાનાવાદિત્રશબ્દિતમ્

ઊચુઃ પરસ્પરં લોકાઃ પુરીયં શોભતેઽધુના।
યથા નારી પતિં પ્રાપ્ય યથાઽન્ધો વાપિ સદૃશમ્

ઇતિ શૃણ્વન્નૃયાનસ્થસ્તથા સા ચારૂહાસિની ।
વસ્ત્રાલંકારશોભાઢ્યૌ સ્તૂયમાનૌ મુદાન્વિતૌ

ઉભૌ વિવિશતૂ રમ્યં પુરં નાનર્દ્ધિસંકુલમ્ ।
વિસૃજ્ય સર્વલોકં તૌ વસ્ત્રાલંકાર મૌક્તિકૈઃ

તાંબૂલૈસ્તેષુ યાતેષુ ભવનં સ્વમગચ્છતામ્ ।
તતઃ શુભે દિને રાજા દક્ષપ્રાસાદમાગતમ્

યત્કૌંડિન્યપુરેઽકારિ પુરા દક્ષેણ ધીમતા।
તત્રાર્ચયામાસ વિભું સર્વદા તં વિનાયકમ્ ।
ઉપવાસપરો નિત્યં તન્મંત્રમવલોડયન્

ભોજને શયને યાને વચને શ્વસનેપિ ચ ।
તમેવ ચિંતયન્નિત્યમનન્યમનસા નૃપઃ

જલે સ્થલે નભોમાર્ગે સ્વર્ગે દેવે નરે દ્રુમે ।
ભક્ષ્યે પેયે નૃપોઽપશ્યદ્વિનાયકમનુત્તમમ્

યં યં પશ્યતિ તં નૌતિ દૃઢાલિંગનતત્પરઃ ।
નગરે તં જનાઃ સર્વે પિશાચ ઇતિ મેનિરે

તતો વિનાયકોઽભ્યેત્ય ધૃત્વા પાણિતલે નૃપમ્ ।
આહ તં નૃપ મુક્તોઽસિ કિં વાંછસિ વદસ્વ તત્

તમુવાચ નૃપો નાન્યં જાને ત્વચ્ચરણામ્બુજાત્ ।
તતો વિનાયકઃ પ્રાહ પુત્રસ્તે ચારુદર્શનઃ

ભવિતા મત્પ્રસાદેન ગુણી સ્વર્ણતનુર્નૃપ।
વ્રજ સ્વં ભવનં દેવદ્વિજપૂજાપરો ભવ

સ ગત્વા ભવનં રાજા તચ્ચકાર તથૈવ ચ ।
દેવાનાં બ્રાહ્મણાનાં ચ પૂજનં તર્પણં તથા

અકરોત્સર્વભાવેન ગણેશઃ પ્રીયતામિતિ ।
અલ્પેનૈવ તુ કાલેન પુત્રસ્તસ્યાભવચ્છુભઃ

દદૌ દાનાન્યનેકાનિ પુત્રજન્મનિમિત્તતઃ ।
રુક્માંગદેતિ નામાસ્ય ચક્રે દ્વિજવરોદિતમ્

વવૃધે બાલકો નિત્યં શુક્લપક્ષે યથા શશી ।
ચકાર ગુરુસાત્તં સ શિક્ષાર્થં નૃપતિઃ સુતમ્

સ ચ શ્રવણમાત્રેણ જગ્રાહ ગુરુણોદિતમ્ ।
સર્વવિદ્યાનિધાનેન દત્તં યત્કપિલેન ચ

સોઽપિ વિદ્યાનિધિરભૂદ્ ગજકર્ણ ઇવાપરઃ ।
રૂક્માંગદોઽતિ બલવાન્ સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ

તસ્મૈ પટ્ટાભિષેકં સ ચકાર ગુણરાશયે।
દદૌ ચ દ્વિજમુખ્યેભ્યો દાસોરત્ન ધનાનિ ચ

તતોઽધિકાં મહાભક્તિં સોઽપિ ચક્રે વિનાયકે ।
જજાપૈકાક્ષરં મન્ત્રં પિતુઃ પ્રાપ્તં દિને દિને

