ગણ્ડવ્યૂહસૂત્ર · અધ્યાય 6

12 જયોષ્માયતનઃ ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો ઽપરાજિતધ્વજબોધિસત્ત્વવિમોક્ષજ્ઞાનાવભાસિતઃ અચિન્ત્યબુદ્ધવિષયવિકુર્વિતપ્રત્યક્ષવિહારી અચિન્ત્યબોધિસત્ત્વવિમોક્ષપ્રત્યક્ષજ્ઞાનાભિજ્ઞઃ અચિન્ત્યબોધિસત્ત્વસમાધિજ્ઞાનાવભાસિતચિત્તઃ સર્વકાલસમવસરણસમાધિજ્ઞાનાવભાસપ્રતિલબ્ધઃ સર્વસંજ્ઞાસંગતસમવસરણસમાધિવિષયાવભાસિતઃ સર્વજગદ્વિશેષવતિજ્ઞાનાલોકપ્રતિલબ્ધઃ સર્વત્ર્યધ્વાનુગતગોચરવિહારાભિમુખઃ અદ્વયવિકલ્પસમતાનિર્દેશજ્ઞાનપરમઃ સર્વારમ્બણપ્રસરિતજ્ઞાનાલોકઃ સત્ત્વશ્રદ્ધાભિમુખક્ષાન્તિવિશુદ્ધયધિમુક્તિકોશકુશલઃ સ્વભાવધર્મક્ષાન્તિનિશ્ચયજ્ઞાનાલોકપ્રતિલબ્ધઃ સર્વત્રાનુગતાભિજ્ઞબોધિસત્ત્વચર્યાસ્વભાવભાવનાવિરહિતચિત્તઃ સર્વજ્ઞતાવેગાવિવર્ત્યચિત્તો દશબલજ્ઞાનવિદ્યુદવભાસપ્રતિલબ્ધઃ ધર્મધાતુનિર્ઘોષાભિલાષાવિતૃપ્તચિત્તઃ સર્વજ્ઞતાવિહારગોચરાવતરણપ્રતિપત્તિચિત્તઃ અનન્તબોધિસત્ત્વચર્યાવ્યૂહાભિનિર્હારચિત્તો ઽનન્તબોધિસત્ત્વમહાપ્રણિધાનમણ્ડલપરિશોધનચિત્તઃ અનન્તમધ્યલોકધાતુજાલાક્ષયાનુગમજ્ઞાનાભિમુખચિત્તઃ અનન્તસત્ત્વસાગરપરિપાકવિનયાસંકુચિતચિત્તઃ અનન્તબોધિસત્ત્વચર્યાવિષયં સંપશ્યન્ અનન્તલોકધાતુગતિવિમાત્રતાં સંપશ્યન્ અનન્તલોકધાતુવિભક્તિવિચિત્રતાં સંપશ્યન્ અનન્ત લોકધાતુસૂક્ષ્મોદારારમ્બણાન્તર્ગતાં સંપશ્યન્ અનન્તલોકધાતુપ્રતિષ્ઠાનસંજ્ઞાજાલવિચિત્રિતાં સંપશ્યન્ અનન્તલોકધાતુવ્યવહારપ્રજ્ઞપ્તિસંવૃતિવિમાત્રતાં સંપશ્યન્ અનન્તસત્ત્વાધિમુક્તિવિમાત્રતાં સંપશ્યન્ અનન્તસત્ત્વવિભક્તિવિમાત્રતાં સંપશ્યન્ અનન્તસત્ત્વપરિપાકવિનયાનુગમં સંપશ્યન્ અનન્તસત્ત્વદિક્કાલસંજ્ઞાગતવિચિત્રતાં સંપશ્યન્ કલ્યાણમિત્રાણ્યભિમુખીકુર્વાણો ઽનુપૂર્વેણ યેન ઈષાણે જનપદે જયોષ્માયતનો બ્રાહ્મણઃ, તેનોપસંક્રાન્તઃ । તેન ચ સમયેન જયોષ્માયતનો બ્રાહ્મણ ઉગ્રં તપઃ તપ્યતિ સર્વજ્ઞતામારમ્બણીકૃત્ય । તસ્ય ચતુર્દિશં મહાનગ્નિસ્કન્ધઃ પર્વતમાત્રોજ્જ્વલિતઃ । અભ્યુદ્ગતમહાપર્વતપ્રપાતઃ ક્ષુરધારામાર્ગઃ સંદૃશ્યતે ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો જયોષ્માયતનસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય પુરતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિત્વા એવમાહ - મયા આર્ય, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । ન ચ જાનામિ કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્, શ્રુતં ચ મે આર્યો બોધિસત્ત્વાનામવવાદાનુશાસનીં દદાતીતિ । તદ્વદતુ મે આર્યઃ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । સ આહ - ગચ્છ કુલપુત્ર, એતં ક્ષુરધારમાર્ગં પર્વતમભિરુહ્ય અત્ર અગ્નિખદાયાં પ્રપત । એવં તે બોધિસત્ત્વચર્યા પરિશુદ્ધિં ગમિષ્યતિ ॥
અથ ખલુ સુધનસ્ય શ્રેષ્ઠિદારકસ્ય એતદભવત્ - દુર્લભા અષ્ટાક્ષણવિનિવૃત્તિઃ । દુર્લભો માનુષ્યપ્રતિલાભઃ । દુર્લભા ક્ષણસંપદ્વિશુદ્ધિઃ । દુર્લભો બુદ્ધોત્પાદઃ । દુર્લભા અવિકલેન્દ્રિયતા । દુર્લભો બુદ્ધધર્મશ્રવઃ । દુર્લભં સત્પુરુષસમવધાનમ્ । દુર્લભાનિ ભૂતકલ્યાણમિત્રાણિ । દુર્લભો ભૂતનયાનુશાસનોપસંહારઃ । દુર્લભં સમ્યગ્જીવિતં મનુષ્યલોકે । દુર્લભા ધર્માનુધર્મપ્રતિપત્તિઃ । મા હૈવાયં મારો ભવિષ્યતિ મારાધિષ્ઠિતો વા મારકાયિકો વા કલ્યાણમિત્રપ્રતિરૂપકો વા બોધિસત્ત્વખણ્ડકો વા, યો મમ કુશલમૂલાન્તરાયાય પ્રતિપન્નઃ, યો મમ જીવિતનિરોધાય ( ગ્વ્ 91 ) અભ્યુત્થિતઃ । મા હૈવ મમાન્તરાયં કર્તુકામઃ સર્વજ્ઞતાયામ્ । મા ખલુ માં વિષમેણ પથા પ્રણેતુકામઃ । મા ખલુ મે ધર્મમુખાન્તરાયં કર્તુકામો બુદ્ધધર્માધિગમાય । તસ્યૈવં ચિન્તામનસિકારપ્રયુક્તસ્ય દશ બ્રહ્મસહસ્રાણ્યુપર્યન્તરિક્ષે સ્થિત્વા એવમાહુઃ - મા કુલપુત્ર એવં ચેતનાં દૃઢીકાર્ષીઃ । એષ કુલપુત્ર આર્યો વજ્રાર્ચિઃસમાધ્યવભાસલબ્ધઃ અવિવર્ત્યવીર્યો મહારમ્ભોત્તારણપ્રતિપન્નઃ, સર્વજગત્સ્નેહપર્યાદાનાયાભ્યુત્થિતઃ, સર્વદૃષ્ટિગતજાલદાલનાય પ્રયુક્તઃ, સર્વક્લેશકર્મકક્ષનિર્દહનાય પ્રત્યુપસ્થિતઃ, સર્વાક્ષણજ્ઞાનકાન્તારાવભાસનાયોદ્યુક્તઃ, સર્વસત્ત્વજરામરણપ્રપાતભયવિનિવર્તનાય વ્યવસ્થિતઃ, ત્ર્યધ્વાન્ધકારવિધમનતાયૈ અભિયુક્તઃ, સર્વધર્મરશ્મિપ્રમુઞ્ચનતાયૈ પ્રતિપન્નઃ । એતસ્ય હિ કુલપુત્ર, પઞ્ચતપસ્તપ્યમાનસ્ય યાવન્તઃ કેચિદ્બ્રાહ્મણાઃ કર્તૃત્વમીશ્વરત્વં સર્વલોકજ્યેષ્ઠત્વમાત્મનિ મન્યન્તે વિવિધદૃષ્ટિગતાભિનિવિષ્ટાઃ તસ્ય અસમોગ્રતપોવ્રતસમાદાનપ્રભાવેણ સર્વે સ્વભવનેષુ ન રમન્તે । તે ધ્યાનરતિમનાસ્વાદયન્તો ઽસ્ય સકાશમુપસંક્રામન્તિ । તાનેષ આગતાનૃદ્ધયનુભાવેનાભિભૂય ઉગ્રવ્રતતપસા ચ તેભ્યઃ સર્વદૃષ્ટિગતવિનિવર્તનાય સર્વમાનમદપ્રહાણાય ચ ધર્મં દેશયતિ । સર્વજગન્મહામૈત્રીમહાકરૂણાસ્ફરણતાયૈ બોધ્યાશયદૃઢીકરણતાયૈ બોધિચિત્તોત્પાદવિપુલકરણતાયૈ સર્વબુદ્ધસંદર્શનાભિમુખતાયૈ બુદ્ધસ્વરમણ્ડલપ્રતિલમ્ભપરિપૂરણાય સર્વત્રાનુરવણબુદ્ધઘોષાપ્રતિઘાતાનાવરણતાયૈ ચ ધર્મં દેશયતિ ॥
દશ ચ મારસહસ્રાણ્યુપર્યન્તરીક્ષે સ્થિત્વા દિવ્યૈર્મણિરત્નૈરભ્યવકીર્ય એવમાહુઃ - અસ્ય કુલપુત્ર, પઞ્ચતપસ્તપ્યતો ઽસ્માદર્ચિઃસ્કન્ધાદાભા નિશ્ચરિત્વા અસ્મદ્ભવનાન્યાત્મભાવનાભવનાભરણપરિભોગાંશ્ચ જિહ્મીકુર્વન્તિ । તે વયં સંવેગજાતાઃ સપરિવારાઃ એતસ્ય સકાશમુપસંક્રમામ । ઉપસંક્રાન્તાનાં ચૈષા ઽસ્માકં તથા ધર્મં દેશયતિ, યથા સ્વચિત્તપ્રતિલબ્ધા બોધાય ચિત્તમુત્પાદ્ય અવિનિવર્તનીયા ભવામો ઽનુત્તરયાં સમ્યક્સંબોધૌ ॥
દશ ચ વશવર્તિદેવરાજસહસ્રાણિ દિવ્યૈઃ પુષ્પૈરભ્યવકીર્ય એવમાહુઃ - વયં કુલપુત્ર, અસ્ય પઞ્ચતપસ્તપ્યતઃ સ્વભવનેષુ રતિં ન વિન્દામઃ । તે વયં સ્વસ્વજનપરિવારા એતસ્ય સકાશમુપસંક્રમામઃ । સ એષો ઽસ્માકમુપસંક્રાન્તાનાં સ્વચિત્તવશવર્તિતાપ્રતિલાભાય ધર્મં દેશયતિ । સર્વક્લેશવશિતાપ્રતિલાભાય યથાભિપ્રાયોપપત્તિવશિતાપ્રતિલાભાય સર્વકર્માવરણવિશુદ્ધિવશિતાપ્રતિલાભાય સર્વસમાપત્તિવશવર્તિતાપ્રતિલાભાય પરિષ્કારવશિતાવ્યૂહપરિશુદ્ધયે યથાભિપ્રાયવશવર્તિતાયૈ ચ ધર્મં દેશયતિ ॥

દશ ચ સુનિર્મિતદેવરાજસહસ્રાણ્યુપર્યન્તરિક્ષે સ્થિત્વા દિવ્યસંગીતપ્રયોગનિર્નાદમધુરનિર્ઘોષેણ પૂજાં કૃત્વા એવમાહુઃ - એતસ્ય કુલપુત્ર પઞ્ચતપસ્તપ્યત એભ્યો ઽગ્નિકૂટેભ્યસ્તદ્રૂપા પ્રભા નિશ્ચરતિ, યયા અસ્માકમિમાનિ વિમાનાન્યુત્તપ્યન્તે, વિશુધ્યન્તિ, પ્રભાસ્વરતરાણિ ભવન્તિ । ઇમાનિ ચાભરણાનિ, ઇમાશ્ચાપ્સરસઃ, વયમપીદાનીં સદેવપુત્રાપ્સરોગણપરિવારા ન કામેષુ રતિં વિન્દામઃ । ન કામસુખમભિનન્દામઃ । તે વયં પ્રહ્લાદિતકાયચિત્તાઃ એતસ્ય સકાશમુપસંક્રમામઃ । સ એષો ઽસ્માકમુપસંક્રાન્તાનાં ચિત્તવિશુદ્ધયે ધર્મં દેશયતિ । ચિત્તપ્રભાસ્વરતાયૈ ચિત્તકલ્યાણતાયૈ ચિત્તકર્મણ્યતાયૈ ચિત્તપ્રીતિસંજનનતાયૈ દશબલજ્ઞાનપ્રતિલાભવિશુદ્ધયે ( ગ્વ્ 92 ) મહાધર્મવેગવિવર્ધનતયૈ કાયવિશુદ્ધયે અપ્રમાણબુદ્ધકાયાભિનિર્હરણતાયૈ વાગ્વિશુદ્ધયે તથાગતઘોષપ્રતિલાભાય ચિત્તવિશુદ્ધયે સર્વજ્ઞતાપ્રતિલાભાય ધર્મં દેશયતિ ॥
દશ ચ સંતુષિતદેવરાજસહસ્રાણિ સદેવપુત્રાપ્સરગણોપરિવારાણિ ઉપર્યન્તરિક્ષે સ્થિત્વા સર્વગન્ધચૂર્ણમેઘવર્ષમભિપ્રવૃષ્ય પૂજયિત્વા નમસ્કૃત્ય એવમાહુઃ - અસ્ય કુલપુત્ર, પઞ્ચતપસ્તપ્યમાનસ્ય અસ્માકં સ્વભવનેષુ રતિર્ન ભવતિ । તે વયમનભિરતાઃ સન્તઃ એતસ્ય સકાશમુપસંક્રમામઃ । તત એષો ઽસ્માકમુપસંક્રાન્તાનાં સર્વવિષયાનવેક્ષતાયૈ ધર્મં દેશયતિ । સંતુષ્ટિચિત્તતાયૈ ચિત્તપરિતુષ્ટિતાયૈ કુશલમૂલસંજનનતાયૈ બોધિચિત્તોત્પાદપ્રતિલાભાય યાવત્સર્વબુદ્ધધર્મપરિપૂરણાય ધર્મં દેશયતિ ॥
દશ ચ સુયામદેવરાજસહસ્રાણિ સદેવપુત્રાપ્સરોગણપરિવારાણિ દિવ્યાનિ માન્દારવકુસુમવર્ષાણ્યભિપ્રવૃષ્ય એવમાહુઃ - અસ્ય કુલપુત્ર પઞ્ચતપસ્તપ્યમાનસ્ય અસ્માકં દિવ્યસંગીતિષુ રતિર્ન ભવતિ । તે વયમનભિરતા એતસ્ય સકાશમુપસંક્રમામઃ । તત એષો ઽસ્માકમુપસંક્રાન્તાનાં સર્વકામરતિવિનિવર્તનતાયૈ યાવત્સર્વબુદ્ધધર્મપ્રતિલાભાય ધર્મં દેશયતિ ॥
દશ ચ શક્રદેવેન્દ્રશતસહસ્રાણિ પ્રત્યેકં દ્વાત્રિંશદ્ભિરુપેન્દ્રૈઃ સદેવપુત્રાપ્સરોગણપરિવારૈઃ સાર્ધં દિવ્યવસ્ત્રરત્નાભરણકુસુમમેઘવર્ષમભિપ્રવૃત્ય એવમાહુઃ - અસ્ય કુલપુત્ર પઞ્ચતપસ્તપ્યમાનસ્ય અસ્માકં સર્વશક્રભવનોદ્યાનક્રીડાવનદિવ્યતૂર્યતાલોપચારસંગીતિપરિભોગેષુ રતિર્ન ભવતિ । તે વયમનભિરતા એતસ્ય સકાશમુપસંક્રમામઃ । તત એષો ઽસ્માકમુપસંક્રાન્તાનાં સર્વકામરતિપ્રહાણાય ધર્મં દેશયતિ । સર્વમિદમનિત્યં ચલં વ્યયધર્મમિતિ વાચમુદીરયતિ । સર્વમદપ્રમાદસમુચ્છેદનાય ધર્મં દેશયતિ અનુત્તરબોધિચ્છન્દવિવર્ધનતાયૈ । અપિ તુ ખલુ પુનઃ કુલપુત્ર અસ્ય સંપ્રેક્ષિતેન ઇમાનિ મેરુશિખરાણિ સંપ્રકમ્પિતાનિ । તે વયં વ્યથિતસંવિગ્નચિત્તાઃ સર્વજ્ઞતાચિત્તોત્પાદનદૃઢતયા સર્વજ્ઞતાજ્ઞાને પ્રણિધિમભિનિર્હરામઃ ॥
દશ ચ નાગસહસ્રાણિ ઐરાવતનન્દોપનન્દનાગરાજપ્રમુખાનિ ઉપર્યન્તરિક્ષે ગતાનિ દિવ્યકાલાનુસારિચન્દનમેઘૈર્નાગકન્યાસંગીતિનિર્નાદમધુરનિર્ઘોષૈર્દિવ્યગન્ધોદકધારાપ્રસૃતપ્રમુક્તૈરભિપ્રવૃષ્ય એવમાહુઃ - અસ્ય કુલપુત્ર પઞ્ચતપસ્તપ્યત એભ્યો મહાગ્નિસ્કન્ધરાશિભ્ય આભાઃ પ્રમુક્તાઃ સર્વનાગભવનાન્યવભાસ્ય વાલિકાવર્ષસુપર્ણિભયાન્યપનયન્તિ । ક્રોધપ્રવૃત્તિં ચૈષાં પ્રશમયિત્વા આશયં પ્રહ્લાદ્ય મનઃ પ્રસાદયન્તિ । તત એષો ઽસ્માકં પ્રસન્નચિત્તાનાં ધર્મં દેશયતિ, યદુત હીનનાગગતિવિજુગુપ્સનતાયૈ સર્વાવરણીયકર્મપ્રહાણાય । અત્યયં દેશયિત્વા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પાદ્ય સર્વજ્ઞતાયાં પ્રતિષ્ઠાપયતિ ॥
દશ ચ યક્ષેન્દ્રસહસ્રાણિ ગગનતલે સ્થિત્વા નાનાવિધયા પૂજયા પૂજયિત્વા જયોષ્માયતનં બ્રાહ્મણં સુધનં ચ શ્રેષ્ઠિદારકમેવમાહુઃ - અસ્ય કુલપુત્ર પઞ્ચતપસ્તપ્યમાનસ્ય અસ્મત્પાર્ષદાનાં મનુષ્યેષુ મૈત્રં ચિત્તં સંજાયતે । સર્વયક્ષરાક્ષસકુમ્ભાણ્ડાશ્ચ મૈત્રચિત્તા ભવન્તિ । તે મૈત્રચિત્તા ( ગ્વ્ 93 ) અવિહેઠનપ્રતિપન્ના અસ્મત્સકાશમુપસંક્રામન્તિ - વયમપીદાનીં મૈત્ર્યાધિપત્યેનાભિભૂતાઃ સ્વેષુ સ્વેષુ ભવનેષુ રતિં ન વિન્દામઃ । તે વયં સસ્વજનપરિવારા એતસ્ય સકાશમુપસંક્રમામઃ । તદસ્માકમુપસંક્રાન્તાનામસ્ય શરીરનિર્યાતા પ્રભા અવભાસ્ય સર્વશરીરં સુખેન સ્ફરતિ । સ એષો ઽસ્માકં પ્રીણિતકાયચિત્તાનાં તથા ધર્મં દેશયતિ, યદનેકેષાં યક્ષરાક્ષસકુમ્ભાણ્ડકટપૂતનાનાં બોધાય ચિત્તાન્યુત્પદ્યન્તે ॥
દશ ચ ગન્ધર્વેન્દ્રસહસ્રાણ્યુપર્યન્તરિક્ષે સ્થિત્વા એવમાહુઃ - અસ્માકમપિ કુલપુત્ર સ્વભવનેષુ વસતામસ્ય પઞ્ચતપસ્તપ્યત એભ્યો ઽગ્નિકૂટેભ્ય આભા નિશ્ચરિત્વા અસ્મદ્ભવનાન્યવભાસયતિ । તે વયં તયા પ્રભયા સ્પૃષ્ટા અચિન્ત્યસુખસમર્પિતા એતસ્યાન્તિકમુપસંક્રમામઃ । ઉપસંક્રાન્તાનામેષો ઽસ્માકં તથા ધર્મં દેશયતિ, યદવિવર્ત્યા ભવામો ઽનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ ॥
દશ ચ અસુરેન્દ્રસહસ્રાણિ મહાસમુદ્રાદભ્યુદ્ગમ્ય આકાશે દક્ષિણં જાનુમણ્ડલમવનામ્યકૃતાઞ્જલિપુટાનિ નમસ્યમાનાનિ એવમાહુઃ - અસ્ય કુલપુત્ર, પઞ્ચતપસ્તપ્યતો ઽસ્માકં સર્વે ઽસુરલોકાઃ સસાગરાણિ સશૈલાનિ ચ મહાપૃથિવીમણ્ડલાનિ પ્રકમ્પન્તે । તતો વયં સવે નિહતમાનમદદર્પા વ્રતતપોભિભૂતા એતસ્ય સકાશમુપસંક્રમામઃ । ઉપસંક્રાન્તાનામેષો ઽસ્માકં સર્વમાયાશાઠ્યપ્રહાણાય ગમ્ભીરધર્મક્ષાન્ત્યવતારાય અચલધર્મતાપ્રતિષ્ઠાનાય દશબલજ્ઞાનપરિનિષ્પત્તયે ચ ધર્મં દેશયતિ ॥
દશ ચ ગરુડેન્દ્રસહસ્રાણિ મહાવેગધારિગરુડેન્દ્રપ્રમુખાનિ ઉદારં માણવકરૂપમભિનિર્માય એવમાહુઃ - અસ્ય કુલપુત્ર, પઞ્ચતપસ્તપ્યત એભ્યો ઽગ્નિરાશિભ્યઃ પ્રભા નિશ્ચરિત્વા અસ્મદ્ભવનાન્યવભાસ્ય સંકમ્પયતિ । તે વયં ભીતાસ્ત્રસ્તાઃ સંવિગ્નમનસ એતસ્યાન્તિકમુપસંક્રમામઃ । સ એષ કુલપુત્ર, અસ્માન્ ધર્મદેશનયા મહામૈત્ર્યાં સંનિયોજયતિ । મહાકરુણાયાં સમાદાપયતિ । સંસારસાગરાવગાહનતાયાં સંનિયોજયતિ । કામપઙ્કનિમગ્નસત્ત્વાભ્યુદ્ધરણાય સંનિયોજયતિ । બોધ્યાશયમુખવિશુદ્ધૌ પ્રયોજયતિ । પ્રજ્ઞોપાયતીક્ષ્ણતાયાં સંનિયોજયતિ । યથાપરિપક્વસત્ત્વવિનયાયોદ્યોજયતિ ॥

દશ ચ કિન્નરેન્દ્રસહસ્રાણિ ઉપર્યન્તરિક્ષે સ્થિત્વા એવમાહુઃ - અસ્ય કુલપુત્ર પઞ્ચતપસ્તપ્યતો વાયુસમીરિતાભ્યો ઽસ્મદ્ભવનગતતાલપઙ્ક્તિભ્યઃ કિઙ્કિણીજાલરત્નસૂત્રદામવાદ્યવૃક્ષેભ્યો સર્વવાદ્યભાણ્ડરત્નાભરણગૃહપરિભોગેભ્યો બુદ્ધશબ્દો નિશ્ચરતિ । ધર્મશબ્દો ઽવિવર્ત્યબોધિસત્ત્વસંઘશબ્દો બોધિસત્ત્વપ્રસ્થાનપ્રણિધાનશબ્દો નિશ્ચરતિ । અમુષ્યાં લોકધાતુસંખ્યાયામમુકો નામ બોધિસત્ત્વો બોધાય પ્રણિદધાતિ । અમુષ્યાં લોકધાતુસંખ્યાયામમુકો નામ બોધિસત્ત્વો દુષ્કરપરિત્યાગં કરોતિ । અમુષ્યાં લોકધાતુસંખ્યાયામેવંનામા બોધિસત્ત્વો સર્વજ્ઞતાજ્ઞાનમણ્ડલં પરિશોધયતિ । અમુષ્યાં લોકધાતુસંખ્યાયામેવંનામા બોધિસત્ત્વો બોધિમણ્ડમુપસંક્રામતિ । અમુષ્યાં લોકધાતુસંખ્યાયામેવંનામા બોધિસત્ત્વો સવાહનં મારં પરાજિત્ય અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યતે । અમુષ્યાં લોકધાતુસંખ્યાયામેવંનામા તથાગતો ધર્મચક્રં પ્રવર્તયતિ । અમુષ્યાં લોકધાતુસંખ્યાયામમુકો નામ તથાગતો ઽનવશેષબુદ્ધકાર્યં કૃત્વા અનુપધિશેષનિર્વાણધાતૌ ( ગ્વ્ 94 ) પરિનિર્વાતીતિ । અપર્યન્તઃ કુલપુત્ર ભવેજ્જમ્બુદ્વીપે સર્વતૃણકાષ્ઠશાખાપત્રપલાશાનાં પરમાણુભાગશઃ પરિચ્છિન્નાનામ્, ન ત્વેવ તેષાં તથાગતનામ્નાં બોધિસત્ત્વપ્રણિધીનાં બોધિસત્ત્વચર્યાપ્રસ્થાનવિશેષાણામ્, યે ઽસ્મદ્ભવનગતતાલપઙ્કિભ્યો યાવત્સર્વવાદ્યભાણ્ડરત્નાભરણગૃહપરિભોગેભ્યો વાયુસમીરિતેભ્યો બુદ્ધધર્મબોધિશબ્દા નિશ્ચરન્તિ અનુરવન્તિ, શ્રોત્રવિજ્ઞપ્તિમાગચ્છન્તિ । તે વયં કુલપુત્ર, બુદ્ધસંઘબોધિસત્ત્વપ્રસ્થાનપ્રણિધિચર્યાનામનિર્ઘોષેણ મહાપ્રીતિવેગહર્ષસંજાતા એતસ્ય સકાશમુપસંક્રમામઃ । સ એષો ઽસ્માકમુપસંક્રાન્તાનાં તથા ધર્મં દેશયતિ, યદસ્મત્પરિષદિ અનેકે સત્ત્વા અવિવર્ત્યા ભવન્ત્યનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ ॥
અપરિમાણાનિ ચ કામાવચરદેવપુત્રસહસ્રાણ્યુદારોદારવર્ણાન્યાકાશે સ્થિત્વા મનોમય્યા પૂજયા પૂજયિત્વા એવમાહુઃ - અસ્ય કુલપુત્ર પઞ્ચતપસ્તપ્યત એભ્યો ઽગ્નિકૂટેભ્યસ્તથારૂપા પ્રભા નિશ્ચરન્તિ, યયા પ્રભયા અવીચિપર્યન્તાન્ સર્વનિરયાનવભાસ્ય સર્વનૈરયિકસત્ત્વદુઃખાનિ પ્રતિપ્રસ્રબ્ધાનિ । તયૈવ પ્રભયા અયમસ્માકં ચક્ષુષુ આભાસમાગચ્છતિ । તે વયમસ્યોપરિ ચિત્તાનિ પ્રસાદયિત્વા પ્રણીતેષુ કામાવચરદેવનિકાયેષૂપપન્નાઃ । યે વયમસ્ય કૃતજ્ઞતયા દર્શનેનાવિતૃપ્તાઃ સર્વકામરતિમુત્સૃજ્ય અસ્ય સકાશમુપસંક્રમામઃ । તત એષો ઽસ્માકમુપસંક્રાન્તાનાં તથા ધર્મં દેશયતિ, યદપરિમાણાઃ, સત્ત્વા બોધાય પ્રણિદધતિ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકસ્તુષ્ટ ઉદગ્ર આત્તમનાઃ પ્રમુદિતઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાતઃ ઇમમેવં રૂપં ધર્મનયં શ્રુત્વા જયોષ્માયનતે બ્રાહ્મણે ભૂતકલ્યાણમિત્રાસંજ્ઞામુત્પાદ્ય જયોષ્માયતનસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય પાદયોઃ પ્રણિપત્ય એવમાહ - અત્યયમત્યયતો દેશયામ્યાર્ય યો ઽહં કલ્યાણમિત્રાજ્ઞાં પ્રતિવાહયામિ । અથ ખલુ જયોષ્માયતનો બ્રાહ્મણઃ સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકં ગાથયાધ્યભાષત -
પ્રદક્ષિણં ય બોધિસત્ત્વ આનુશાસ્તિ કુર્વતી
ન કાઙ્ક્ષયે ગુરુભ્ય એકધા સ્થપિત્વ માનસમ્ ।
તતો ઽસ્ય સર્વ અર્થ ભોન્તિ તે ઽપિ ચ પ્રદક્ષિણાઃ
પ્રદક્ષિણં ચ બુદ્ધજ્ઞાનુ બોધિમૂલિ બુધ્યતે

અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકસ્તં ક્ષુરધારાચિતં પર્વતપ્રપાતમાર્ગમભિરુહ્ય તત્ર મહાગ્નિસ્કન્ધે પ્રાપતત્ । તેન પ્રપતતા સુપ્રતિષ્ઠિતો નામ બોધિસત્ત્વસમાધિઃ પ્રતિલબ્ધઃ । તેન ચાગ્નિસ્પર્શનેન પ્રશમસુખાભિજ્ઞો નામ બોધિસત્ત્વસમાધિઃ પ્રતિલબ્ધઃ । સ એવમાહ - આશ્ચર્યમાર્ય યાવત્સુખસંસ્પર્શો ઽયં અગ્નિસ્કન્ધઃ, એષ ચ ક્ષુરધારાચિતઃ પર્વતપ્રપાતમાર્ગઃ । સ આહ - અહં કુલપુત્ર, અપર્યાદત્તમણ્ડલસ્ય બોધિસત્ત્વવિમોક્ષસ્ય લાભી । એતમહં કુલપુત્ર અપર્યાદત્તમણ્ડલં બોધિસત્ત્વવિમોક્ષં જાનામિ । કિં મયા શક્યં તેજોરશ્મિકલ્પાનાં બોધિસત્ત્વાનાં સર્વજગત્ક્લેશદૃષ્ટિપર્યાદત્તપ્રણિધાનાનામપ્રત્યુદાવર્ત્યકેતૂનામપર્યાદત્તહૃદયાનામદીનચિત્તાનામસંકુચિતમાનસાનાં વજ્રગર્ભનારાયણકલ્પાનાં મહારમ્ભોત્તરણાવિષણ્ણાનામશિથિલપ્રયોગાનાં ( ગ્વ્ 95 ) વાતમણ્ડલીકલ્પાનાં સર્વજગદર્થપ્રયુક્તાનામવિવર્ત્યવીર્યાણામપ્રત્યુદાવર્ત્યસંનાહાનાં ચર્યાં જ્ઞાતું ગુણાન્ વા વક્તુમ્? ગચ્છ કુલપુત્ર, ઇદમિહૈવ દક્ષિણાપથે સિંહવિજૃમ્ભિતં નામ નગરમ્ । તત્ર મૈત્રાયણી નામ કન્યા, રાજ્ઞઃ સિંહકેતોર્દુહિતા, પઞ્ચકન્યાશતપરિવારા । તામુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો જયોષ્માયતનસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય જયોષ્માયતનં બ્રાહ્મણમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય જયોષ્માયતનસ્ય બ્રાહ્મણસ્યાન્તિકાત્પ્રકાન્તઃ

13 મૈત્રાયણી ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ કલ્યાણમિત્રાચિન્ત્યગોચરનિર્યાતઃ ઉદારાધિમુક્તિવિશુદ્ધો મહાયાનાભિમુખો બુદ્ધજ્ઞાનાભિલાષી બુદ્ધધર્મસમવસરણઃ કલ્યાણમિત્રાનુબન્ધનાભિકાઙ્ક્ષી ધર્મગોચરવિચારી અસઙ્ગજ્ઞાનાભિમુખો ભૂતકોટીસુવિનિશ્ચિતઃ જ્ઞાનકોટીસ્થિતવિષયઃ ત્રધ્વક્ષણકોટ્યનુગતઃ આકાશકોટ્યદ્વયાભિમુખઃ અદ્વયકોટીવિનિશ્ચયપ્રાપ્તો ધર્મધાતુકોટ્યવિકલ્પવિહારી અનાવરણકોટીવિનયપ્રતિષેધપ્રવિષ્ટઃ કર્મકોટ્યવિરોધપરમઃ તથાગતકોટ્યવિકલ્પવિહારી સર્વસત્ત્વસંજ્ઞાજાલવિકિરણજ્ઞાનપરમઃ સર્વક્ષેત્રાભિનિવેશવિગતઃ સર્વબુદ્ધપર્ષન્મણ્ડલેષ્વનુનીતચિત્તઃ સર્વબુદ્ધપરિશુદ્ધિષ્વનિકેતવિહારી સર્વસત્ત્વેષુ નિરાત્મનિઃસત્ત્વસંજ્ઞી સર્વશબ્દેષુ વાક્પથોપમાવતીર્ણઃ સર્વરૂપેષુ રૂપપ્રતિભાષવિજ્ઞપ્તિપરમો ઽનુપૂર્વેણ યેન સિંહવિજૃમ્ભિતં નગરં તેનોપસંક્રમ્ય મૈત્રાયણીં કન્યામન્વેષમાણઃ પરિમાર્ગમાણો ઽશ્રૌષીત્ - એષા મૈત્રાયણી કન્યા રાજ્ઞઃ સિંહકેતોર્દુહિતા પઞ્ચકન્યાશતપરિવારા વૈરોચનગર્ભપ્રાસાદતલાભિરૂઢા ઉરગસારચન્દનપાદે સુવર્ણસૂત્રજાલશ્ચ્યોતે દિવ્યચીવરપ્રજ્ઞપ્તે ભદ્રાસને ઉપવિષ્ટા ધર્મં દેશયતિ । શ્રુત્વા ચ પુનઃ સિંહવિજૃમ્ભિતં નગરં પ્રવિશ્ય યેન રાજ્ઞઃ સિંહકેતોર્ગૃહં તેનોપસંક્રમ્ય રાજ્ઞો બહિર્દ્વારશાલાયાં પ્રત્યસ્થાત્ મૈત્રાયણ્યાઃ કન્યાયા દર્શનકામઃ । સ તત્રાદ્રાક્ષીદનેકાનિ પ્રાણિશતાનિ, અનેકાનિ પ્રાણિસહસ્રાણિ, અનેકાનિ પ્રાણિશતસહસ્રાણિ પ્રવિશમાનાનિ । દૃષ્ટ્વા ચ પરિપૃચ્છતિ - ક્વ યૂયં ગચ્છથ કુલપુત્રાઃ, ક્વ વા આગચ્છથ? તે ઽવોચન્ - મૈત્રાયણ્યાઃ સકાશં ધર્મશ્રવણાય । તસ્યૈતદભવત્ - નાત્ર કશ્ચિત્પ્રતિનિવાર્યતે ઽનુપ્રવિશન્ । ઇતિ સ પ્રાવિશત્ । પ્રવિષ્ટો ઽદ્રાક્ષીત્તં વૈરોચનગર્ભં પ્રાસાદં સ્ફટિકસંસ્થિતતલાયાં પૃથિવ્યાં વૈડૂર્યમયૈઃસ્તમ્ભૈર્વજ્રમયૈર્ભિત્તિભિર્જામ્બૂનદકનકકૂટનિર્યૂહશતસહસ્રાલંકારમસંખ્યેયમણિરત્નવિચિત્રસહસ્રગર્ભરત્નાદર્શમણ્ડલરચિતં જગદ્રોચનમણિરત્નવ્યૂહમસંખ્યેયરત્નજાલપરિક્ષિપ્તં સુવર્ણઘણ્ટાનાં શતસહસ્રસમીરિતં મધુરનિર્ઘોષાચિન્ત્યવ્યૂહાલંકારમ્, તાં ચ મૈત્રાયણીકન્યામદ્રાક્ષીત્ અભિનીલનેત્રામભિનીલકેશીં સુવર્ણવર્ણચ્છવિમ્
। સ તસ્યાઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય અનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિત્વા એવમાહ - મયા આર્યે અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । ન ચ જાનામિ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । શ્રુતં ચ મે આર્યા બોધિસત્ત્વાનામવવાદાનુશાસનીં દદાતીતિ । તદ્વદતુ મે આર્યા કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । આહ - પ્રેક્ષસ્વ કુલપુત્ર મમ ભવનવ્યૂહાનિતિ । સ સમન્તાદનુવિલોકયન્નદ્રાક્ષીદેકૈકસ્યા ભિત્તેરેકૈકસ્માત્સ્તમ્ભાદેકૈકસ્માદાદર્શમણ્ડલાદેકૈકસ્માદાકારાદેકૈકસ્માત્સંસ્થાનાદેકૈકસ્માન્મણિરત્નાત્ એકૈકસ્યાઃ સુવર્ણઘણ્ટાયાઃ એકૈકસ્માદ્રત્નવૃક્ષાદેકૈકસ્માદ્રોમવિવરાદેકૈકસ્માદ્રત્નહારાત્ ધર્મધાતુગર્ભાંસ્તથાગતાન્ સપ્રથમચિત્તોત્પાદાન્ સચર્યાપ્રણિધાનવિષયાન્ સનિર્યાણવ્યૂહાન્ સાભિસંબોધિવિકુર્વિતાન્ સધર્મચક્રપ્રવર્તનાન્ સપરિનિર્વાણદર્શનાન્ પ્રતિભાસયોગેન । યથા ચ ( ગ્વ્ 97 ) એકસ્માદારમ્બણાત્, તથા સર્વારમ્બણેભ્યઃ । તદ્યથાપિ નામ ઉદકસરસિ સ્વચ્છે ઽનાવિલે વિપ્રસન્ને ગગનં ચન્દ્રાદિત્યં જ્યોતિર્ગણપ્રતિમણ્ડિતં સંદૃશ્યતે પ્રતિભાસયોગેન, એવમેવ વૈરોચનગર્ભપ્રાસાદસ્ય એકૈકસ્માદારમ્બણાદ્ધર્મધાતુગતાસ્તથાગતાઃ સંદૃશ્યન્તે પ્રતિભાસયોગેન, યદુત મૈત્રાયણ્યાઃ કન્યાયાઃ પૂર્વકુશલમૂલનિષ્યન્દેન । સો ઽનુવિલોક્ય તદ્બુદ્ધદર્શનવ્યૂહનિમિત્તં સંધારયન્ પ્રાઞ્જલીભૂતો મૈત્ર્યાયણ્યાઃ કન્યાયા વચનં સંપ્રેક્ષતે સ્મ । સા પ્રોવાચ - અહં કુલપુત્ર સમન્તવ્યૂહસ્ય પ્રજ્ઞાપારમિતામુખપરિવર્તસ્ય લાભિની । એષ ચ મે સમન્તવ્યૂહઃ પ્રજ્ઞાપારમિતામુખપરિવર્તઃ ષટ્ત્રિંશદ્ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનાં તથાગતનામન્તિકાત્પર્યન્વિષ્ટઃ । તે ચ મે તથાગતા નાનામુખપ્રવેશૈરેતં સમન્તવ્યૂહં પ્રજ્ઞાપારમિતામુખપરિવર્તમવતારયામાસુઃ । યચ્ચૈકેન દેશિતમ્, ન તદ્ દ્વિતીયેન । આહ - ક એતસ્ય આર્યે સમન્તવ્યૂહસ્ય પ્રજ્ઞાપારમિતામુખપરિવર્તસ્ય વિષયઃ? આહ - એતન્મમ કુલપુત્ર સમન્તવ્યૂહં પ્રજ્ઞાપારમિતામુખપરિવર્તમભિમુખીકુર્વન્ત્યા ઉપનિધ્યાયન્ત્યા અનુસરન્ત્યા વ્યવચારયન્ત્યા અનુવિચિન્તયન્ત્યા આકારયન્ત્યા આધારયન્ત્યા વ્યૂહયન્ત્યા અભિનિર્હરન્ત્યાઃ સમલંકુર્વન્ત્યાઃ પ્રવિચિન્વન્ત્યાઃ સમન્તમુખા નામ ધારણી આજાયતે, યત્ર ધારણીમણ્ડલે દશ ધર્મમુખાસંખ્યેયશતસહસ્રાણ્યાવર્તન્તે સમવસરન્તિ આમુખીભવન્તિ અભિપતન્તિ પરિવર્તન્તે - યદુત બુદ્ધક્ષેત્રમુખં બુદ્ધમુખં ધર્મમુખં સર્વસત્ત્વમુખમતીતમુખમનાગતમુખં પ્રત્યુત્પન્નમુખં સ્થિતકોટીમુખં પુણ્યમુખં પુણ્યસંભારમુખં જ્ઞાનમુખં જ્ઞાનસંભારમુખં પ્રણિધાનમુખં પ્રણિધાનવિકલ્પમુખં ચર્યામુખં ચર્યાવિશુદ્ધિમુખં ચર્યાસમુદયમુખં ચર્યાપરિપૂરિમુખં કર્મમુખં કર્મવિરોચનમુખં કર્મસ્રોતમુખં કર્માભિસંસ્કારમુખં કર્મવિષયમુખં વિષમકર્મપરિવર્જનમુખં

સમ્યક્કર્મપ્રતિપત્તિમુખં કર્મવશિતામુખં સુચરિતમુખં સુચરિતસમાદાપનમુખં સમાધિમુખં સમાધ્યનુચારમુખં સમાધિવિચારમુખં સમાધિગોચરમુખં સમાધિવ્યુત્થાનમુખમભિજ્ઞામુખં ચિત્તસાગરમુખં ચિત્તપર્યાયમુખં ચિત્તલતાપરિશુદ્ધિમુખં ચિત્તગહનાવભાસમુખં ચિત્તસરઃપ્રસાદનમુખં ચિત્તસંભવમુખં ચિત્તવિચારમુખં સત્ત્વસંક્લેશપ્રચારમુખં ક્લેશવાસનામુખં ક્લેશપ્રયોગમુખમધિમુક્તિમુખં સત્ત્વચર્યામુખં સત્ત્વચર્યાવિમાત્રતામુખં લોકસંભવમુખં સત્ત્વાશયમુખં સત્ત્વસંજ્ઞાગતમુખં દિઙ્મુખં ધર્મદિઙ્મુખં મહાકરુણામુખં મહામૈત્રીમુખં શાન્તિમુખં વાક્પથમુખં નયમુખમનુગમમુખં વિભક્તિમુખં સમવસરણમુખમસઙ્ગકોટીમુખં સમન્તમુખં બુદ્ધધર્મમુખં બોધિસત્ત્વધર્મમુખં શ્રાવકધર્મમુખં પ્રત્યેકબુદ્ધધર્મમુખં લોકધર્મમુખં લોકસંભવધર્મમુખં લોકવિભવધર્મમુખં લોકસંસ્થાનધર્મમુખં લોકધાતુવિશુદ્ધિમુખં લોકધાતુસંક્લિષ્ટમુખં સંક્લિષ્ટવિશુદ્ધિલોકધાતુમુખં વિશુદ્ધિસંક્લિષ્ટલોકધાતુમુખમેકાન્તસંક્લિષ્ટલોકધાતુમુખમેકાન્તવિશુદ્ધલોકધાતુમુખં લોકધાતુસમતલાનુગમમુખં વ્યત્યસ્તલોકધાતુમુખમવમૂર્ધહારમુખમિન્દ્રજાલપ્રવેશમુખં લોકધાતુપરિવર્તમુખં પ્રતિષ્ઠાનસંજ્ઞાગતમુખં સૂક્ષ્મોદારાનુગમમુખમુદારસૂક્ષ્મપ્રવેશમુખં બુદ્ધદર્શનમુખં બુદ્ધકાયવૈમાત્ર્યમુખં બુદ્ધરશ્મિજાલવૈચિત્ર્યમુખં બુદ્ધસ્વરમણ્ડલવિભક્તિમુખં બુદ્ધધર્મચક્રાભિનિર્હારમુખં બુદ્ધધર્મચક્રાસંભેદમુખં બુદ્ધધર્મચક્રનિરુક્તિમુખં બુદ્ધધર્મચક્રાવર્તપરિવર્તમુખં બુદ્ધકાયમુખં બુદ્ધપર્ષન્મણ્ડલમુખં ( ગ્વ્ 98 ) બુદ્ધપર્ષન્મણ્ડલવિભક્તિમુખં બુદ્ધપર્ષન્મણ્ડલસાગરાવતરણમુખં બુદ્ધબલાવભાસમુખં બુદ્ધસમાધિમુખં બુદ્ધસમાધિવિકુર્વણમુખં બુદ્ધવિહારમુખં બુદ્ધાધિષ્ઠાનમુખં બુદ્ધનિર્માણમુખં બુદ્ધપરસત્ત્વચિત્તવિજ્ઞપ્તિમુખં બુદ્ધવિકુર્વિતમુખં તુષિતભવનસંવાસમુખં યાવત્પરિનિર્વાણસંદર્શનમુખમ્ અપ્રમાણસત્ત્વાર્થક્રિયામુખં ગમ્ભીરધર્મનયમુખં વિચિત્રધર્મનયમુખં બોધિસત્ત્વધર્મરૂપમુખં બોધિચિત્તસંભવરૂપધર્મમુખં બોધિચિત્તસંભારરૂપમુખં પ્રણિધિરૂપમુખં ચર્યારૂપમુખમભિજ્ઞારૂપમુખં નિર્યાણરૂપમુખં ધારણીવિશુદ્ધિરૂપમુખં જ્ઞાનમણ્ડલવિશુદ્ધિરૂપમુખં પ્રજ્ઞાપરિશુદ્ધિરૂપમુખં બોધ્યપ્રમાણરૂપમુખં સ્મૃતિવિશુદ્ધિરૂપમુખમ્ । એતમહં કુલપુત્ર સમન્તસ્મૃતિવ્યૂહં પ્રજ્ઞાપારમિતામુખપરિવર્તં જાનામિ । કિં મયા શક્યમાકાશધાતુસમચિત્તાનાં
બોધિસત્ત્વાનાં ધર્મધાતુવિપુલમતીનાં પુણ્યસંભારોપસ્તબ્ધસંતાનાનાં લોકોત્તરપ્રતિપત્પ્રતિપન્નાનામસમુદાચારલોકધર્માણાં વિતિમિરજ્ઞાનાલોકચક્ષુઃપ્રતિલબ્ધાનામતમઃસર્વધર્મધાતુપ્રતિવિદ્ધાનાં ગગનકલ્પાપ્રમાણબુદ્ધીનાં સર્વારમ્બણાનુસ્મૃતચક્ષુષાં અસઙ્ગભૂમ્યાલોકગર્ભાણાં સર્વધર્માર્થપદપ્રભેદકુશલાનાં સર્વલોકાનાભિભૂતાનાં લોકચારિત્રવિધિવિચારાણાં સર્વલોકગત્યનવદ્યાનાં સર્વલોકાર્થક્રિયાપરમાણાં સર્વજગત્પ્રતિશરણાનાં સર્વજગદ્વાગુપચારવિધિજ્ઞાનાં સર્વજગન્નિવાસાશયાનાં યથાશયવિજ્ઞપ્તિનિદર્શનાનાં સર્વકાલચક્રવશવર્તિનાં ચર્યાં જ્ઞાતું ગુણાન્ વા વક્તુમ્ ॥
ગચ્છ કુલપુત્ર, અયમિહૈવ દક્ષિણાપથે ત્રિનયનો નામ જનપદઃ । તત્ર સુદર્શનો નામ ભિક્ષુઃ પ્રતિવસતિ । તમુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો મૈત્રાયણ્યાઃ કન્યાયાઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય મૈત્રાયણીં કન્યામનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુનઃ પુનરવલોક્ય મૈત્રાયણ્યાઃ કન્યાયાઃ સકાશાત્ પ્રક્રાન્તઃ

14 સુદર્શનઃ ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો ગમ્ભીરં બોધિસત્ત્વજ્ઞાનવિચારમનુવિચિન્તયન્, ગમ્ભીરં ધર્મધાતુતલાનુગમનમનુવિચિન્તયન્, ગમ્ભીરં સર્વસૂક્ષ્મજ્ઞાનમનુવિચિન્તયન્, લોકસંજ્ઞાગતગમ્ભીરતામનુવિચિન્તયન્, અનભિસંસ્કારતલગમ્ભીરતામનુવિચિન્તયન્, ચિત્તસ્રોતસ્તલગમ્ભીરતામનુવિચિન્તયન્, પ્રતીત્યસમુત્પાદતલગમ્ભીરતામનુવિચિન્તયન્, સ્વભાવસત્યતલગમ્ભીરતામનુવિચિન્તયન્, સર્વજગદ્વયવહારસત્યતલગમ્ભીરતામનુવિચિન્તયન્, ધર્મધાતુપ્રતિમણ્ડિતવ્યૂહતલગમ્ભીરતામનુવિચિન્તયન્, કાયયન્ત્રાપેક્ષતલગમ્ભીરતામનુવિચિન્તયન્, કર્મચિત્તલોકતલગમ્ભીરતામનુવિચિન્તયન્, અનુપૂર્વેણ યેન ત્રિનયનો જનપદસ્તેનોપસંક્રમ્ય સુદર્શનં ભિક્ષું માર્ગયમાણો જનપદવ્યવચારેષુ નગરવ્યવચારેષુ પટ્ટનવ્યવચારેષુ નિગમવ્યવચારેષુ ગ્રામવ્યવચારેષુ ઘોષવ્યવચારેષુ ઋષ્યાશ્રમવ્યવચારેષુ દેશપ્રદેશવ્યવચારેષુ જલપથવ્યવચારેષુ ગિરિદરિવ્યવચારેષુ મહાવનષણ્ડવ્યવચારેષુ સો ઽદ્રાક્ષીત્ સુદર્શનં ભિક્ષુમન્યતમસ્મિન્ વનષણ્ડે ચંક્રમ્યમાણં દહરં તરુણમભિરૂપં પ્રાસાદિકં દર્શનીયમભિનીલપ્રદક્ષિણાવર્તકેશં છત્રાકારમૂર્ધાનમુષ્ણીષશિરસં પૃથુલલાટમભિનીલવિશાલગોપક્ષ્મનયનં મધુરોન્નતચારુતુઙ્ગનાસિકાવંશં હિઙ્ગુલુકસુવર્ણસુશ્લિષ્ટોષ્ઠં સમસહિતસુશુક્લપૂર્ણચત્વારિંશદ્દન્તં સિંહહનું પરિપૂર્ણોપચિતકપોલં સુરુચિરચાપાયતભ્રુવં શશાઙ્કવર્ણોર્ણયા કૃતતિલકમાયતમુક્તપ્રલમ્બકર્ણં પૂર્વચન્દ્રસૌમ્યવદનં કમ્બુરુચિરવૃત્તગ્રીવં શ્રીવત્સાલંકૃતહૃદયં સિંહપૂર્વાર્ધકાયં ચિતાન્તરાંસં સુસંવૃતસ્કન્ધં પ્રલમ્બબાહું જાલાવનદ્ધાઙ્ગુલિં ચક્રાઙ્કિતહસ્તપાદં મૃદુતરુણોપચિતપાણિઈપાદં સપ્તોત્સદં વજ્રસદૃશમધ્યં બૃહદૃજુગાત્રં સુવર્તિતોરું કોશગતબસ્તિગુહ્યં ઐણેયજઙ્ઘં દીર્ઘાઙ્ગુલિમાયતપાદપાર્ષ્ણિં વ્યામપ્રભં સુવર્ણવર્ણચ્છવિમેકૈકપ્રદક્ષિણાવર્તરોમં ન્યગ્રોધરાજપરિમણ્ડલં લક્ષણાનુવ્યઞ્જનોપચિતશરીરં અનિમિષાવિભ્રાન્તદૃષ્ટિમુપસ્થિતસ્મૃતિં હિમવત્પર્વરાજમિવ નાનાતૃણવનૌષધિલતોપશોભિતં વિપુલબુદ્ધિમસંહાર્યજ્ઞાનગોચરવિષયં જલધરાકારસ્વરમણ્ડલવ્યૂહં સર્વેઞ્જનમન્યનસ્પન્દનપ્રપઞ્ચનાપગતચિત્તમ્ અસંભિન્નજ્ઞાનગોચરં
વિપુલબુદ્ધજ્ઞાનવિષયાવભાસપ્રતિલબ્ધં સર્વસત્ત્વપરિપાકવિનયાવ્યુચ્છિન્નાશયં સંજાતવિપુલમહાકરુણામણ્ડલં સર્વતથાગતધર્મનેત્રીસંધારણાર્થં સર્વસત્ત્વજ્ઞાનાલોકસંજનનાર્થં તથાગતગતિમનુસ્મરન્તં સર્વજગદર્થચંક્રમાભિરૂઢમદ્રુતમવિલમ્બિતં નિભૃતં સુવ્યવસ્થિતં ચંક્રમ્યમાણં શુદ્ધાવાસદેવકલ્પવસનં દેવનાગયક્ષગન્ધર્વાસુરગરુડકિન્નરમહોરગશક્રબ્રહ્મલોકપાલમનુષ્યામનુષ્યૈઃ પરિવૃતમ્ ॥
તસ્ય ખલુ પુનઃ સુદર્શનસ્ય ભિક્ષોશ્ચંક્રમ્યમાણસ્યાભિમુખદિગાવૃતા દિગ્દેવતા દિઙ્ભણ્ડલમાવર્તયન્તિ । પદગામિન્યો દેવતા રત્નપદ્મૈઃ ક્રમવિક્ષેપં સંપ્રતીચ્છન્તિ । અપર્યાદત્તાલોકમણ્ડલોપજ્વલનદેવતાસ્તમોન્ધકારં વિધમન્તિ । જમ્બુધ્વજવનદેવતાઃ કુસુમૌઘવર્ષમભિપ્રવર્ષન્તિ । અચલગર્ભભૂમિદેવતા રત્નાકરાણ્યુપદર્શયન્તિ । સમન્તાવભાસશ્રીગગનદેવતા ગગનતલમલંકુર્વન્તિ । શ્રીસંભવાઃ સાગરદેવતા મહામણિરત્નૈરભ્યવકિરન્તિ । વિમલગર્ભાઃ સુમેરુદેવતાઃ ( ગ્વ્ 100 ) કૃતાઞ્જલિપુટા નમસ્યન્તિ । અસઙ્ગબલા વાયુદેવતા ગન્ધધૂપપુષ્પાકુલં મારુતં પ્રમુઞ્ચન્તિ । વાસન્તીરાત્રિદેવતાઃ સ્વલંકૃતશરીરાઃ પ્રણતાઙ્ગા નમસ્યન્તિ । સદાવિબોધનમણ્ડલા દિવસદેવતા દિગ્રોચનમણિરત્નધ્વજગૃહીતા ગગનતલે તિષ્ઠન્તિ આલોકસંજનનાર્થાય ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો યેન સુદર્શનો ભિક્ષુસ્તેનોપસંક્રમ્ય સુદર્શનસ્ય ભિક્ષોઃ ક્રમતલાભ્યાં નિપત્ય સુદર્શનસ્ય ભિક્ષોઃ ક્રમતલં પરિચુમ્બ્ય પરિલિખ્ય પુરતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિત્વા એવમાહ - અહમાર્ય અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સંપ્રસ્થિતો બોધિસત્ત્વચર્યાં પરિમાર્ગામિ । શ્રુતં ચ મે આર્યો બોધિસત્ત્વાનામવવાદાનુશાસનીં દદાતિ, અનુશાસનીમનુપ્રયચ્છતિ । તદ્વદતુ મે આર્યઃ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । સ આહ - અહં કુલપુત્ર દહરો જાત્યા, નવકસ્તુ પ્રવજ્યયા । તેન મે કુલપુત્ર એકજન્મના અષ્ટત્રિંશદ્ગઙ્ગાનદીવાલુકાસમાનાં તથાગતાનામન્તિકે બ્રહ્મચર્યં ચીર્ણમ્ । ક્વચિન્મે તથા રાત્રિંદિવં બ્રહ્મચર્યં ચીર્ણમ્, ક્વચિત્સપ્ત રાત્રિંદિવાનિ, ક્વચિદર્ધમાસમ્, ક્વચિન્માસમ્, ક્વચિદ્વર્ષમ્, ક્વચિદ્વર્ષશતમ્, ક્વચિદ્વર્ષસહસ્રમ્, ક્વચિદ્વર્ષશતસહસ્રમ્, ક્વચિદ્વર્ષકોટીમ્, ક્વચિદ્વર્ષકોટીનિયુતમ્, ક્વચિદ્ યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યાનિ વર્ષાણિ, ક્વચિદન્તરકલ્પમ્, ક્વચિદર્ધકલ્પમ્, ક્વચિત્કલ્પમ્, ક્વચિન્મે તથાગતે યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યાન્ કલ્પાન્ બ્રહ્મચર્યં ચીર્ણમનયૈવ કલ્પસંખ્યયા । સર્વેષામેવ તથાગતાનામન્તિકાદ્ધર્મદેશના શ્રુતા । અવવાદાનુશાસની સંપ્રતીચ્છિતા । પ્રણિધાનવ્યૂહાઃ પરિશોધિતાઃ । સમુદાગમવિષયાવતીર્ણચર્યામણ્ડલં પરિશોધિતમ્ । પારમિતાસાગરાઃ પરિપૂરિતાઃ । અભિસંબોધિવિકુર્વિતાનિ આજ્ઞાતાનિ । ધર્મચક્રપ્રવર્તનાનિ ચૈષામન્યોન્યાસંભિન્નાનિ સંધારિતાનિ । બલસમતા ચૈષામવતીર્ણા । શાસનં ચૈષાં સંધારિતં યાવત્સદ્ધર્મનિષ્ઠાપર્યન્તમ્ । સર્વેષાં ચ મે તેષાં તથાગતાનાં પૂર્વપ્રણિધાનાનિ સ્વબુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધયે ઽભિનિર્હૃતાનિ પ્રણિધિમણ્ડલસમાધ્યભિનિર્હારબલેન । સર્વેષાં ચ મે તેષાં પૂર્વબોધિસત્ત્વચર્યા સ્વચર્યાપરિશુદ્ધયે ઽભિનિર્હૃતા સર્વચર્યાવતારસમાધિપ્રતિલમ્ભબલેન । સર્વેષાં ચ મે તેષાં તથાગતાનાં પારમિતાવિશુદ્ધિરભિનિર્હૃતા સમન્તભદ્રચર્યાનિર્યાણબલેન

