દ્વાવિંશત્યવદાનકથા · અધ્યાય 12

એવં શિક્ષિતવ્યં બુદ્ધેષુ ભાવેષુ પરીતકર્મણો ઽપિ મહાફલં લભ્યતે ॥
ઇતિ દ્વાવિંશત્યવદાનકથાયાં મણ્ડલકથા એકાદશમઃ પરિચ્છેદઃ ॥
xઇઇ. ભોજનકથા
અથ ખલુ મૈત્રેયો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સત્ત્વાનાં કુશલસંજનનાર્થં ભગવન્તં પુનર્ ઉવાચ ॥
ભગવઞ્ છ્રોતુમ્ ઇચ્છ્હામિ, અન્નદાનસ્ય યત્ ફલમ્ ।
તત્ સર્વં બ્રૂહિ વાદીન્દ્ર કથં સુગતભોજનમ્

એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ મૈત્રેયં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમ્ એવમ્ આહ । શૃણુ મૈત્રેય એકસ્મિન્ન્ અન્તરે સશ્રાવકસંઘો રાજગૃહે વિહરામિ વેણુવને કલન્દકનિવાપે ॥
તસ્મિન્ન્ અવસરે તત્ર અન્યતરઃ શ્રેષ્ઠી ગૃહપતિઃ પ્રતિવસતિ સ્મ । આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણપરિગ્રહો વૈશ્રવણધનસમુદિતો વૈશ્રવણધનપ્રતિસ્પર્ધી તીર્થ્ ય્ આભિપ્રસન્નશ્ ચ સ આયુષ્મતા મહામૌદ્ગલ્યાયનેનાવર્જિતઃ । શાસને સાવતારિતો ભગવત્ય્ અત્યાર્થમ્ અભિપ્રસન્નઃ ॥ સ ચ ગૃહપતિર્ ઉદારો ઽધિમુક્તસ્ તેનાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયન ઉક્તઃ । સહાયા મે ભવન્ત, ઇચ્છામિ ભગવતઃ પૂજાં કર્તુમ્ ઇતિ । અધિવાસયત્ય્ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ તસ્ય ગૃહપતેસ્ તૂષ્ણીભાવેન વ્યવસ્થિતઃ ॥
અથાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ તં ગૃહપતિમ્ આદાય યેન ભગવાંસ્
તેનોપસંક્રાન્ત ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે નિષણ્ણઃ ।
એકાન્તે નિષણ્ણ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ॥ અયં ભદન્ત ગૃહપતિર્ આકાઙ્ક્ષતિ ભગવન્તં સશ્રાવકસંઘં ભોજયિતુમ્ ઇતિ । તદ્ અસ્ય ભગવાન્ અધિવાસયન્ન્ અનુકમ્પામ્ ઉપાદાયેતિ । અધિવાસયતિ ભગવા ં સ્ તસ્ય ગૃહપતેસ્ તૂષ્ણીભાવેન ॥
અથ સ ગૃહપતિર્ ભગવતસ્ તૂષ્ણીભાવેનાધિવાસનાં વિદિત્વા શતરસમ્ આહાર ં સમુપાદાય ભગવતઃ પુરતઃ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનાનિ ચ ॥ આયુષ્મતાપિ મહામૌદ્ગલ્યાયનેન શક્રો દેવેન્દ્રો ઽ ધીષ્ઠ ઃ ક્રિયતામ્ અસ્ય ગૃહપતે ર્ ઉપસંહારમ્ ઇતિ ॥ તતસ્ તત્ક્ષણમ્ એવ શક્રેણ દેવેન્દ્રેણ સર્વં વેણુવનં ચન્દનવનં નિર્મિતમ્ ॥
ઐરાવતસુપ્રતિષ્ઠિતસદૃશાનિ ચ નાગસહસ્રાણિ વાલવ્યજનેન વીજયન્તિ સુપ્રિયપઞ્ચશિખતુમ્બુરુપ્રભૃતીનિ ચાનેકાનિ ગન્ધર્વસહસ્રાણ્ય્ ઉપચિતાનિ, યે વિચિત્રૈર્ વાદ્યવિશેષૈર્ વાદ્યં કુર્વન્તિ દિવ્યસુધાભોજનમ્ ॥
તતઃ સ ગૃહપતિર્ દિવ્યમાનુષ્યૈર્ ઉપકરણૈર્ ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાય સર્વાઙ્ગેન ભગવતઃ પાદયોર્ નિપત્ય પ્રણિધાનં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ ॥ અનેન કુશલમૂલેનાહં ચિત્તોત્પાદેન દેયધર્મપરિત્યાગેન ચાન્ધે લોકે ઽનાયકે ઽપરિણાયકે બુદ્ધો ભૂયામ્ ઇતિ ॥
અથ ભગવાંસ્ તસ્ય ગૃહપતેર્ હેતુપરંપરાં કર્મપરંપરાં ચ જ્ઞાત્વા સ્મિતં પ્રાવિષ્કરોતિ ॥ તસ્મિન્ સમયે નીલપીતલોહિતાવદાતા અર્ચિષો ભગવતો મુખદ્વારાન્ નિશ્ચરન્તિ । નિશ્ચરિત્વા, અધ ઊર્દ્ધભવાગ્રપર્યન્તમ્ અવભાસ્ય । અથ તા અર્ચિષો ભગવન્તં ત્રિપ્રદક્ષિણીકૃત્ય ભગવત ઉષ્ણીષે ઽન્તર્હિતો ઽભૂત્ ॥
અથાયુષ્માન્ આનન્દઃ કૃતકરપુટો ભગવન્તં પપ્રચ્છ ॥
નાનાવિધો રઙ્ગસહસ્રચિત્રો વક્ત્રાન્તરાન્ નિષ્કસિતઃ કલાપઃ ।
અવભાસિતા યેન દિશઃ સમન્તાદ્ દિવાકરેણોદયતા યથૈવ

