ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.1

॥ શ્રીગુરુભ્યો નમઃ ॥
॥ શ્રીગણેશાય નમઃ ॥
॥ શ્રીસરસ્વત્યૈ નમઃ ॥
॥ શ્રી રેણુકાયૈ નમઃ ॥
॥ ૐ નમો ભગવતે કૃષ્ણચન્દ્રાય ॥
॥ અથ મહર્ષિશ્રીવેદવ્યાસપ્રણીતં શ્રીગણેશ પુરાણમ્ ॥
॥ અથ પ્રથમોઽધ્યાયઃ ॥
ૐ નમસ્તસ્મૈગણેશાય બ્રહ્મવિદ્યાપ્રદાયિને ।
યસ્યાગસ્ત્યાયતેનામ વિઘ્નસાગરશોષણે ॥
ઋષય ઊચુઃ ॥
સૂતસૂતમહાપ્રાજ્ઞ વેદશાસ્ત્રવિશારદ ।
સર્વવિદ્યાનિધેત્વત્તોવક્તાન્યૌનૌપલભ્યતે

જન્મજન્માતરીયંનઃ સ્થિતંપુણ્યં મહત્તરમ્ ।
તેન સંદર્શનં જાતં સર્વજ્ઞસ્યસતસ્તવ

વયં ધન્યતમાલોકે જીવિતં નઃ સુજીવિતમ્ ।
પિતરો વેદશાસ્ત્રાણિ તપાંસ્યાશ્રમ એવ ચ

અષ્ટાદશ પુરાણાનિ વિસ્તરાચ્છ્રાવિતાનિનઃ ।
અન્યાન્યપિહિનઃ શ્રોતુમિચ્છાસ્તિદ્વિજસત્તમ

શૌનકેયે મહાસત્રે સક્તા દ્વાદશવાર્ષિકે ।
ત્વત્કથામૃતપાનાન્તો નાન્યદ્વિશ્રામકારણમ્

સૂત ઉવાચ ॥
સાધુ પૃષ્ટંં મહાભાગા ભવદ્ભિઃ પુણ્યકર્મભિઃ ।
સાધૂનાં સમચિત્તાનાં મતિર્લોકોપકારિણી

મમાપિ પરિતોષોસ્તિ કથાનાં કથને દ્વિજાઃ ।
અતોહં સાધુવૃત્તેભ્યઃ કથયિષ્યે વિશેષતઃ

અન્યાન્યુપપુરાણાનિ વર્તન્તેઽષ્ટાદશૈવ ચ ।
ગાણેશં નારદીયં ચ નૃસિંહાદીન્યથાપિ ચ

ગણેશસ્ય પુરાણં યત્તત્રાદૌ કથયામ્યહમ્ ।
દુર્લભં શ્રવણં યસ્ય મત્ર્યલોકે વિશેષતઃ

યસ્ય સ્મરણમાત્રેણ કૃતકૃત્યો ભવેન્નરઃ ।
પ્રભાવમસ્ય ગદિતું નેશઃશેષશ્ચતુર્મુખઃ

સંંક્ષેપતોન્નબ્રવીમ્યેતત્તથાપિ ભવદાજ્ઞયા ।
બહુજન્માર્જિતૈઃ પુણ્યૈરસ્યતુ શ્રવણં ભવેત્

પાખણ્ડિનાં નાસ્તિકાનાં નભવેત્પાપકર્મિણામ્ ।
નિત્યત્વાન્નિર્ગુણત્વાચ્ચ અનાદિત્વાચ્ચ તત્ત્વતઃ

ગણેશસ્ય સ્વરૂપં તુ વક્તું કેનાપિનેષ્યતે ।
તથાપ્યુપાસનાસક્તૈઃ સગુણં તન્નિરૂપ્યતે

ૐકારરૂપી ભગવાન્ યો વેદાદૌ પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
યં સદા મુનયોદેવાઃ સ્મરન્તીન્દ્રાદયોહૃદિ

યં પૂજયન્તિ સતતં બ્રહ્મેશાનેન્દ્રવિષ્ણવઃ ।
યો હેતુઃ સર્વજગતાં સર્વકારણકારણમ્

યદાજ્ઞયા કઃ સૃજતેથ વિશ્વં યદાજ્ઞયા પાલયતે ચ વિષ્ણુઃ ।
યદાજ્ઞયા સંહરતે હરોપિ યદાજ્ઞયા સંભ્રમતે દિનેશઃ

યદાજ્ઞયા વાતિસમીરણોપિ યદાજ્ઞયાપઃ પ્રવહન્તિ દિક્ષુ ।
યદાજ્ઞયા ભાનિ પતન્તિ ભૂમૌ યદાજ્ઞયાગ્નિજ્ર્વલતિ ત્રિલોકે