એકસ્મિન્દિવસેઽરણ્યં યુવરાજા વિવેશ હ ।
મૃગયાં વ્યચરદ્ભૂસ્તિ જઘાન નવયાન્મૃગાન્

અતિશ્રાન્તો દદર્શાથ મુનેઃ કસ્યચિદાશ્રમમ્ ।
નાનાવૃક્ષલતાજાલં ત્યક્તવૈરમૃગાન્વિતમ્

(૧૦૫૭)
ઇતિ શ્રી ગણેશપુરાણે ઉપાસનાખંડે રુક્માંગદાભિષેકવર્ણનં નામ સપ્તવિંશોઽધ્યાયઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
તતો રુક્માંગદોઽપશ્યદૃષિં વાચક્નવિં શુભમ્ ।
મુકુન્દાં તસ્ય પત્નીં ચ સ્નિગ્ધ મંજુલ ભાષિણીમ્

અતિશ્રાન્તો નરપતિર્નમશ્ચક્રે ઉભાવપિ ।
તસ્મિન્મુનૌ ગતે સ્નાતું યયાચે નૃપસત્તમઃ

માતુર્મુકુન્દે મે દેહિ શીતલં જલમુત્તમમ્ ।
વિના જલં મમ પ્રાણા ગમિષ્યન્તિ યમક્ષયમ્

આકર્ણ્ય તસ્ય વાચં સા જગાદ મદનાતુરા ।
ત્વાદૃશં પુરૂષં ક્વાપિ મારાદપ્યતિ સુન્દરમ્

ન દેવેષુ ન નાગેષુ યક્ષગંધર્વ પુંજયોઃ ।
પશ્યામિ ચારુ સર્વાગં મતે મે હૃદયં ત્વયિ

અત્યાસક્તં ત્વદધરામૃતપાને ચ દેહિ તત્ ।
મુનિરુવાચ ॥
વ્યલીકં સ તુ શ્રુત્વૈવ શ્રાન્તત્વાદ્ ભૃશદુઃખિત

તિલોત્તમોત્તમાં તાં સ જિતેન્દ્રિય તયા જગૌ ।
ત્યજ પ્રૌઢિં ન મે ચિત્તં પારદાર્યં વિગર્હિતે

વિનાયક પ્રભાવેણ સક્તં નૈવાત્ર કર્હિચિત્ ।
ન જલં પાતુમિચ્છામિ ત્વયા દત્તં સુદુષ્ટયા

ઋષેરાશ્રમ ઇત્યેવં યાતો યાસ્ય ઇતોઽશુભે ।
તં ગન્તુમુદ્યતં પાણિં ધૃત્વા ઽબ્રવીવદ્ધદાતુરા

મુકુન્દોવાચ ॥
બલાત્કારેણ યોઽન્યસ્ય સ્ત્રિયં ધર્ષિતુમિચ્છતિ ।
સ એવ નરકં યાતિ ન સ્વયં યાતિતામપિ

કૃતે ત્રેતાયુગે બ્રહ્મા સ્ત્રીણાં સ્વાતન્ત્ર્યમભ્યધાત્ ।
ન કરોષિ યદા વાક્યં તદા ભસ્મ ભવિષ્યસિ

અથવા રાજ્યવિભ્રષ્ટં કરિષ્યે વનચારિણમ્ ।
મુનિરુવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ધાવમાના સા કામમાર્ગણપીડિતા ॥ ૧૨ । ।
રભસાઽઽલિંગયામાસ ચુચુમ્બે વદનં હઠાત્ ।
તતો રૂક્માંગદસ્તાં તુ બલાચ્ચિક્ષેપ દૂરતઃ

મૂર્છિતા પતિતા ભૂમૌ રમ્ભેવ મરુતા હતા ।
ઉત્થિતાં તાં તદા પ્રાહ પરદાર વિરક્તધીઃ

રુક્માંગદો મહાભાગે મુનિપત્ન્યવિવેકિનિ ।
પરપુંસિ મનો યસ્યાઃ સા વૈ નિરયભાગ્ભવેત્

ન મે મનશ્ચલેત્ ક્વાપિ યદિ શુષ્યેન્ મહોદધિઃ ।
એવં નિરાકૃતા તેન તં શશાપ રુષાન્વિતા ॥ ૧ ૬॥
યયાઽહં કષ્ટમગમં તથા ત્વં કુષ્ઠભાગ્ભવ ।
યતસ્તે વજ્રાત્ સારભૂતં ન ચ દ્રુતમ્