। અપિ તુ ખલુ પુનર્મે કુલપુત્ર એવં ચંક્રમ્યમાણસ્ય સર્વદિક્સ્રોતોમુખાન્યાવર્તન્તે સુવિલોકિતજ્ઞાનમુખતયા । સર્વલોકધાતુસ્રોતોમુખાનિ વ્યાવર્તન્તે એકચિત્તોત્પાદેન અનભિલાપ્યાનભિલાપ્યલોકધાત્વતિક્રમણપરિશોધનતાયૈ યદુત મહાપ્રણિધાનાભિનિર્હારબલેન । એકચિત્તક્ષણેન અનભિલાપ્યાનભિલાપ્યસત્ત્વચર્યાનયમુખાન્યભિમુખમાવર્તન્તે દશબલજ્ઞાનપરિપૂરયે । સમન્તભદ્રબોધિસત્ત્વચર્યાપ્રણિધ્યભિનિર્હારબલેન એકચિત્તોત્પાદેન અનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રદર્શનવિશુદ્ધયો ઽભિમુખીભવન્તિ અનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમતથાગતપૂજોપસ્થાનપરિચારણતાયૈ । પૂર્વોત્તરતથાગતપૂજાપ્રણિધ્યભિનિર્હારબલેન એકચિત્તોત્પાદેન અનભિલાપ્યાનભિલાપ્યતથાગતધર્મમેઘા આશયે ઽભિપતન્તિ । અસંખ્યેયધર્મગતિવિધ્યનુગમધર્મચક્રસંધારણધારણીપ્રણિધ્યભિનિર્હારબલેન એકચિત્તોત્પાદેન અનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબોધિસત્ત્વચર્યાસમુદ્રા ( ગ્વ્ 101 ) અભિમુખા આવર્તન્તે સર્વચર્યામણ્ડલપરિશોધનતાયૈ । ઇન્દ્રબલોપમબોધિસત્ત્વચર્યાપરિપૂરિપ્રણિધ્યભિનિર્હારબલેન એકચિત્તોત્પાદેન અનભિલાપ્યાનભિલાપ્યસમાધિસાગરા અભિમુખા આઅવર્તન્તે સર્વસમાધિમણ્ડલપરિશોધનતાયૈ । એકસમાધિમુખૈઃ સર્વસમાધિમુખસમવસરણપ્રણિધ્યભિનિર્હારબલેન એકચિત્તોત્પાદેન અનભિલાપ્યાનભિલાપ્યેન્દ્રિયસમુદ્રા અભિમુખમાવર્તન્તે સર્વેન્દ્રિયચક્રકાલચક્રાનુવર્તનતાયૈ । સ્મૃતિકોટીન્દ્રિયપ્રતિલાભપ્રણિધ્યભિનિર્હારબલેન એકચિત્તોત્પાદેન અનભિલાપ્યાનભિલાપ્યકાલચક્રાણ્યભિમુખમાવર્તન્તે સર્વકાલધર્મચક્રપ્રવર્તનતાયૈ । અનિષ્ઠસત્ત્વનિષ્ઠાપ્રણિધ્યભિનિર્હારબલેન એકચિત્તોત્પાદેન અનભિલાપ્યાનભિલાપ્યસર્વત્ર્યધ્વસાગરા અભિમુખમાવર્તન્તે સર્વલોકધાતુષુ ત્ર્યધ્વવ્યવસ્થાનતયા
અનુગમજ્ઞાનાલોકપ્રણિધ્યભિનિર્હારબલેન । એતમહં કુલપુત્ર અનિશાન્તજ્ઞાનપ્રદીપં બોધિસત્ત્વવિમોક્ષં જાનામિ । કિં મયા શક્યં વજ્રકલ્પાશયાનાં બોધિસત્ત્વાનાં સર્વતથાગતકુલકુલીનતાભિજાતાનામનુપરુદ્ધજીવિતેન્દ્રિયાણામનિશાન્તજ્ઞાનપ્રદીપાનામનાચ્છેદ્યાભેદ્યકાયાનાં માયાગતરૂપાનિર્વૃત્તાનાં પ્રત્યયધર્મસમાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગશરીરાણાં યથાશયજગદ્વિજ્ઞપ્તિકાયાનાં સર્વજગદુપમરૂપકાયવર્ણસંસ્થાનારોહપરિણાહસંદર્શકાયાનામગ્નિજ્વાલાવિષશસ્ત્રાનુપઘાતશરીરાણાં વજ્રદૃઢચક્રવાલાનવમૃદ્યાત્મભાવાનાં સર્વમારપરપ્રવાદિબલાબલકરણાનાં જામ્બૂનદકનકપર્વતસંનિભાનાં સર્વજગદભ્યુદ્ગતશરીરાણાં સર્વજગદ્વિજ્ઞપ્ત્યાશ્રયાણાં સમન્તમુખવિજ્ઞપ્તિશ્રવણાનાં સર્વજગદુલ્લોકિતમુખાનાં સર્વધર્મજલધરાકારભૂતાનાં સમન્તદિગ્વિરોચનાનાં સર્વાવરણપર્વતવિકિરણત્વાદપ્રતિકૂલદર્શનાનાં સર્વાકુશલમૂલાત્યન્તસમુદ્ધાટિતત્વાત્પરમશૂરદર્શનાનાં વિપુલકુશલમૂલનિષ્યન્દસંભૂતત્વાદભિલષિતદર્શનાનાં પરમદુર્લભપ્રાદુર્ભાવત્વાદુદુમ્બરપુષ્પસદૃશાનાં ચર્યાં જ્ઞાતું ગુણાન્ વા વક્તુમ્ ॥
ગચ્છ કુલપુત્ર, ઇદમિહૈવ દક્ષિણાપથે શ્રમણમણ્ડલે જનપદે સુમુખં નામ નગરમ્ । તત્ર ઇન્દ્રિયેશ્વરો નામ દારકઃ પ્રતિવસતિ । તમુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો બોધિસત્ત્વવિક્રમપ્રતિપદ્વિશુદ્ધિપરમઃ બોધિસત્ત્વબલાલોકાવભાસિતચિત્તો ઽપરાજિતબોધિસત્ત્વવૈર્યપર્યાદત્તહૃદયઃ બોધિસત્ત્વદૃઢપ્રણિધિસંનાહાસંકુચિતચિત્તો બોધિસત્ત્વાશયદૃઢસંસ્થાનપરિણાહપરમો બોધિસત્ત્વચર્યામેઘસંધારણસંપ્રસ્થાનાશયો બોધિસત્ત્વધર્મમેઘાપરિતૃપ્તસંતાનઃ સર્વબોધિસત્ત્વગુણાવતારાભિમુખપ્રણિધાનઃ સર્વજગત્સારથિસંગ્રાહકભૂતમાત્માનમુપનામયિતુકામઃ સર્વજગન્મહાસંસારાટવીકાન્તારાદતિક્રામયિતુકામઃ કલ્યાણમિત્રદર્શનશ્રવણપર્યુપાસનાપરિતૃપ્ત એવ અપ્રમાણધર્મગૌરવસંજાતઃ સુદર્શનસ્ય ભિક્ષોઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય સુદર્શનં ભિક્ષુમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુનઃ પુનરવલોક્ય સુદર્શનસ્ય ભિક્ષોરન્તિકાત્પ્રક્રાન્તઃ

15 ઇન્દ્રિયેશ્વરઃ ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકસ્તાં સુદર્શનસ્ય ભિક્ષોરનુશાસનીમનુમન્ત્રયન્, પ્રવર્તયન્, અનુપ્રયચ્છન્ પ્રવિચિન્વન્, પ્રભાષમાણઃ પ્રતિભાવયન્ ઉદીરયન્ દર્શયન્ અનુવિચિન્તયન્ અભ્યવચરન્, નયં વિગમયન્, તદ્ધર્મનયમનુવિચારયન્ અવભારયન્ સમવસરન્ આવર્તયન્ સંભિન્દન્ પ્રદર્શયન્ અવભાસયન્ અનુવિલોકયન્ દેવનાગયક્ષગન્ધર્વપરિવારો ઽનુપૂર્વેણ યેન શ્રમણમણ્ડલે જનપદે સુમુખં નગરં તેનોપસંક્રાન્તઃ ઇન્દ્રિયેશ્વરં દારકં પરિમાર્ગમાણઃ । તસ્યોપર્યન્તરિક્ષે ગતા દેવનાગયક્ષગન્ધર્વા આરોચયન્તિ - એષ કુલપુત્ર ઇન્દ્રિયેશ્વરો દારકો નદીસંભેદાભ્યાશે દશદારકસહસ્રપરિવૃતઃ પાંશુક્રીડયા ક્રીડતીતિ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો યેન સુમુખં નગરં નદીસંભેદાભ્યાશસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ । સો ઽદ્રાક્ષીત્ ઇન્દ્રિયેશ્વરં દારકં દશદારકસહસ્રપરિવૃતં પાંશુક્રીડયા ક્રીડન્તમ્ । દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્યેનેન્દ્રિયેશ્વરો દારકસ્તેનોપસંક્રમ્ય ઇન્દ્રિયેશ્વરસ્ય દારકસ્ય પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય ઇન્દ્રિયેશ્વરં દારકમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ઇન્દ્રિયેશ્વરસ્ય દારકસ્ય પુરતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિત્વા એવમાહ - મયા આર્ય, અનુત્તરયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । ન ચ જાનામિ કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયમ્ શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । શ્રુતં ચ મે આર્યો બોધિસત્ત્વાનામવવાદાનુશાસનીં દદાતીતિ । તદ્વદતુ મે આર્યઃ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । આહ - અહં કુલપુત્ર મઞ્જુશ્રિયા કુમારભૂતેન લિપિસંખ્યામુદ્રાગણનાનયં શિક્ષયતા સર્વશિલ્પાભિજ્ઞાવભાસજ્ઞાનમુખમવતારિતઃ । સો ઽહં કુલપુત્ર, યાનિ ઇમાનિ લોકે લિપિસંજ્ઞાગતાનિ સંખ્યાગણનામુદ્રાનિક્ષેપજ્ઞાનવિવિધશિલ્પજ્ઞાનાનિધાતુતન્ત્રાણિ વિષયપ્રયોગપ્રતિભાનકાનિ શોષાપસ્મારભૂતપ્રેતગ્રહપ્રતિષેધકાનિ ગ્રામનગરનિગમપટ્ટનોદ્યાનતપોવનાવસથનિવેશનજ્ઞાનાનિ અભિપ્રાયપ્રકારપ્રાસાદગવાક્ષકૂટાગારપરિણાહજ્ઞાનાનિ વિવિધયન્ત્રરથક્રિયોપચારજ્ઞાનાનિ ક્ષેમાક્ષેમભયાભયનિમિત્તજ્ઞાનાનિ કૃષિવાણિજ્યવ્યવહારક્રિયાપ્રયોગજ્ઞાનાનિ સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગલક્ષણચારોપચારવિચારજ્ઞાનાનિ સુગતિદુર્ગતિકર્મપથવિશુદ્ધયનુગમજ્ઞાનાનિ કુશલાકુશલધર્મગણપૂજાજ્ઞાનાનિ સુગતિદુર્ગતિસંભારજ્ઞાનાનિ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધયાનસંભારજ્ઞાનાનિ તથાગતભૂમિસંભારજ્ઞાનાનિ હેતુક્રિયાપ્રયોગોપચારજ્ઞાનાનિ, તાનિ સર્વાણિ પ્રજાનામિ । તેષુ ચ સત્ત્વાનવતારયામિ, નિવેશયામિ પ્રતિષ્ઠાપયામિ શિક્ષયામિ શીલયામિ દૃઢીકરોમિ સારિકરોમિ સંતરામિ સંભાવયામિ સંવર્તયામિ ઉન્નામયામિ વિવર્ધયામિ નિમિત્તીકરોમિ કોટીકરોમિ વિશોધયામિ વિમલીકરોમિ ઉત્તાપયામિ પ્રભાસ્વરીકરોમિ વિપુલીકરોમિ
। સો ઽહં કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વાનાં ગણનાનયં જાનામિ । સ પુનઃ કતમઃ? શતં શતસહસ્રાણાં કોટિઃ, કોટિઃ કોટીનામયુતમ્, અયુતમયુતાનાં નિયુતમ્, નિયુતં નિયુતાનાં બિમ્બરમ્, બિમ્બરં બિમ્બરાણાં કિંકરમ્, કિંકરં કિંકરાણામગરમ્, અગરમગરાણાં પ્રવરમ્, પ્રવરં પ્રવરાણાં મપરમ્, મપરં મપરાણાં તપરમ્, તપરં તપરાણાં સીમમ્, સીમં સીમાનાં યામમ્, યામં યામાનાં નેમમ્, નેમં નેમાનામવગમ્, અવગમવગાનાં મૃગવમ્, મૃગ વંમૃગવાનાં વિરાગમ્, ( ગ્વ્ 103 ) વિરાગં વિરાગાનાં વિગવમ્, વિગવં વિગવાનાં સંક્રમમ્, સંક્રમં સંક્રમાણાં વિસરમ્, વિસરં વિસરાણાં વિભજમ્, વિભજં વિભજાનાં વિજઙ્ઘમ્, વિજઙ્ઘં વિજઙ્ઘાનાં વિશોધમ્, વિશોધં વિશોધાનાં વિવાહમ્, વિવાહં વિવાહાનાં વિભક્તમ્, વિભક્તં વિભક્તાનાં વિખતમ્, વિખતં વિખતાનાં ડલનમ્, ડલનં ડલનાનાં અવનમ્, અવનં અવનાનાં થવનમ્, થવનં થવનાનાં વિપર્યમ્, વિપર્યં વિપર્યાણાં સમયમ્, સમયં સમયાનાં વિતૂર્ણમ્, વિતૂર્ણં વિતૂર્ણાનાં હેતુરમ્, હેતુરં હેતુરાણાં વિચારમ્, વિચારં વિચારાણાં વ્યત્યસ્તમ્, વ્યત્યસ્તં વ્યત્યસ્તાનામભ્યુદ્ગતમ્, અભ્યુદ્ગતમભ્યુદ્ગતાનાં વિશિષ્ટમ્, વિશિષ્ટં વિશિષ્ટાનાં નિલમ્બમ્, નિલમ્બં નિલમ્બાનાં હરિતમ્, હરિતં હરિતાનાં વિક્ષોભમ્, વિક્ષોભં વિક્ષોભાણાં હલિતમ્, હલિતં હલિતાનાં હરિઃ, હરિઃ હરીણામાલોકઃ, આલોકઃ આલોકાનાં દૃષ્ટ્વાન્તઃ, દૃષ્ટ્વાન્તઃ દૃષ્ટ્વાન્તાનાં હેતુનમ્, હેતુનં હેતુનાનાં એલમ્, એલમેલાનાં દુમેલમ્, દુમેલં દુમેલાનાં ક્ષેમુઃ, ક્ષેમુઃ ક્ષેમૂનાં એલુદમ્, એલુદમેલુદનાં ભાલુદમ્, ભાલુદં ભાલુદાનાં
સમતા, સમતા સમતાનાં વિસદમ્, વિસદં વિસદાનાં પ્રમાત્રમ્, પ્રમાત્રં પ્રમાત્રાણાં અમન્ત્રમ્, અમન્ત્રમમન્ત્રાણાં ભ્રમન્ત્રમ્, ભ્રમન્ત્રં ભ્રમમન્ત્રાણાં ગમન્ત્રમ્, ગમન્ત્રં ગમન્ત્રાણાં નમન્ત્રમ્, નમન્ત્રં નમન્ત્રાણાં નહિમન્ત્રમ્, નહિમન્ત્રં નહિમન્ત્રાણાં વિમન્ત્રમ્, વિમન્ત્રં વિમન્ત્રાણાં પરમન્ત્રમ્, પરમન્ત્રં પરમન્ત્રાણાં શિવમન્ત્રમ્, શિવમન્ત્રં શિવમન્ત્રાણાં દેલુ, દેલુ દેલૂનાં વેલુ, વેલુ વેલૂનાં ગેલુઃ, ગેલુઃ ગેલૂનાં ખેલુઃ, ખેલુઃ ખેલૂનાં નેલુઃ, નેલુઃ, નેલૂનાં ભેલુઃ, ભેલુઃ ભેલૂનાં કેલુઃ, કેલુઃ કેલૂનાં સેલુઃ, સેલુઃ સેલૂનાં પેલુઃ, પેલુઃ, પેલૂનાં મેલુઃ, મેલુઃ મેલૂનાં સરડઃ, સરડઃ સરડાનાં ભેરુદુઃ, ભેરુદુઃ ભેરુદૂનાં ખેલુદુઃ, ખેલુદુઃ ખેલુદૂનાં માલુદુઃ, માલુદુઃ માલૂદૂનાં સમુલઃ, સમુલઃ સમુલાનામથવમ્, અથવમથવાનાં કમલમ્, કમલં કમલાનામગવમ્, અગવમગવાનામતરુમ્, અતરુમતરૂણાં હેલુવઃ, હેલુવઃ હેતુવાનાં મિરહુઃ, મિરહુઃ મિરહૂણાં ચરણમ્, ચરણં ચરણાનાં ધમનમ્, ધમનં ધમનાનાં પ્રમદમ્, પ્રમદં પ્રમદાનાં નિગમમ્, નિગમં નિગમાનામુપવર્તમ્, ઉપર્વતમ્, પવર્તાનાં નિર્દેશમ્, નિર્દેશં નિર્દેશાનામક્ષયમ્, અક્ષયમક્ષયાણાં સંભૂતમ્, સંભૂતં સંભૂતાનાં મમમમ્, મમમં મમમાનાંમવદમ્, અવદમવદાનામુત્પલમ્, ઉત્પલમુત્પલાનાં પદ્મ, પદ્મં પદ્માનાં સંખ્યા, સંખ્યા સંખ્યાનાં ગતિ, ગતિઃ ગતીનામુપગમ્, ઉપગમુપગાનામૌપમ્યમ્, ઔપમ્યમૌપમ્યાનામસંખ્યેયમ્, અસંખ્યેયમસંખ્યેયાનામસંખ્યેયપરિવર્તમ્, અસંખ્યેયપરિવર્તમસંખ્યેયપરિવર્તાનામપ્રમાણમ્, અપ્રમાણમપ્રમાણાનામપરિમાણમ્, અપરિમાણમપરિમાણાનામપરિમાણપરિવર્તમ્, અપરિમાણપરિવર્તમપરિમાણપરિવર્તાનામપર્યન્તમ્, અપર્યન્તમપર્યન્તાનામપર્યન્તપરિવર્તમ્, અપર્યન્તપરિવર્તમપર્યન્તપરિવર્તાનામસમન્તમ્,

અસમન્તમસમન્તાનામસમન્તપરિવર્તમ્, અસમન્તપરિવર્તમસમન્તપરિવર્તાનામગણનીયમ્, અગણનીયમગણનીયાનામગણનીયપરિવર્તમ્, અગણનીયપરિવર્તમગણનીયપરિવર્તાનામતુલ્યમ્, અતુલ્યમતુલ્યાનામતુલ્યપરિવર્તમ્, અતુલ્યપરિવર્તમતુલ્યપરિવર્તાનામચિન્ત્યમ્, અચિન્ત્યમચિન્ત્યાનામચિઅન્ત્યપરિવર્તમ્, અચિન્ત્યપરિવર્તમચિન્ત્યપરિવર્તાનામમાપ્યમ્, અમાપ્યમમાપ્યાનામમાપ્યપરિવર્તમ્, અમાપ્યપરિવર્તમમાપ્યપરિવર્તાનામનભિલાપ્યમ્, ( ગ્વ્ 104 ) અનભિલાપ્યમનભિલાપ્યાનામનભિલાપ્યપરિવર્તમ્, અનભિલાપ્યપરિવર્તમનભિલાપ્યપરિવર્તાનામનભિલાપ્યાનભિલાપ્યમ્, અનભિલાપ્યાનભિલાપ્યમનભિલાપ્યાનભિલાપ્યાનામનભિલાપ્યાનભિલાપ્યપરિવર્તમ્, તસ્ય પુરતો મહાન્ વાલિકારાશિરભૂદનેકયોજનપ્રમાણઃ । સ તં બાલિકારાશિં ગણયંસ્તુલયન્ પ્રસિઞ્ચન્ સંખ્યામકાર્ષીત્ - ઇયન્તીમાનિ વાલિકાફલકાનિ, યાવદિયન્ત્યેતાનિ વાલિકાફલકાન્યનભિલાપ્યપરિવર્તાનીતિ । સ તં વાલિકારાશિં ગણનાસંકેતનિર્દેશેન નિર્દિશ્ય એવમાહ - એષ કુલપુત્ર ગણનાયોગો લોકધાતુપરંપરયા સુપ્રવર્તતે બોધિસત્ત્વાનામ્ । અનેન ગણનાનયેન બોધિસત્ત્વાઃ પૂર્વસ્યાં દિશિ લોકધાતુપ્રસરાન્ ગણયન્તિ । એવં દક્ષિણાયાં પશ્ચિમાયામુત્તરયામુત્તરપૂર્વાયાં પૂર્વદક્ષિણાયાં દક્ષિણપશ્ચિમાયાં પશ્ચિમોત્તરાયામધ ઊર્ધ્વાયાં દિશિ । અનેન ગણનાનયેન બોધિસત્ત્વા લોકધાતુપ્રસરાન્ ગણયન્તિ । એષ કુલપુત્ર ગણનાનયો દશસુ દિક્ષુ લોકધાતુનામપરંપરાનિર્દેશેષુ પ્રવર્તતે બોધિસત્ત્વાનામ્ । અનેન ગણનાનયેન બોધિસત્ત્વા દશસુ દિક્ષુ લોકધાતુનામપરંપરાં ગણયન્તિ । યથા લોકધાતુનામપરંપરાનિર્દેશેષુ, એવં દશસુ દિક્ષુ કલ્પનામપરંપરાનિર્દેશેષુ બુદ્ધનામપરંપરાનિર્દેશેષુ ધર્મનામપરંપરાનિર્દેશેષુ સત્ત્વનામપરંપરાનિર્દેશેષુ કર્મનામપરંપરાનિર્દેશેષુ । એષ એવ ગણનાનયો યાવદ્દશસુ દિક્ષુ સર્વનામપરંપરાનિર્દેશેષુ પ્રવર્તતે બોધિસત્ત્વાનામ્ । અનેન ગણનાનયેન બોધિસત્ત્વા
દશસુ દિક્ષુ સર્વનામપરંપરાનિર્દેશેષુ પ્રવર્તતે બોધિસત્ત્વાનામ્ । અનેન ગણનાનયેન બોધિસત્ત્વા દશસુ દિક્ષુ સર્વનામપરંપરાં ગણયન્તિ । એતમહં કુલપુત્ર, સર્વધર્મજ્ઞાનશિલ્પાભિજ્ઞાવન્તં બોધિસત્ત્વજ્ઞાનાલોકં જાનામિ । કિં મયા શક્યં સર્વજગત્સંખ્યાનુપ્રવિષ્ટાનાં બોધિસત્ત્વાનાં સર્વધર્મવિધિસંખ્યાનુપ્રવિષ્ટાનાં ત્ર્યધ્વસંખ્યાનુપ્રવિષ્ટાનાં સર્વસત્ત્વસંખ્યાનુપ્રવિષ્ટાનાં સર્વધર્મસ્કન્ધસંખ્યાનુપ્રવિષ્ટાનાં સર્વબુદ્ધબોધિસંખ્યાનુપ્રવિષ્ટાનાં સર્વધર્મનામચક્રવશવર્તિનાં બોધિસત્ત્વાનાં ચર્યાં જ્ઞાતું ગુણાન્ વા વક્તુમ્, ગોચરો વા સૂચયિતુમ્, વિષયો વા પ્રભાવયિતુમ્, બલં વા સંવર્ણયિતુમ્, આશયો વા નિદર્શયિતુમ્, સંભારો વા પરિદીપયિતુમ્, પ્રણિધાનં વા નિર્દેષ્ટુમ્, ચર્યાં વા સંદર્શયિતુમ્, પારમિતાપરિશુદ્ધિર્વા અભિદ્યોતયિતુમ્, સમુદાગમપરિશુદ્ધિર્વા સંપ્રકાશયિતુમ્, સમાધિવિષયો વા વક્તુમ્, જ્ઞાનાલોકો વા અનુગન્તુમ્ ॥
ગચ્છ કુલપુત્ર, અયમિહૈવ દક્ષિણાપથે સમુદ્રપ્રતિષ્ઠાનં નામ નગરમ્ । તત્ર પ્રભૂતા નામોપાસિકા પ્રતિવસતિ । તામુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ કલ્યાણમિત્રવચનં શ્રુત્વા સંહર્ષિતતનુરુહો મહાપ્રીતિવેગસંજાતઃ પ્રમુદિતમાનસઃ સુદુર્લભાશ્ચર્યાશયરત્નપ્રતિલબ્ધો વિપુલજગદ્ધિતચિત્તચેષ્ટાનિર્યાતો બુદ્ધોત્પાદપરંપરાવતારવશવર્તી ધર્મમણ્ડલવિશુદ્ધિમતિપરમઃ સર્વત્રાનુગતવિભક્તિનિર્યાણનિદર્શનપરમઃ ત્ર્યધ્વતલાસંભિન્નબુદ્ધવિષયઃ અક્ષયપુણ્યસાગરસંભૂતચેતાઃ મહાજ્ઞાનાવભાસવશવર્તી ત્રિભુવનપુરબન્ધનકપાટનિર્ભેદઃ ઇન્દ્રિયેશ્વરસ્ય દારકસ્ય પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય ઇન્દ્રિયેશ્વરં દારકમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુનઃ પુનરવલોક્ય ઇન્દ્રિયેશ્વરસ્ય દારકસ્યાન્તિકાત્પ્રક્રાન્તઃ

