દ્વાવિંશત્યવદાનકથા · અધ્યાય 5

ઇતિ દ્વાવિંશત્યવદાનકથાયાં દાનકથા ચતુર્થઃ પરિચ્છેદઃ ॥
વ્. પુણ્યકામકથા
યદ્ દૃશ્યતે જગતિ ચારુતરં પ્રિયં વા રૂપં કુલં પ્રિયજનો વિભવાઃ સુખં વા ।
તત્ પુણ્યશિલ્પિકૃતમ્ એવ વદન્તિ સન્તઃ કલ્યાણકારિપુરુષસ્ય તુ પુણ્યમ્ એતત્

અત્યુચ્છ્રિતોન્નતસિતધ્વજપ ઙ્ ક્તિચિત્રૈર્ નાગાશ્વપત્તિરથસંકુષુભિતૈર્ બલૌઘૈઃ ।
ઉદ્ધૂતચામરવિરાજિતગાત્રશોભાઃ પુણ્યાધિકાઃ ક્ષિતિભુજો ભુવિ સંચરન્તિ

કૌશેયકાશિકદુકૂલવિચિત્રવસ્ત્રા મુક્તાવલીકનકરત્નવિભૂષિતાઙ્ગાઃ ।
યત્ કે ચિદ્ એવ પુરુષાઃ શ્રિયમ્ ઉદ્વહન્તિ પુણ્યસ્ય પૂર્વચરિતસ્ય કૃતપ્રશંસા

આયુઃ સુદીર્ઘં સુકુલે ચ જન્મ કાન્તં વપુર્ વ્યાધિભયં ન ચાસ્તિ ।
ધનં પ્રભૂતં પરિવારસંપદ્ ભવન્તિ પુણ્યસ્ય મહાવિપાકાત્

યચ્ ચક્રવર્તી પ્રવરૈસ્ તુ રત્નૈઃ સહસ્રપુત્રૈશ્ ચ સમન્વિતો ઽપિ
સમુદ્રસીમાં બુભુજે ધરિત્રીં તત્ પુણ્યરત્નસ્ય ફલં વિશાલમ્

વિચિત્રપદ્મોત્તમમધ્યસંસ્થિતઃ સુરાસુરેન્દ્રાદિસદાનમસ્કૃતઃ ।
યદ્ બ્રહ્મલોકં ત્વ્ અભિભૂય તેજસા બ્રહ્મા સદા ભાતિ તદ્ એવ પુણ્યતઃ

યદ્ દેવનાગાસુરસિદ્ધસંઘૈર્ ગન્ધર્વયક્ષોત્તમકિન્નરૈશ્ ચ ।
સંપૂજ્યતે દેવગુરુઃ સદૈવ તત્ પુણ્યરત્નસ્ય ફલં વિશાલમ્

રૂપં વીર્યં ચ શિલ્પં ચ વિહાય વિવશા નરાઃ ।
પરલોકમ્ ઇતો યાન્તિ કર્મવાયુભિર્ ઈરિતાઃ

પુણ્યં ત્વ્ એકમ્ ઇહાત્યન્તમ્ અનુગામિ સુખોદયમ્ ।
પુણ્યમ્ અન્યૈર્ અહાર્યત્વાદ્ ધનાનાં પરમં ધનમ્

યે મેરુમ્ અપિ વેગેન વિકિરન્તિ દિશો દશ ।
તે ઽપિ પુણ્યસ્ય ભઙ્ગાય નાલં પ્રલયવાયવઃ

સંવર્તસલિલોદ્વૃત્તનિરઙ્કુશવિસર્પિણા ।
પુણ્યં ન ક્લેદમ્ આયાતિ ચતુઃસાગરવારિણા

પ્રદીપ્તકિરણાઙ્ગારૈઃ સપ્તભિર્ ભાસ્કરાનલૈઃ ।
ક્ષિતૌ વા દહ્યમાનાયાં પુણ્યમ્ એકં ન દહ્યતે

ઇતિ શ્રુત્વાથ મૈત્રેયઃ સત્યમ્ એવ મુનેર્ વચઃ ।
ભીતિસંસારદુર્વાર ઃ સંહર્ષિતતનુરુહઃ

તતઃ સ મૈત્રેયો હર્ષૈઃ શ્રુત્વાથ વચનં મુનેઃ ।
જિનપાદામ્બુજ ં નત્વા ઇદમ્ આહ તથાગતમ્

સ્થાપનં બુદ્ધબિમ્બાનાં જીર્ણોદ્ધારાદિકં પુનઃ ।
કીદૃશં સ્યાત્ ફલં તેષાં ચૈત્યાનાં જિનધાતુકામ્