ઇત્થં વદતીં તાં રાજા નિર્ભર્ત્સ્ય બહુધા તતઃ ।
ત્વરયા નિર્ગતસ્તસ્માદાશ્રમાદ્ ભૃશદુઃખિતઃ ॥ ૧ ૮॥
સ્વં દદર્શ શરીરં સ શ્વેતં બક શરીરવત્ ।
કુષ્ઠરોગયુતં કાન્ત્યા હીનં ચ ભૃશ કુત્સિતમ્ ॥ ૧ ૯॥
ચિન્તાર્ણવે તદા મગ્ન ઇદમાહ ગજાનનમ્ ।
કિમપરાદ્ધં મયા તેઽદ્ય કથમત્રાગતોઽ પ્યહમ્

પ્રાપ્તઃ કથં નુ દુષ્ટાયા મુનિપત્ન્યા સમાગમમ્ ।
ત્વયા નૂનં સિદ્ધિપતે દુષ્ટાઃ સંવર્ધિતા ભૃશમ્ ॥૨ ૧ ॥
અવતારાશ્ચ સાધૂનાં રક્ષણાય બિભર્ષિ હિ ।
ઇયં ન નાશિતા દુષ્ટા સ્વૈરિણી રુપગર્વિતા

કથં મમ શરીરં તત્ કાંચનસ્પર્દ્ધિ સુંદરમ્ ।
ઇવામવસ્થાં સંપ્રાપ્તઃ કેન વા દુષ્ટકર્મણા

તવ ભક્તિ યથા પૂર્વં સદા કુર્વે યથાવિધિ ।
ત્વદન્યં નૈવ શરણં યામિ નાથ ગજાનન

નેદં શરીરં વક્ત્રં વા દર્શયિષ્યે જનં પ્રતિ ।
પ્રાયોપવેશનેનેદં શોષયિષ્યે કલેવરમ્

નિશ્ચિત્યૈવં નરપતિરાસ ન્યગ્રોધસન્નિધૌ ।
ભૃત્યા ઇતસ્તતો ધાવન્નેક્ષન્તે સ્મ ચ તં નૃપમ્ ॥૨ ૬॥
પ્રવૃત્તાયાં નિશાયાં ચ જગ્મુઃ સ્વં સ્વં નિકેતનમ્ ।
સ્વામિ સેવકયોર્જાતા ગતિશ્ચક્રાહ્વયોરિવ

( ૧૦૮૪)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ઉપાસનાખંડે પ્રાયોપવેશનં નામાષ્ટાવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ

મુનિરુવાચ ॥
તસ્મિન્વટે સમાસીનઃ કસ્મિશ્ચિદ્દિવસે નૃપઃ ।
દૂરાદ્દદર્શ દેવર્ષિ નારદં મુનિપુંગવમ્

નનામ પ્રાર્થયામાસ ક્ષણં વિશ્રામ્યતામિતિ ।
ઉત્તતાર નભોમાર્ગાન્નારદઃ કરુણાનિધિઃ

પૂજયિત્વા યથાશક્તિ પ્રપચ્છ મુનિમાદરાત્ ।
અહં રુક્માંગદો નામ ભીમપુત્રો મહાબલઃ

મૃગયાં વ્યચરન્વાચક્નવેરાશ્રમમાગતઃ ।
જલયાચ્ચા કૃતા તત્ર તૃષિતેન મયાઽનઘ

તસ્ય પત્ની ભૃશં નષ્ટા કામાર્તા મામચુંબત ।
તસ્મિન્મુનૌ ગતે સ્નાતું દુષ્ટભાવેન ચેતસા