16 પ્રભૂતા ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ કલ્યાણમિત્રાનુશાસનીમેઘં સંપ્રતીચ્છન્, અતૃપ્તો જલનિધિરિવ મહામેઘવર્ષૈઃ, કલ્યાણમિત્રભાસ્કરજ્ઞાનાંશુપરિપાચનશુભધરણીતલેન્દ્રિયાઙ્કુરપ્રરોહસંજાતઃ કલ્યાણમિત્રપૂર્ણચન્દ્રાનુશાસન્યંશુજાલપ્રહ્લાદિતકાયચિત્તઃ, કલ્યાણમિત્રાનુશાસનીસલિલપિપાસુઃ ગ્રીષ્મદિનકરકિરણપ્રતપ્ત ઇવ મૃગગણઃ હિમવત્પ્રસ્રવસલિલકલ્યાણમિત્રાનુશાસનીપ્રબોધિતચિત્તપૌણ્ડરીકો ભ્રમરગણોદ્વિઘાટનોન્મિષિતકમલ ઇવ કમલાકરઃ, કલ્યાણમિત્રાનુશાસનીરત્નચરિતાવભાસિતસંતાનઃ, રત્નદ્વીપ ઇવ વિવિધરત્નાકીર્ણઃ, કલ્યાણમિત્રાનુશાસનીપુણ્યજ્ઞાનોપચયસંપન્નઃ મહાજમ્બુવૃક્ષ ઇવ પુષ્પફલવિનદ્ધઃ, કલ્યાણમિત્રાનુશાસનીશ્રુતસંભારપ્રવૃદ્ધઃ, મહાભુજગેન્દ્રપ્રવરક્રીડાસંભવ ઇવ ગગનમહાઘનઃ, કલ્યાણમિત્રાનુશાસનીસમુદ્ગતામલવિચિત્રધર્મકૂટઃ ત્રિદશલોકોપશોભિત ઇવ ચિત્રકૂટઃ કલ્યાણમિત્રાનુશાસન્યુદ્ભૂતવિમલગુણગણપરિવૃતઃ, અભિભૂઃ, અનભિભૂતઃ, ત્રિદશગણપરિવૃતઃ શક્ર ઇવ અસુરેન્દ્રગણપ્રમર્દનઃ અનુપૂર્વેણ યેન સમુદ્રપ્રતિષ્ઠાનં નગરં તેનોપસંક્રાન્તઃ પ્રભૂતામુપાસિકાં પરિમાર્ગમાણઃ । તસ્ય મહાજનકાય ઉપદર્શયતિ - એષા કુલપુત્ર પ્રભૂતોપાસિકા મધ્યે નગરસ્ય સ્વગૃહે તિષ્ઠતીતિ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો યેન પ્રભૂતાયા ઉપાસિકાયા નિવેશનં તેનોપસંક્રમ્ય પ્રાઞ્જલીભૂતો દ્વારશાલાયાં પ્રત્યસ્થાત્ । સ પશ્યતિ પ્રભૂતાયા ઉપસિકાયાઃ તદ્ગૃહં વિપુલવિસ્તીર્ણં રત્નપ્રાકારપરિક્ષિપ્તં ચતુર્દિક્ષુ વિભક્તદ્વારમસંખ્યેયાપરિમાણરત્નવ્યૂહમચિન્ત્યપુણ્યવિપાકાભિનિર્વૃત્તમ્ । સ તદ્ગૃહં પ્રવિશ્ય સમન્તાદનુવિલોકયન્નદ્રાક્ષીત્પ્રભૂતામુપાસિકાં રત્નાસનોપવિષ્ટં નવાં દહરાં તરુણીં પ્રથમયૌવનસમુદ્ગતામભિરૂપાં પ્રાસાદિકાં દર્શનિયાં પરમશુભવર્ણપુષ્કલતયા સમન્વાગતાં મુક્તકેશીં નિરાભરણગાત્રામવદાતવસ્ત્રનિવસનામ્ । સ્થાપયિત્વા બુદ્ધબોધિસત્ત્વાન્ન સ કશ્ચિત્સત્ત્વસ્તદ્ગૃહમુપસંક્રામતિ, યમસૌ નાભિભૂય તિષ્ઠતિ કાયેન વ, ચિત્તાધિપત્યેન વા, તેજસા વા, વર્ણેન વા, શ્રિયા વા । યે ચ સત્ત્વાઃ પ્રભૂતામુપાસિકાં પશ્યન્તિ દેવા વા મનુષ્યા વા, તેષાં સર્વેષાં પ્રભૂતાયામુપાસિકાયાં શાસ્તૃસંજ્ઞાભવતિ । તસ્મિંશ્ચ ગૃહે દશાસનકોટીસહસ્રાણિ પ્રજ્ઞપ્તાનિ દિવ્યમાનુષ્યસમતિક્રાન્તાનિ બોધિસત્ત્વકર્મવિપાકપરિનિષ્પન્નાનિ । ન ચ તસ્મિન્ ગૃહે પશ્યત્યન્નપાનનિચયં વા વસ્ત્રાભરણપરિભોગનિચયં વા અન્યત્રૈકપિઠરિકાયાઃ પુરસ્તાન્નિક્ષિપ્તાયાઃ । દશ ચાસ્યાઃ સ્ત્રીસહસ્રાણિ પુરતઃ સ્થિતાન્યપશ્યદપ્સરોવર્ણાનિ અપ્સરોરૂપાણિ અપ્સરઃકલ્પાનિ અપ્સરશ્ચેષ્ટાનિ અપ્સરઃપરિભોગાનિ અપ્સરૌપચારાણિ દિવ્યકલ્પદૂષ્યધારીણિ દિવ્યભૂષણચરિતાઙ્ગાનિ અપ્સરોરુતમનોજ્ઞઘોષાણિ અપ્સરઃસમારોહપરિણાહનિ । તાઃ તસ્યાઃ સ્ત્રિયઃ કિંકરા વચનપ્રતિકારિણ્યઃ પુરત ઉપતિષ્ઠન્તિ ઉપવિચરન્તિ સંપ્રેક્ષન્તે ઉપનિધ્યાયન્તિ અભિવન્દન્તે આલોકયન્તિ અવનમન્તિ પ્રણમન્તિ નમસ્યન્તિ । તાસાં ચ ગાત્રેભ્યો યો ગન્ધઃ પ્રવાતિ, સ તં સર્વં ( ગ્વ્ 106 ) નગરમભિધૂપયન્તિ । યે ચ સત્ત્વાસ્તં ગન્ધં જિઘ્રન્તિ, તે સર્વે ઽવ્યાપન્નચિત્તા ભવન્તિ અવૈરચિત્તા અવિહિંસાચિત્તા ઈર્ષ્યામાત્સર્યવિગતચિત્તા અમાયાશાઠ્યચિત્તા અનુનીતા અપ્રતિહતચિત્તા અનવલીનાનુન્નતચિત્તાઃ સમચિત્તા મૈત્રચિત્તા હિતચિત્તાઃ સંવરસ્થચિત્તાઃ પરપરિગ્રહાનભિલાષચિત્તા ભવન્તિ । યે ચ તાસાં સ્વરં શૃણ્વન્તિ, તે સર્વે પ્રહર્ષિતપ્રમુદિતપ્રણતચિત્તા
ભવન્તિ । યે ચ તાઃ પશ્યન્તિ, તે વિગતરાગમાત્માનં સંજાનન્તિ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ પ્રભૂતાયા ઉપાસિકાયાઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય પ્રભૂતામુપાસિકામનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુરતઃ પ્રાઞ્જલીસ્થિત્વા એવમાહ - મયા આર્યે, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । ન ચ જાનામિ કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । શ્રુતં ચ મે આર્યા બોધિસત્ત્વાનામવવાદાનુશાસનીં દદાતીતિ । તદ્વદતુ મે આર્યા - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । આહ - અહં કુલપુત્ર અક્ષયવ્યૂહપુણ્યકોષસ્ય બોધિસત્ત્વવિમોક્ષસ્ય લાભિની । ઇતો ઽહં કુલપુત્ર, એકપિઠરિકાયા નાનાધિમુક્તાન્ સત્ત્વાન્ યથાભિપ્રેતભોજનૈઃ સંતર્પયામિ નાનાસૂપૈર્નાનારસૈર્નાનાવર્ણૈર્નાનાગન્ધૈઃ । અતો ઽહં કુલપુત્ર એકપિઠરિકાયાઃ સત્ત્વશતમપિ સંતર્પયામિ યથાભિપ્રાયૈર્ભોજનૈઃ, સત્ત્વસહસ્રમપિ, સત્ત્વશતસહસ્રમપિ, સત્ત્વકોટીમપિ, સત્ત્વકોટીશતમપિ, સત્ત્વકોટીશતસહસ્રમપિ, સત્ત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રમપિ, યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યાનપિ સત્ત્વાન્નાનાનાધિમુક્તાન્ યથાભિપ્રેતૈર્ભોજનૈઃ સંતર્પયામિ, સંપ્રવારયામિ, સંતોષયામિ, સંપ્રહર્ષયામિ, સંપ્રમોદયામિ, પરિપ્રીણયામિ, આત્તમનસ્કાન્ કરોમિ । ન ચૈષા પિઠરિકા હીયતે, ન પરિહીયતે, નોનીભવતિ, ન ક્ષીયતે, ન પર્યાદાનં ગચ્છતિ, ન સીમામુપૈતિ, ન નિષ્ઠાં ગચ્છતિ । અનેન કુલપુત્ર પર્યાયેણ જમ્બુદ્વીપપરમાણુરજઃસમાનપિ સત્ત્વાન્, એવં ચાતુર્દ્વીપકલોકધાતુપરમાણુરજઃ સમાનપિ, સાહસ્રલોકધાતુપરમાણુરજઃસમાનપિ, દ્વિસાહસ્રલોકધાતુપરમાણુરજઃસમાનપિ, ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતુપરમાણુરજઃસમાનપિ, યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાનપિ સત્ત્વાનુપસંક્રાન્તાન્ નાનાધિમુક્તાન્ યથાભિપ્રેતૈર્ભોજનૈર્નાનાસૂપૈર્નાનારસૈર્નાનાવર્ણૈર્નાનાગન્ધૈઃ સંતર્પયામિ, સંપ્રવારયામિ, સંતોષયામિ, સંપ્રહર્ષયામિ,

સંપ્રમોદયામિ, પરિપ્રીણયામિ, આત્તમનસ્કાન્ કરોમિ । ન ચ એષા પિઠરિકા હીયતે,ન પરિહીયતે, નોનીભવતિ, ન ક્ષીયતે, ન પર્યાદાનં ગચ્છતિ, ન સીમામુપૈતિ, ન નિષ્ઠાં ન પર્યન્તં ન પરિનિષ્ઠાં ગચ્છતિ । સચેત્ કુલપુત્ર દશદિક્સર્વલોકધાતુપર્યાપન્નાઃ સર્વસત્ત્વા મદન્તિકમુપસંક્રમેયુર્નાનાધિમુક્તા નાનાભિપ્રાયાઃ, તાનપિ સર્વાન્ યથાભિપ્રેતૈર્ભોજનૈઃ સંતર્પેયયમ્, યાવદાત્તમનસ્કાન્ કુર્યામ્ । યથા નાનાભોજનૈઃ એવં નાનાપાનવિધિભિઃ નાનારસાગ્રૈઃ નાનાશયનૈર્નાનાવસ્રૈઃ નાનાપુષ્પૈર્નાનામાલ્યૈર્નાનાગન્ધૈર્નાનાધૂપૈર્નાનાવિલેપનૈર્નાનાચૂર્ણૈર્નાનારત્નૈર્નાનાભરણૈર્નાનારત્નરથૈર્નાનાછત્રૈર્નાનાધ્વજૈર્નાનાપતાકાભિર્નાનાવિધોપકરણવિશેષૈઃ સંતર્પયેયમ્, યાવદાત્તમનસ્કાન્ કુર્યામ્ । અપિ તુ ખલુ પુનઃ કુલપુત્ર યે કેચિત્ પૂર્વસ્યાં દિશિ ( ગ્વ્ 107 ) એકસ્મિન્, લોકધાતૌ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધા અન્તિમદેહધારિણઃ શ્રાવકપ્રત્યેકબોધિફલમનુપ્રાપ્નુવન્તિ, સર્વે તે મમાહારં પરિભુજ્ય । યથા પૂર્વસ્યાં દિશિ એકસ્મિન્ લોકધાતૌ, એવં યે લોકધાતુશતે, લોકધાતુસહસ્રે, લોકધાતુશતસહસ્રે, લોકધાતુકોટ્યામ્, લોકધાતુકોટીશતે, લોકધાતુકોટીસહસ્રે, લોકધાતુકોટીશતસહસ્રે, લોકધાતુકોટીનિયુતશતસહસ્રેષુ, યે જમ્બુદ્વીપપરમાણુરજઃસમેષુ લોકધાતુષુ ચાતુર્દ્વીપકલોકધાતુપરમાણુરજઃસમેષુ સાહસ્રલોકધાતુપરમાણુરજઃસમેષુ દ્વિસાહસ્રલોકધાતુપરમાણુરજઃસમેષુ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતુપરમાણુરજઃસમેષુ યે કેચિત્ કુલપુત્ર, પૂર્વસ્યાં દિશિ યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષુ લોકધાતુષુ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધા અન્તિમદેહધારિણઃ શ્રાવકપ્રત્યેકબોધિફલમનુપ્રાપ્નુવન્તિ, સર્વે તે મમાહારં પરિભુજ્ય । યથા પૂર્વસ્યાં દિશિ, એવં દક્ષિણાયાં પશ્ચિમાયામુત્તરાયામુત્તરપૂર્વસ્યાં પૂર્વદક્ષિણાયાં દક્ષિણપશ્ચિમાયાં પશ્ચિમોત્તરાયાં અધ ઊર્ધ્વાયાં દિશિ ॥
યે કેચિત્, કુલપુત્ર, પૂર્વસ્યાં દિશિ એકસ્મિન્ લોકધાતૌ એકજાતિપ્રતિબદ્ધા બોધિસત્ત્વાઃ, સર્વે તે મમાહારં પરિભુજ્ય બોધિમણ્ડે નિષદ્ય સસૈન્યં મારં પરાજિત્ય અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યન્તે । યથા પૂર્વસ્યાં દિશિ એકસ્મિન્ લોકધાતૌ, એવં યે લોકધાતુશતે, લોકધાતુસહસ્રે, લોકધાતુશતસહસ્રે લોકધાતુકોટ્યાં લોકધાતુકોટીશતે લોકધાતુકોટીસહસ્રે લોકધાતુકોટીશતસહસ્રે લોકધાતુકોટીનિયુતશતસહસ્રે, યે જમ્બૂદ્વીપપરમાણુરજઃસમેષુ લોકધાતુષુ ચાતુર્દ્વીપકલોકધાતુપરમાણુરજઃસમેષુઇ સાહસ્રલોકધાતુપરમાણુરજઃસમેષુ દ્વિસાહસ્રલોકધાતુપરમાણુરજઃસમેષુ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતુપરમાણુરજઃસમેષુઃ, યે કેચિત્ કુલપુત્ર પૂર્વસ્યાં દિશિ યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષુ લોકધાતુષ્વેકજાતિપ્રતિબદ્ધા બોધિસત્ત્વાઃ, સર્વે તે મમાહારં પરિભુજ્ય બોધિમણ્ડે નિષદ્ય સસૈન્યં મારં પરાજિત્ય અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યતે । યથા પૂર્વસ્યાં દિશિ, એવં દક્ષિણાયાં પશ્ચિમાયામુત્તરામુત્તરપૂર્વાયાં પૂર્વદક્ષિણાયાં દક્ષિણપશ્ચિમાયાં પશ્ચિમોત્તરાયામધો દિશિ, યે કેચિત્ કુલપુત્ર, ઊર્ધ્વાયાં દિશિ એકસ્મિન્ લોકધાતાવેકજાતિપ્રતિબદ્ધા બોધિસત્ત્વાઃ, સર્વે તે મમાહારં પરિભુજ્ય બોધિમણ્ડે નિષદ્ય સસૈન્યં મારં પરાજિત્ય અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યન્તે । યથોર્ધ્વાયાં દિશિ એકસ્મિન્ લોકધાતૌ, એવં યે લોકધાતુશતે લોકધાતુસહસ્રે લોકધાતુશતસહસ્રે લોકધાતુકોટ્યાં લોકધાતુકોટીશતે લોકધાતુકોટીસહસ્રે લોકધાતુકોટીશતસહસ્રે લોકધાતુકોટીનિયુતશતસહસ્રે યે જમ્બૂદ્વીપપરમાણુરજઃસમેષુ લોકધાતુષુ ચાતુર્દ્વીપકલોકધાતુપરમાણુરજઃસમેષુ સાહસ્રલોકધાતુપરમાણુરજઃસમેષુ દ્વિસાહસ્રલોકધાતુપરમાણુરજઃસમેષુ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતુપરમાણુરજઃસમેષુ યે કેચિત્કુલપુત્ર ઊર્ધ્વાયાં દિશિ યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાઅણુરજઃસમેષુ લોકધાતુષુ એકજાતિપ્રતિબદ્ધા બોધિસત્ત્વાઃ, સર્વે તે મમાહારં પરિભુજ્ય બોધિમણ્ડે નિષદ્ય સસૈન્યં મારં પરાજિત્ય અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યન્તે ॥
પશ્યસિ ત્વં કુલપુત્ર ઇમાનિ દશસ્ત્રીસહસ્રાણિ મમ પરિવારમ્? આહ - પશ્યામિ ( ગ્વ્ 108 ) આર્યે । આહ - એતત્પ્રમુખાનિ કુલપુત્ર સ્ત્રીણાં દશાસંખ્યેયશતસહસ્રાણિ મમ સભાગચરિતાનિ એકપ્રણિધાનાનિ એકકુશલમૂલાનિ એકનિર્યાણવ્યૂહાનિ એકાધિમુક્તિપથવિશુદ્ધાનિ મમ સભાગસ્મૃતિવિશુદ્ધાનિ સભાગગતિવિશુદ્ધાનિ સભાગબુધ્યપ્રમાણાનિ સભાગેન્દ્રિયપ્રતિલબ્ધાનિ સભાગચિત્તસ્ફરણાનિ સભાગગોચરવિષયાણિ સભાગધર્મનયાવતીર્ણાનિ સભાગાર્થવિનિશ્ચતાનિ સભાગધર્માર્થોદ્યોતનાનિ સભાગરૂપવિશુદ્ધાનિ સભાગબલાપ્રમાણાનિ, સભાગવૈર્યાપરાજિતાનિ સભાગધર્મરુતઘોષાણિ, સભાગસ્વરવિશુદ્ધાનિ, સર્વવ્યવહારેષુ સભાગગુણવિશુદ્ધાનિ, અપ્રમાણગુણવર્ણતયા સભાગકર્મવિશુદ્ધાનિ, અનવદ્યકર્મવિપાકવિશુદ્ધ્યા સભાગમહામૈત્રીસ્ફરણાનિ, સર્વજગત્પરિત્રાણતયા સભાગમહાકરુણાસ્ફરણાનિ, સર્વજગત્પરિપાચનાખેદતયા સભાગકાયકર્મવિશુદ્ધાનિ, યથાશયસર્વસત્ત્વસંતોષણકાયસંદર્શનતયા સભાગવાક્કર્મવિશુદ્ધાનિ ધર્મધાતુનિરુક્તિવ્યવહારેષુ, સભાગોપસંક્રમણાનિ સર્વબુદ્ધપર્ષન્મણ્ડલેષુ, સભાગનિર્જવનાનિ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ, સર્વબુદ્ધપૂજોપસ્થાનતાયૈ સભાગપ્રત્યક્ષજ્ઞાનાનિ સર્વધર્મનયાનુગમેષુ, સભાગચર્યાવિશુદ્ધાનિ સર્વબોધિસત્ત્વભૂમિપ્રતિલાભેષુ । એતાનિ કુલપુત્ર દશસ્ત્રીસહસ્રાણિ એકક્ષણેન દશ દિશઃ સ્ફરન્તિ, યદુતૈકજાતિપ્રતિબદ્ધાન્ બોધિસત્ત્વાન્ ભોજનેન પ્રતિપાદનતાયૈ અસ્યા એવ પિઠરિકાયા ભોજનમાદાય । દશ દિશઃ સ્ફરન્તિ અસ્યા એવ પિઠરિકાયા ભોજનમાદાય । દશ દિશઃ સ્ફરન્તિ ચરમભવિકાન્ સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધયાનિકાન્ પિણ્ડપાતેન પ્રતિપાદનતાયૈ । સ્ફરિત્વા સર્વપ્રેતગણાન્ ભોજનેન સંતર્પયન્તિ । સા અહં કુલપુત્ર અસ્યા એવ પિઠરિકાયા દેવાન્ દેવભોજનેન સંતર્પયામિ । નાગાન્નાગભોજનેન, યક્ષાન્ યક્ષભોજનેન, ગન્ધર્વાન્ ગન્ધર્વભોજનેન, અસુરાનસુરભોજનેન, ગરુડાન્ ગરુડભોજનેન, કિન્નરાન્ કિન્નરભોજનેન, મહોરગાન્ મહોરગભોજનેન, મનુષ્યાન્ મનુષ્યભોજનેન, અમનુષ્યાનમનુષ્યભોજનેન સંતર્પયામિ । આગમયસ્વ કુલપુત્ર મુહૂર્તં યાવત્પ્રત્યક્ષો ભવિષ્યસિ

। સમન્તરભષિતા ચેયં વાક્ પ્રભૂતયોપાસિકયા, અથ તાવદેવ અપરિમાણાઃ સત્ત્વાઃ પૂર્વેણ ગૃહદ્વારેણ પ્રવિશન્તિ સ્મ યદુત પ્રભૂતયોપાસિકયા પૂર્વપ્રણિધાનનિમન્ત્રિતાઃ । એવં દક્ષિણેન પશ્ચિમેણોત્તરેણ ગૃહદ્વારેણ અપરિમાણાઃ સત્ત્વાઃ પ્રવિશન્તિ સ્મ યદુત પ્રભૂતયોપાસિકયા પૂર્વપ્રણિધાનનિમન્ત્રિતાઃ । તાન્ પ્રભૂતોપાસિકા તેષ્વાસનેષુ નિષદ્ય યથાભિપ્રેતૈર્ભોજનૈર્નાનાસૂપૈર્નાનારસૈર્નાનાવર્ણૈર્નાનાગન્ધૈઃ સંતર્પયતિ, સંપ્રવારયતિ, સંતોષયતિ, સંપ્રહર્ષયતિ, સંપ્રમોદયતિ પરિપ્રીણયતિ, આત્તમનસ્કાન્ કરોતિ । યથા નાનાભોજનૈઃ, એવં નાનાપાનવિધિભિઃ, નાનારસાગ્રૈઃ, નાનાસનૈઃ, નાનાશયનૈઃ નાનાયાનૈર્નાનાવસ્ત્રૈઃ નાનાપુષ્પૈર્નાનામાલ્યૈઃ નાનાગન્ધૈર્નાનાધૂપૈઃ નાનાવિલેપનૈર્નાનાચૂર્ણૈઃ નાનાભરણૈઃ નાનારત્નરથૈઃ નાનાછત્રૈર્નાનાધ્વજૈર્નાનાપતાકાભિઃ નાનાવિધોપકરણવિશેષૈઃ સંતર્પયતિ, યાવદાત્તમનસ્કાન્ કરોતિ । દેવાન્ દેવભોજનેન સંતર્પયતિ । નાગાન્ યક્ષાન્ ગન્ધર્વાનસુરાન્ ગરુડાન્ કિન્નરાન્ મહોરગાન્ મનુષ્યાનમનુષ્યાન્ તત્તદેવ ભોજનેન સંતર્પયતિ યાવદાત્તમનસ્કાન્ કરોતિ । ન ચ સા પિઠરિકા હીયતે, ન પરિહીયતે, નોનીભવતિ, ન ક્ષીયતે, ન પર્યાદાનં ગચ્છતિ, ન સીમામુપૈતિ, ન નિષ્ઠાં ન પર્યન્તં ન પરિનિષ્ઠાં ગચ્છતિ ॥
અથ ખલુ પ્રભૂતોપાસિકા સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકમેવમાહ - એતમહં કુલપુત્ર અક્ષયવ્યૂહપુણ્યકોશં બોધિસત્ત્વવિમોક્ષં જાનામિ । કિં મયા શક્યમક્ષયપુણ્યાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાપુણ્યસાગરાક્ષયતયા, ગગનકલ્પાનાં સુસંભૂતવિપુલપુણ્યોપચયતયા, ચિન્તારાજમણિરત્નકલ્પાનાં સર્વજગત્પ્રણિધિપૂરણતયા, મહાપુણ્યચક્રવાલાનાં સર્વજગત્કુશલમૂલારક્ષણતયા, મહાપુણ્યમેઘાનાં સર્વજગદ્રત્નપાણ્યભિપ્રવર્ષણતયા, મહાપુણ્યકોશાધ્યક્ષાણાં ધર્મનગરદ્વારવિવરણતયા, મહાપુણ્યપ્રદીપાનાં સર્વજગદ્દારિદ્ર્યાન્ધકારવિધમનતયા ચર્યાં જ્ઞાતું ગુણાન્ વા વક્તુમ્ ॥
ગચ્છ કુલપુત્ર, ઇહૈવ દક્ષિણાપથે મહાસંભવં નામ નગરમ્ । તત્ર વિદ્વાન્નાં ગૃહપતિઃ પ્રતિવસતિ । તમુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ પ્રભૂતાયા ઉપાસિકાયાઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય પ્રભૂતામુપાસિકામનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુનઃ પુનરવલોક્ય પ્રભૂતાયા ઉપાસિકાયા દર્શનાવિતૃપ્તો ઽન્તિકાત્પ્રક્રાન્તઃ