ભગવાન્ આહ ॥
જીર્ણોદ્ધારક સ્તૂપાનાં બિમ્બાનાં સુગતસ્ય ચ ।
ઋદ્ધિબલસમાયુક્તશ્ ચક્રવર્તિસમો ભવેત્

પુણ્યવાન્ બલવાન્ ભૂત્વા ન તસ્ય વિકલેન્દ્રિયઃ ।
તતશ્ ચાન્તે સુખં ભુક્ત્વા સંબુદ્ધત્વં પ્રજાયતે

મૈત્રેય આહ ॥
ભગવઞ્ જિનશાર્દૂલ સાધુ શ્લાઘ્યો ઽસિ યદ્ વિભો ।
કેન ચિત્ કૃતમ્ અસ્તીતિ વદ મે જ્ઞાનસાગર

એવમ્ ઉક્તે ઽથ ભગવા ં લ્ લોકાનાં વિસ્મયાય ચ ।
નિમિત્તમ્ એકમ્ અકરોત્ તૂષ્ણી ં ભૂત્વાત્ર તિષ્ઠતિ

તદા વિદ્યુદ્ ઇવાકાશાદ્ આગતઃ કિરણોજ્જ્વલઃ ।
અવભાસ્ય સભાં સર્વાંસ્ તેષાં કૌતૂહલમ્ અભૂત્

મૈત્રેય આહ ॥
ભગવન્ન્ ઇદમ્ આશ્ચર્ય ં કો હેતુર્ ઇદમ્ અદ્ભુતમ્ ।
કસ્યૈષ વિષયાભાસ આગતઃ કિરણોજ્જ્વલઃ

ભગવાન્ આહ ॥
મૈત્રેય રત્નવ્યૂહસ્ય વિમાનસ્ય નૃપસ્ય ચ ।
પ્રભા આગત્ય સર્વત્ર ભાસયન્તિ સમન્તતઃ

મૈત્રેય આહ ॥
ભગવન્ નૂનમ્ અસ્યેયં પ્રભયાગતમ્ ઈદૃશમ્ ।
કેનેદૃશપ્રભાં પ્રાપ્તો હેતુભૂતં ચ મે હૃદિ

ભગવાન્ આહ ॥
અત્રેદાનીન્ તુ મૈત્રેય દર્શયિષ્યામ્ય્ અમું નૃપમ્ ।
પૂર્વસ્ય કુશલેનાપિ પ્રભાવો ઽસ્ય મહર્દ્ધિકઃ

અથ સ રાજા રત્નવ્યૂહો રત્નવિમાનમ્ આરુહ્ય ગગનદેશાદ્ ઋદ્ધ્યા યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્ત ઉપસંક્રમ્ય સહસા તત્રાનુપ્રાપ્તો ઽભૂત્ ॥
અથ સ રાજા ભગવન્તં દ્વાત્રિંશતા લક્ષણૈઃ સમન્વાગતં સુવર્ણવર્ણં સૂર્યસહસ્રાતિરેકપ્રભાવિરાજિતગાત્રં ભગવન્તં દૃષ્ટ્વા પ્રસાદજાતો વિમાનાદ્ અવતીર્ય ત્રિપ્રદક્ષિણીકૃત્ય ભગવતઃ પાદયોઃ પ્રણિપત્યૈકાન્તે સ્થિતવાન્ ॥
અથ પપ્રચ્છ ભગવાઞ્ જાનન્ન્ એવ નૃપાગમમ્ ।
કુશલં તવ રાજેન્દ્ર બાહ્યાભ્યન્તરમ્ એવ ચ

વદેતિ ત્વં મહાભાગ સંગતં ધર્મવત્સલઃ ।
મોક્ષદં નૃપશાર્દૂલ હિતૈષી સત્ત્વવલ્લભઃ

અથ સો ઽઞ્જલિમ્ આબધ્ય કૃત્વા પ્રદક્ષિણત્રયમ્ ।
નિવેદ્ય ચોપહારાણિ પ્રણમ્યોવાચ તં ગુરુમ્

એવં વિચિન્ત્યમાનસ્ય ભગવન્ કુશલં ત્વયા ।
શ્રેયો ઽર્થિના મે સર્વત્ર ગુરુણૈવાન્ત્યવાસિનઃ

નાન્યકાર્યં મે ભગવન્ તત્ તવ દર્શનેચ્છયા ।
શ્રવણાય સદા ધર્મં તેનાહમ્ ઇહ આગતઃ

ભગવાન્ આહ ॥
દેશયિષ્યામિ તે સમ્યક્ ત્વમ્ અસિ નૃપસત્તમ ।
ધર્માણાં નીતિભૂતાનાં ભાજનત્વં મહીભુજ