વિગતોદ્ભવા દૈન્યમદપ્રહીણા બુદ્ધા જગત્ય્ ઉત્તમહેતુભૂતાઃ ।
નાકારણં શઙ્ખમ્માલગૌરં સ્મિતમ્ ઉપદર્શયન્તિ જિના જિતારયઃ

તત્કાલં સ્વયમ્ અધિગમ્ય વીર બુદ્ધ્યા શ્રોતૄણાં શ્રવણ જિનેન્દ્ર કાઙ્ક્ષતાનામ્
।
ધીરાભિર્ મુનિવૃષ વાગ્ભિર્ ઉત્તમાભિર્ ઉત્પન્ન ં વ્યપન ય
સંશયં શુભાભિઃ

નાકસ્માલ્ લવણજલાદ્રિરાજધૈર્યાઃ સંબુદ્ધાઃ સ્મિતમ્ ઉપદર્શયન્તિ નાથાઃ । યસ્યાર્થે સ્મિતમ્ ઉપદર્શયન્તિ ધીરાસ્ તં શ્રોતું સમભિલષન્તિ તે જનૌઘા ઇતિ

ભગવાન્ આહ ॥ એવમ્ એતદ્ આનન્દૈવમ્ એતન્ નાહેત્વ્ અપ્રત્યયમ્ આનન્દ તે તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ । પશ્યાનન્દાનેન ગૃહપતિના મમૈવંવિધં સત્કારં કૃતમ્ । એવં ભગવત એષ આનન્દ ગૃહપતિર્ અનેન કુશલમૂલેન ચિત્તોત્પાદેન દેયધર્મપરિત્યાગેન ચ ત્રિકલ્પાસંખ્યેયસમુદાનીતાં બોધિં સમુદાનીય કરુણાપરિભાવિતા ઃ ષટ્ પારમિતાઃ પરિપૂર્ય દિવ્યાન્નદો નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો ભવિષ્યતિ । અયમ્ અસ્ય દેયધર્મો યો મમાન્તિકે ચિત્તપ્રસાદઃ ॥
એતચ્ ચ પ્રકરણં રાજા બિમ્બિસારો માગધાશ્ ચ પરિચારકાચ્ છ્રુત્વા પરં વિસ્મયમ્ આપન્નાઃ ॥
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ ॥
પશ્ય ભગવન્ યાવદ્ અનેન ગૃહપતિના ભગવાન્ સશ્રાવકસંઘો દિવ્યમાનુષિકાભિર્ ઋદ્ધિભિર્ અભ્યર્ચિત ઇતિ ॥
ભગવાન્ આહ ॥ તથાગતેનૈવૈતાનિ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ । ન હિ ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ । શુભાશુભાનિ પચ્યન્તે, કદાપિ ન પ્રણશ્યન્તિ ॥
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વનિ પૂર્ણો નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ બુદ્ધો ભગવાન્ ॥ અથ પૂર્ણો નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો જનપદચારિકં ચરન્ ન્ અન્યતમરાજધાનીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । અશ્રૌષીદ્ રાજા ક્ષત્રિયઃ પૂર્ણસમ્યક્સંબુદ્ધો જનપદચારિકાં ચરન્ સ્વવિષયમ્ અનુપ્રાપ્ત ઇતિ શ્રુત્વા ચ પુનર્ મહત્યા રાજર્દ્ધ્યા મહતા રાજાનુભાવેન સમન્વાગતો યેન પૂર્ણઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રાન્ત ( દક્: 128 ) ઉપસંક્રમ્ય પૂર્ણસમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે નિષણ્ણઃ । એકાન્તે નિષણ્ણં રાજાનં ક્ષત્રિયં પૂર્ણઃ સમ્યક્સંબુદ્ધો બોધિકરૈર્ ધર્મૈઃ સમાદાપયતિ ॥
