ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.2

॥ અથ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ ॥
સૂત ઉવાચ ॥
શ્રૂયતામૃષયઃ સર્વે સોમકાન્તસ્ય દુષ્કૃતમ્ ।
અકસ્માદભવેત્તસ્ય ગલત્કુષ્ઠોતિદુઃખદઃ

ધર્મશીલસ્યરાજ્ઞોથપૂર્વકર્મવિપાકતઃ ।
શુભંવાપ્યશુભં કર્મ નમુઞ્ચતિ નરં ક્વચિત્

યસ્યાંયસ્યામવસ્થાયાં કૃતં ભવતિ કર્મ યત્ ।
તસ્યાંતસ્યામવસ્થાયાં ભુજ્યતે પ્રાણિભિર્ધ્રુવમ્

દુઃખસાગરમગ્નોભૂદપ્લવોજલધૌ યથા ।
વેદનામલભદ્બહ્વીં ભુજઙ્ગેનેવ દંશિતઃ

નાનાક્ષતસમાકીર્ણઃ સ્રવદ્રક્તસ્તતસ્તતઃ ।
પૂયશોણિતવાન્ રાજા કૃમિભિર્વિહ્વલીકૃતઃ ॥
અસ્થિશેષોભવદ્રાજા યક્ષ્મણે વસમાવૃતઃ

ચિન્તયા વ્યાકુલીભૂતઃ સર્વેન્દ્રિયરુજાન્વિતઃ ।
તતોમાત્યાન્જગૌરાજા મનઃ સંરુદ્ધ્યયત્નતઃ

રાજોવાચ ॥
ધિઙ્મે રાજ્યં ચ રૂપં ચ ધિગ્બલં જીવિતં ધનમ્ ।
કેનેદં કર્મબીજેન વ્યસનં સમુપસ્થિતમ્

કાન્ત્યાસોમોજિતો યેન સોમકાન્તસ્તતોભવમ્ ।
યેન મે સાધવો દીનાઃ સંત સન્યાસિનોપિ ચ

પાલિતાઃ પુત્રવજ્જાનપદાલોકાસ્તથાપરે ।
યેન મે નિર્જિતા બાણૈઃ શત્રવોઘોરરૂપિણઃ

યેન મે સકલાપૃથ્વી કૃતાસ્વવશવર્તિની ।
સમ્યગારાધિતોદેવઃ પરમાત્મા સદાશિવઃ

દુષ્ટસઙ્ગતિહીનેન ચિત્તનિગ્રહકારિણા ।
યેન મે વપુષાપૂર્વમિષ્ટગન્ધાનિષેવિતાઃ

તદિદાનીં પૂતિગન્ધમતોમે જીવિતં વૃથા ।
અતોહં કાનનં યાસ્યે સર્વેષામભ્યનુજ્ઞયા

હેમકણ્ઠ સુતં સર્વે બુદ્ધિવિક્રમ સંયુતમ્ ।
સિઞ્ચન્તુરાજ્યહેતોર્મે પાલયન્તુ પરાક્રમૈઃ

ઇદાનીં ન પ્રદર્શિષ્યે મુખં લોકે કથઞ્ચન ।
ન મે રાજ્યૈર્નદારૈર્વા જીવિતેન શ્રિયાપિવા

પ્રયોજનં મહામાત્યાઃ કરિષ્યે સ્વહિતં વને ।
સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા નિપપાતોર્વ્યાં તરુર્વાતહતોયથા

પૂયશોણિતધર્મૌઘૈર્વ્યાપ્તોસૌ દ્વિજસત્તમાઃ ।
કોલાહલો મહાનાસીદમાત્યાનાં ચ યોષિતામ્

હાહાકારશ્ચ લોકાનાં ક્ષણમાસીત્સુદારુણઃ ।
વસ્ત્રપ્રોંછનવાતાદ્યૈરૌષધૈઃ ક્ષિપ્રકારિભિઃ

મન્ત્રિ મન્ત્ર પ્રયોગૈસ્તં સચેતનમકારયન્ ।
સ્વસ્થે જાતે નૃપે તસ્મિન્નમાત્યાઃ પ્રાબ્રુવન્નિદમ્

અમાત્યાઊચુઃ ॥
તવ પ્રસાદાદમરેન્દ્રતુલ્યં ભુક્તં સુખં સર્વજનેષ્વસિદ્ધમ્ ।
કથં ત્વિદાનીં ત્વદૃતેવસામઃ કથં જીવેમ પશુઘ્નતુલ્યાઃ

કતોતુ રાજ્યં તવ સૂનુરેકઃ પ્રભૂત કોશો બલબાન્ રિપુઘ્નઃ ।
વિહાય સર્વં સુખમદ્યરાજન્સહૈવયામસ્તુવનાયગન્તુમ્

સૂત ઉવાચ ॥
તતઃ સુધર્મા વચનં જગાદ વને નૃપં સેવિતુમેકવીરા ।
વ્રજેસહાનેન પ્રધાનવર્યા પ્રશિષ્ટરાજ્યં સહમેસુતેન

દુઃખસ્ય ભોક્તાનપરોસ્તિ નૈવ સુખસ્ય વા પૂર્વકૃતસ્ય જન્તોઃ ।
યથા યથા કર્મફલં પ્રસક્તં તદેવ ભોગ્યં સ્વયમેવ તાદૃક્

મયાપિ નાનાવિધ ભોગવત્યા સુખેન રાજ્યં પરિભુક્તમસ્ય ।
સ્ત્રીણાં હિ ભત્ત્ર્રા ગમનં સહૈવ પરત્રલોકે મુનિભિઃ પ્રદિષ્ટમ્

તતઃ પુત્રો હેમકણ્ઠો વિનીતઃ શોકસઙ્કુલઃ ।
ઉવાચ તસ્મિન્સમયે સોમકાન્દમિદંવચઃ

હેમકણ્ઠ ઉવાચ ॥
નનુરાજ્યેન દારૈશ્ચ પ્રાણૈર્ધનચયૈરપિ ।
ત્વાં વિના નૃપશાર્દૂલ કૃત્યં નૈવાસ્તિ યત્ક્વચિત્

વિનાસ્નેહં યથા દીપો વિનાપ્રાણં યથા તનુઃ ।
વૃથારાજ્યં તથા રાજં સ્ત્વાં વિના ધર્મપાલક

સૂત ઉવાચ ॥
અમાત્યાનાં સુધર્માયાઃ પુત્રસ્ય વચનામૃતમ્ ।
શ્રુત્વા હૃષ્ટમના રાજા પુત્રં પ્રોવાચ ધર્મતઃ

રાજોવાચ ॥
પિતુર્વાક્યરતોનિત્યં શ્રદ્ધયા શ્રાદ્ધકૃત્તથા ।
પિણ્ડદોયો ગયાયાન્તુ સ પુત્રઃ પુત્ર ઉચ્યતે

ધર્મશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વજ્ઞો નીતિજ્ઞોખિલદોષકૃત્ ।
પિતૃઋનુદ્ધરતેયસ્તુ પુત્રવાન્પુત્ર ઉચ્યતે

અતોનીત્યાસમાયુક્તઃ કુરુરાજ્યં મમાજ્ઞયા ।
અમાત્યયુક્તઃ શાધિત્વં પુત્રવદ્ધાખિલાઃ પ્રજાઃ

અહં વનં ગમિષ્યામિ ગલત્કુષ્ઠોઽતિગર્હિતઃ ।
પત્ન્યાસુધર્મયાસાર્ધમનુજાનીહિ સુવ્રત

॥ ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ઉપાસનાખણ્ડે દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