ઉવાચ માં ભજસ્વેતિ કામબાણ પ્રપીડિતા ।
જિતેન્દ્રિય તયા દેવ પ્રસાદાત્સા નિરાકૃતા

અશપદ્ દુઃખિતાઽત્યન્તં સા માં નિષ્ઠુર ચેતસા ।
કુષ્ઠી ભવ મહાદુષ્ટ સકામાં ત્યજસે યતઃ

શ્રુત્વૈવં નષ્ટવચનં નિર્ગતોઽહં તદાશ્રમાત્ ।
શ્વેતકુષ્ઠી તદા જાતો વદ મે નિષ્કૃતિં મુને

વિયોગાન્મમ ભીમોઽપિ મગ્નઃ સ્યાદ્ દુઃખસાગરે ।
શ્રુત્વેત્થં વચનં તસ્ય નારદઃ પ્રાહ વિશ્વવિત્

ઉપાયં તસ્ય કુષ્ઠસ્ય નાશાય કરુણાયુતઃ ।
નારદ ઉવાચ ॥
આગચ્છતા મયા માર્ગે દૃષ્ટમાશ્ચર્યમુત્તમમ્

વિદર્ભે નગરં ખ્યાતં કદમ્બમિતિ સંજ્ઞયા ।
તત્પ્રાસાદે મયા દૃષ્ટા મૂર્તિ વૈનાયકી શુભા

ચિંતામણિરિતિ ખ્યાતા સર્વેષાં સર્વકામદા ।
તસ્યાગ્રતો મહાકુંડં ગણેશ પદપૂર્વકમ્

કશ્ચિચ્છૂદ્રો મહાકુષ્ઠી જરાજર્જરિતો નૃપ ।
તીર્થયાત્રા પ્રસંગેન કદમ્બપુરમાગતઃ

ગણેશકુંડે સ્નાત્વૈવ દિવ્યદેહમવાપ સઃ ।
વિનાયકસ્વરૂપૈસ્તુ ગણૈરાનતિતમ્બરાત્

વિમાનવરમારુહ્ય સ ગતઃ સ્થાનમુત્તમમ્ ।
યત્ર ગત્વા ન શોચન્તિ ન પતન્તિ પુનઃ ક્વચિત્ ॥ ૧ ૫॥
દૃષ્ટો મયૈવ રાજેન્દ્ર તત્ર સ્નાનાય સાંપ્રતમ્ ।
સ્નાત્વા દેવં સમભ્યર્ચ ચિન્તિતાર્થપ્રદં વિભુમ્ ॥ ૧ ૬॥
દેહિ દાનાનિ વિપ્રેભ્ય સદ્યઃ પૂતો ભવિષ્યસિ ।
જીર્ણાં ત્વચં પરિત્યજ્ય સુરૂપી ભુજગો યથા

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ વાણીં નારદોક્તાં નિશમ્ય નૃપસત્તમ ।
ન કિંચિદુક્તવાન્ વાક્યં મગ્ન આનંદસાગરે

ગંતું સમુદ્યતે તસ્મિન્નારદે મુનિપુંગવે ।
પ્રણિપત્ય તતોઽપૃચ્છત્ પ્રપૂજ્ય ચ મુનિં પુનઃ ॥ ૧ ૯॥
રુક્માંગદ ઉવાચ ॥
તસ્મિન્ક્ષેત્રે પુરા કેન સિદ્ધિઃ પ્રાપ્તા શુભાનઘ

મૂર્તિશ્ચ સ્થાપિતા કેન મણિરત્નમયી શુભા ।
વૈનાયકીતિ મે શંસ પરં કૌતૂહલં મુને ॥૨ ૧ ॥
ભવાદૃશાનાં સાધૂનાં પરોપકરણે મતિઃ ।
અન્યથા ભ્રમણે કૃત્યં ન લોકેષુ પ્રદૃશ્યતે ॥૨ ૨॥
લોકેષુ વર્ષતે મેઘઃ શેષેણ ધ્રિયતે ધરા ।
ઉપકારાય સૂર્યોઽપિ ભ્રમતે હર્નિશં દ્વિજ ॥૨ ૩ ॥
સમસ્ય સર્વભૂતેષુ સર્વજ્ઞસ્ય તવાગ્રતઃ ।
અનભિજ્ઞેન મૂઢેન કિં વક્તવ્યં દયાનિધે