અથ રાજા ક્ષત્રિયો બુદ્ધે ભગવતિ ચિત્તપ્રસાદજાતઃ, પૂર્ણસમ્યક્ષંબુદ્ધં સશ્રાવકસંઘં ત્રૈમાસિકં ચીવરપિણ્ડપાત્રશયનાસનગ્લનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈર્ ઉપસ્થાય ભગવતઃ સસંઘસ્ય વિવિધાન્નપાનભોજ્યાનિ દદાતિ, ભગવતો રત્નમયપ્રતિમાં કારયિત્વા બુદ્ધહર્ષં કારિતવાન્ । યત્રાનેકૈઃ પ્રાણિશતસહસ્રૈર્ મહાપ્રસાદો લબ્ધઃ ॥
તદ્ધેતુકં તત્ પ્રત્યયં ચ તે પરિનિર્વૃતાઃ ॥
કિ ં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ તેન કાલેન તેન સમયેન રાજા બભૂવાહં સ ઃ । યન્ મયા પૂર્ણસમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય તાદૃશી ભોજ્યાનિ ચ પૂજા કૃતા, તેન સંસારે ઽનન્તં સુખમ્ અનુભૂતં તેનૈવ ચ હેતુના તથાગતસ્ય ચ મે શ્રેષ્ઠિના શક્રેણ ચ દેવલોકૈર્ ઈદૃશી પૂજા કૃતા । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ એવં શિક્ષિતવ્યં યચ્ છાસ્તારં સત્કરિષ્યામો ગુરુકરિષ્યામ ઇતિ ॥
( દક્: 129 ) મહાનુશંસાન્નદાનભોજનસ્ય ॥ પુનશ્ ચ શૃણુત ॥
કાન્તાપાણિસરોજપત્ત્રવિધૃતાં સદ્વર્ણગન્ધોજ્જ્વલાં
સ્વાદુસ્પર્શસુખાં સુરાઃ સુરપુરે યદ્ દેવવૃન્દારકૈઃ ।
ભાસ્વત્કાઞ્ચનભાજનેષુ નિહિતામ્ અશ્નન્તિ દિવ્યાં સુધાં
તદ્ બુદ્ધપ્રમુખાર્યસંઘવિષયે ન્યસ્તાન્નદાનાત્ ફલમ્

મૈત્ર્યા યઃ સહ કિંકરૈઃ સ્મરરિપું નિર્જિત્ય વજ્રાસને
ક્લેશારીન્ અપિ યો દુરન્તવિષયાન્ અન્તશ્ચરાન્ દુર્જનાન્ ।
સ્કન્ધારાતિમ્ અપિ પ્રસહ્ય સુગતો મૃત્યું ચ નીત્વા વશં
પ્રાપ્તઃ સર્વરસાગ્રભોગવશિતાં સો ઽપ્ય્ અન્નદાનોદયાત્

સંપૂર્ણસર્વાઙ્ગસમન્વિતં ચ શ્રીમત્સુખાદ્યપ્રતિભાનયુક્તમ્ ।
આયુર્ બલં વર્ણમ્ ઉદારરૂપં પ્રાપ્નોતિ વિદ્વાન્ અશનપ્રદાનાત્

નિર્જિત્ય શત્રૂન્ બલવીર્યયુક્તાન્ લક્ષ્મીં સમાસાદ્ય ચ યે નરેન્દ્રાઃ ।
સ્વાદૂનિ ભોજ્યાનિ સમાપ્નુવન્તિ ભોજ્યપ્રદાનાદ્ દ્વિપદાસ્ તદ્ એતત્

અન્નદાનં વરં શ્રેષ્ઠમ્ અન્નદાનાત્ પરં ન હિ ।
ક્ષુદ્દુઃખાર્તાત્ પરં નાસ્તિ તસ્માદ્ અન્નં ગરીયસમ્

અન્નેન રહિતો યશ્ ચ બલવીર્યં ન ચાસ્ય ચ ।
કાર્યકારણ ઉત્સાહે તસ્યોત્સાહં ન વિદ્યતે

વ્રતદેવાર્ચને ચાન્યે રતિક્રીડા વિનશ્યતિ ।
કાલે ભુક્તં વિહીનસ્ય કથાજ્ઞાનં ચ હીયતે

યેષામ્ અન્નવિહીનાનાં સર્વધર્મં વિષીદતિ ।
તસ્માત્ સર્વં પ્રયત્નેન અન્નદાનં તુ ચીયસે