શૃણુ રાજન્ મહાબાહો રાજ્ઞાં ધર્મવરોત્તમમ્ ।
રાજધર્મબલં રક્ષ નીતિમાર્ગં સમાચર

તદ્યથા ॥
યથૈવ વૃક્ષં ફલિનં સપુષ્પં સણ્રક્ષયેત્ પૌરજનાન્ અજસ્રમ્ ।
આધારભૂતાન્ નૃપતેશ્ ચ નિત્યં ભૂપાલ ઇત્થં કુરુ સર્વતઃ સ્યાત્

ફલોદયં પાકવશાદ્ યથૈવ ગુણો ઽસ્તિ સ્વાદં ચ રસં તથૈવ ।
બલો જયશ્રી ન ભવેન્ નરેશ ઇત્થં પિ તે ચ પ્રબલો જનાનામ્

પુનશ્ ચ શૃણુ મહારાજ[ન્] ॥
પાપે પ્રવર્તતે બાલો જન ઃ શૂન્યં વિલોકયન્ ।
રાત્રૌ ઘનાન્ધકારાયાં કાલો ઽયં પાપકર્મણઃ

કૃતાત્માનો ઽભિસન્ત્ય્ એવ મુનયો દિવ્યચક્ષુષઃ ।
ક્વ ચિત્ કિં ચન શૂન્યં વા દિક્ષુ પૂર્ણાસ્ તપોધનૈઃ

તતસ્ ત્ x x નિરતાત્મા ભવ ભૂમિપસત્તમ ।
વરં કપાલમ્ આદાય દ્વિષદ્વેશ્મનિવેશન

પાપકારી સુખેચ્છશ્ ચ યત્ર યત્રાભિગચ્છતિ ।
તત્ર તત્રૈવ તત્પાપૈર્ દુઃખશસ્ત્રૈર્ વિહન્યતે

મનોરથઃ શુભકૃતાં યત્ર યત્રૈવ ગચ્છતિ ।
તત્ર તરાપિ તત્પુણ્યૈઃ ફલાર્ઘેણાભિપૂજ્યતે

તસ્માત્ સર્વં પ્રયત્નેન ત્યક્તવ્યં પાપસંચયમ્ ।
નિર્જિત્ય દ્વેષસંરમ્ભં શુભે કર્મ સમાચર

ન ચ દ્વેષસમં પાપં ન ચ ક્ષાન્તિસમં તપઃ ।
તસ્માત્ ક્ષાન્તિં પ્રયત્નેન ભાવયે દ્ વિવિધૈર્ નયૈઃ

મનઃ શમં ન ગૃહ્ણાતિ ન પ્રીતિસુખમ્ અશ્નુતે ।
ન નિદ્રાં ન ધૃતિં યાતિ દ્વેષશલ્યે હૃદિ સ્થિતે

ન દ્વિષન્તઃ ક્ષયં યાન્તિ દુર્જના ગગનોપમાઃ ।
મારિતે ક્રોધચિત્તે તુ નશ્ય ન્ તે સર્વશત્રવઃ

વિકલ્પેન્ધનદીપ્તેન જન્તુઃ ક્રોધહવિર્ભુજા ।
દહત્ય્ આત્માનમ્ એવાદૌ પરં ધક્ષ્યતિ વા ન વા

જરા રૂપવતાં ક્રોધઃ તમશ્ ચક્ષુષ્મતામ્ અપિ ।
વધો ધર્માર્થકામાનાં તસ્માત્ ક્રોધં નિવારયેત્

અનિષ્ટકરણાજ્ જાતમ્ ઇષ્ટસ્ય ચ વિઘાતનાત્ ।
ક્રોધં યો હન્તિ નિર્બન્ધાત્ સ સુખીહ પરત્ર ચ

તસ્માદ્ દ્વેષં વિનિર્જિત્ય ચિત્તં રક્ષ પ્રયત્નતઃ ।
ન શિક્ષા રક્ષિતું શક્યા ચલં ચિત્તમ્ અરક્ષતા

અદાન્તા મત્તમાતઙ્ગા ન કુર્વન્તીહ તાં વ્યથામ્ ।
કરોતિ યામ્ અવીચ્યાદૌ મુક્ત શ્ ચિત્તમતઙ્ગજઃ

બદ્ધશ્ ચેચ્ ચિત્તમાતઙ્ગઃ સ્મૃતિરજ્જ્વા સમન્તતઃ ।
ભયમ્ અસ્તંગતં સર્વં સર્વકલ્યાણમ્ આગતમ્

તસ્માચ્ ચિત્તં સમાધાય સ્મૃત્વા રક્ષ પ્રયત્નતઃ ।
ચિત્તાદ્ એવ હિ સર્વત્ર ભયં ભદ્રં ચ જાયતે