17 વિદ્વાન્ ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો ઽક્ષયવ્યૂહપુણ્યકોશવિમોક્ષાવભાસપ્રતિલબ્ધઃ તં પુણ્યસાગરમનુવિચિન્તયન્, તત્પુણ્યગગનમવલોકયન્, તં પુણ્યરાશિમાદદન્, તં પુણ્યપર્વતમભિરોહન્, તં પુણ્યનિચયં સંગૃહ્ણન્, તં પુણ્યૌધમવગાહયમાનઃ, તત્પુણ્યતીર્થમવતરન્, તં પુણ્યમણ્ડલં પરિશોધયન્, તં પુણ્યનિધિં સંપશ્યન્, તં પુણ્યનયમનુસ્મરન્, તાં પુણ્યનેત્રીં સમન્વાહરન્, તં પુણ્યવંશં પરિશોધયન્, અનુપૂર્વેણ યેન મહાસંભવં નગરં તેનોપસંક્રમ્ય વિદ્વાંસં ગૃહપતિં પરિમાર્ગતિ, પરિગવેષતિ, વ્યવલોકયતિ કલ્યાણમિત્રાણ્યભિલષન્ । કલ્યાણમિત્રદર્શનવાસિતયા સતંત્યા, કલ્યાણમિત્રાધિષ્ઠાનેન આશયેન, કલ્યાણમિત્રાનુગતેન પ્રયોગેન, કલ્યાણમિત્રોપચારાપરિખિન્નેન વીર્યેણ, કલ્યાણમિત્રાધીનૈઃ સર્વકુશલમૂલૈઃ, કલ્યાણમિત્રનિયતૈઃ સર્વપુણ્યસંભારૈઃ, કલ્યાણમિત્રવિવર્ધિતૈરુપાયકૌશલ્યચરિતૈઃ, અપરપ્રત્યયેન કલ્યાણમિત્રોપચારકૌશલ્યેન, વિવર્ધમાનૈઃ સર્વકુશલમૂલૈઃ, વિશુદ્ધયતા બોધિસત્ત્વાધ્યાશયેન, સંવર્ધમાનૈર્બોધિસત્ત્વેન્દ્રિયૈઃ, પરિપાચ્યમાનૈઃ સર્વકુશલમૂલૈઃ, સંવર્ધમાનૈર્મહાપ્રણિધાનાભિનિર્હારૈઃ, વિપુલીભવન્ત્યા મહાકરુણયા, સર્વજ્ઞતાયા આસન્નીભૂતમાત્માનં સંપશ્યન્ સમન્તભદ્રબોધિસત્ત્વચર્યાયાઃ, સર્વબુદ્ધેભ્યો ધર્માવભાસં સંપ્રતીચ્છન્, વિવર્ધમાનેન દશતથાગતબલાવભાસેન વિદ્વાંસં ગૃહપતિં પરિગવેષમાણો અદ્રાક્ષીન્મધ્યે નગરસ્ય શૃઙ્ગાટકે સપ્તરત્નવ્યોમકોપર્યસંખ્યેયરત્નમયે વિવિધવજ્રેન્દ્રનીલરચિતમણિરત્નપાદે કાઞ્ચનસૂત્રજ્વાલશ્વેતે વિમલગર્ભમણિરત્નગર્ભે પઞ્ચરત્નશતસમલંકૃતબિમ્બે વિચિત્રદિવ્યદૂષ્યપ્રજ્ઞપ્તે ઉચ્છ્રિતદિવ્યપટ્ટધ્વજપતાકે અનેકરત્નજાલસંછન્ને મહારત્નવિતાનવિતતે મહાસુવર્ણરત્નપુષ્પદામાભિપ્રલમ્બિતે ભદ્રાસને નિષણ્ણમ્,
વિમલવૈડૂર્યદણ્ડેન જામ્બૂનદકનકચ્છત્રેણ ધ્રિયતા હંસરાજનિર્મલચામરસંવીજ્યમાનમ્, વિવિધગન્ધોપચારપ્રધૂપિતં વામદક્ષિણેન પઞ્ચભિસ્તૂર્યશતૈઃ પ્રવાદ્યદ્ભિઃ દિવ્યાતિરેકમધુરનિર્ઘોષૈર્મહાસંભવં નગરં પર્યાપન્નૈઃ સત્ત્વપ્રીતિસંજનાર્થં દિવ્યકુસુમમેઘૈઃ પ્રવર્ષદ્ભિર્દિવ્યમાનુષ્યરૂપસમતિક્રાન્તૈઃ પરિનિષ્પન્નબોધિસત્ત્વાશયૈઃ દિવ્યાતિરેકવિભૂષણસમલંકૃતૈઃ કિંકરોપચરણપ્રતિકારિભિઃ પૂર્વકુશલમૂલસભાગચરિતૈર્દશભિઃ પ્રાણીસહસ્રૈઃ પરિવૃતમ્ । દૃષ્ટ્વા ચ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો યેન વિદ્વાન્ ગૃહપતિસ્તેનોપજગામ । ઉપેત્ય વિદુષો ગૃહપતેઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય વિદ્વાંસં ગૃહપતિમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુરતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિત્વા એવમાહ - અહં આર્ય સર્વસત્ત્વાનામર્થાય અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં સંપ્રસ્થિતો યદુત સર્વસત્ત્વદુઃખવ્યુપશમાય સર્વસત્ત્વાત્યન્તસુખપ્રતિષ્ઠાપનાય સર્વસત્ત્વસંસારસાગરાભ્યુદ્ધારણતાયૈ સર્વસત્ત્વધર્મરત્નદ્વીપસંપ્રાપણતાયૈ સર્વસત્ત્વતૃષ્ણાસ્નેહોચ્છોષણતાયૈ સર્વસત્ત્વાનાં મહાકરુણાસ્નેહસંજનનતાયૈ સર્વસત્ત્વાનાં કામરતિતૃષ્ણાવિનિવર્તનતાયૈ સર્વસત્ત્વાનાં બુદ્ધજ્ઞાનતૃષ્ણોત્પાદનતાયૈ સર્વસત્ત્વાનાં સંસારાટવીકાન્તારસમતિક્રમણતાયૈ સર્વસત્ત્વાનાં બુદ્ધગુણધર્મારામરતિસંજનનતાયૈ સર્વસત્ત્વાનાં ત્રૈધાતુકપુરાન્નિષ્ક્રમણતાયૈ સર્વસત્ત્વાનાં સર્વજ્ઞતાપુરોપનયતાયૈ । ન ચ જાનામિ કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, ( ગ્વ્ 111 ) કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । શ્રુતં ચ મે આર્યો બોધિસત્ત્વાનામવવાદાનુશાસનીં દદાતીતિ । તદ્વદતુ મે આર્યઃ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં શિક્ષમાણા બોધિસત્ત્વાઃ પ્રતિશરણભૂતા ભવન્તિ સર્વસત્ત્વાનામ્ ॥
એવમુક્તે વિદ્વાન્ ગૃહપતિઃ સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકમેવમાહ - સાધુ સાધુ કુલપુત્ર, યેન તે અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । દુર્લભાઃ કુલપુત્ર તે સત્ત્વાઃ, યે ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદ્ય બોધિસત્ત્વચર્યાયાં પરિમાર્ગયમાણા ન તૃપ્યન્તે કલ્યાણમિત્રદર્શનેન । ન ખિદ્યન્તે કલ્યાણમિત્રોપસંક્રમણેષુ । ન પરિતપ્યન્તે કલ્યાણમિત્રોપચારેષુ । ન દૌર્મનસ્યમુત્પાદયન્તિ કલ્યાણમિત્રદુરાસદતયા । ન નિવર્તન્તે કલ્યાણમિત્રગવેષણતયા । ન વ્યાવર્તન્તે કલ્યાણમિત્રતૃષ્ણાલાલસહૃદયત્વાત્ । ન પ્રત્યુદાવર્તન્તે કલ્યાણમિત્રમુખાવલોકેન । ન સંસીદન્તિ કલ્યાણમિત્રાનુશાસનીપથેષુ । ન ખિદ્યન્તે કલ્યાણમિત્રોપસ્થાનપરિચર્યાસુ । પશ્યસિ ત્વં કુલપુત્ર, ઇમં મમ પરિવારમ્? આહ - પશ્યામિ આર્ય । આહ - સર્વ એતે કુલપુત્ર મયા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતાઃ । મયૈતે જનિતાસ્તથાગતકુલે । મયૈતે પોષિતાઃ પારમિતોપસંહારૈઃ । મયૈતે સંચરિતાઃ સર્વશુક્લધર્મૈઃ । મયૈતે વિવર્ધિતા દશસુ તથાગતબલેષુ । મયૈતે ઉચ્ચાલિતા લોકવંશાત્ । મયૈતે પ્રતિષ્ઠાપિતાસ્તથાગતવંશે । મયૈતે વિવર્તિતા લોકે ગતિચક્રાત્ । મયૈતે આવર્તિતા ધર્મચક્રપ્રવર્તનતાયામ્ । મયૈતે સત્ત્વાઃ તારિતાસ્ત્ર્યધ્વાપાયગતિપ્રપાતાત્ । મયૈતે પ્રતિષ્ઠાપિતા ધર્મસમતાનુગમેન । એવં હિ કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વાસ્ત્રાતારો ભવન્તિ સર્વસત્ત્વાનામ્ । અહં કુલપુત્ર મનઃકોશસંભવાનાં પુણ્યાનાં લાભી । સો ઽહમન્નાર્થિભ્યો ઽન્નં દદામિ, પાનાર્થિભ્યઃ પાનમ્, રસાગ્રાર્થિભ્યો રસાગ્રમ્, ખાદ્યાર્થિભ્યઃ ખાદ્યમ્, ભોજ્યાર્થિભ્યો ભોજ્યમ્, લેહ્યાર્થિભ્યો લેહ્યમ્, ચોષ્યાર્થિભ્યશ્ચોષ્યમ્, વસ્ત્રાર્થિભ્યો વસ્ત્રમ્, પુષ્પાર્થિભ્યઃ પુષ્પમ્, માલ્યાર્થિભ્યો માલ્યમ્, ગન્ધાર્થિભ્યો ગન્ધમ્, ધૂપાર્થિકેભ્યો ધૂપમ્, વિલેપનાર્થિભ્યો વિલેપનમ્, ચૂર્ણાર્થિભ્યશ્ચૂર્ણમ્, આભરણવિભૂષણાર્થિભ્ય આભરણવિભૂષણાનિ, રત્નાર્થિભ્યો રત્નાનિ, સુવર્ણાર્થિભ્યઃ સુવર્ણમ્, રૂપ્યાર્થિભ્યો રૂપ્યમ્, મુક્તાર્થિભ્યો મુક્તામ્, પ્રતિશ્રયાર્થિભ્યઃ

પ્રતિશ્રયમ્, આસનાર્થિભ્ય આસનમ્, શયનાર્થિભ્યઃ શયનમ્, ગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાર્થિભ્યો ગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાન્, યાનાર્થિભ્યો યાનમ્, વાહનાર્થિભ્યો વાહનમ્, હસ્ત્યશ્વરથગોગર્દભમહિષૈડકાર્થિભ્યો હસ્ત્યશ્વરથગોગર્દભમહિષૈડકાન્, છત્રધ્વજપતાકાર્થિભ્યશ્છત્રધ્વજપતાકાઃ, દાસીદાસાર્થિભ્યો દાસીદાસાન્, માણવપરિવારાર્થિભ્યો માણવપરિવારમ્, સ્ત્ર્યર્થિભ્યઃ સ્ત્રિયઃ, કુમાર્યર્થિભ્યઃ, કુમારીમ્, મકુટચૂડામણ્યર્થિભ્યો મકુટચૂડામણીન્, સચર્મચૂડામણ્યર્થિભ્યો સચર્મચૂડામણીન્, નીલવિમલકેશમણ્ડલાર્થિભ્યો નીલવિમલકેશમણ્ડલમ્, યાવદ્વિવિધસર્વોપકરણર્થિભ્યો વિવિધસર્વોપકરણાનિ પ્રયચ્છામિ । આગમય કુલપુત્ર મૂહૂર્તં યાવત્પ્રત્યક્ષો ભવિષ્યસિ । સમનન્તરભાષિતાયાં ચાસ્યાં વાચિ વિદુષા ગૃહપતિના, અથ તાવદેવ અપરિમાણાઃ સત્ત્વા વિદુષા ગૃહપતિના પૂર્વપ્રણિધાનાભિનિમન્ત્રિતાઃ સંનિપતિતાઃ । નાનાદિગ્ભ્યો નાનાજનપદપ્રદેશેભ્યો નાનાનગરેભ્યો નાનાનિગમેભ્યો નાનાપટ્ટનેભ્યો નાનાકર્વટેભ્યો નાનાસત્ત્વજાતિભ્યો ( ગ્વ્ 112 ) નાનાસત્ત્વકુલેભ્યો નાનાસત્ત્વકુલવિમાત્રતાભ્યો નાનાગતિપરિવર્તેભ્યો નાનાપ્રતિષ્ઠાનસંજ્ઞાનગતિભ્યો નાનાયતનવિશુદ્ધા નાનાહારાર્થિનો નાનાહારાભિલાષિણો નાનાશયા શુચ્યન્નપાનકામા માંસાર્થિનો વિવિધભોજનવિમાત્રતાભિકાઙ્ક્ષિણો વિવિધગતિવિશેષોપપત્યાયતનસ્થિતાઃ યદુત મનુષ્યેષ્વોદનકુલ્માષસૂપમત્સ્યમાંસાદિવિવિધકવલીકાહારાર્થિનઃ । યથા મનુષ્યેષુ, એવં સર્વગતિવિચારેષુ નાનાભોજનપાનાર્થિન ઉપસંક્રાન્તાઃ યદુત બોધિસત્ત્વાનુભાવેન અસઙ્ગત્યાગદુન્દુભિનિર્ઘોષેણ બોધિસત્ત્વપ્રણિધિનિમન્ત્રિતાઃ । તમુપસંક્રમ્ય વિદ્વાંસં ગૃહપતિં યાચન્તે ઽવલોકયન્તિ નિરીક્ષન્તે વિજ્ઞાપયન્તિ ॥
અથ ખલુ વિદ્વાન્ ગૃહપતિસ્તાન્ યાચનકાન્ સંનિપતિતાન્ વિદિત્વા મુહૂર્તમનુવિચિન્ત્ય ગગનતલમવલોકયતિ સ્મ । તસ્ય તતો ગગનતલાદ્વિવિધા ભોજનપાનવિધયો નાનારસા નાનાવર્ણા નાનાગન્ધા અવલમ્બ્ય હસ્તતલે પ્રત્યતિષ્ઠન્ । સ તાન્યાદાય તાન્ યથાસંનિપતિતાન્ યાચનકાન્ નાનાધિમુક્તાન્ યથાભિપ્રેતૈર્ભોજનપાનવિધિભિઃ સર્વોપકરણવિશૈષૈઃ સંતર્પયતિ સંપ્રવારયતિ સંતોષયતિ સંપ્રહર્ષયતિ સંપ્રમોદયતિ પરિપ્રીણયતિ, આત્તમનસ્કાન્ કરોતિ । ઉત્તરે વૈ નાનામિષેણ સંતર્પ્ય તેભ્યો ધર્મં દેશયેત્ । યદુત વિપુલજ્ઞાનસંભારોપચયહેતું પરિદીપયન્, સર્વદારિદ્ર્યાસંભવહેતું પરિદીપયન્, મહાભોગતાસમુદાગમસંભવહેતું પરિદીપયન્, ધર્મજ્ઞાનનયપ્રતિઉલાભસંભવહેતું પરિદીપયન્, વિપુલપુણ્યસંભારોપચયહેતું પરિદીપયન્, પ્રીતિભક્ષભોજનપ્રતિલાભસંભવહેતું પરિદીપયન્, લક્ષણાનુવ્યઞ્જનોપચિતશરીરપ્રતિલાભસંભવહેતું પરિદીપયન્, અનવમૃદ્યબલપરિશુદ્ધિપ્રતિલાભસંભવહેતું પરિદીપયન્, અનન્તરાહારપ્રજ્ઞાપ્રતિલાભસંભવહેતું પરિદીપયન્, સર્વમારબલપ્રમર્દનાપર્યાદત્તપુણ્યબલપ્રતિલાભસંભવહેતું પરિદીપયન્ ધર્મં દેશયેત્ । સો ઽન્નાર્થિન ઉપસંક્રાન્તાન્ ગગનતલાન્નાનાન્નવિધીન્ ગૃહીત્વા સંતર્પ્ય તેભ્ય આયુર્વર્ણબલમુખપ્રતિભાનં સંપશ્યન્ પ્રતિલાભાય ધર્મં દેશયેત્ । સ પાનાર્થિન ઉપસંક્રાન્તાન્નાનાવિધૈઃ પાનૈરુદારૈઃ કલ્યાણૈરનવદ્યૈર્મનઃસંપ્રહર્ષકૈઃ સંતર્પ્ય તેભ્યઃ સંસારતૃષ્ણારતિવિનિવર્તનતાયૈ બુદ્ધધર્મરતિતૃષ્ણાસંજનનતાયૈ ધર્મં દેશયેત્ । રસરસાગ્રાર્થિન ઉપસંક્રાન્તાન્નાનાવિધરસરસાગ્રૈર્મધુરામ્લલવણકટુતિક્તકષાયૈઃ સંતર્પયામાસ । ઉત્તરે ચૈષાં રસરસાગ્રતામહાપુરુષલક્ષણપ્રતિલાભાય ધર્મં દેશયેત્ । સ યાનાર્થિનો નાનાદિક્સ્રોતોભ્યાગતાન્નાનાવિધયાનદાનૈઃ સંગૃહ્ય તેભ્યો મહાયાનાધિરોહણતાયૈ ધર્મં દેશયેત્ । સ નાનાદિગાગતાન્ વસ્ત્રાર્થિન ઉપસંક્રાન્તાન્ વિદિત્વા મુહૂર્તં વિચિન્ત્ય ગગનતલમુલ્લોકયતિ સ્મ । તસ્ય તતો ગગનતલાન્નાનારઙ્ગાન્યનેકવર્ણાનિ વિશુદ્ધાનિ નીલપીતલોહિતાવદાતમાઞ્જિષ્ઠસ્ફટિકવર્ણાનિ
વિવિધાનિ વસ્ત્રાણ્યવલમ્બ્ય હસ્તતલે પ્રત્યતિષ્ઠન્ । સ તૈસ્તાન્ યાચનકાન્ પ્રતિપાદ્ય તેભ્યો ઽનુત્તરતથાગતહ્રયપત્રાપ્યસુવર્ણવર્ણચ્છવિતાપ્રતિલાભવિશુદ્ધયે ધર્મં દેશયેત્ । પ્રત્યેકમેવ સર્વોપકરણવિધિભિર્યથાગતાન્ યાચનકાન્ પ્રતિપાદ્ય તેભ્યો યથાર્હં ધર્મં દેશયેત્ ॥
અથ ખલુ વિદ્વાન્ ગૃહપતિઃ સુધનસ્ય શ્રેષ્ઠિદારકસ્ય તમચિન્ત્યં બોધિસત્ત્વવિમોક્ષવિષયમુપદર્શ્ય એવમાહ - એતમહં કુલપુત્ર મનઃકોશસંભવવિમોક્ષં જાનામિ । કિં મયા શક્યં પરિષ્કારવશિતાપ્રાપ્તાનાં બોધિસત્ત્વાનાં રત્નપાણિના પ્રતિલબ્ધાનાં ચર્યાં જ્ઞાતું ગુણાન્ વા વક્તુમ્, વિકુર્વિતં વા નિદર્શયિતુમ્, યે તે સર્વલોકધાતૂનનવશેષં પાણિના સંછાદ્ય બુદ્ધપૂજાવિધાનતાયૈ સર્વતથાગતપર્ષન્મણ્ડલેષુ નાનાવર્ણરત્નમેઘાન્ પ્રવર્ષન્તિ । એવં નાનાવર્ણા ભરણમેઘાન્ નાનાવર્ણકૂટાગારમેઘાન્ નાનાવર્ણવિચિત્રવસ્ત્રમેઘાન્ નાનાદિવ્યતૂર્યતાલોપચારસંગીતિમનોજ્ઞામધુરનિર્ઘોષાન્ નાનાવર્ણગન્ધમેઘાન્ નાનાવર્ણધૂપમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્રધ્વજપતાકાસર્વોપકરણમેઘાન્ સર્વાકારસર્વબુદ્ધપૂજામેઘાન્ પ્રવર્ષન્તિ । સર્વતથાગતપર્ષન્મણ્ડલેષુ સર્વસત્ત્વભવનેષુ યદુત સર્વબુદ્ધપૂજોપસ્થાનતાયૈ સર્વસત્ત્વધાતુપરિપાકવિનયાય ચ ॥
ગચ્છ કુલપુત્ર, ઇહૈવ દક્ષિણાપથે સિંહપોતં નામ નગરમ્ । તત્ર રત્નચૂડો નામ ધર્મશ્રેષ્ઠી પ્રતિવસતિ । તમુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકસ્તુષ્ટ ઉદગ્ર આત્તમનાઃ પ્રમુદિતઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાતો વિદુષિ ગૃહપતૌ ધર્મગૌરવાચ્છિષ્યભાવમુપદર્શ્ય તદધિષ્ઠાનાત્સર્વબુદ્ધધર્માન્ સંપશ્યન્, તદધીનાં સર્વજ્ઞતાં સંપશ્યન્, કલ્યાણમિત્રાનાચ્છેદ્યપ્રેમતામુપદર્શયન્, કલ્યાણમિત્રેષ્વત્યન્તાજ્ઞાચિન્ત્યતાં સંદર્શયન્, કલ્યાણમિત્રવશવર્તિતામનુવર્તયન્, કલ્યાણમિત્રાનુશાસનીવચનં શુશ્રૂષમાણઃ, કલ્યાણમિત્રપ્રભવં શ્રદ્ધેન્દ્રિયં નિધ્યાયન્, કલ્યાણમિત્રાનુશાસન્યનુપ્રેષિતઃ, કલ્યાણમિત્રાભિરાધનાનુવર્તનચિત્તો વિદુષો ગૃહપતેઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય વિદ્વાંસં ગૃહપતિમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુનઃ પુનરવલોક્ય વિદુષો ગૃહપતેરન્તિકાત્પ્રક્રાન્તઃ

18 રત્નચૂડઃ ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ તત્પુણ્યતોયં સંભાવયન્, તત્પુણ્યક્ષેત્રં સંપશ્યન્, તત્પુણ્યસુમેરું પરિશોધયન્, તત્પુણ્યતીર્થમવગાહયમાનઃ, તત્પુણ્યકોશં વિવૃણ્વન્, તત્પુણ્યનિધિમવલોકયન્, તત્પુણ્યમણ્ડલં પરિશોધયન્, તત્પુણ્યસ્કધં સમાદદત્, તત્પુણ્યબલં સંજનયન્, તત્પુણ્યવેગં વિવર્ધયન્, અનુપૂર્વેણ યેન સિંહપોતં નગરં તેનોપસંક્રમ્ય રત્નચૂડં ધર્મશ્રેષ્ઠિનં પરિમાર્ગમાણો ઽદ્રાક્ષીદન્તરાપણમધ્યગતમ્ । તસ્ય પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુરતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિત્વા એવમાહ - મયા આર્ય અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । ન ચ જાનામિ કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । તત્સાધુ મે આર્યો બોધિસત્ત્વમાર્ગમુપદિશતુ, યેનાહં માર્ગેણ સર્વજ્ઞતાયાં નિર્યાયામ્ ॥
અથ ખલુ રત્નચૂડો ધર્મશ્રેષ્ઠી સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકં પાણૌ ગૃહીત્વા યેન સ્વં નિવેશનં તેનોપસંક્રમ્ય તદ્ગૃહમુપદર્શ્ય એવમાહ - પ્રેક્ષસ્વ કુલપુત્ર મમ નિવેશનમ્ । સો ઽનુવિલોકયન્ અદ્રાક્ષીત્તદ્ગૃહં શુદ્ધં પ્રભાસ્વરં જામ્બૂનદસુવર્ણમયં વિપુલમુદ્વિદ્ધં રૂપ્યપ્રાકારપરિક્ષિપ્તં સ્ફટિકપ્રાસાદસુકૃતોપશોભિતં વૈડૂર્યકૂટશતસહસ્રપ્રતિમણ્ડિતં મુસારગલ્વસમુચ્છ્રિતસ્તમ્ભં સુપ્રજ્ઞપ્તં લોહિતમુક્તામયસિંહાસનં જ્યોતીરસમણિરત્નસિંહધ્વજસમુછ્રિતં વૈરોચનમણિરત્નવિતાનવિતતં ચિન્તામણિવિચિત્રહેમજાલસંછન્નમસંખ્યેયમણિરત્નપ્રતિમણ્ડિતવ્યૂહં શીતજલાશ્મગર્ભમયપુષ્કરિણીસમુપેતં સર્વરત્નદ્રુમપરિવૃતં વિપુલં વિસ્તીર્ણં દશપુરમુદ્વિદ્ધમષ્ટદ્વારમ્ । સ તદ્ગૃહં પ્રવિશ્ય સમન્તાદનુવિલોકયતિ સ્મ । સ પ્રથમે પુરે ઽન્નપાનવિધિપરિત્યાગમદ્રાક્ષીત્ । દ્વિતીયે પુરે સર્વવસ્ત્રવિધિપરિત્યાગમ્ । તૃતીયે પુરે સર્વરત્નાભરણાલંકારપરિત્યાગમ્ । ચતુર્થે પુરે ઽન્તઃપુરેપરિભોગરતિમહાપૃથિવીકલ્યાણકન્યારત્નપરિત્યાગમદ્રાક્ષીત્ । પઞ્ચમે પુરે પઞ્ચમીભૂમિપ્રતિષ્ઠિતાનાં બોધિસત્ત્વાનાં ધર્મસંગીતિરતિપ્રયુક્તાનાં લોકહિતસુખચિત્તચેષ્ટાનાં સર્વશાસ્ત્રાણ્યભિનિર્હારયતાં ધારણીનયં ચ સમાધિસમુદ્રં ચ સમાધિવ્યુત્થાનં ચ સમાધિવ્યવચારં ચ જ્ઞાનાલોકં ચ અભિનિર્હારયતાં સંનિપાતમદ્રાક્ષીત્ । ષષ્ઠે પુરે પ્રજ્ઞાપારમિતાવિહારપ્રતિલબ્ધાનાં ગમ્ભીરપ્રજ્ઞાનાં સર્વધર્મપ્રશાન્તાભિજ્ઞાનાં ભૂમિસમાધિધારણીમુખગર્ભસમન્તમુખનિર્યાતાનામ્ અનાવરણગોચરાણામ્ અદ્વયસમુદાચારાણાં ધર્મસંગીતિં કુર્વતાં પ્રજ્ઞાપારમિતાપરિવર્તનમનુસરતાં વિભજતામુત્તાની કુર્વતાં બોધિસત્ત્વાનાં સંનિપાતમદ્રાક્ષીત્ ઇમાનિ પ્રજ્ઞાપારમિતામુખાનિ સંગાયતામ્ - યદુત શાન્તિગર્ભં નામ પ્રજ્ઞાપારમિતામુખમ્, સર્વજગજ્જ્ઞાનસુવિભક્તં ચ નામ પ્રજ્ઞાપારમિતામુખમ્, અચલાવર્તં ચ નામ પ્રજ્ઞાપારમિતામુખમ્, વિરજઃપ્રભાસં ચ નામ પ્રજ્ઞાપારમિતામુખમ્, દુર્યોધનગર્ભં ચ નામ પ્રજ્ઞાપારમિતામુખમ્, જગદ્રોચનામણ્ડલં ચ નામ પ્રજ્ઞાપારમિતામુખમ્, અનુગમનયમણ્ડલં ચ નામ પ્રજ્ઞાપારમિતામુખમ્, સાગરગર્ભં ચ નામ પ્રજ્ઞાપારમિતામુખમ્, સમન્તચક્ષુરુપેક્ષાપ્રતિલબ્ધં ચ નામ પ્રજ્ઞાપારમિતામુખમ્, અક્ષયકોશાનુગમં ચ નામ પ્રજ્ઞાપારમિતામુખમ્, સર્વધર્મનયસાગરં ચ નામ પ્રજ્ઞાપારમિતામુખમ્, સર્વજગત્સાગરાનુગમં ચ નામ પ્રજ્ઞાપારમિતામુખમ્, અસઙ્ગપ્રતિભાનં ચ નામ પ્રજ્ઞાપારમિતામુખમ્,
ધર્મમેઘાવલમ્બાનુપૂર્વાભિલમ્ભનિલયં ( ગ્વ્ 115 ) ચ નામ પ્રજ્ઞાપારમિતામુખમ્ । ઇતીમાનિ પ્રજ્ઞાપારમિતામુખાનિ પ્રમુખં કૃત્વા પરિપૂર્ણાનિ દશ પ્રજ્ઞાપારમિતાસંખ્યેયશતસહસ્રાણિ, યાનિ તાન્ બોધિસત્ત્વાનનભિલાપ્યવ્યૂહસુવિભક્તપર્ષન્મણ્ડલસ્થિતાન્ સંગાયતો ઽદ્રાક્ષીત્ । સપ્તમે પુરે પ્રતિશ્રુત્કોપમક્ષાન્તિપ્રતિલબ્ધાનામુપાયજ્ઞાનવિનિશ્ચયનિર્યાતાનાં સર્વતથાગતધર્મમેઘસંપ્રત્યેષકાણાં બોધિસત્ત્વાનાં સંનિપાતમદ્રાક્ષીત્ । અષ્ટમે પુરે ઽચ્યુતગામિન્યભિજ્ઞાપ્રતિલબ્ધાનાં સર્વલોકધાત્વનુવિચરણાનાં સર્વપર્ષન્મણ્ડલપ્રતિભાસપ્રાપ્તાનાં સર્વધર્મધાતુસુવિભક્તશરીરાણાં સર્વતથાગતપાદમૂલાસંભિન્નવિષયાણાં સર્વબુદ્ધકાયસમવસરણાનાં સર્વતથાગતપર્ષન્મણ્ડલપૂર્વગમકથાપુરુષાણાં બોધિસત્ત્વાનાં સંનિપાતમદ્રાક્ષીત્ । નવમે પુરે એકજાતિપ્રતિબદ્ધાનાં બોધિસત્ત્વાનાં સંનિપાતમદ્રાક્ષીત્ । દશમે પુરે સર્વતથાગતાનાં સપ્રથમોપચિત્તોત્પાદચર્યાનિર્યાણપ્રણિધાનસાગરાન્ સર્વબુદ્ધધર્મવિકુર્વિતવિષયાન્ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રપર્ષન્મણ્ડલાન્ સર્વબુદ્ધધર્મચક્રનિર્ઘોષાન્ સર્વસત્ત્વવિનયાધિષ્ઠાનવ્યૂહાનદ્રાક્ષીત્ ॥