પૃચ્છે તથાપિ દેવર્ષે સંશયચ્છેદનાય વૈ ।
નારદ ઉવાચ ॥
સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા ભૂપ લોકાનુગ્રહકારક

તૃપ્તોહં તવ વાક્યેન સર્વં ચ કથયામિ તે

( ૧૧૧૦)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે નારદાગમનં નામૈકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ ॥૨ ૯॥
અધ્યાય ૩૦ પ્રારંભઃ –
નારદ ઉવાચ ॥
કદાચિદમરાવત્યાં શક્રં દૃષ્ટું ગતોઽસ્મ્યહમ્ ।
સ માં સંપૂજ્ય વિધિવદુવાચાવનતો ભૃશમ્

ઇન્દ્ર ઉવાચ ॥
કિંચિદાશ્ચર્યભૂતં મે સંતોષાય મુને વદ।
ભ્રમસે સર્વલોકાંસ્ત્વં વિદિતં સર્વમસ્તિ તે

નારદ ઉવાચ ॥
મૃત્યુલોકે મયા દૃષ્ટો ગૌતમસ્યાશ્રમો મહાન્ ।
નાના વૃક્ષલતાજાલૈર્નાનાક્ષિગણૈર્યુતઃ

અહિલ્યાસહિતં તત્ર ગૌતમં દૃષ્ટવાનહમ્ ।
રૂપં વિલોક્ય તસ્યાસ્તુ જાતોઽહં કામવિહ્વલઃ

યસ્યા રૂપેણ સાવિત્રી શચી લક્ષ્મી ગિરીન્દ્રજા।
ઉર્વશી મેનકા રમ્ભા લોકે ખ્યાતા તિલોત્તમા

કેશાબાલા યયાઽકારિ સાઽનસૂયાઽપ્યરૂન્ધતી।
છાયા સંજ્ઞા રવેર્ભાર્યા કશ્યપસ્ય ચ યાઽદિતિઃ

સદૃશી નૈવ કાઽપિસ્યાન્નાગપત્નીષુ વા ક્વચિત્ ।
ન ચ મે રોચતે ગાનં ન પૂજા ન ચ ભોજનમ્

બ્રહ્મચર્ય ચ મે સ્વીયં નિદ્રાં ચ ન લભે ક્વચિત્ ।
ત્વરાવાનહમાયાતો દૃષ્ટું સાધ્વમરાવતીમ્

તુચ્છાં પશ્ય ઇમાં દેવીં વિના તામમરાવતીમ્ ।
નારદ ઉવાચ ॥
ઇતિ શક્રં બ્રુવન્નન્તર્હિતોઽહં નૃપતે વર

અન્તર્હિતે મયિ તદા મદ્વાક્યં મનસા સ્મરન્ ।
જમ્ભભેદી મત્સકેતુ વિદ્ધો મૂર્છામવાપ સઃ

પશ્યે કદા મુનેર્ભાર્યાં ગૌતમસ્યેત્ય ચિન્તયત્ ।
કદાઽધરામૃતં પ્રાપ્ય મુચ્યેયં મદનાનલાત્

જીવિતું નૈવ પશ્યેઽન્યં તદાશ્લેષં વિના શુભમ્ ।
એવં નિશ્ચિત્ય સંકલ્પં ગૌતમોઽભૂત્સ જમ્ભહા

ચિતયન્નેવ તાં માર્ગે મુનેરાશ્રમમાયયૌ।
દદર્શ તામહલ્યાં તુ સ્નાતું યાતે સ ગૌતમે

અભ્યંતરગતઃ પ્રોચે પ્રિયે શય્યાં શુભાં કુરુ ।
સા ચોવાચ જપં ત્યક્ત્વા કથમદ્યાગતો ગૃહમ્

દિવૈવ સુરતેચ્છાં કિં કુરુષેઽતિવિગર્હિતામ્ ।
ગૌતમ ઉવાચ ॥
અહં સ્નાતું ગતો યાવત્તાવદ્દેવા વરાપ્સરાઃ