તસ્ય યચ્ચરિતં ગુપ્તં કસ્યાપિ ન નિવેદિતમ્ ।
તદહં વઃ પ્રવક્ષ્યામિ સાદરં શ્રૂયતાં દ્વિજાઃ

બ્રહ્મણા કથિતં પૂર્વં વ્યાસાયામિતતેજસે ।
ભૃગવે કથિતં તેન સોમકાન્તાય તેન ચ

વ્રતૈર્યજ્ઞૈસ્તપોભિશ્ચ દાનૈસ્તીર્થૈશ્ચ કોટયઃ ।
ભવન્તિ યેષાં પુણ્યાનાં તેષાં બુદ્ધિઃ પ્રજાયતે

ગણેશાખ્ય પુરાણસ્ય શ્રવણે દ્વિજસત્તમાઃ ।
માયા યેષાં ન સંસારે ન દારાપત્યભૂમિષુ

મયૂરેશ કથાયાં તે સાદરા મુનિસત્તમાઃ ।
શ્રૂયતામસ્ય મહિમા સોમકાન્ત પ્રસઙ્ગતઃ

સૌરાષ્ટ્રે દેવનગરે સોમકાન્તો ભવન્નૃપઃ ।
વેદશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વજ્ઞો ધર્મશાસ્ત્રાર્થતત્પરઃ

દશનાગસહસ્રાણિ હયાનાં દ્વિગુણાનિ ચ ।
રથાનાં ષટ્સહસ્રાણિ યંયીત મનુયાન્તિ ચ

પદાતયોપ્યસંખ્યાતા અગ્નિશસ્ત્રધરાસ્તથા ।
કોદણ્ડધારિણશ્ચાન્યે નિષઙ્ગદ્વયધારિણઃ

બુદ્ધ્યાબૃહસ્પતિં જિગ્યે સંપદા ધનદઞ્ચયઃ ।
ક્ષમયા પૃથિવીં જિગ્યે ગામ્ભીર્યેણ મહોદધિમ્

સૂર્યાચન્દ્રમસૌ જિગ્યે ભાસાકાન્ત્યાચયોનૃપઃ ।
પ્રતાપેનાનલં જિગ્યે સૌન્દર્યેણ મનોભવમ્

યસ્યામાત્યાઃ પ્રબલિનઃ પઞ્ચાસન્દૃઢવિક્રમાઃ ।
નીતિશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વજ્ઞાઃ પરરાષ્ટ્રવિમર્દિનઃ

રૂપવાન્પ્રથમસ્તત્ર વિદ્યાધીશસ્તથાપરઃ ।
ક્ષેમંકરો જ્ઞાનગમ્યઃ સુબલઃ પઞ્ચમઃ સ્મૃતઃ

એતૈર્નાનાવિધાદેશા આક્રાન્તાઃ સ્વપરાક્રમાત્ ।
એતેતિ સુન્દરા નાના ભૂષાવસ્ત્રૈરલંકૃતાઃ

રાજકાર્ય કરાનિત્યં રાજ્ઞઃ પ્રિયતમાભૃશ ।
તસ્ય રાજ્ઞો ભવદ્ભાર્યા સુધર્મા ગુણશાલિની

તદ્રૂપમવલોક્યૈવ રતિરમ્ભાતિલોત્તમાઃ ।
લજ્જિતા ન સુખં ક્વાપિ લેભિરે નચમેનિરે

અનેકરત્નરચિતેતાટઙ્કે કાઞ્ચને શુભે ।
બિભ્રતીકર્ણયોઃ કણ્ઠે નિષ્કંમુક્તાફલાનિ ચ

કટૌરત્નમયીંકાઞ્ચીં તાદૃશે નૂપુરેઙ્ઘ્રિગે ।
અઙ્ગુલીયાન્યુત્તમાનિ કરપાદાઙ્ગુલીષુ ચ

વાસાંસ્યનેકવર્ણાનિ મહાર્હાણિ સહસ્રશઃ ।
ભગવદ્ભજનેદાનેસક્તાચાતિથિપૂજને

સેવનેહર્નિશં ભત્ર્તુર્વચને ચરતા સદા ।
હેમકણ્ઠ ઇતિખ્યાતઃ પુત્રો ભૂવનયોઃ શુભઃ

નાગાયુતબલોધીમાન્ વિક્રમી શત્રુતાપનઃ ।
એવમાસીત્સોમકાન્તઃ પૃથિવ્યાં રાજસત્તમઃ

સર્વાન્ રાજ્ઞો વશેકૃત્વા ચક્રે રાજ્યં ધરાતલે ।
નિત્યં ધર્મરતો યજ્વાદાતાત્યાગીદ્વિજોત્તમાઃ

॥ ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ઉપાસનાખણ્ડે સોમકાન્તવર્ણનં નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