દૃષ્ટ્વા ચ રત્નચૂડં ધર્મશ્રેષ્ઠિનમેતદવોચત્ - આર્ય, કુતસ્તે ઇયમેવંરૂપા સંપદ્વિશોધિતા? કુત્ર તે કુશલમૂલાન્યવરોપિતાનિ યસ્ય તવ ઇયમીદૃશી વિપાકસંપત્? સ આહ - સ્મરામિ કુલપુત્ર અતીતે ઽધ્વનિ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાનાં કલ્પાનાં પરેણ પરતરેણ ચક્રવિચિત્રે લોકધાતાવનન્તરશ્મિધર્મધાતુસમલંકૃતધર્મરાજો નામ તથાગતો લોકે ઉદપાદિ, વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ બુદ્ધો ભગવાન્ । સ ખલુ પુનસ્તથાગતો જ્ઞાનવૈરોચનપ્રમુખેન શ્રાવકકોટીશતેન જ્ઞાનસૂર્યતેજઃપ્રમુખેન ચ બોધિસત્ત્વકોટીશતસહસ્રેણ સાર્ધં મણિધ્વજવ્યૂહરાજમહોદ્યાનધરણિપ્રવિષ્ટો રાજ્ઞા ધર્મેશ્વરરાજેન અભિનિમન્ત્રિતઃ । તસ્ય મે તથાગતસ્ય નગરપ્રવિષ્ટસ્યાન્તરાપણમધ્યગતસ્ય તૂર્યનાદનિર્નાદિતં કારિતમ્ । એકા ચ ગન્ધગુલિકા નિધૂપિતા તસ્ય ભગવતઃ સબોધિસત્ત્વશ્રાવકસંઘસ્ય પૂજાકર્મણે । તયા ચ ગન્ધગુલિકયા નિધૂપિતયા સપ્તાહં સર્વજમ્બુદ્વીપો ઽનન્તવર્ણૈઃ સર્વસત્ત્વકાયસદૃશૈર્ધૂપપટલમેઘૈઃ સંછન્નો ઽભૂત્ । તેભ્યશ્ચ ધૂપપટલમેઘેભ્ય એવંરૂપઃ શબ્દો નિશ્ચરતિ સ્મ - અચિઅન્ત્યસ્તથાગતત્ર્યધ્વવિપુલેન સ્કન્ધેન સમન્વાગતઃ, સર્વજ્ઞઃ સર્વાવરણવિગતઃ સર્વક્લેશવાસનાપ્રહીણઃ, સર્વતથાગતાવરોપિતા દક્ષિણા, અપ્રમાણસર્વજ્ઞાતાફલદાયિકા સર્વજ્ઞતાસમવસરણા ઇતિ - યદુત અસ્મત્કુશલમૂલપરિપાકાર્થમચિન્ત્યસત્ત્વકુશલમૂલવેગસંજનનાર્થં ચ । તેભ્યો ધૂપપટલમેઘેભ્યો બુદ્ધાધિષ્ઠાનેન અયમેવંરૂપઃ શબ્દો નિશ્ચચાર । તચ્ચ મે કુલપુત્ર તથાગતાધિષ્ઠાનં સંદર્શનપ્રાતિહાર્યકુશલમૂલં ત્રિષુ સ્થાનેષુ પરિણામિતમ્ । કતમેષુ ત્રિષુ? યદુત અત્યન્તસર્વદારિદ્રયસમુચ્છેદાય સદ્ધર્મશ્રવણાવિરહિતતાયૈ સર્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વકલ્યાણમિત્રદર્શનપરિપૂરયે ચ । એતમહં કુલપુત્ર, અપ્રતિહતપ્રણિધિમણ્ડલવ્યૂહબોધિસત્ત્વવિમોક્ષં જાનામિ । કિં મયા શક્યમચિન્ત્યાપ્રમાણગુણરત્નાકરાણાં બોધિસત્ત્વાનાં ચર્યાં જ્ઞાતું ગુણાન્ વા વક્તુમ્, યે તે અસંભિન્નબુદ્ધશરીરસાગરાવતીર્ણાઃ, યે તે અસંભિન્નધર્મમેઘસંપ્રતીચ્છકાઃ, યે તે અસંભિન્નગુણસાગરપ્રતિપન્નાઃ, યે તે સમન્તભદ્રચર્યાજાલવિસૃતાઃ, યે તે અસંભિન્નસમાધિવિષયાવતીર્ણાઃ ( ગ્વ્ 116 ) યે તે અસંભિન્નસર્વબોધિસત્ત્વૈકઘનકુશલમૂલાઃ યે તે અસંભિન્નતથાગતાવિકલ્પવિહારિણઃ, યે તે અસંભિન્નત્ર્યધ્વસમતાવતીર્ણાઃ,યે તે અસંભિન્નસર્વકલ્પસંવાસાપરિખિન્નાઃ,
યે તે અસંભિન્નસમન્તચક્ષુર્વિષયભૂમિપ્રતિષ્ઠિતાઃ ॥
ગચ્છ કુલપુત્ર, અયમિહૈવ દક્ષિણાપથે વેત્રમૂલકો નામ જનપદઃ । તત્ર સમન્તમુખે નગરે સમન્તનેત્રો નામ ગાન્ધિકઃ શ્રેષ્ઠી પ્રતિવસતિ । તમુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો રત્નચૂડસ્ય ધર્મશ્રેષ્ઠિનઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય રત્નચૂડં ધર્મશ્રેષ્ઠિનમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃઉત્ય પુનઃ પુનરવલોક્ય રત્નચૂડસ્ય ધર્મશ્રેષ્ઠિનો ઽન્તિકાત્પ્રક્રાન્તઃ

19 સમન્તનેત્રઃ ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો ઽનન્તબુદ્ધદર્શનાવતીર્ણો ઽનન્તબોધિસત્ત્વસમવધાનપ્રાપ્તો ઽનન્તબોધિસત્ત્વમાર્ગનયાવભાસિતો ઽનન્તબોધિસત્ત્વધર્મનયાભિષ્યન્દિતનિશ્ચિતચિત્તો ઽનન્તબોધિસત્ત્વાધિમુક્તિપથવિશુદ્ધિરનન્તબોધિસત્ત્વેન્દ્રિયાવભાસપ્રતિલબ્ધો ઽનન્તબોધિસત્ત્વાશયબલપ્રતિષ્ઠિતો ઽનન્તબોધિસત્ત્વચર્યાનુગતચેતાઃ અનન્તબોધિસત્ત્વપ્રણિધાનબલસંજાતો ઽનન્તબોધિસત્ત્વાપરાજિતધ્વજો ઽનન્તબોધિસત્ત્વજ્ઞાનાલોકપરિવર્તી અનન્તબોધિસત્ત્વાધર્માવભાસપ્રતિલબ્ધઃ અનુપૂર્વેણ યેન વેત્રમૂલકો નામ જનપદસ્તેનોપસંક્રમ્ય સમન્તમુખં નગરં પરિમાર્ગન્ સમન્તદિગ્વિદિક્ષુ દેશપ્રદેશોપચારેષુ નિમ્નોન્નતસમવિષમેષુ અપરિખિન્નાશયો ઽવિશ્રમન્ સમાનચિત્તો ઽવિવર્ત્યવીર્યો ઽપર્યાદત્તચેતનો ઽવિસ્મૃતકલ્યાણમિત્રાનુશાસનઃસદાકલ્યાણમિત્રસમુદાચારહૃદયવાસનઃ સમન્તમુખવિજ્ઞપ્તીન્દ્રિયઃ સર્વપ્રમાદવિગતો વિસ્ફારિતકર્ણચક્ષુઃ સર્વતઃ પરિગવેષમાણો ઽદ્રાક્ષીત્સમન્તમુખં નગરમ્, મધ્યે વેત્રમૂલસ્ય જનપદસ્ય દશાનાં પટ્ટનસહસ્રાણાં નિગમં સુપરિનિષ્ઠિતં દૃઢપ્રાકારમુદ્વિદ્ધમષ્ટચત્વરોપશોભિતમ્ । તસ્ય મધ્યે સમન્તનેત્રં ગાન્ધિકમદ્રાક્ષીત્ ગાન્ધિકવીથ્યામુપવિષ્ટમ્ । દૃષ્ટ્વા ચ યેન સમન્તનેત્રો ગાન્ધિકસ્તેનોપસંક્રમ્ય સમન્તનેત્રસ્ય ગાન્ધિકસ્ય પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય પુરતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિત્વા એવમાહ - મયા આર્ય, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । ન ચ જાનામિ કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । આહ - સાધુ સાધુ કુલપુત્ર, યેન તે અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । અહં કુલપુત્ર સર્વસત્ત્વાનાં વ્યાધીન્ પ્રજાનામિ વાતસમુત્થાનપિ, પિત્તસમુત્થાનપિ, શ્લેષ્મસમુત્થાનપિ, સભાગક્ષુભિતાનપિ, પરોપક્રમિતાનપિ, અમનુષ્યવૈકારિકાનપિ, વિષમપરોપક્રમિકાનપિ, વિવિધમન્ત્રશસ્ત્રવેતાલપ્રયોગાગ્નિસમુત્થાનપિ, ઉદકસંક્ષોભસમુત્થાનપિ, વિવિધભયંસંત્રાસસંભવાનપિ । તેષાં ચ સર્વવ્યાધીનાં પ્રશમં પ્રજાનામિયદુત સ્નેહનં પ્રજાનામિ, વમનં વિરેચનમાસ્થાપનં રક્તાવસેચનં નાસાકર્મ કર્ષુપરિણાહં પરિષ્વેદનમનુલેપનં વિષપ્રતિઘાતં ભૂતગ્રહપ્રતિષેધં બૃંહણં સ્નપનં સંવાસનં સંવર્ધનં વર્ણપરિશોધનં બલસંજનનં પ્રજાનામિ । યે કુલપુત્ર
સત્ત્વા મમાન્તિકમુપસંક્રામન્તિ દશભ્યો દિગ્ભ્યઃ, તેષામહં સર્વેષાં વ્યાધીન્ પ્રશમયામિ । વ્યાધિપ્રશાન્તાંશ્ચ સુસ્નાતાનુલિપ્તગાત્રાન્ કૃત્વા યથાર્હાભરણવિભૂષિતાઙ્ગાન્ યથાર્હવસ્ત્રસંછાદિતશરીરાન્ વિવિધભોજનરસાગ્રૈઃ સંતર્પ્ય અપરિમિતધનસમૃદ્ધાન્ કરોમિ । ઉત્તરે ચૈષાં રાગપ્રહાણાય ધર્મં દેશયામિ અશુભોપસંહારેણ । દોષપ્રહાણાય ધર્મં દેશયામિ મહામૈત્રીસંવર્ણનતયા । મોહપ્રહાણાય ધર્મં દેશયામિ ધર્મપ્રવિચયપ્રભેદપ્રદર્શનતયા । સમભાગચર્યાક્લેશપ્રહાણાય ધર્મં દેશયામિ । વિશેષપરિજ્ઞાનયમુખસંપ્રકાશનતયા બોધિચિત્તસંભવહેતું પરિદીપયામિ । સર્વબુદ્ધગુણધર્મસંપ્રયુક્તકથાસંપ્રકાશનતયા મહાકરુણાસંભવહેતું પરિદીપયામિ । અપરિમાણસંસારદુઃખસંપ્રકાશનતયા અપરિમિતગુણપ્રતિલાભસંભવહેતું પરિદીપયામિ । વિપુલપુણ્યજ્ઞાનસંભારોપચયસંવર્ણનતયા મહાયાનપ્રણિધાનસંભવહેતું પરિદીપયામિ । સર્વસત્ત્વપરિપાકવિનયસંદર્શનતયા સમન્તભદ્રબોધિસત્ત્વચર્યાપ્રતિલાભસંભવહેતું પરિદીપયામિ । સર્વક્ષેત્રસર્વકલ્પસંવાસચર્યાજાલપ્રવિસ્તરણતયા ( ગ્વ્ 118 ) લક્ષણાનુવ્યઞ્જનોપચિતબુદ્ધશરીરપ્રતિલાભસંભવહેતું પરિદીપયામિ । દાનપારમિતાસંવર્ણનતયા સર્વત્રગામિનીતથાગતપરિશુદ્ધિપ્રતિલાભસંભવહેતું પરિદીપયામિ । શીલપારમિતાસંપ્રકાશનતયા અચિન્ત્યતથાગતરૂપવર્ણવિશુદ્ધિસંભવહેતું પરિદીપયામિ । ક્ષાન્તિપારમિતાસંપ્રકાશનતયા દુર્યોધનતથાગતશરીરસંભવહેતું પરિદીપયામિ । વીર્યપારમિતાસંપ્રકાશનતયા અભિભૂતાનભિભૂતતથાગતાત્મભાવવિશુદ્ધિં પરિદીપયામિ । ધ્યાનપારમિતાસંપ્રકાશનતયા ધર્મશરીરવિશુદ્ધિં પરિદીપયામિ । પ્રજ્ઞાપારમિતાસંપ્રકાશનતયા સર્વજગદભિમુખબુદ્ધાત્મભાવવિશુદ્ધિં પરિદીપયામિ । ઉપાયકૌશલ્યપારમિતાસંપ્રકાશનતયા સર્વકલ્પકાલજગચ્ચિત્તસંવેશનશરીરવિશુદ્ધિં પરિદીપયામિ । પ્રણિધાનપારમિતાસંપ્રકાશનતયા સર્વબુદ્ધક્ષેત્રાભ્યુદ્ગતાત્મભાવવિશુદ્ધિં પરિદીપયામિ । બલપારમિતાસંપ્રકાશનતયા સર્વજગદ્યથાશયસંતોષણકાયપરિશુદ્ધિં પરિદીપયામિ । જ્ઞાનપારમિતાસંપ્રકાશનતયા પરમશુભદર્શનકાયપરિશુદ્ધિં પરિદીપયામિ, યદુત સર્વાકુશલધર્મવિનિવર્તનસંપ્રકાશનતયા । એવં ચૈતાન્ ધર્મદાનેન સંગૃહ્ય અનન્તધનરત્નોપચયોપસ્તબ્ધાન્ કૃત્વા વિસર્જયામિ । અપિ તુ ખલુ પુનરહં કુલપુત્ર સર્વગન્ધધૂપવાસનાનુલેપનયુક્તીઃ પ્રજાનામિ યદુત અતુલગન્ધરાજપ્રમુખાઃ । સિન્ધુવારિતગન્ધરાજપ્રમુખા
અજિતાવતિગન્ધરાજપ્રમુખા વિબોધનગન્ધરાજપ્રમુખા અરુણવતિગન્ધરાજપ્રમુખાઃ કાલાનુસારિગન્ધરાજપ્રમુખા ઉરગસારચન્દનગન્ધરાજપ્રમુખા મેઘાગરુગન્ધરાજપ્રમુખા અક્ષોભ્યેન્દ્રિયગન્ધરાજપ્રમુખાઃ સર્વગન્ધયુક્તીઃ પ્રજાનામિ । અપિ તુ ખલુ પુનરહં કુલપુત્ર સર્વસત્ત્વસંતોષણસમન્તમુખબુદ્ધદર્શનપૂજોપસ્થાનગન્ધબિમ્બં પ્રજાનામિ ॥

ઇતશ્ચ મે કુલપુત્ર, સર્વસત્ત્વસંતોષણાત્સમન્તમુખબુદ્ધદર્શનપૂજોપસ્થાનગન્ધબિમ્બાત્સર્વાભિપ્રાયાઃ પરિપૂર્યન્તે, યેન સર્વસત્ત્વપરિત્રાણાલંકારમેઘાનધિતિષ્ઠામિ । યદુત ગન્ધવિમાનાલં કારમેઘાન્ યાવત્સર્વાકારતથાગતપૂજોપસ્થાનાલંકારમેઘાનધિતિષ્ઠામિ । યદાહં કુલપુત્ર તથાગતાન્ પૂજયિતુકામો ભવામિ, તદાહમિતઃ સર્વસત્ત્વસંતોષણાત્ સમન્તમુખબુદ્ધદર્શનપૂજોપસ્થાનગન્ધબિમ્બાદપરિમાણાન્ ગન્ધકોશકૂટાગારમેઘાન્નિશ્ચાર્ય દશદિક્સર્વધર્મધાતુગતેષુ સર્વતથાગતપર્ષન્મણ્ડલેષુ સર્વગન્ધકોશકૂટાગારમેઘાલંકારં સર્વધર્મધાતુમધિતિષ્ઠામિ । સર્વબુદ્ધક્ષેત્રપરિશોધનમેઘાલંકારં ગન્ધભવનમેઘાલંકારં ગન્ધપ્રાકારમેઘાલંકારં ગન્ધનિર્યૂહવ્યૂહમેઘાલંકારં ગન્ધતોરણમેઘાલંકારં ગન્ધગવાક્ષમેઘાલંકારં ગન્ધહર્મિકમેઘાલંકારં ગન્ધાર્ધચન્દ્રમેઘાલંકારં ગન્ધચ્છત્રમેઘાલંકારં સમુચ્છ્રિતગન્ધધ્વજમેઘાલંકારં ગન્ધપતાકામેઘાલંકારં ગન્ધવિતાનમેઘાલંકારં ગન્ધવિગ્રહજાલમેઘાલંકારં ગન્ધપ્રભામેઘાલંકારં ગન્ધાવભાસવિમલવ્યૂહમેઘાલંકારં સર્વગન્ધમેઘપ્રવર્ષણાલંકારં સર્વધર્મધાતુમધિતિષ્ઠામિ । એતમહં કુલપુત્ર સર્વસત્ત્વસંતોષણં સમન્તમુખબુદ્ધદર્શનપૂજોપસ્થાનગન્ધબિમ્બં ધર્મમુખં જાનામિ । કિં મયા શક્યં ભૈષજ્યરાજકલ્પાનાં બોધિસત્ત્વાનામમોઘદર્શનાનામમોઘશ્રવણાનામમોઘસંવાસાનામમોઘાનુસ્મૃતીનામમોઘાનુવ્રતાનામમોઘનુવ્રતાનામમોઘનામધેયગ્રહણાનાં ચર્યાં જ્ઞાતું ગુણાન્ વા વક્તુમ્, યેષાં સહદર્શનેન ચ સર્વસત્ત્વાનાં સર્વક્લેશાઃ પ્રશમન્તિ, યેષાં સહદર્શનેન સત્ત્વા વિનિવર્તન્તે સર્વાપાયગતિભ્યઃ, ( ગ્વ્ 119 ) યેષાં સહદર્શનેન સત્ત્વા અવકાશં લભન્તે બુદ્ધધર્મેષુ, યેષાં સહદર્શનેન સત્ત્વાનામુપશમન્તિ સર્વદુઃખસ્કન્ધાઃ, યેષાં સહદર્શનેન સત્ત્વા વિગતભયા ભવન્તિ સર્વસંસારગતિભ્યઃ, યેષાં સહદર્શનેન સત્ત્વા અભયપ્રાપ્તા ભવન્તિ સર્વજ્ઞતાદિગુપનયતયા, યેષાં સહદર્શનેન સત્ત્વા ન પ્રતિપતન્તિ જરામરણશ્વભ્રપ્રપાતેષુ, યેષાં સહદર્શનેન સત્ત્વા નિર્વૃતિસુખં પ્રતિલભન્તે ધર્મધાતુસમતાસ્થાનેન ॥
ગચ્છ કુલપુત્ર, ઇદમિહૈવ દક્ષિણાપથે તાલધ્વજં નામ નગરમ્ । તત્ર અનલો નામ રાજા પ્રતિવસતિ । તમુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ સમન્તનેત્રસ્ય ગાન્ધિકશ્રેષ્ઠિનઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય સમન્તનેત્રં ગાન્ધિકં શ્રેષ્ઠિનમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુનઃ પુનરવલોક્ય સમન્તનેત્રસ્ય ગાન્ધિકશ્રેષ્ઠિનો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ

20 અનલઃ ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકસ્તાં કલ્યાણમિત્રપરંપરામનુસ્મરન્, તાનિ કલ્યાણમિત્રાનુશાસનીમુખાનિ મનસિકુર્વન્, પરિગૃહીતો ઽસ્મિ કલ્યાણમિત્રૈરિતિ સ્વચિત્તં સંતોષયન્, કલ્યાણમિત્રારક્ષિતો ઽસ્મિ ન ભૂયો વિનિવર્તિષ્યામિ અનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેરિત્યનુવિચિન્તયન્ પ્રત્યલભત ચિત્તપ્રીતિમ્ । ચિત્તપ્રસાદં ચિત્તપ્રામોદ્યં ચિત્તતુષ્ટિં ચિત્તપ્રહર્ષઃ ચિત્તનન્દીં ચિત્તવ્યુપશમં ચિત્તવિપુલતાં ચિત્તાલંકારતાં ચિત્તાસઙ્ગતાં ચિત્તાનાવરણતાં ચિત્તવિવિક્તતાં ચિત્તસમવસરણતાં ચિત્તવશિતાં ચિત્તૈશ્વર્યં ચિત્તધર્માનુગમં ચિત્તક્ષેત્રસ્ફરણતાં બુદ્ધદર્શનાલંકારચિત્તતાં દશબલમનસિકારાવિપ્રવાસચિત્તતાં પ્રત્યલભત । સો ઽનુપૂર્વેણ જનપદેન જનપદં ગ્રામેણ ગ્રામં દેશેન દેશં પરિમાર્ગન્ યેન તાલધ્વજં નગરં તેનોપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છતિ સ્મ - કુત્રાનલો રાજેતિ । તમન્યો જનકાય એતદવોચત્ - એષ કુલપુત્ર અનલો રાજા અર્થકરણે સિંહાસનોપવિષ્ટો રાજકાર્યં કરોતિ । જનપદાન્ પ્રશાસ્તિ । નિગ્રહીતવ્યાન્નિગૃહ્ણાતિ, પ્રગ્રહીતવ્યાન્ પ્રગૃહ્ણાતિ, અપરાધિતાન્ દણ્ડં પ્રણયતિ । વિવદતાં વિવાદં છિનત્તિ । દીનાનાશ્વાસયતિ । દૃપ્તાન્ દમયતિ । પ્રાણિવધાદ્વિનિવર્તયતિ । અદત્તાદાનાદ્વિચ્છન્દયતિ । પરિપરિગૃહીતાભિલાષાદ્ વ્યુપશમયતિ । મૃષાવાદાદ્વિનિવારયતિ । પિશુનયવચનાદ્વિવેચયતિ । પરુષવચનાદ્વિરમયતિ । સંભિન્નપ્રલાપાદ્ વ્યાવર્તયતિ । અભિધ્યાયા વિશ્લેષયતિ । વ્યાપાદાદ્દૂરીકરોતિ મિથાદૃષ્ટેર્વિયોજયતિ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો યેન અનલો રાજા તેનોપજગામ । સો ઽદ્રાક્ષીદનલં રાજાનં નારાયણવજ્રમણિવિચિત્રે અસંખ્યેયનાનાવિધપ્રભાસ્વરત્નપાદે અનેકરત્નસુરચિતાલંકારરુચિરબિમ્બે, કાઞ્ચનસૂત્રજાલશ્વેતસુપરિનિષ્ઠિતે, અનેકમણિરત્નદીપપ્રદ્યોતિતે, વશિરાજમણિરત્નમયપદ્મગર્ભે અનેકદિવ્યરત્નવસ્ત્રસુપ્રજ્ઞપ્તે, વિવિધદિવ્યગન્ધધૂપિતોપચારે ઉચ્છ્રિતરત્નધ્વજછત્રશતસહસ્રવિરાજિતે રત્નપતાકાશતસહસ્રોદ્વિદ્ધોપશોભિતે વિચિત્રરત્નપુષ્પદામકલાપાભિપ્રલમ્બિતોજ્જ્વલિતે વિવિધદિવ્યરત્નવિતાનવિતતે મહારત્નસિંહાસને નિષણ્ણં નવં દહરં તરુણમભિરૂપં પ્રાસાદિકં દર્શનીયમભિનીલપ્રદક્ષિણાવર્તકેશં છત્રાકારમૂર્ધાનમુષ્ણીષશિરસં પૃથુલલાટમભિનીલવિશાલગોપક્ષ્મનયનં મધુરોન્નતચારુતુઙ્ગનાસાવંશં હિઙ્ગુલુકસુવર્ણસુશ્લિષ્ટૌષ્ઠં સમવહિતસુશુક્લપૂર્ણચત્વારિંશદ્દન્તં સિંહહનું પરિપૂર્ણોપચિતકપોલં સુરુચિરચાપાયતભ્રુવં શશાઙ્કવર્ણોર્ણયા કૃતતિલકમાયતપ્રમુક્તપ્રલમ્બકર્ણં પૂર્ણચન્દ્રસૌમ્યવદનં કમ્બુરુચિરવૃત્તગ્રીવં શ્રીવત્સાલંકૃતહૃદયં સિંહપૂર્વાર્ધકાયં ચિતાન્તરાંસં સુસંવૃત્તોરુસ્કન્ધં પ્રલમ્બબાહું જાલાવનદ્ધાઙ્ગુલિચક્રાઙ્કિતહસ્તપાદં મૃદુતરૂણોપચિતપાણિપાદં સપ્તોત્સદં વજ્રસદૃશમધ્યં બૃહદૃજુગાત્રં સુવર્તિતોરું કોશગતબસ્તિગુહ્યમ્ એણેયજઙ્ઘં દિર્ઘાઙ્ગુલિમાયતપાદપાર્ષ્ણિ વ્યામપ્રભં સુવર્ણચ્છવિમેકૈકપ્રદક્ષિણોર્ધ્વાઙ્ગરોમં ન્યગ્રોધરાજપરિમણ્ડલં લક્ષણાનુવ્યઞ્જનોપચિતશરીરં ચિન્તારાજમણિરત્નમુકુટાવબદ્ધશિરસં જામ્બૂનદકનકાર્ધચન્દ્રરચિતલલાટાલંકારમિન્દ્રનીલમણિવિમલનીલકુણ્ડલપ્રલમ્બિતકર્ણમનર્ધ્યમણિરત્નહારપ્રભાવભાસિતવિમલવિપુલોપચિતવક્ષસં ( ગ્વ્ 121 ) દિવ્યોત્તમમણિકેયૂરબલયવિદષ્ટવિક્રીડિતબાહું દશરત્નશલાકાશતસુવિભક્તેન જામ્બૂનદકનકચ્છદનેન જ્યોતીરસમહામણિરત્નસુવિશુદ્ધગર્ભેણ રત્નઘણ્ટામાલાનિશ્ચરિતમનોજ્ઞમધુરઘોષેણ સમન્તદિઙ્મહામણિરત્નાવભાસપ્રાપ્તેન
વિમલવૈડૂર્યમણિરત્નદણ્ડેન મહતા રત્નચ્છત્રેણ ધાર્યતા મહારાજાધિપત્યપ્રાપ્તમપ્રતિહતપરચક્રશાસનં વિગતપરચક્રભયૈશ્વર્યમ્ । તસ્ય સમન્તાદ્દશામાત્યસહસ્રાણિ સંનિપતિતાનિ સંનિષણ્ણાનિ રાજકાર્યપ્રયુક્તાન્યપશ્યત્ ॥
દશ ચાસ્ય કારણાપુરૂષસહસ્રાણિ સંનિપતિતાનિ પુરત ઉપસ્થાપિતાનિ નરકપાલસદૃશાનિ યમપુરુષકલ્પાનિ વિકૃતપદધારીણિ રૌદ્રવિકૃતભયસંજનનાનિ રક્તનયનાનિ સંદષ્ટૌષ્ઠત્રિવલીભૃકુટીકૃતવદનાનિ અસિપરશુશક્તિતોમરભુશુણ્ડિશૂલપ્રહરણગૃહીતાનિ વિષમવિકૃતદુઃસંસ્થિતવદનશરીરાણિ મેઘવર્ણાનિ ભીમરૂપચણ્ડસ્વરનિર્ઘોષાણિ દુર્નિરીક્ષ્યતેજાંસિ મહાભયકરાણિ પ્રાણિશતસહસ્રહૃદયસંત્રાસસંજનનાનિ નિગૃહીતવ્યસત્ત્વનિગ્રહપ્રયુક્તાનિ અપશ્યત્ । તત્ર બહૂનિ પ્રાણિશતસહસ્રાણિ ચોરાણાં પરસ્વાપહારિણા પરસત્ત્વભોગવિપ્રલોપિનાં પન્થમોષકાણાં ગ્રામનગરનિગમઘોષદાહકાનાં કુલઘાતકાનાં સંધિચ્છેદકાનાં કિલ્બિષકારિણાં ગરદાયકાનાં ડામરિકાનાં મનુષ્યઘાતકાનાં પરદારસેવિનાં મિથ્યાપ્રતિપન્નાનાં દુષ્ટચેતસામભિધ્યાલૂનાં વિવિધપાપક્રૂરકર્મકારિણાં ગાઢપઞ્ચબન્ધનબદ્ધાનિ અનલસ્ય રાજ્ઞો ઽન્તિકમુપનીયમાનાન્યપશ્યત્ । તેભ્યો ઽનલં રાજાનં યથાર્હદણ્ડં પ્રણયન્તમદ્રાક્ષીત્ । સ તત્ર રાજ્ઞો ઽનલસ્યાજ્ઞયા કેષાંચિદ્ધસ્તપાદચ્છેદં કેષાંચિત્ કર્ણનાસાચ્છેદં કેષાંચિચ્ચક્ષુરુત્પાટનં કેષાંચિદઙ્ગપ્રત્યઙ્ગશીર્ષચ્છેદનં કેષાંચિત્ સર્વશરીરમગ્નિના પ્રદીપ્યમાનાં કાંશ્ચિચ્છિન્નવિકૃતતપ્તક્ષારોદકપરિષિચ્યમાનશરીરાન્, એવમનેકવિધાસ્તીવ્રાઃ ખરાઃ કટુકા અમનાપાઃ પ્રાણહારિણીઃ કારણાઃ કાર્યમાણા અપશ્યત્ । તસ્મિંશ્ચ આઘાતને પર્વતપ્રમાણાન્ કરચરણનયનકર્ણનાસાશિરોઙ્ગપ્રત્યઙ્ગરાશીનપશ્યત્ । ત્રિયોજનગમ્ભીરં ચ અનેકયોજનાયામવિસ્તીર્ણં શોણિતસરો ઽદ્રાક્ષીત્ । તત્ર ચ અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગશિરોવિકલાનિ મૃતકલેવરશતસહસ્રાણિ વૃકશૃગાલાશ્વકાકગૃધ્રશ્યેનકુરરભૈરવાકીર્ણાનિ ભક્ષ્યમાણાનિ અપશ્યત્ । કાનિચિન્નીલાનિ ચ નીલવર્ણાનિ વિપૂયકાનિ વ્યાધ્માતકાનિ વિપટુમકાનિ પરમવિકૃતબીભત્સાન્યપશ્યત્ । તેષાં ચ વધ્યાનાં હન્યમાનાનાં વિવિધાઃ કારણાઃ કાર્યમાણાનાં ઘોરમાર્તસ્વરં ક્રન્દતાં મહાન્તં નિર્નાદનિર્ઘોષમશ્રૌષીત્ મહાસંવેગોદ્વેગસંજનનં તદ્યથા સંઘાતે મહાનરકે ॥