તત્રૈવ સ્નાતુમાયાતા જાતા નગ્નાઽક્ષિગોચરા ।
બિમ્બાધરા સુચાર્વંગી ચારુપીન પયોધરા

ન લગ્નં મે મનો દેવિ જપે કામાસ્ત્ર પીડિતમ્।
તતોઽહમાશ્રમં યાતો રતિ દેહિ પ્રિયેઽધુના

નોચેત્કામાગ્નિના દગ્ધં મૃતં માં ક્વ નુ પશ્યસિ ।
શપે ત્વાં પ્રવ્રજિષ્યે વા નિગ્રહીષ્યે મનોભૃશમ્

અહલ્યોવાચ ।
સ્વાધ્યાયં દેવપૂજાં ચ ત્યક્ત્વા કિં પ્રાર્થ્યતે રતિઃ ।
નોચિતં તવ બ્રહ્મર્ષે તથાઽપ્યાજ્ઞાં કરોમ્યહમ્

ભર્તુઃ શુશ્રૂષણાદન્યો ધર્મો નાસ્તિ સ્ત્રિયાઃ ક્વચિત્ ।
નારદ ઉવાચ ।
સ્વરાકૃતિ સ્વભાવૈઃ સા જ્ઞાત્વા તં સ્વામિનં નિજમ્

વિવેશ શયને રન્તુમહલ્યા સહ વજ્રિણા।
નિઃશંકં ચુમ્બનાશ્લેષ નીવીવિસ્રંસનાદિભિઃ

આકૃત્યા ગૌતમસ્યૈવં ચિક્રીડે જમ્ભહા તયા।
દિવ્યાન્ગન્ધાનુપાઘ્રાય ચકિતા શંકિતા ભૃશમ્

તર્કયામાસ મનસિ કિમયં કૂટરુપવાન્ ।
કલંકોઽયં મમ ભૃશં ચન્દ્રસ્યેવ ભવેન્નુ કિમ્

ઉભે કુલે મે નષ્ટે કિં દુષ્ટસ્યાસ્ય તુ સંગમાત્ ।
દર્શયિષ્યે કથં લોકેઽયશઃશ્યામં મુખં ત્વિદમ્

નયિષ્યતિ ગતિં કાં મે પ્રિયો ભર્તા તુ માં મુનિઃ।
પપ્રચ્છ તં શઠં કોપાત્ કોઽસિ ત્વં કૂટરુપધૃક્

વિશ્વસ્તા સ્વામિરૂપેણ વદ નો ચેચ્છપામિ તે ।
ઇત્યુક્તઃ શાપભીતોઽસા આવિશ્ચક્રે નિજં વપુઃ

દિવ્યાભરણ સંયુક્તં કિરીટ કટકાન્વિતમ્ ।
કુંડલાદ્ભુત દીપ્તાભિર્વિલસન્મુખપંકજમ્

ઉવાચ સ તતસ્તાં તુ વિદ્ધિ માં ત્વં શચીપતિમ્।
લાવણ્યદર્શનાત્તેઽહં વિહ્વલો મદનાગ્નિના

ન લેભે કુત્રચિચ્છર્મ તત ઇત્થં કૃતં મયા।
ઇતોઽપિ માં ભજસ્વ ત્વં ત્રૈલોક્યેશ્વરમાદરાત્

શ્રુત્વેત્થં વચનં તસ્ય મુનિપત્ની રુષાન્વિતા।
વમન્તીવ મુખાજ્જ્વાલાં જગાદ ત્રિદશાધિપમ્

અસ્ય તે વપુષો મૂઢ મદ્ભર્તરિ સમાગતે।
અવસ્થા કા ભવેન્મન્દ ન જાનેઽહં શતક્રતો

પાતિવ્રત્યં ત્વયા ભગ્નં દુષ્ટ પાપીયસા મમ ।
કામવસ્થાં ગમિષ્યામિ શાપાદ્ ગૌતમવાગ્ભવાત્

(૧૧૪૨)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડેઽહલ્યાધર્ષણં નામ ત્રિંશતિતમોઽધ્યાયઃ