ચિત્તરક્ષાવ્રતં ત્યક્ત્વા કિમ્ અન્યૈર્ બહુભિર્ વ્રતૈઃ ।
એવં બુદ્ધ્વા સદા રાજન્ ધર્મેણ પાલય પ્રજાઃ

પુનશ્ ચ મહારાજ ॥
યો ઽસૌ દ્રુમો દામફલં ચિનોતિ ન વિન્દતિ સ્વાદુ ચ હન્તિ બીજમ્ ।
ક્ષિણોતિ દેશં કરદુર્વહત્વાત્ ધર્મં નૃપો વૈ ન ચ નન્દતીતિ

તસ્માદ્ અનીત્યા ન દણ્ડયેત્ પ્રજા ન્યાયેન રાજ્યં પ્રતિપાલયસ્વ ।
નૃપાશ્ ચ યેષાં ગુણમ્ આવહન્તિ તેષાં પ્રજાનાં પ્રવહન્તિ દુઃખમ્

પુનશ્ ચ મહારાજ ॥
સ્વદુઃખદુઃખી પરદુઃખતો ઽપિ સુખી સ્વસૌખ્યૈશ્ ચ પરૈઃ સમાન મ્ ।
ઇત્થં નૃપા યે સતતં ભવન્તિ રાજ્ઞાં સદા સર્વગુણા ભવન્તિ

ધર્મેણ રાજ્યં પરિપૂરયન્તિ ધર્મેણ લક્ષ્મીઃ સતતં વહન્તિ ।
ધર્મેણ લોકાન્ પરિતર્પયન્તિ ધર્મેણ કામાન્ સહસા લભન્તે

પુનશ્ ચ ॥
દાનેન ભોગા ન પરોપતાપાન્ નાજ્ઞાનમોહાત્ પરલોકવન્તઃ ।
પરપ્રતાપાદ્ યદ્ ઇહૈવ ભોગાસ્ તે પ્રાપ્નુવન્તે પરલોકદુઃખાઃ

આત્મા નદી ભારત પુણ્યતીર્થા સત્યોદકા શીલતટા દયોર્મિઃ ।
અત્રાભિષેકં કુરુતે પ્રવીણ ન વારિણા શુધ્યતિ ચાન્તરાત્મા

સત્યેન શૌચ્યં ન જલપ્રવેશાદ્ દેહસ્ય બાહ્યમલમ્ એવ નાશમ્ ।
સત્યેન તિષ્ઠન્તિ સદૈવ દેવાઃ સ્થિતિઃ પૃથિવ્યાઃ ખલુ એવ સત્યૈઃ

શીલેન સ્વર્ગા ન ગિરિપ્રપાતાત્ શીલેન તુલ્યા ન ભવન્તિ રક્ષાઃ ।
દુઃશીલશૈલાત્ સ્ખલિતા મનુષ્યાઃ પતન્તિ દુઃખેષુ મહાર્ણવેષુ

જ્ઞાનેન મોક્ષં ન શરીરશોષાત્ વર્ષેણ આર્દ્રં ન પરં નિદાઘૈઃ ।
જ્ઞાનૈર્ વિહીનઃ પુરુષઃ સ એવ યથૈવ પઙ્કસ્ય સરસ્સુ સ્નાતઃ

ઇતિ શ્રુત્વાથ રાજેન્દ્રઃ સંહર્ષિતતનૂરુહઃ ।
સંસારે ચ મહાઘોરે કથમ્ ઉત્તારયામ્ય્ અહમ્

અથાસૌ ભૂપતીન્દ્રેશઃ સંસારભયભીતયા ।
પ્રસન્નો ભગવતિ બુદ્ધે ચકાર શરણં પુનઃ

ભગવન્ બુદ્ધ વીરેશ શ્રુત્વા મે રોચતે મનઃ ।
સંબોધૌ વ્યાકરોષિ ત્વં યાચયામીત્ય્ અહં પ્રભો

અથ શ્રીભગવાઞ્ છાસ્તા જ્ઞાત્વા તસ્યાશયં શુભમ્ ।
વ્યાકાર્ષીદ્ અચિરેણૈવ તથાગતો ભવિષ્યસિ

અર્હન્ રત્નાકરો નામ સંબુદ્ધો લોકનાયકઃ ।
ધર્મરાજો જગન્નાથઃ સર્વજ્ઞો ઽર્હન્ મુનીશ્વરઃ

સર્વવિદ્યાધિપઃ શાસ્તા ગુણાકરો ભવિષ્યસિ ।
બુદ્ધકાર્યં તતઃ કૃત્વા દીર્ઘકાલં ચ સ્થાસ્યતિ