તસ્ય તદતિદારૂણભૈરવકરં પરમવૈશસં દૃષ્ટ્વૈવમેતદભવત્ - અહં ચ સર્વસત્ત્વહિતસુખહેતોરનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંપ્રસ્થિતો બોધિસત્ત્વચર્યાપરિમાર્ગણતત્પરઃ કલ્યાણમિત્રાણિ પરિપૃચ્છામિ - કિં બોધિસત્ત્વેન કુશલં કર્તવ્યમ્, કિમકુશલં પરિવર્જયિતવ્યમિતિ । અયં ચ અનલો રાજા કુશલધર્મપરિહીણો મહાસાવદ્યકર્મકારી પ્રદુષ્ટમનઃસંકલ્પઃ પરસત્ત્વજીવિતોપરોધાય પ્રતિપન્નઃ પરસત્ત્વોત્પીડનતત્પરઃ પરલોકનિરપેક્ષો દુર્ગતિપ્રપાતાભિમુખઃ । તત્કૃતો ઽસ્માદ્બોધિસત્ત્વચર્યાશ્રવો ભવિષ્યતીતિ? તસ્યૈવં ચિન્તામનસિકારપ્રયુક્તસ્ય સર્વસત્ત્વધાતુપરિત્રાણાભિમુખસ્ય ( ગ્વ્ 122 ) વિપુલકરૂણાસંભૂતચેતસ ઉપરિ ગગનતલે દેવતા ઇત્યેવમારોચયામાસુઃ ન સ્મરસિ કુલપુત્ર જયોષ્માયતનસ્યર્ષેઃ કલ્યાણમિત્રાનુશાસનીમિતિ? સ ઊર્ધ્વમુખો ગગનતલમવલોક્ય એવમાહ - સ્મરામીતિ । દેવતાઃ પ્રાહુઃ - મા ત્વં કુલપુત્ર, કલ્યાણમિત્રાનુશાસનીષુ વિચિકિત્સામુત્પાદય । સમ્યક્ સમેન કલ્યાણમિત્રાણિ પ્રણયન્તિ ન વિષમેણ । અચિન્ત્યં હિ કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વાનામુપાયકૌશલ્યચર્યાજ્ઞાનમ્ । અચિન્ત્યં સર્વસત્ત્વસંગ્રહજ્ઞાનમ્ । અચિન્ત્યં સત્ત્વાનુગ્રહજ્ઞાનમ્ । અચિન્ત્યં સત્ત્વનિગ્રહજ્ઞાનમ્ । અચિન્ત્યં સત્ત્વપ્રગ્રહજ્ઞાનમ્ । અચિન્ત્યં સત્ત્વસંગ્રહજ્ઞાનમ્ । અચિન્ત્યં સત્ત્વપરિશોધનજ્ઞાનમ્ । અચિન્ત્યં સત્ત્વપરિપાલનજ્ઞાનમ્ । અચિન્ત્યં સત્ત્વાવતરણજ્ઞાનમ્ । અચિન્ત્યં સત્ત્વપરિપાચનજ્ઞાનમ્ । અચિન્ત્યં સત્ત્વવિનયજ્ઞાનમ્ । ગચ્છ કુલપુત્ર, પરિપૃચ્છ એનં બોધિસત્ત્વચર્યામિતિ ॥
અથ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો દેવતાવચનમુપશ્રુત્ય યેન અનલો રાજા તેનોપજગામ । ઉપેત્ય અનલસ્ય રાજ્ઞઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય અનલં રાજાનમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુરતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિત્વા એવમાહ - મયા આર્ય, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । ન ચ જાનામિ કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । શ્રુતં ચ મે આર્યો બોધિસત્ત્વાનામવવાદાનુશાસનીં દદાતીતિ । તદ્વદતુ મે આર્યઃ કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલ્વનલો રાજા રાજકાર્યાણિ કૃત્વા ઉત્થાય સિંહાસનાત્ સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકં દક્ષિણેન પાણિના ગૃહીત્વા તાલધ્વજં રાજધાનીં પ્રાવિશત્ । સો ઽનુપૂર્વેણ સ્વં ગૃહમનુપ્રવિશ્ય સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકમન્તઃપુરં પ્રવેશ્ય ભદ્રાસને નિષદ્ય એવમાહ - વ્યવલોકયસ્વ કુલપુત્ર ઇમં મમ ગૃહપરિભોગમિતિ । સ વ્યવલોકયન્નદ્રાક્ષીત્તદ્ગૃહં વિપુલં વિસ્તીર્ણં સપ્તરત્નપ્રાકારપરિક્ષિપ્તં વિવિધમણિરત્નપ્રાસાદોપશોભિતમનેકરત્નકૂટાગારશતસહસ્રાલંકૃતમચિન્ત્યમણિરત્નપ્રભાજ્વાલોજ્જ્વલિતતેજસં નાનામણિરત્નવિવિધવિભક્તિચિત્રવિરાજિતલોહિતમુક્તામયસમુચ્છ્રિતસ્તમ્ભં સુપ્રજ્ઞપ્તમુસારગલ્વમયાનેકરત્નશતસહસ્રવિચિત્રોપશોભિતસિંહાસનં જ્યોતીરસમણિરત્નસિંહધ્વજસમુચ્છ્રિતં વૈરોચનં મણિરત્નવિતાનવિતતં ચિન્તામણિવિચિત્રમહાજાલસંછન્નમસંખ્યેયવિચિત્રમણિરત્નપ્રતિમણ્ડિતનિર્યૂહવ્યૂહં શીતજલાશ્મગર્ભમયપુષ્કિરિણીસમુપેતં સર્વરત્નદુમયપઙ્ક્તિપરિવૃતમ્ । દશ ચાસ્ય સ્ત્રીકોટીપરિવારમદ્રાક્ષીત્ અભિરૂપાણાં પ્રાસાદિકાનાં દર્શનીયાનાં પરમશુભવર્ણપુષ્કલતયા સમન્વાગતાનાં સર્વકલાવિધિજ્ઞાનાં પૂર્વોત્થાયિનીનાં પશ્ચાન્નિપાતિનીનાં મૈત્રચિત્તાનાં કિંકરોપચાવરવચનપ્રતિકારિણીનામ્ ॥
અથ ખલ્વનલો રાજા સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકમેવમાહ - તત્કિં મન્યસે કુલપુત્ર, અપિ તુ પાપકારિણામેવંરૂપઃ કર્મવિપાકો ઽભિનિર્વર્તતે? એવંરૂપા આત્મભાવસંપત્, એવંરૂપા પરિવારસંપત્, એવંરૂપા મહાભોગસંપત્, એવંરૂપા મહૈશ્વર્યાધિપત્યસંપત્? આહ - નો હીદમાર્ય । સો ઽવોચત્ - અહં કુલપુત્ર માયાગતસ્ય બોધિસત્ત્વવિમોક્ષસ્ય લાભી । ઇમે ચ કુલપુત્ર ( ગ્વ્ 123 ) મદ્વિષયવાસિનઃ સત્ત્વા યદ્ભૂયસા પ્રાણાતિપાતિનો ઽદત્તાદાયિનઃ કામમિથ્યાચારિણો મૃષાવાદિનઃ પૈશુનિકાઃ પારૂષિકાઃ સંભિન્નપ્રલાપિનો ઽભિધ્યાલમ્બા વ્યાપન્નાચિત્તા મિથ્યાદૃષ્ટયઃ પાપકર્માણો રૌદ્રાશ્ચણ્ડાઃ સાહસિકા વિવિધાકુશલકર્મક્રિયાપરિગતાઃ । તે ન શક્યન્તે ઽન્યથા પાપચર્યાયા નિવારયિતું વિનિવર્તયિતુમનુશાસિતુમ્ । સો ઽહં કુલપુત્ર એષાં સત્ત્વાનાં દમનાય પરિપાચનાય વિનયેન હિતે સંનિયોજનાર્થં મહાકરુણાં પુરસ્કૃત્ય નિર્મિતૈર્વધ્યઘાતકૈર્નિર્મિતાન્ વધ્યપુરુષાન્ ઘાતયામિ । નિર્મિતૈઃ કારણાપુરુષૈર્નિમિતાનકુશલકર્મપથકારિણો વિવિધાઃ કારણાઃ કારયામિ । હસ્તપાદકર્ણનાસાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગશીર્ષચ્છેદાધિકારિકાશ્ચ દુઃખાસ્તીવ્રા વેદનાઃ પ્રત્યનુભવમાનાન્ સંદર્શયામિ । તચ્ચ દૃષ્ટ્વા એતે મદ્વિજિતવાસિનઃ સત્ત્વા લભન્તે સંવેગમ્, જાયતે ભયમ્, જાયતે સંત્રાસઃ, ભવતિ ચૈષાં છમ્ભિતત્વમ્, યદુત પાપકર્મવ્યાપત્તિવિનિવૃત્તયે । સો ઽહં કુલપુત્ર ઇમાન્ સત્ત્વાનનેનોપાયેનોદ્વિગ્નોત્ત્રસ્તચિત્તાત્મવિવિગ્નમનસો વિદિત્વા દશભ્યો ઽકુશલેભ્યઃ કર્મપથેભ્યો વિનિવર્ત્ય દશકુશલકર્મપથસમન્વાગતાન્ કૃત્વા અત્યન્તનિષ્ઠે યોગક્ષેમે સર્વદુઃખોપચ્છેદે સર્વજ્ઞતાસુખે પ્રતિષ્ઠાપયામિ । નાહં કુલપુત્ર કસ્યચિત્ સત્ત્વસ્ય વિહેઠં કરોમિ કાયેન વાચા મનસા વ । આપરાન્તિકાવીચિકદુખે સંભ્રામયેયમ્ । અહં કુલપુત્ર તિર્યગ્યોનિગતસ્ય સંમૂઢસ્ય અન્તશઃ કુન્તપિપીલિકસ્ય એકચિત્તોત્પાદેનાપિ દુઃખોપરોધં નેચ્છેયમ્, પ્રાગેવ ક્ષેત્રભૂતસ્ય કુશલકર્મપથવિરોહણસમર્થસ્ય મનુષ્યભૂતસ્ય । સ્વપ્નાન્તરગતસ્યાપિ મે કુલપુત્ર અકુશલધર્મસમુદાચારો નોત્પદ્યતે, કઃ પુનર્વાદઃ સમન્વાગતઃ । એતસ્યાહં કુલપુત્ર, માયાગતસ્ય બોધિસત્ત્વવિમોક્ષસ્ય લાભી । કિં મયા શક્યં અનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્તિપ્રતિલબ્ધાનાં
બોધિસત્ત્વાનાં માયાગતધર્મસર્વભવગત્યનુબદ્ધાનાં નિર્મિતોપમબોધિસત્ત્વચર્યાનિર્યાતાનાં પ્રતિભાસોપમસર્વલોકવિજ્ઞપ્તાનાં સ્વપ્નોપમધર્મતાપ્રતિવિદ્ધાનામ્ અસઙ્ગમુખધર્મધાતુનયાનુસૃતાનામિન્દ્રજાલોપમચર્યાજાલાનુગતાનામનાવરણજ્ઞાનગોચરવિષયાણાં સમન્તસમવસરણસમાધિપથનિર્યાતાનામ્ અનન્તાવર્તધારણીવશવર્તિનાં બુદ્ધગોચરવિષયાનુબદ્ધાનાં ચર્યાં જ્ઞાતું ગુણાન્ વા વક્તુમ્ ॥
ગચ્છ કુલપુત્ર, ઇહૈવ દક્ષિણાપથે સુપ્રભં નામ નગરમ્ । તત્ર મહાપ્રભો નામ રાજા પ્રતિવસતિ । તમુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ અનલસ્ય રાજ્ઞઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય અનલં રાજાનમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુનઃ પુનરવલોક્ય અનલસ્ય રાજ્ઞો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ

21 મહાપ્રભઃ ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકસ્તાં જ્ઞાનમાયામનુસ્મરન્, તં માયાગતં બોધિસત્ત્વવિમોક્ષમુપનિધ્યાયન્, તાં માયાગતધર્મતાં પ્રત્યવેક્ષમાણઃ, તાં કર્મમાયાસમતાં પ્રતિવિધ્યન્, તાં ધર્મમાયાસમતામનુવિચિન્તયન્, તાં ધર્મપરિપાકનિર્માણસમતામનુગચ્છન્, તમચિન્ત્યં જ્ઞાનસંભવાલોકમનુસરન્, તમનન્તપ્રણિધિમાયાગતનિર્હારમભિનિર્હરન્, તામસઙ્ગચર્યાનિર્માણધર્મતાં વિશોધયન્, તં ત્ર્યધ્વમાયાગતલક્ષણં પ્રવિચિન્વન્, અનુપૂર્વેણ જનપદેન જનપદં પરિપૃચ્છન્ પરિગવેષમાણો ઽનુવિલોકયન્, સર્વદિગ્વિદિક્પથનિમ્નસ્થલસમવિષમજલાજલપથપર્વતગિરિકન્દરગ્રામનગરનિગમજનપદરાષ્ટ્રરાજધાનીષ્વપરિખિન્નચિત્તો ઽવિશ્રાન્તશરીરો નિખિલગવેષી યેન સુપ્રભસ્ય મહાનગરસ્યોપવિચારસ્તેનોપસંક્રમ્ય પર્યપૃચ્છત્ - ક્વ સ મહાપ્રભો રાજેતિ । તસ્ય મહાજનકાય ઉપદર્શયતિ - એતત્કુલપુત્ર સુપ્રભં મહાનગરં યત્ર મહાપ્રભો રાજા પ્રતિવસતિ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો યેન સુપ્રભં મહાનગરં તેનોપસંક્રમ્યાદ્રાક્ષીત્ સુપ્રભં મહાનગરમ્ । દૃષ્ટ્વા ચ પુનસ્તુષ્ટ ઉદગ્ર આત્તમનાઃ પ્રમુદિતઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાત એવમનુચિન્તયામાસ - કુત્ર કલ્યાણમિત્રઃ પ્રતિવસતિ? અદ્ય તં દ્રક્ષ્યામિ કલ્યાણમિત્રમ્ । તતં શ્રોષ્યામિ બોધિસત્ત્વચર્યાં બોધિસત્ત્વનિર્યાણમુખમચિન્ત્યાં બોધિસત્ત્વધર્મતામ્ અચિન્ત્યાન્ બોધિસત્ત્વગુણગોચરાન્ અચિન્ત્યાં બોધિસત્ત્વવૃષભિતામ્ અચિન્ત્યાં બોધિસત્ત્વસમાધિવિહારિતામ્ અચિન્ત્યં બોધિસત્ત્વવિમોક્ષવિક્રીડિતમ્ અચિન્ત્યાં બોધિસત્ત્વમહારમ્ભનિસ્તારણવિશુદ્ધિમ્ । એવં ચિન્તામનસિકારપ્રયુક્તો યેન સુપ્રભં મહાનગરં તેનોપજગામ । ઉપેત્ય સુપ્રભં મહાનગરમવલોકયામાસ વિચિત્રદર્શનીયં સપ્તાનાં રત્નાનાં સુવર્ણસ્ય રૂપસ્ય વૈડૂર્યસ્ય સ્ફટિકસ્ય લોહિતમુક્તેરશ્મગર્ભસ્ય મુસારગલ્વસ્ય ચ, સપ્તભી રત્નપરિખાભિઃ સમન્તાદનુપરિક્ષિપ્તં ગમ્ભીરાભિજાતોદકાભિઃ સુવર્ણવાલિકાસંસ્તીર્ણતલાભિર્દિવ્યોત્પલપદ્મકુમુદપુણ્ડરીકસંછન્નાભિઃ કાલાનુસારિચન્દનકર્દમકલુષોદકાભિઃ, સપ્તરત્નમયતાલપઙ્ક્તિભિઃ સમન્તાદનુપરિક્ષિપ્તમ્, સપ્તભિર્વજ્રરત્નપ્રાકારૈઃ સમન્તતો ઽનુપરિક્ષિપ્તમ્, યદુત સિંહકાન્તવજ્રપ્રાકારેણ અપરાજિતવજ્રપ્રાકારેણ નિર્વેધવીર્યવજ્રપ્રાકારેણ દુર્યોધનવીર્યવજ્રપ્રાકારેણ અસઙ્ગવજ્રદૃઢપ્રાકારેણ વજ્રાંશુજાલગર્ભપ્રાકારેણ વિરજોવર્ણવ્યૂહપ્રાકારેણ અનુપરિક્ષિપ્તમ્ । સર્વે ચ વજ્રરત્નમહાપ્રાકારા અસંખ્યેયમણિરત્નપ્રત્યર્પિતા જામ્બૂનદકનકક્ષોડકરુચિરદન્તમાલારચિતા રજતમણિરુચિરદન્તમાલારચિતા વૈડૂર્યમણિરુચિરદન્તમાલારચિતાઃ સ્ફટિકમણિરુચિરદન્તમાલારચિતા વિદ્રુમમણિરુચિરદન્તમાલારચિતા લોહિતમુક્તારુચિરદન્તમાલારચિતાઃ સાગરગર્ભમુક્તામણિરુચિરદન્તમાલારચિતાઃ । તસ્ય ચ મહાનગરસ્ય દશયોજનાન્તરાણ્યષ્ટૌ દ્વારાણિ વિચિત્રાણિ દર્શનીયાનિ સપ્તાનાં રત્નાનામ્ । તચ્ચ મહાનગરં વિપુલં વિસ્તીર્ણં નાનાષ્ટાઙ્ગસુવિભક્તં નીલવૈડૂર્યમય્યાં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપિતમ્ । તસ્મિંશ્ચ મહાનગરે દશ રથ્યાકોટ્યઃ । એકૈકસ્યાશ્ચ રથ્યાયા ઉભયપાર્શ્વસંનિવિષ્ટાનિ
નાનારત્નમયાનિ અનેકવિવિધરત્નવ્યૂહપ્રતિમણ્ડિતાનિ ઉચ્છ્રિતરત્નચ્છત્રધ્વજપતાકાવૈજયન્તીનિ સર્વોપકરણસમૃદ્ધાનિ અનેકસત્ત્વનિયુતાધ્યુષિતાનિ મહાગૃહશતસહસ્રાણિ ॥
તચ્ચ મહાનગરમસંખ્યેયસુવર્ણમણિરત્નપ્રાસાદોપશોભિતં વૈડૂર્યમણિજાલસંછાદિતાચિન્ત્યરત્નવ્યૂહાસંખ્યેયજામ્બૂનદકનકકૂટાગારં લોહિતમુક્તાજાલસંછાદિતાચિન્ત્યરત્નવ્યૂહાસંખ્યેયરૂપ્યકૂટાગારં વિચિત્રરત્નકોશમણિજાલસંછાદિતાચિન્ત્યરત્નવ્યૂહાસંખ્યેયવૈડૂર્યકૂટાગારં વિપુલગર્ભમણિરાજસંછાદિતાચિન્ત્યરત્નવ્યૂહાસંખ્યેયસ્ફટિકકૂટાગારમ્ આદિત્યગર્ભમણિરાજસંછાદિતાચિન્ત્યરત્નવ્યૂહાસંખ્યેયજગદ્રોચનામણિરત્નકૂટાગારં શ્રીરશ્મિમણિરાજસંછાદિતાચિન્ત્યરત્નવ્યૂહાસંખ્યેયેન્દ્રનીલરત્નકૂટાગારં જ્યોતીરશ્મિમણિરાજસંછાદિતાચિન્ત્યરત્નવ્યૂહાસંખ્યેયજગત્સાગરમણિરાજકૂટાગારં અપરાજિતધ્વજમણિરાજજાલસંછાદિતાચિન્ત્યરત્નવ્યૂહાસંખ્યેયવજ્રકૂટાગારં દિવ્યમાન્દારવકુસુમજાલસંછાદિતાચિન્ત્યવ્યૂહાસંખ્યેયકાલાનુસારિચન્દનકૂટાગારં વિવિધદિવ્યકુસુમજાલસંછાદિતાચિન્ત્યરત્નવ્યૂહાસંખ્યેયાતુલગન્ધરાજકૂટાગારમનેકરત્નખોટકપ્રતિમણ્ડિતં સપ્તરત્નવેદિકાપરિવૃતં રત્નતાલપઙ્ક્તિપરિક્ષિપ્તમ્ । સર્વે ચ તે રત્નખોટકા રત્નજાલાશ્ચાન્યોન્યરત્નસૂત્રવિનિબદ્ધાઃ । સર્વાણિ તાનિ રત્નસૂત્રાણિ સુવર્ણઘણ્ટામાલોપશોભિતાનિ । સર્વાશ્ચ તાઃ સુવર્ણઘણ્ટામાલા વિચિત્રરત્નદામકલાપોપનિબદ્ધાઃ । સર્વે ચ તે રત્નસૂત્રદામકલાપા રત્નકિઙ્કિણીજાલાભિપ્રલમ્બિતાઃ । સર્વં ચ તં મહાનગરમસંખ્યેયમણિરત્નજાલસંછન્નમસંખ્યેયરત્નકિઙ્કિણીજાલસંછન્નમસંખ્યેયદિવ્યગન્ધજાલસંછન્નમસંખ્યેયદિવ્યવિચિત્રપુષ્પજાલસંચ્છન્નમસંખ્યેયરત્નબિમ્બજાલસંછન્નમસંખ્યેયવજ્રવિતાનસંછન્નમસંખ્યેયરત્નવિતાનસંછન્નમસંખ્યેયરત્નચ્છત્રવિતાનસંચ્છન્નમ્ અસંખ્યેયરત્નકૂટાગારવિતાનસંછન્નમ્ અસંખ્યેયરત્નવસ્ત્રવિતાનસંચ્છન્નમ્ અસંખ્યેયરત્નપુષ્પમાલાવિતાનસંચ્છન્નમુત્સૃજનનાનારત્નધ્વજપતાકમ્ ॥
તસ્ય ચ સુપ્રભસ્ય મહાનગરસ્ય મધ્યે રાજ્ઞો મહાપ્રભસ્ય ગૃહં માપિતમભૂત્ । સમન્તાચ્ચતુર્યોજનં પરિક્ષેપેણ સપ્તરત્નમયં સપ્તભિર્નાનારત્નમયીભિર્વેદિકાભિઃ પરિવૃતં સપ્તભી રત્નકિઙ્કિણીજાલૈઃ મનોજ્ઞમધુરનિર્ઘોષૈઃ સમન્તાદનુરચિતં સપ્તરત્નમયીભિઃ સપ્તતાલપઙ્ક્તિભિરનુપરિક્ષિપ્તમચિન્ત્યનાનારત્નમયકૂટાગારવ્યૂહશતસહસ્રસમલંકૃતં દિવ્યોત્પલપદ્મકુમુદપુણ્ડરીકસંછાદિતસલિલાભિરષ્ટાઙ્ગોપેતવારિપરિપૂર્ણાભિઃ સુવર્ણવાલિકાસંસ્તીર્ણતલાભિઃ સર્વરત્નપુષ્પફલવૃક્ષપ્રતિમણ્ડિતાભિઃ ચતુર્દિક્ષુ સુવિભક્તરત્નેષ્ટકાનિચિતસોપાનાભિરનેકરત્નમયીભિઃ પુષ્કરિણીભિરુપશોભિતં દિવ્યમધુરમનોજ્ઞનાનાશકુનિગણકૂજિતમમરપતિભવનપ્રતિસ્પર્ધિ । મધ્યે ચાસ્ય જગદ્રોચનમણિરત્નકૂટાગારઃ સંસ્થિતઃ, ચિત્રો દર્શનીયો ઽસંખ્યેયમણિરત્નાચિન્ત્યવ્યૂહવિરાજિતો રાજ્ઞા મહાપ્રભેણ સદ્ધર્મગઞ્જઃ સ્થાપિતઃ ॥

અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો રત્નપરિખાસ્વનનુનીતચિત્તો રત્નપ્રાકારેષ્વવિસ્મયમાનો રત્નતાલપઙ્ક્તિષ્વરજ્યમાનો રત્નઘણ્ટાકિઙ્કિણીજાલઘોષમનાસ્વાદયન્ દિવ્યવાદ્યરુતસંગીતિમધુરનિર્ઘોષેષ્વસક્તચિત્તઃ નાનાવિચિત્રરત્નવિમાનકૂટાગારપરિભોગાનમનસિકુર્વન્ પ્રમુદિતેષુ નરનારીગણેષુ ધર્મારામરતિરતો રૂપશબ્દગન્ધરસસ્પર્શરતિવિવિક્તચેતા ધર્મનિધ્યપ્તિપરમો યથાભિગતસત્ત્વકલ્યાણમિત્રનિરન્તરપરિપૃચ્છનતયા અનુપૂર્વેણ યેન નગરશૃઙ્ગાટકં તેનોપજગામ । ઉપેત્ય સમન્તાદનુવિલોકયન્ અદ્રાક્ષીન્મહાપ્રભં રાજાનં મધ્યે નગરશૃઙ્ગાટકસ્ય ચૈત્યગૃહસ્ય નાતિદૂરે ( ગ્વ્ 126 ) મહાવ્યૂહે ભદ્રાસને નીલવૈડૂર્યમણિરત્નપાદે શ્વેતવૈડૂર્યમયે સિંહપ્રતિષ્ઠિતે જામ્બૂનદસુવર્ણસૂત્રશ્વેતજાલે દિવ્યાતિરેકવિચિત્રરત્નવસ્ત્રસુપ્રજ્ઞપ્તોપચારે અસંખ્યેયરત્નબિમ્બરચિતાલંકારે અચિન્ત્યમણિરત્નવ્યૂહજાલસંછાદિતે દિવ્યરત્નનાનાભક્તિવિચિત્રજામ્બૂનદકનકપટ્ટવિતાનવિતતે ચિન્તારાજમણિરત્નપદ્મગર્ભે મહાધર્માસને પર્યઙ્કેન નિષણ્ણમ્ । દ્વાત્રિંશન્મહાપુરુષલક્ષણાલંકૃતશરીરમ્ । વિચિત્રાશીત્યનુવ્યઞ્જનોપશોભિતગાત્રમ્ । કનકપર્વતમિવ નાનારત્નવિન્યાસવિરાજિતમ્ । આદિત્યમણ્ડલમિવ દીપ્તતેજસમ્ । પૂર્ણચન્દ્રમણ્ડલમિવ સૌમ્યદર્શનમ્ । બ્રહ્માણમિવ બ્રહ્મપર્ષદિવિરોચમાનમ્ । સાગરમિવ ગમ્ભીરધર્માનન્તગુણરત્નનિચયમ્ । મહામેઘમિવ વર્ષસ્વભાવનિર્ઘોષમ્ । ગગનમિવ ધર્મનયજ્યોતિર્ગણપ્રતિમણ્ડિતમ્ । સુમેરુમિવ ચાતુર્વર્ણસત્ત્વસાગરચિત્તપ્રતિભાસપ્રાપ્તમ્ । રત્નદ્વીપમિવ વિવિધજ્ઞાનરત્નાકીર્ણતલમ્ । પુરતશ્ચાસ્ય અનેકાન્ સુવર્ણમણિમુક્તાવૈડૂર્યશઙ્ખશિલાપ્રવાલજાતરૂપરજતરત્નરાશીન્, નાનારત્નદિવ્યવસ્ત્રરત્નરાશીન્, વિવિધદિવ્યરત્નાભરણરાશીન્, નાનાભક્ષ્યભોજ્યરાશીન્, વિવિધરસાગ્રવિશેષનિચયાન્, નાનાવ્યૂહવિષયસ્થાપિતાનપશ્યત્ । અનેકાનિ ચ દિવ્યરથરત્નકોટીશતસહસ્રાણિ, અનેકાનિ દિવ્યતૂર્યકોટીશતસહસ્રાણિ, અનેકાનિ દિવ્યગન્ધપ્રાકારકોટીશતસહસ્રાણિ, અનેકાન્ ગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાન્, અનેકાન્ સર્વોપકરણવિશેષરાશીન્, કલ્પિકાનનવદ્યાન્
યથાભિપ્રાયસત્ત્વપરિભોગાય । અનેકાનિ ચ ગોશતસહસ્રાણિ સુવર્ણશૃઙ્ગખુરાણિ કંસદોહાનિ દરિદ્રાણાં સત્ત્વાનાં સંગ્રહાય સ્થાપિતાન્યપશ્યત્ । અનેકાનિ ચ કન્યાકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ અભિરૂપાણિ પ્રાસાદિકાનિ દર્શનીયાનિ સર્વાભરણવિભૂષિતાનિ દિવ્યામ્બરધરાણિ દિવ્યોરગસારચન્દનાનુલિપ્તગાત્રાણિ ચતુઃષષ્ટિકલાવિધિજ્ઞાનિ સર્વકામચર્યોપચારકુશલાનિ સ્થાપિતાન્યપશ્યત્ । યથા ચાસ્ય પુરતસ્તથા સર્વરથ્યાચત્વરશૃઙ્ગાટકદ્વારવીથિમુખેષુ એકૈકસ્યાં રથ્યાયામુભયોરન્તર્યોર્વિંશતિવ્યોમકકોટીઃ સર્વોપકરણપરિપૂર્ણૈઃ સ્થાપિતા યદુત સત્ત્વસંગ્રહાય સત્ત્વપરિગ્રહાય સત્ત્વપ્રીતિસંજનનાય સત્ત્વપ્રામોદ્યોત્પાદનાય સત્ત્વમનઃસંપ્રસાદનાય સત્ત્વચિત્તપ્રહ્લાદનાય સત્ત્વક્લેશવ્યુપશમાય સર્વધર્મસ્વભાવાર્થસંનિયોજનાય સત્ત્વસર્વજ્ઞતાસમાનાર્થોકરણાય સત્ત્વપરદ્રોહચિત્તવિનિવર્તનાય સર્વકાયવાગ્દુશ્ચરિતવિનિવર્તનાય સત્ત્વદૃષ્ટિશલ્યસમુદ્ધરણાય સત્ત્વકર્મપથપરિશુદ્ધયે ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો મહાપ્રભસ્ય રાજ્ઞઃ સર્વશરીરેણ પ્રણિપત્ય મહાપ્રભં રાજાનમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુરતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિત્વા એવમાહ - મયા આર્ય અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । ન ચ જાનામિ કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । શ્રુતં ચ મે આર્યો બોધિસત્ત્વાનામવવાદાનુશાસનીં દદાતીતિ । તદ્વદતુ મે આર્યઃ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । આહ - અહં કુલપુત્ર મહામૈત્રીધ્વજાં બોધિસત્ત્વચર્યાં પરિશોધયામિ, પરિપૂરયામિ । એષા ચ મે કુલપુત્ર મહામૈત્રીધ્વજા બોધિસત્ત્વચર્યા અનેકેષાં બુદ્ધશતાનામનેકેષાં બુદ્ધસહસ્રાણામનેકેષાં બુદ્ધકોટીનિયુતશતસહસ્રાણાં યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યાનાં ( ગ્વ્ 127 ) બુદ્ધાનાં ભગવતામન્તિકાત્ પરિપૃષ્ટા પરિપ્રશ્નીકૃતા વિશોધિતા વ્યૂહિતા વિલોકિતા વિચારિતા અનુગવેષિતા પર્યન્વિષ્ટા વિચિત્રિતા વિપુલીકૃતા । સો ઽહં કુલપુત્ર અસ્યાં મહામૈત્રીધ્વજાયાં બોધિસત્ત્વચર્યાયાં સ્થિત્વા ધર્મેણ રાજ્યમનુશાસામિ । ધર્મેણ લોકમનુગૃહ્ણામિ । ધર્મેણ લોકમનુવિચરામિ । ધર્મેણ સત્ત્વાન્ પ્રણયામિ । ધર્મેણ સત્ત્વેષુ પ્રતિપદ્યે । ધર્મમણ્ડલે સત્ત્વાનાવર્તયામિ । ધર્મનયં સત્ત્વાનામુપસંહરામિ । ધર્મેણ સત્ત્વાન્ પરિભાવયામિ । ધર્મપ્રતિપત્તૌ સત્ત્વાન્ નિયોજયામિ । ધર્મસ્વભાવનિધ્યપ્તૌ સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયામિ । મૈત્રચિત્તતાયાં મહામૈત્ર્યાધિપત્યે મૈત્રીબલે હિતચિત્તતાયાં સુખચિત્તતાયાં દયાચિત્તતાયામનુગ્રહચિત્તતાયાં સત્ત્વાનુગ્રહચિત્તતાયાં સત્ત્વપરિગ્રહાનુત્સર્ગચિત્તતાયાં સર્વદુઃખવિનિવર્તનપ્રણિધ્યનુપચ્છેદચિત્તતાયામત્યન્તસુખપ્રતિષ્ઠાપનસમુદાચારાન્ પ્રતિપ્રસ્રબ્ધયે સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયામિ । આશ્રયં ચૈષાં પ્રહ્લાદયામિ । પ્રસ્રબ્ધિસુખસંજનનતયા ચિત્તલતાં ચૈષાં વ્યાવર્તયામિ । સંસારરતિપ્રસઙ્ગાચ્ચિત્તસંતતિં ચૈષાં પરિણામયામિ । ધર્મારામરત્યાં વિશોધયામિ । સર્વાકુશલધર્મેભ્યઃ પરિશોધયામિ । સર્વાકુશલધર્મેભ્યો વિનિવર્તયામિ । સંસારસ્રોતસ આવર્તયામિ । ધર્મધાતુનયસમુદ્રેષુ ચિત્તાવિદ્યાં ચૈષાં નિર્દહામિ સર્વભવગત્યુપપત્તિવ્યવચ્છેદાય । ચિત્તાર્ચિષાશયં ચૈષાં સંજનયામિ સર્વજ્ઞતાફલપ્રતિલાભાય

। ચિત્તસાગરં ચૈષાં પ્રસાદયામિ અસંહાર્યશ્રદ્ધાબલસંજનનાય । એવમાહં કુલપુત્ર મૈત્રીધ્વજાયાં બોધિસત્ત્વચર્યાયાં સ્થિત્વા ધર્મેણ લોકમનુશાસામિ । ન ખલુ કુલપુત્ર મદ્વિજિતવાસિનઃ સત્ત્વા મમાન્તિકાદ્ભયં ત્રાસં છમ્ભિતત્વં રોમહર્ષણં વા નિર્ગચ્છન્તિ । યે ચ કુલપુત્ર દરિદ્રાઃ સત્ત્વા વિવિધોપકરણવિકલા મામુપસંક્રામન્તિ અન્નાર્થિનો વા પાનાર્થિનો વા વસ્ત્રાર્થિનો વા યાવત્ સર્વાર્થિનો વા, તાનહં પૂર્વપરિચિતાનેવ વિવૃતાન્ રાજકોશાન્ ગૃહ્ણીધ્વમિત્યપ્યનુજાનામિ યસ્યાર્થે યૂયં પાપકં કર્મ આરભેથ પ્રાણિવધં વા અદત્તાદાનં વા કામમિથ્યાચારં વા મૃષાવાદં વા પૈશુન્યં વા પારુષ્યં વા સંભિન્નપ્રલાપં વા અભિધ્યાં વા વ્યાપાદં વા મિથ્યાદૃષ્ટિં વા તદન્યાનિ વા વિવિધાનિ દૃષ્ટિકૃતાન્યભિનિવિશેથ । અતઃ તસ્માત્ સુપ્રભાન્મહાનગરાન્નગરદ્વારેભ્યો વીથિરથ્યામુખચત્વરશૃઙ્ગાટકેભ્યો યો યેનાર્થી સ તં ગૃહ્ણાતુ, પૂર્વદત્તમેવ યત્તન્મયેતિ । યે ખલુ પુનઃ કુલપુત્ર સુપ્રભમહાનગરાભ્યન્તરનિવાસિનઃ સત્ત્વાઃ, સર્વે તે બોધિસત્ત્વા મહાયાનસંપ્રસ્થિતાઃ । તેષાં યથાશયપરિશુદ્ધ્યા ઇદં સુપ્રભં મહાનગરમાભાસમાગચ્છતિ, યદુત કેષાંચિત્ પરીત્તં કેષાંચિદ્વિપુલં કેષાચિન્મૃત્તિકાતલં કેષાચિદ્વૈડૂર્યમણિરત્નસંસ્તૃતતલં કેષાચિન્મૃત્તિકાપ્રાકારં કેષાંચિદપરાજિતવસ્ત્રધ્વજવસ્ત્રરત્નમહાપ્રાકારપરિક્ષિપ્તં કેષાંચિદાકીર્ણશર્કરકઠલ્લમુત્કૂલનિકૂલં શ્વભ્રપ્રપાતબહુલમ્, કેષાંચિદનેકમહામણિરત્નસંસ્તૃતતલં કૃતોપચારં સમપાણિતલજાતમ્, કેષાંચિદસંખ્યેયરત્નભવનવિમાનપ્રાસાદકૂટાગારહર્મ્યતલનિર્યૂહગવાક્ષજાલાર્ધચન્દ્રસિંહપઞ્જરમણિવિચિત્રદર્શનીયમાભાસમાગચ્છતિ । બહિર્નગરનિવાસિનામપિ શુદ્ધાશયાનાં કૃતકુશલમૂલાનાં પર્યુપાસિતબહુબુદ્ધોત્પાદાનાં સર્વજ્ઞતાભિમુખાનાં સર્વજ્ઞતાપ્રતિશરણાનાં રત્નમયમાભાસમાગચ્છતિ । યે મયા પૂર્વં બોધિસત્ત્વચર્યાયાં ચરતા ચતુર્ભિઃ સંગ્રહવસ્તુભિઃ સંગૃહીતાઃ, મદન્યેષાં મૃણ્મયાભાસમાગચ્છતિ । ( ગ્વ્ 128 ) યદા ચ કુલપુત્ર મદ્વિજતવાસિનઃ સત્ત્વા દેશપ્રદેશેષુ ગ્રામનગરનિગમરાષ્ટ્રરાજધાનીષુ પઞ્ચકષાયે લોકે કાલસ્વભાવસંક્ષોભિતાન્ દશાકુશલાનાં કર્મપથાનપ્યાચરિતુમિચ્છન્તિ, તદાહં તેષામનુગ્રહાય મહામૈત્રીપૂર્વંગમં લોકેન્દ્રિયાવર્તં નામ બોધિસત્ત્વસમાધિં
સમાપદ્યે । સમનન્તરસમાપન્નસ્ય ચ મે કુલપુત્ર ઇમં સમાધિમ્, અથ તેષાં સત્ત્વાનાં તાનિ ભયાનિ તે ઉપસર્ગાઃ તાનિ વૈરાણિ તે વિગ્રહવિવાદાઃ તે ચિત્તસંક્ષોભાઃ તાનિ વિહિંસાચિત્તાનિ પ્રશમન્તિ વ્યુપશમન્તિ નિવર્તન્તે નિરુધ્યન્તે તદ્યથાપિ તદસ્યૈવ મહામૈત્રીપૂર્વંગમસ્ય લોકેન્દ્રિયાવર્તસ્ય બોધિસત્ત્વસમાધિધર્મતાપ્રતિલાભેન । અપિ તુ કુલપુત્ર, આગમય મુહૂર્તં યાવત્ પ્રત્યક્ષીભવિષ્યસિ ॥
અથ ખલુ મહાપ્રભો રાજા તસ્યાં વેલાયાં મહામૈત્રીપૂર્વંગમં લોકેન્દ્રિયાવર્તં બોધિસત્ત્વસમાધિં સમાપન્નઃ । સમનન્તરસમાપન્નસ્ય ચ રાજ્ઞો મહાપ્રભસ્ય ઇમં મહામૈત્રીપૂર્વઙ્ગમં લોકેન્દ્રિયાવર્તં બોધિસત્ત્વસમાધિમ્, અથ તાવદેવ સુપ્રભં મહાનગરં સદેશપ્રદેશં સગ્રામનગરનિગમજનપદરાષ્ટ્રરાજધાનીપરિવારં ષડ્વિકારં પ્રકમ્પિતમ્ । તસ્ય પ્રચલતસ્તે ઽપિ રત્નપ્રાકારા રત્નપ્રાસાદા રત્નગર્ભાણિ રત્નગૃહાણિ, રત્નભવનાનિ રત્નવિમાનાનિ રત્નકૂટાગારાણિ રત્નનિર્યૂહા રત્નહર્મ્યાણિ રત્નગવાક્ષાઃ રત્નવેદિકાઃ રત્નતોરણાનિ રત્નાર્ધચન્દ્રા રત્નસિંહપઞ્ચરાણિ રત્નખોટકાનિ રત્નબિમ્બાનિ રત્નવિતાનાનિ રત્નસૂત્રકિઙ્કિણીજાલાનિ રત્નઘણ્ટાઃ રત્નધ્વજાઃ રત્નપતાકાઃ રત્નતાલાઃ સંપ્રચલિતાઃ સંપ્રગર્જિતાઃ સંઘટ્ટિતાઃ । તે ચ સંઘદૃમાના વલ્ગુ મનોજ્ઞં શ્રવણીયં શબ્દમનુરવન્તો યેન રાજા મહાપ્રભઃ, તેનાવનમન્તિ સ્મ, પ્રણમન્તિ સ્મ । યે ચ તે સુપ્રભસ્ય મહાનગરાભ્યન્તરવાસિનઃ, સર્વે તે પ્રીતિપ્રામોદ્યપરિસ્ફુટચેતસો યેન મહાપ્રભો રાજા તેનાભિમુખાઃ સર્વશરીરેણ પ્રણમન્તિ સ્મ । યે ચાસ્ય વિજિતવાસિનઃ સત્ત્વાઃ સર્વગ્રામનગરનિગમજનપદરાષ્ટ્રરાજધાનીષુ, તે ઽપિ સર્વે પ્રહ્લાદિતકાયચિત્તાઃ પ્રીતિપ્રામોદ્યજાતાઃ યેન રાજા મહાપ્રભસ્તેનાભિમુખાઃ પ્રણેમુઃ । યે ચ તિર્યગ્યોનિગતાઃ સત્ત્વાઃ, તે ઽપિ સર્વે અન્યોન્યમૈત્રચિત્તા હિતચિત્તા યેન રાજા મહાપ્રભસ્તેનાભિપ્રણતાઃ । યાનિ ચ પર્વતશિખરાણિ તદન્યે ચાપ્યુન્નતાઃ પૃથિવીપ્રદેશાઃ, તે ઽપિ સર્વે યેન રાજા મહાપ્રભસ્તેનાભિનતાઃ । યે ચ પુષ્પવૃક્ષાઃ ફલવૃક્ષાઃ પત્રવૃક્ષા બીજગ્રામભૂતગ્રામશસ્યતૃણગુલ્મૌષધિવનસ્પતયો વા, તે ઽપિ સર્વે યેન મહાપ્રભો રાજા તેનાભિનતાઃ । યાનિ ચાસ્ય વિજિતે સર્વોત્સસરોહ્રદતડાગપ્રસ્રવણનદીપુષ્કરિણ્યુદપાનાનિ, તાન્યપિ સર્વાણિ યેન રાજા મહાપ્રભસ્તેનાભિમુખં વેગં પ્રામુઞ્ચન્ ॥
દશ ચ નાગરાજસહસ્રાણિ મહાકાલાગરુધૂપપટલગન્ધોદકમેઘૈર્વિચિત્રવિદ્યુલ્લતાજ્વાલાવભાસિતૈરભિગર્જદ્ભિઃ સૂક્ષ્માભિર્ગન્ધોદકધારાભિશ્ચતુર્દિશમભિપ્રાવર્ષન્ । દશ ચ દેવપુત્રસહસ્રાણિ શક્રસુયામસંતુષિતસુનિર્મિતવશવર્તિદેવરાજપ્રમુખાનિ અન્તરિક્ષે ગતાનિ, દિવ્યતૂર્યમેઘકોટીનિયુતશતસહસ્રસંપ્રવાદિતોદારપ્રમુક્તનિર્ઘોષાલંકારમ્, અસંખ્યેયાપ્સરોગણદિવ્યસંગીતિમેઘનિર્નાદમનોજ્ઞમધુરનિર્ઘોષાલંકારમ્, અસંખ્યેયદિવ્યવિચિત્રરત્નપુષ્પમેઘપ્રવર્ષણાલંકારમ્, ( ગ્વ્ 129 ) અસંખ્યેયનાનાવર્ણદિવ્યગન્ધપ્રવર્ષણાલંકારમ્, અસંખ્યેયદિવ્યરત્નવિચિત્રમાલ્યમેઘપ્રવર્ષણાલંકારમ્, અસંખ્યેયનાનાવર્ણદિવ્યચૂર્ણમેઘપ્રવર્ષણાલંકારમ્, અસંખ્યેયદિવ્યરત્નવિચિત્રાભરણમેઘપ્રવર્ષણાલંકારમ્, અસંખ્યેયદિવ્યરત્નવસ્ત્રવિચિત્રવિમલસૂક્ષ્મનાનાવર્ણમેઘપ્રવર્ષણાલંકારમ્, અસંખ્યેયદિવ્યરત્નનાનાવિચિત્રચ્છત્રમેઘપ્રવર્ષણાલંકારમ્, અસંખ્યેયદિવ્યસિંહકાન્તરત્નધ્વજમેઘપ્રવર્ષણાલંકારમ્, અસંખ્યેયદિવ્યરત્નપ્રભાજ્વાલોજ્જ્વલિતરત્નપતાકામેઘપ્રવર્ષણાલંકારં ગગનતલમધ્યતિષ્ઠન્ મહાપ્રભસ્ય રાજ્ઞઃ પૂજાકર્મણે । ઐરાવણશ્ચ મહાનાગરાજા સર્વં ગગનતલમસંખ્યેયદિવ્યનાનારત્નપદ્મમેઘસંછન્નમધ્યતિષ્ઠદસંખ્યેયદિવ્યમણિરત્નહારાભિપ્રલમ્બિતમ્, અસંખ્યેયદિવ્યરત્નપટ્ટદામકલાપાભિપ્રલમ્બિતમ્, અસંખ્યેયદિવ્યરત્નવિચિત્રમાલાગુણાભિપ્રલમ્બિતાલંકારમ્, અસંખ્યેયદિવ્યરત્નવિચિત્રાભરણમાલાભિપ્રલમ્બિતાલંકારમ્, અસંખ્યેયદિવ્યવિચિત્રરત્નકુસુમદામાભિપ્રલમ્બિતાલંકારમ્, અસંખ્યેયનાનાવર્ણદિવ્યગન્ધરાજસર્વદિક્સ્ફરણગન્ધમેઘસંછાદિતાલંકારમ્, અસંખ્યેયદિવ્યરત્નવસ્ત્રનાનાવર્ણમેઘપ્રવર્ષણાલંકારમ્, અસંખ્યેયદિવ્યધૂપબિમ્બપટલમેઘપ્રવર્ષણાલંકારમ્, અસંખ્યેયદિવ્યનાનાવર્ણચૂર્ણમેઘસૂક્ષ્મપ્રવર્ષણાલંકારમ્,

અસંખ્યેયાપ્સરોગણદિવ્યતૂર્યસંગીતિમધુરમનોજ્ઞનિર્ઘોષસંપ્રયુક્તસ્તુતિમેઘસંછાદિતાભિપ્રવર્ષણાલંકારં સર્વગગનતલમધ્યતિષ્ઠત્ અચિન્ત્યનાગેન્દ્રવૃષભિતાવિકુર્વિતપ્રભાવેન । અસંખ્યેયાનિ ચ રાક્ષસેન્દ્રશતસહસ્રાણિ જલધરનિવાસીનિ ચાતુર્દ્વીપિકલોકધાત્વધિષ્ઠાનધરણિતલનિવાસીનિ ચ માંસરુધિરભક્ષાણિ જલચરમૃગપશુપક્ષિગવાશ્વગજગર્દભનરનારીગણોજોહારીણિ પ્રદુષ્ટમનઃસંકલ્પાનિ નિત્યં જગદ્વિહેઠાવિહિંસાપ્રતિપન્નાનિ સર્વાણિ પરમમૈત્રહિતચિત્તાનિ સુપ્રસન્નમુખવર્ણાનિ સર્વજગદવિહિંસાવિહેઠાપરમાણિ પરલોકસાપેક્ષાણિ કૃતાઞ્જલિપુટાનિ પરમપ્રીતિચિત્તાનિ યેન રાજા મહાપ્રભસ્તેનાભિપ્રણતાન્યભૂવન્, અતુલ્યં ચ કાયિકચૈતસિકમુદારં સુખં પ્રત્યનુભવન્તિ સ્મ । અનેકાનિ ચ યક્ષકુમ્ભાણ્ડપિશાચભૂતાધિપતિશતસહસ્રાણિ પરમમૈત્રહિતચિત્તાનિ સુપ્રસન્નમુખવર્ણાનિ સર્વજગદવિહિંસાવિહેઠાપરમાણિ પરલોકસાપેક્ષાણિ કૃતાઞ્જલિપુટાનિ પરમપ્રીતિચિત્તાનિ યેન રાજા મહાપ્રભઃ, તેનાભિપ્રણતાન્યભૂવન્, અતુલ્યં ચ કાયિકચૈતસિકમુદારં સુખં પ્રત્યનુભવન્તિ સ્મ । એવં સર્વાવત્યાં ચાતુર્દ્વીપિકાયાં લોકધાતૌ સર્વસત્ત્વાનાં સર્વભયોપદ્રવોપસર્ગવૈરવિગ્રહવિવાદાશ્ચિત્તસંક્ષોભાવિહિંસાચિત્તાનિ પ્રશામ્યન્તિ વ્યુપશામ્યન્તિ વિનિવર્તન્તે નિરુધ્યન્તે પ્રત્યુદાવર્તન્તે । યથા ચાતુર્દ્વીપિકાયાં લોકધાતૌ, એવં સર્વસ્યાં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાયાં લોકધાતૌ યાવદ્દશસુ દિક્ષુ દશલોકધાતુકોટીનિયુતશતસહસ્રેષુ સર્વસત્ત્વાનાં સર્વભયોપદ્રવોપસર્ગવૈરવિગ્રહવિવાદાશ્ચિત્તસંક્ષોભાઃ પાપવિહિંસાચિત્તાનિ પ્રશાન્તાન્યભૂવન્ । વ્યુપશાન્તાનિ વિનિવૃત્તાનિ નિરુદ્ધાનિ પ્રત્યુદાવર્તાન્યભૂવન્, યદુત મહામૈત્રીપૂર્વંગમસ્ય લોકેન્દ્રિયાવર્તસ્ય બોધિસત્ત્વસમાધેર્ધર્મતાપ્રતિલમ્ભેન ॥
અથ ખલુ મહાપ્રભો રાજા તસ્માત્સમાધેર્વ્યૂત્થાય સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકમેતદવોચત્ - એતમહં કુલપુત્ર, મહામૈત્રીધ્વજં બોધિસત્ત્વચર્યાજ્ઞાનાલોકમુખં પ્રજાનામિ । કિં મયા શક્યં બોધિસત્ત્વાનાં મહામૈત્ર્યપ્રમાણચ્છત્રાણાં સર્વલોકધાતુસુખાશયસ્ફરણતયા, સર્વજગત્પરિવારાણામભિન્નપરિવારતયા, ( ગ્વ્ 130 ) સર્વજગત્પરિત્રાણપ્રસૃતાનાં હિનોત્કૃષ્ટમધ્યમસમપ્રયોગતયા, ધરણિસમમૈત્રચિત્તાનાં સર્વજગત્સંધારણપ્રતિપન્નતયા, પૂર્ણચન્દ્રમણ્ડલસમાનાનાં સર્વજગત્સમપ્રસૃતપુણ્યજ્ઞાનરશ્મીનામાદિત્યમણ્ડલસમાનાનાં સર્વજ્ઞેયજ્ઞાનાલોકાવભાસનતયા, મહાપ્રદીપકલ્પાનાં સર્વસત્ત્વચિત્તગહનાન્ધકારવિધમનતયા, ઉદકપ્રસાદકમણિરત્નસદૃશાનાં સર્વસત્ત્વચિત્તસરોમાયાશાટ્યકાલુષ્યાપનયનતયા, ચિન્તારાજમણિરત્નસદૃશાનાં સર્વજગદભિપ્રાયપ્રણિધિપરિપૂરણતયા, મહામારુતસદૃશાનાં સર્વજગત્સમાધિસમાપત્તિભવનસર્વજ્ઞતામહાપુરપરિસંસ્થાપનતયા ચર્યાં જ્ઞાતું ગુણાન્ વા વક્તુમ્, પુણ્યપર્વતો વા તુલયિતુમ્, ગુણજ્યોતિર્ગણગગનં વા અવલોકયિતુમ્, મહાપ્રણિધિવાયુમણ્ડલં વા પરિચ્છેત્તુમ્, ધર્મસમતાબલં વા પ્રમાતુમ્, મહાયાનવ્યૂહવર્ણાન્ વા પરિદીપયિતુમ્, સમન્તભદ્રચર્યાનયવિશેષાન્ વા વક્તુમ્, મહાબોધિસત્ત્વસમાધિભાવનાદ્વારં વા વિવરિતુમ્, મહાકરુણામેઘાન્ વા સંવર્ણયિતુમ્ ॥
ગચ્છ કુલપુત્ર, ઇયમિહૈવ દક્ષિણાપથે સ્થિરા નામ રાજધાની । તત્ર અચલા નામોપાસિકા પ્રતિવસતિ । તામુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો મહાપ્રભસ્ય રાજ્ઞઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય મહાપ્રભં રાજાનમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુનઃ પુનરવલોક્ય મહાપ્રભસ્ય રાજ્ઞો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